(೧೨) ೨. ಪಚ್ಚೋರೋಹಣಿವಗ್ಗೋ
೧-೪. ಪಠಮಅಧಮ್ಮಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೧೧೩-೬. ದುತಿಯಸ್ಸ ತತಿಯೇ ಜಾನಂ ಜಾನಾತೀತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಂ ಜಾನಾತಿ ಏವ। ನ ಹಿ ಪದೇಸಞಾಣೇ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಮೇವ ಪಸ್ಸತೀತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುಧಮ್ಮಚಕ್ಖುಬುದ್ಧಚಕ್ಖುಸಮನ್ತಚಕ್ಖುಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ಞಾಣಚಕ್ಖೂಹಿ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ ಪಸ್ಸತಿ ಏವ। ಅಥ ವಾ ಜಾನಂ ಜಾನಾತೀತಿ ಯಥಾ ಅಞ್ಞೇ ಸವಿಪಲ್ಲಾಸಾ ಕಾಮರೂಪಪರಿಞ್ಞಾವಾದಿನೋ ಜಾನನ್ತಾಪಿ ವಿಪಲ್ಲಾಸವಸೇನ ಜಾನನ್ತಿ, ನ ಏವಂ ಭಗವಾ। ಭಗವಾ ಪನ ಪಹೀನವಿಪಲ್ಲಾಸತ್ತಾ ಜಾನನ್ತೋ ಜಾನಾತಿ ಏವ, ದಿಟ್ಠಿದಸ್ಸನಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಸ್ಸತಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಚಕ್ಖು ವಿಯ ಭೂತೋತಿ ದಸ್ಸನಪರಿಣಾಯಕಟ್ಠೇನ ಚಕ್ಖು ವಿಯ ಭೂತೋ। ಯಥಾ ಹಿ ಚಕ್ಖು ಸತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಪರಿಣೇತಿ ಸಾಧೇತಿ, ಏವಂ ಲೋಕಸ್ಸ ಯಾಥಾವದಸ್ಸನಸಾಧನತೋಪಿ ದಸ್ಸನಕಿಚ್ಚಪರಿಣಾಯಕಟ್ಠೇನ ಚಕ್ಖು ವಿಯ ಭೂತೋ, ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುಮಯತ್ತಾ ವಾ ಸಯಮ್ಭುಞಾಣೇನ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುಂ ಭೂತೋ ಪತ್ತೋತಿ ವಾ ಚಕ್ಖುಭೂತೋ।
ಞಾಣಸಭಾವೋತಿ ವಿದಿತಕರಣಟ್ಠೇನ ಞಾಣಸಭಾವೋ। ಅವಿಪರೀತಸಭಾವಟ್ಠೇನ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಪ್ಪವತ್ತನತೋ ವಾ ಹದಯೇನ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ವಾಚಾಯ ನಿಚ್ಛಾರಿತಧಮ್ಮಮಯೋತಿ ಧಮ್ಮಭೂತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಧಮ್ಮಸಭಾವೋ’’ತಿ। ಧಮ್ಮಾ ವಾ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಾ ತೇಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಲೋಕಸ್ಸ ಚ ತದುಪ್ಪಾದನತೋ, ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಂ ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಪತ್ತೋ ಅಧಿಗತೋತಿ ಧಮ್ಮಭೂತೋ। ಸೇಟ್ಠಟ್ಠೇನ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸೇಟ್ಠಸಭಾವೋ’’ತಿ। ಅಥ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ವುಚ್ಚತಿ ಮಗ್ಗೋ, ತೇನ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಲೋಕಸ್ಸ ಚ ತದುಪ್ಪಾದನತೋ, ತಞ್ಚ ಸಯಮ್ಭುಞಾಣೇನ ಪತ್ತೋತಿ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೋ। ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ ವದತೀತಿ ವತ್ತಾ। ಚಿರಂ ಸಚ್ಚಪ್ಪಟಿವೇಧಂ ಪವತ್ತೇನ್ತೋ ವದತೀತಿ ಪವತ್ತಾ। ಅತ್ಥಂ ನೀಹರಿತ್ವಾತಿ ದುಕ್ಖಾದಿಅತ್ಥಂ ತತ್ಥಾಪಿ ಪೀಳನಾದಿಅತ್ಥಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ। ಪರಮತ್ಥಂ ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಾಪಯಿತಾ ನಿನ್ನೇತಾ। ಅಮತಾಧಿಗಮಪಟಿಪತ್ತಿದೇಸನಾಯ ಅಮತಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಂ ಸತ್ತೇಸು ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತೋ ಅಮತಂ ದದಾತೀತಿ ಅಮತಸ್ಸ ದಾತಾ। ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಾನಂ ತದಾಯತ್ತಭಾವತೋ ಧಮ್ಮಸಾಮೀ। ಚತುತ್ಥೇ ನತ್ಥಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ।
ಪಠಮಅಧಮ್ಮಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫-೪೨. ಸಙ್ಗಾರವಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೧೧೭-೧೫೪. ಪಞ್ಚಮೇ ಅಪ್ಪಕಾತಿ ಥೋಕಾ, ನ ಬಹೂ। ಅಥಾಯಂ ಇತರಾ ಪಜಾತಿ ಯಾ ಪನಾಯಂ ಅವಸೇಸಾ ಪಜಾ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿತೀರಮೇವ ಅನುಧಾವತಿ, ಅಯಮೇವ ಬಹುತರಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಮ್ಮದಕ್ಖಾತೇತಿ ಸಮ್ಮಾ ಅಕ್ಖಾತೇ ಸುಕಥಿತೇ। ಧಮ್ಮೇತಿ ತವ ದೇಸನಾಧಮ್ಮೇ। ಧಮ್ಮಾನುವತ್ತಿನೋತಿ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ತದನುಚ್ಛವಿಕಂ ಪಟಿಪದಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಫಲಸಚ್ಛಿಕರಣೇನ ಧಮ್ಮಾನುವತ್ತಿನೋ। ಮಚ್ಚುನೋ ಠಾನಭೂತನ್ತಿ ಕಿಲೇಸಮಾರಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಮಚ್ಚುನೋ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಭೂತಂ। ಸುದುತ್ತರಂ ತರಿತ್ವಾ ಪಾರಮೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಯೇ ಜನಾ ಧಮ್ಮಾನುವತ್ತಿನೋ, ತೇ ಏತಂ ಸುದುತ್ತರಂ ದುರತಿಕ್ಕಮಂ ಮಾರಧೇಯ್ಯಂ ತರಿತ್ವಾ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಪಾರಂ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ।
ಕಣ್ಹಂ ಧಮ್ಮಂ ವಿಪ್ಪಹಾಯಾತಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಿಭೇದಂ ಅಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮಂ ಜಹಿತ್ವಾ। ಸುಕ್ಕಂ ಭಾವೇಥಾತಿ ಪಣ್ಡಿತೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಭಿನಿಕ್ಖಮನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಾ ಕಾಯಸುಚರಿತಾದಿಭೇದಂ ಸುಕ್ಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಭಾವೇಯ್ಯ। ಓಕಾ ಅನೋಕಮಾಗಮ್ಮಾತಿ ಓಕಂ ವುಚ್ಚತಿ ಆಲಯೋ, ಅನೋಕಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅನಾಲಯೋ। ಆಲಯತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನಾಲಯಸಙ್ಖಾತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಆರಬ್ಭ।
ತತ್ರಾಭಿರತಿಮಿಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಅನಾಲಯಸಙ್ಖಾತೇ ವಿವೇಕೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಇಮೇಹಿ ಸತ್ತೇಹಿ ದುರಭಿರಮಂ, ತತ್ರಾಭಿರತಿಮಿಚ್ಛೇಯ್ಯ। ದುವಿಧೇಪಿ ಕಾಮೇತಿ ವತ್ಥುಕಾಮಕಿಲೇಸಕಾಮೇ। ಚಿತ್ತಕ್ಲೇಸೇಹೀತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ನೀವರಣೇಹಿ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಯೋದಪೇಯ್ಯ ವೋದಾಪೇಯ್ಯ, ಪರಿಸೋಧೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಸಮ್ಬೋಧಿಯಙ್ಗೇಸೂತಿ ಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇಸು। ಸಮ್ಮಾ ಚಿತ್ತಂ ಸುಭಾವಿತನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾ ಹೇತುನಾ ನಯೇನ ಚಿತ್ತಂ ಸುಟ್ಠು ಭಾವಿತಂ ವಡ್ಢಿತಂ। ಜುತಿಮನ್ತೋತಿ ಆನುಭಾವವನ್ತೋ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣಜುತಿಯಾ ಖನ್ಧಾದಿಭೇದೇ ಧಮ್ಮೇ ಜೋತೇತ್ವಾ ಠಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇ ಲೋಕೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಾತಿ ತೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಖನ್ಧಾದಿಲೋಕೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಾ ನಾಮ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕಿಲೇಸವಟ್ಟಸ್ಸ ಖೇಪಿತತ್ತಾ ಸಉಪಾದಿಸೇಸೇನ, ಚರಿಮಚಿತ್ತನಿರೋಧೇನ ಖನ್ಧವಟ್ಟಸ್ಸ ಖೇಪಿತತ್ತಾ ಅನುಪಾದಿಸೇಸೇನ ಚಾತಿ ದ್ವೀಹಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇಹಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಾ, ಅನುಪಾದಾನೋ ವಿಯ ಪದೀಪೋ ಅಪಣ್ಣತ್ತಿಕಭಾವಂ ಗತಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಇತೋ ಪರಂ ಯಾವ ತತಿಯೋ ಪಣ್ಣಾಸಕೋ, ತಾವ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ।
ಸಙ್ಗಾರವಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ತತಿಯಪಣ್ಣಾಸಕಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ।
೪. ಚತುತ್ಥಪಣ್ಣಾಸಕಂ
೧೫೫-೧೬೬. ಚತುತ್ಥಸ್ಸ
೧-೪೪. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ
೧೬೭-೨೧೦. ದುತಿಯೇ ಚ ಪಠಮಾದೀನಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನಿ। ದಸಮೇ ಪಚ್ಛಾಭೂಮಿವಾಸಿನೋತಿ ಪಚ್ಚನ್ತದೇಸವಾಸಿನೋ। ಸೇವಾಲಮಾಲಿಕಾತಿ ಪಾತೋವ ಉದಕಂ ಓರೋಹಿತ್ವಾ ಸೇವಾಲಞ್ಚೇವ ಉಪ್ಪಲಾದೀನಿ ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಉದಕಸುದ್ಧಿಕಭಾವಜಾನನತ್ಥಞ್ಚೇವ ‘‘ಲೋಕಸ್ಸ ಚ ಉದಕೇನ ಸುದ್ಧಿ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಜಾನನತ್ಥಞ್ಚ ಮಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಪಿಲನ್ಧನಕಾ। ಉದಕೋರೋಹಕಾತಿ ಪಾತೋ ಮಜ್ಝನ್ಹೇ ಸಾಯನ್ಹೇ ಚ ಉದಕಓರೋಹಣಕಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಾಯತತಿಯಕಂ ಉದಕೋರೋಹಣಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತಾ’’ತಿ। ಏಕಾದಸಮಾದೀನಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನಿ। ಚತುತ್ಥೇ ಪಣ್ಣಾಸಕೇ ನತ್ಥಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ।
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪಚ್ಚೋರೋಹಣೀಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಚತುತ್ಥಪಣ್ಣಾಸಕಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ।