೨. ನಾಥವಗ್ಗೋ
೧-೪. ಸೇನಾಸನಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೧೧-೧೪. ದುತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮೇ ನಾತಿದೂರನ್ತಿ ಗೋಚರಟ್ಠಾನತೋ ಅಡ್ಢಗಾವುತತೋ ಓರಭಾಗತಾಯ ನಾತಿದೂರಂ। ನಾಚ್ಚಾಸನ್ನನ್ತಿ ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಪಮಾಣೇನ ಗೋಚರಟ್ಠಾನತೋ ಪಞ್ಚಧನುಸತಿಕತಾಯ ನ ಅತಿಆಸನ್ನಂ। ತಾಯ ಚ ಪನ ನಾತಿದೂರನಾಚ್ಚಾಸನ್ನತಾಯ ಗೋಚರಟ್ಠಾನಪಟಿಪರಿಸ್ಸಯಾದಿರಹಿತಮಗ್ಗತಾಯ ಚ ಗಮನಸ್ಸ ಚ ಆಗಮನಸ್ಸ ಚ ಯುತ್ತರೂಪತ್ತಾ ಗಮನಾಗಮನಸಮ್ಪನ್ನಂ। ದಿವಸಭಾಗೇ ಮಹಾಜನಸಂಕಿಣ್ಣತಾಭಾವೇನ ದಿವಾ ಅಪ್ಪಾಕಿಣ್ಣಂ। ಅಭಾವತ್ಥೋ ಹಿ ಅಯಂ ಅಪ್ಪ-ಸದ್ದೋ ‘‘ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ। ರತ್ತಿಯಂ ಮನುಸ್ಸಸದ್ದಾಭಾವೇನ ರತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪಸದ್ದಂ। ಸಬ್ಬದಾಪಿ ಜನಸನ್ನಿಪಾತನಿಗ್ಘೋಸಾಭಾವೇನ ಅಪ್ಪನಿಗ್ಘೋಸಂ।
ಅಪ್ಪಕಸಿರೇನಾತಿ ಥೇರಾ। ಸುತ್ತಗೇಯ್ಯಾದಿ ಬಹು ಸುತಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಬಹುಸ್ಸುತಾ। ತಮುಗ್ಗಹಧಾರಣೇನ ಸಮ್ಮದೇವ ಗರೂನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಆಗಮಿತಭಾವೇನ ಚ ಆಗತೋ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತೋ ಆಗಮೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಆಗತಾಗಮಾ। ಸುತ್ತಾಭಿಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಧಾರಣೇನ ಧಮ್ಮಧರಾ। ವಿನಯಸ್ಸ ಧಾರಣೇನ ವಿನಯಧರಾ। ತೇಸಂ ಧಮ್ಮವಿನಯಾನಂ ಮಾತಿಕಾಯ ಧಾರಣೇನ ಮಾತಿಕಾಧರಾ। ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಪರಿಪುಚ್ಛಾಯ ಪರಿಪುಚ್ಛತಿ। ಅತ್ಥಪರಿಪುಚ್ಛಾಯ ಪರಿಪಞ್ಹತಿ ವೀಮಂಸತಿ ವಿಚಾರೇತಿ। ಇದಂ, ಭನ್ತೇ, ಕಥಂ, ಇಮಸ್ಸ ಕೋ ಅತ್ಥೋತಿ ಪರಿಪುಚ್ಛಾಪರಿಪಞ್ಹಾಕಾರದಸ್ಸನಂ। ಅವಿವಟಞ್ಚೇವ ಪಾಳಿಯಾ ಅತ್ಥಂ ಪದೇಸನ್ತರಪಾಳಿದಸ್ಸನೇನ ಆಗಮತೋ ವಿವರನ್ತಿ। ಅನುತ್ತಾನೀಕತಞ್ಚ ಯುತ್ತಿವಿಭಾವನೇನ ಉತ್ತಾನಿಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಕಙ್ಖಾಠಾನಿಯೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಸಂಸಯುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಹೇತುತಾಯ ಗಣ್ಠಿಟ್ಠಾನಭೂತೇಸು ಪಾಳಿಪ್ಪದೇಸೇಸು ಯಾಥಾವತೋ ವಿನಿಚ್ಛಯಪ್ಪದಾನೇನ ಕಙ್ಖಂ ಪಟಿವಿನೋದೇನ್ತಿ।
ಏತ್ಥ
ಸೇನಾಸನಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫-೬. ಅಪ್ಪಮಾದಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೧೫-೧೬. ಪಞ್ಚಮೇ ಕಾರಾಪಕಅಪ್ಪಮಾದೋ ನಾಮ ‘‘ಇಮೇ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ಇಮೇ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ತಂತಂಪರಿವಜ್ಜೇತಬ್ಬವಜ್ಜನಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬಸಮ್ಪಾದನವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ಅಪ್ಪಮಾದೋ। ಏಸಾತಿ ಅಪ್ಪಮಾದೋ। ಲೋಕಿಯೋವ ನ ಲೋಕುತ್ತರೋ। ಅಯಞ್ಚಾತಿ ಚ ಏಸಾತಿ ಚ ಅಪ್ಪಮಾದಮೇವ ವದತಿ। ತೇಸನ್ತಿ ಚಾತುಭೂಮಕಧಮ್ಮಾನಂ। ಪಟಿಲಾಭಕತ್ತೇನಾತಿ ಪಟಿಲಾಭಾಪನಕತ್ತೇನ।
ಜಙ್ಗಲಾನನ್ತಿ ಜಙ್ಗಲಚಾರೀನಂ। ಜಙ್ಗಲ-ಸದ್ದೋ ಚೇತ್ಥ ಖರಭಾವಸಾಮಞ್ಞೇನ ಪಥವೀಪರಿಯಾಯೋ, ನ ಅನುಪಟ್ಠಾನವಿದೂರದೇಸವಾಚೀ। ತೇನಾಹ ‘‘ಪಥವೀತಲಚಾರೀನ’’ನ್ತಿ। ಪದಾನಂ ವುಚ್ಚಮಾನತ್ತಾ ‘‘ಸಪಾದಕಪಾಣಾನ’’ನ್ತಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ। ಸಮೋಧಾನನ್ತಿ ಅನ್ತೋಗಧಭಾವಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಓಧಾನಂ ಪಕ್ಖೇಪ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಉಪಕ್ಖೇಪ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ, ಉಪನೇತ್ವಾ ಪಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಸ್ಸಿಕಾಯ ಪುಪ್ಫಂ ವಸ್ಸಿಕಂ ಯಥಾ ‘‘ಆಮಲಕಿಯಾ ಫಲಂ ಆಮಲಕ’’ನ್ತಿ। ಮಹಾತಲಸ್ಮಿನ್ತಿ ಉಪರಿಪಾಸಾದೇ। ಛಟ್ಠಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ।
ಅಪ್ಪಮಾದಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭-೮. ಪಠಮನಾಥಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೧೭-೧೮. ಸತ್ತಮೇ ನಾಥಕರಣಾತಿ ವುತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಸನಾಥಭಾವಕರಾ ಪತಿಟ್ಠಕರಾತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಅತ್ತನೋ ಪತಿಟ್ಠಕರಾತಿ ಯಸ್ಸ ನಾಥಭಾವಕರಾ, ತಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಪತಿಟ್ಠಾವಿಧಾಯಿನೋ। ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠೋ ಅನಾಥೋ, ಸಪ್ಪತಿಟ್ಠೋ ಸನಾಥೋತಿ ಪತಿಟ್ಠತ್ಥೋ ನಾಥ-ಸದ್ದೋ। ಕಲ್ಯಾಣಗುಣಯೋಗತೋ ಕಲ್ಯಾಣಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸೀಲಾದಿಗುಣಸಮ್ಪನ್ನಾ’’ತಿ ಆಹ। ಮಿಜ್ಜನಲಕ್ಖಣಾ ಮೇತ್ತಾ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮಿತ್ತೋ। ಸೋ ವುತ್ತನಯೇನ ಕಲ್ಯಾಣೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತಾಮತ್ತಂ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಪದೇನ ವುತ್ತಂ। ಅಸ್ಸ ತೇನ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಅವಿಜಹಿತವಾಸೋತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಲ್ಯಾಣಸಹಾಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತೇವಸ್ಸಾ’’ತಿ। ತೇ ಏವ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಾ ಅಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ। ಸಹ ಅಯನತೋತಿ ಸಹ ಪವತ್ತನತೋ। ಅಸಮೋಧಾನೇ ಚಿತ್ತೇನ, ಸಮೋಧಾನೇ ಪನ ಚಿತ್ತೇನ ಚೇವ ಕಾಯೇನ ಚ ಸಮ್ಪವಙ್ಕೋ। ಸುಖಂ ವಚೋ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅನುಕೂಲಗಾಹಿಮ್ಹಿ ಆದರಗಾರವವತಿ ಪುಗ್ಗಲೇತಿ ಸುವಚೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸುಖೇನ ವತ್ತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದಿ। ಖಮೋತಿ ಖನ್ತೋ। ತಮೇವಸ್ಸ ಖಮಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಗಾಳ್ಹೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ವಾಮತೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾ, ಅಯೋನಿಸೋ ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಪಟಿಪ್ಫರತೀತಿ ಪಟಾಣಿಕಭಾವೇನ ತಿಟ್ಠತಿ। ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಸಮ್ಮಾ, ಯೋನಿಸೋ ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ।
ಉಚ್ಚಾವಚಾನೀತಿ ವಿಪುಲಖುದ್ದಕಾನಿ। ತತ್ರುಪಗಮನಿಯಾಯಾತಿ ತತ್ರ ತತ್ರ ಮಹನ್ತೇ ಖುದ್ದಕೇ ಚ ಕಮ್ಮೇ ಸಾಧನವಸೇನ ಉಪಾಯೇನ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಿಯಾ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಪ್ಫಾದನೇ ಸಮತ್ಥಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ರುಪಾಯಾಯಾತಿ ವಾ ತತ್ರ ತತ್ರ ಕಮ್ಮೇ ಸಾಧೇತಬ್ಬೇ ಉಪಾಯಭೂತಾಯ।
ಧಮ್ಮೇ ಅಸ್ಸ ಕಾಮೋತಿ ಧಮ್ಮಕಾಮೋತಿ ಬ್ಯಧಿಕರಣಾನಮ್ಪಿ ಬಾಹಿರತ್ಥೋ ಸಮಾಸೋ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ। ಕಾಮೇತಬ್ಬತೋ ವಾ ಪಿಯಾಯಿತಬ್ಬತೋ ಕಾಮೋ, ಧಮ್ಮೋ। ಧಮ್ಮೋ ಕಾಮೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಧಮ್ಮಕಾಮೋ। ಧಮ್ಮೋತಿ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಆಹ ‘‘ತೇಪಿಟಕಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಪಿಯಾಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ। ಸಮುದಾಹರಣಂ ಕಥನಂ ಸಮುದಾಹಾರೋ, ಪಿಯೋ ಸಮುದಾಹಾರೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಪಿಯಸಮುದಾಹಾರೋ। ಸಯಞ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಚ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ಸಕ್ಕಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ಅನುಕಡ್ಢತಿ। ತೇನ ಸಯಞ್ಚ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ದೇಸೇತುಕಾಮೋ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಭಿಧಮ್ಮೋ ಸತ್ತ ಪಕರಣಾನಿ ‘‘ಅಧಿಕೋ ಅಭಿವಿಸಿಟ್ಠೋ ಚ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಕತ್ವಾ। ವಿನಯೋ ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗಾ ಅಭಿವಿನಯೋ ಖನ್ಧಕಪರಿವಾರಾ ವಿಸೇಸತೋ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಧಮ್ಮಕಿತ್ತನತೋ। ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಧಮ್ಮಪಾರಿಪೂರಿವಸೇನೇವ ಹಿ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಕಧಮ್ಮಪಾರಿಪೂರೀ। ಧಮ್ಮೋ ಏವ ಪಿಟಕದ್ವಯಸ್ಸಪಿ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಭಾವತೋ। ಮಗ್ಗಫಲಾನಿ ಅಭಿಧಮ್ಮೋ ‘‘ನಿಬ್ಬಾನಧಮ್ಮಸ್ಸ ಕಿಲೇಸವೂಪಸಮಕರಣಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಿಯಾ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವಿವಟ್ಟನಿಸ್ಸಿತೋ ಸಮಥೋ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಚ। ಉಳಾರಪಾಮೋಜ್ಜೋತಿ ಬಲವಪಾಮೋಜ್ಜೋ। ಕಾರಣತ್ಥೇತಿ ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ। ಕುಸಲಧಮ್ಮನಿಮಿತ್ತಂ ಹಿಸ್ಸ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ತೇಸಂ ಅಧಿಗಮತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ। ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ವಾ ನಿಪ್ಫಾದೇತಬ್ಬೇ ಭುಮ್ಮಂ ಯಥಾ ‘‘ಚೇತಸೋ ಅವೂಪಸಮೇ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಪದಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ। ಅಟ್ಠಮೇ ನತ್ಥಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ।
ಪಠಮನಾಥಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಪಠಮಅರಿಯಾವಾಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೧೯. ನವಮೇ ಅರಿಯಾನಂ ಏವ ಆವಾಸಾತಿ ಅರಿಯಾವಾಸಾ ಅನರಿಯಾನಂ ತಾದಿಸಾನಂ ಅಸಮ್ಭವತೋ। ಅರಿಯಾತಿ ಚೇತ್ಥ ಉಕ್ಕಟ್ಠನಿದ್ದೇಸೇನ ಖೀಣಾಸವಾ ಗಹಿತಾ। ತೇ ಚ ಯಸ್ಮಾ ತೇಹಿ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಅವಿಜಹಿತವಾಸಾ ಏವ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ತೇ ಆವಸಿಂಸು ಆವಸನ್ತಿ ಆವಸಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಆವಸಿಂಸೂತಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಆವಸಿಂಸು। ಪಞ್ಚಙ್ಗವಿಪ್ಪಹೀನತಾದಯೋ ಹಿ ಅರಿಯಾನಂ ಅಪಸ್ಸಯಾ। ತೇಸು ಪಞ್ಚಙ್ಗವಿಪ್ಪಹಾನಪಚ್ಚೇಕಸಚ್ಚಪನೋದನಏಸನಾಓಸಟ್ಠಾನಿ, ‘‘ಸಙ್ಖಾಯೇಕಂ ಪಟಿಸೇವತಿ, ಅಧಿವಾಸೇತಿ ಪರಿವಜ್ಜೇತಿ ವಿನೋದೇತೀ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೩೦೮; ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೧೬೮; ಅ॰ ನಿ॰ ೧೦.೨೦) ವುತ್ತೇಸು ಅಪಸ್ಸೇನೇಸು ವಿನೋದನಞ್ಚ ಮಗ್ಗಕಿಚ್ಚಾನೇವ, ಇತರೇ ಮಗ್ಗೇನ ಚ ಸಮಿಜ್ಝನ್ತೀತಿ।
ಪಠಮಅರಿಯಾವಾಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ದುತಿಯಅರಿಯಾವಾಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೦. ದಸಮೇ ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ಕುರುಸು ವಿಹರನ್ತೋ ಇಮಂ ಸುತ್ತಂ ಅಭಾಸೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ। ಕುರುರಟ್ಠಂ ಕಿರ ತದಾ ತನ್ನಿವಾಸಿಸತ್ತಾನಂ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರವನ್ತತಾದಿನಾ ‘‘ಕುರುರಟ್ಠವಾಸಿನೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಮ್ಭೀರಪಞ್ಞಾಕಾರಕಾ’’ತಿಆದಿ।
ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತಾತಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾಯ ಯುತ್ತಾ ಚೇವ ಪಯುತ್ತಾ ಚ। ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩೭೩; ಮ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೧೦೬) ಜನಪದೇ ಚತಸ್ಸೋ ಪರಿಸಾ ಪಕತಿಯಾವ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ಅನ್ತಮಸೋ ದಾಸಕಮ್ಮಕರಪರಿಜನಾಪಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಮೇವ ಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಿ। ಉದಕತಿತ್ಥಸುತ್ತಕನ್ತನಟ್ಠಾನಾದೀಸುಪಿ ನಿರತ್ಥಕಕಥಾ ನಾಮ ನಪ್ಪವತ್ತತಿ। ಸಚೇ ಕಾಚಿ ಇತ್ಥೀ, ‘‘ಅಮ್ಮ, ತ್ವಂ ಕತರಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಂ ಮನಸಿ ಕರೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಾ ‘‘ನ ಕಿಞ್ಚೀ’’ತಿ ವದತಿ, ತಂ ಗರಹನ್ತಿ ‘‘ಧೀರತ್ಥು ತವ ಜೀವಿತಂ, ಜೀವಮಾನಾಪಿ ತ್ವಂ ಮತಸದಿಸಾ’’ತಿ। ಅಥ ನಂ ‘‘ಮಾ ದಾನಿ ಪುನ ಏವಮಕಾಸೀ’’ತಿ ಓವದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇನ್ತಿ। ಯಾ ಪನ ‘‘ಅಹಂ ಅಸುಕಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಮನಸಿ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ತಸ್ಸಾ ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಾಧುಕಾರಂ ದತ್ವಾ ‘‘ತವ ಜೀವಿತಂ ಸುಜೀವಿತಂ, ತ್ವಂ ನಾಮ ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ ಪತ್ತಾ, ತವತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿಆದೀಹಿ ಪಸಂಸನ್ತಿ। ನ ಕೇವಲಞ್ಚೇತ್ಥ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕಾಯೇವ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಮನಸಿಕಾರಯುತ್ತಾ, ತೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರನ್ತಾ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾಪಿ।
ತತ್ರಿದಂ ವತ್ಥು – ಏಕೋ ಕಿರ ನಟಕೋ ಸುವಪೋತಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪೇನ್ತೋ ವಿಚರತಿ। ಸೋ ಭಿಕ್ಖುನಿಉಪಸ್ಸಯಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಸಿತ್ವಾ ಗಮನಕಾಲೇ ಸುವಪೋತಕಂ ಪಮುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಗತೋ। ತಂ ಸಾಮಣೇರಿಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಂಸು, ‘‘ಬುದ್ಧರಕ್ಖಿತೋ’’ತಿ ಚಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು। ತಂ ಏಕದಿವಸಂ ಪುರತೋ ನಿಸಿನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಹಾಥೇರೀ ಆಹ ‘‘ಬುದ್ಧರಕ್ಖಿತಾ’’ತಿ। ಕಿಂ, ಅಯ್ಯೋತಿ। ಅತ್ಥಿ ತೇ ಕೋಚಿ ಭಾವನಾಮನಸಿಕಾರೋತಿ? ನತ್ಥಯ್ಯೇತಿ। ಆವುಸೋ
ತಂ ಏಕದಿವಸಂ ಪಾತೋವ ತೋರಣಗ್ಗೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಬಾಲಾತಪಂ ತಪಮಾನಂ ಏಕೋ ಸಕುಣೋ ನಖಪಞ್ಜರೇನ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ। ಸೋ ‘‘ಕಿರಿ ಕಿರೀ’’ತಿ ಸದ್ದಮಕಾಸಿ। ಸಾಮಣೇರಿಯೋ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಅಯ್ಯೇ, ಬುದ್ಧರಕ್ಖಿತೋ ಸಕುಣೇನ ಗಹಿತೋ, ಮೋಚೇಮ ನ’’ನ್ತಿ ಲೇಡ್ಡುಆದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಮೋಚೇಸುಂ। ತಂ ಆನೇತ್ವಾ ಪುರತೋ ಠಪಿತಂ ಥೇರೀ ಆಹ, ‘‘ಬುದ್ಧರಕ್ಖಿತ, ಸಕುಣೇನ ಗಹಿತಕಾಲೇ ಕಿಂ ಚಿನ್ತೇಸೀ’’ತಿ। ಅಯ್ಯೇ, ನ ಅಞ್ಞಂ ಚಿನ್ತೇಸಿಂ, ‘‘ಅಟ್ಠಿಪುಞ್ಜೋವ ಅಟ್ಠಿಪುಞ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಕತರಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಿಪ್ಪಕಿರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ, ಅಯ್ಯೇ, ಅಟ್ಠಿಪುಞ್ಜಮೇವ ಚಿನ್ತೇಸಿನ್ತಿ। ಸಾಧು ಸಾಧು, ಬುದ್ಧರಕ್ಖಿತ
ದೀಘನಿಕಾಯಾದೀಸು ಮಹಾನಿದಾನಾದೀನೀತಿ ದೀಘನಿಕಾಯೇ ಮಹಾನಿದಾನಂ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೯೫ ಆದಯೋ) ಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೩೭೨ ಆದಯೋ) ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯೇ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೧೦೫ ಆದಯೋ) ಸಾರೋಪಮಂ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೩೦೭ ಆದಯೋ) ರುಕ್ಖೋಪಮಂ ರಟ್ಠಪಾಲಂ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಂ ಆನೇಞ್ಜಸಪ್ಪಾಯನ್ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೬೬ ಆದಯೋ) ಏವಮಾದೀನಿ।
ಞಾಣಾದಯೋತಿ ಞಾಣಞ್ಚೇವ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾ ಚ। ತೇನಾಹ ‘‘ಞಾಣನ್ತಿ ವುತ್ತೇ’’ತಿಆದಿ। ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತಾನಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ತೇಹಿ ವಿನಾ ಸಮ್ಪಜಾನತಾಯ ಅಸಮ್ಭವತೋ। ಮಹಾಚಿತ್ತಾನೀತಿ ಅಟ್ಠಪಿ ಮಹಾಕಿರಿಯಚಿತ್ತಾನಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ‘‘ಸತತವಿಹಾರಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಞಾಣುಪ್ಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯರಹಿತಕಾಲೇಪಿ ಪವತ್ತಿಜೋತನತೋ। ದಸ ಚಿತ್ತಾನೀತಿ ಅಟ್ಠ ಮಹಾಕಿರಿಯಚಿತ್ತಾನಿ ಹಸಿತುಪ್ಪಾದವೋಟ್ಠಬ್ಬನಚಿತ್ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ದಸ ಚಿತ್ತಾನಿ ಲಬ್ಭನ್ತಿ। ಅರಜ್ಜನಾದುಸ್ಸನವಸೇನ ಪವತ್ತಿ ತೇಸಮ್ಪಿ ಸಾಧಾರಣಾತಿ। ‘‘ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ವಿಹರತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಛಳಙ್ಗುಪೇಕ್ಖಾವಸೇನ ಆಗತಾನಂ ಇಮೇಸಂ ಸತತವಿಹಾರಾನಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಕಥಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಆಸೇವನವಸೇನ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಖೀಣಾಸವೋ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠೇಪಿ ಆರಮ್ಮಣೇ ಮಜ್ಝತ್ತೋ ವಿಯ ಬಹುಲಂ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ವಿಹರತಿ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಸುದ್ಧಪಕತಿಭಾವಾವಿಜಹನತೋ। ಕದಾಚಿ ಪನ ತಥಾ ಚೇತೋಭಿಸಙ್ಖಾರಾಭಾವೇ ಯಂ ತಂ ಸಭಾವತೋ ಇಟ್ಠಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ‘‘ಆಸೇವನವಸೇನ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ। ಆರಕ್ಖಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇತಿ ಸತಿವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತತ್ತಾ। ಚರತೋತಿಆದಿನಾ ನಿಚ್ಚಸಮಾದಾನಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ತಂ ವಿಕ್ಖೇಪಾಭಾವೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ಪಬ್ಬಜ್ಜೂಪಗತಾತಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಉಪಗತಾ, ನ ಸಮಿತಪಾಪಾ। ಭೋವಾದಿನೋತಿ ಜಾತಿಮತ್ತಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ವದತಿ। ಪಾಟೇಕ್ಕಸಚ್ಚಾನೀತಿ ತೇಹಿ ತೇಹಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೇಹಿ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ಗಹಿತಾನಿ ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಅಭಿನಿವಿಟ್ಠಾನಿ ದಿಟ್ಠಿಸಚ್ಚಾದೀನಿ। ತಾನಿಪಿ ಹಿ ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಗಹಣಂ ಉಪಾದಾಯ ‘‘ಸಚ್ಚಾನೀ’’ತಿ ವೋಹರೀಯನ್ತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಇದಮೇವಾ’’ತಿಆದಿ। ನೀಹಟಾನೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನತೋ ನೀಹರಿತಾನಿ ಅಪನೀತಾನಿ। ಗಹಿತಗ್ಗಹಣಸ್ಸಾತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾಧಿಗಮತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಗಹಿತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿಗ್ಗಾಹಸ್ಸ। ವಿಸ್ಸಟ್ಠಭಾವವೇವಚನಾನೀತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ಪರಿಚ್ಚಾಗಭಾವಸ್ಸ ಅಧಿವಚನಾನಿ।
ನತ್ಥಿ ಏತಾಸಂ ವಯೋ ವೇಕಲ್ಲನ್ತಿ ಅವಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅನೂನಾ’’ತಿ, ಅನವಸೇಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏಸನಾತಿ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚನಿಪ್ಫತ್ತಿ ಕಥಿತಾ ರಾಗಾದೀನಂ ಪಹೀನಭಾವದೀಪನತೋ। ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಫಲಂ ಕಥಿತನ್ತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಮುಖೇನ ಅರಿಯಫಲಂ ಕಥಿತಂ। ಅಧಿಗತೇ ಹಿ ಅಗ್ಗಫಲೇ ಸಬ್ಬಸೋ ರಾಗಾದೀನಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ತಞ್ಚ ಪಜಾನನಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣನ್ತಿ।
ದುತಿಯಅರಿಯಾವಾಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ನಾಥವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।