೨೨. ನಿರಯವಗ್ಗೋ
೧. ಸುನ್ದರೀಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾವತ್ಥು
ಅಭೂತವಾದೀತಿ
‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಗವಾ ಸಕ್ಕತೋ ಹೋತಿ ಗರುಕತೋ ಮಾನಿತೋ ಪೂಜಿತೋ’’ತಿ ವತ್ಥು ವಿತ್ಥಾರತೋ ಉದಾನೇ (ಉದಾ॰ ೩೮) ಆಗತಮೇವ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ – ಭಗವತೋ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಮಹಾನದೀನಂ ಮಹೋಘಸದಿಸೇ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಹತಲಾಭಸಕ್ಕಾರಾ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಸೂರಿಯುಗ್ಗಮನಕಾಲೇ ಖಜ್ಜೋಪನಕಾ ವಿಯ ನಿಪ್ಪಭಾ ಹುತ್ವಾ ಏಕತೋ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಮನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಮಯಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹತಲಾಭಸಕ್ಕಾರಾ, ನ ನೋ ಕೋಚಿ ಅತ್ಥಿಭಾವಮ್ಪಿ ಜಾನಾತಿ, ಕೇನ ನು ಖೋ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಅವಣ್ಣಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಮಸ್ಸ ಅನ್ತರಧಾಪೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ। ಅಥ ನೇಸಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಸುನ್ದರಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಸಕ್ಕುಣಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ತೇ ಏಕದಿವಸಂ ಸುನ್ದರಿಂ ತಿತ್ಥಿಯಾರಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಠಿತಂ ನಾಲಪಿಂಸು। ಸಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ
ಅಥ
೩೦೬.
‘‘ಅಭೂತವಾದೀ ನಿರಯಂ ಉಪೇತಿ,
ಯೋ ವಾಪಿ ಕತ್ವಾ ನ ಕರೋಮಿಚಾಹ।
ಉಭೋಪಿ ತೇ ಪೇಚ್ಚ ಸಮಾ ಭವನ್ತಿ,
ನಿಹೀನಕಮ್ಮಾ ಮನುಜಾ ಪರತ್ಥಾ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಅಭೂತವಾದೀತಿ ಪರಸ್ಸ ದೋಸಂ ಅದಿಸ್ವಾವ ಮುಸಾವಾದಂ ಕತ್ವಾ ತುಚ್ಛೇನ ಪರಂ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತೋ। ಕತ್ವಾತಿ ಯೋ ವಾ ಪನ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ನಾಹಂ ಏತಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಆಹ। ಪೇಚ್ಚ ಸಮಾ ಭವನ್ತೀತಿ ತೇ ಉಭೋಪಿ ಜನಾ ಪರಲೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿರಯಂ ಉಪಗಮನೇನ ಗತಿಯಾ ಸಮಾ ಭವನ್ತಿ। ಗತಿಯೇವ ನೇಸಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾ, ಆಯು ಪನ ನೇಸಂ ನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ। ಬಹುಕಞ್ಹಿ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಚಿರಂ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚನ್ತಿ, ಪರಿತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮೇವ ಕಾಲಂ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ನೇಸಂ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ‘‘ನಿಹೀನಕಮ್ಮಾ ಮನುಜಾ ಪರತ್ಥಾ’’ತಿ। ಪರತ್ಥಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಪನ ಪದಸ್ಸ ಪುರತೋ ಪೇಚ್ಚಪದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪೇಚ್ಚ ಪರತ್ಥ ಇತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇ ನಿಹೀನಕಮ್ಮಾ ಪರಲೋಕೇ ಸಮಾ ಭವನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ದೇಸನಾವಸಾನೇ
ರಾಜಾ ‘‘ಸುನ್ದರಿಯಾ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಮಾರಿತಭಾವಂ ಜಾನಾಥಾ’’ತಿ ಪುರಿಸೇ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ। ಅಥ ತೇ ಧುತ್ತಾ ತೇಹಿ
ಸುನ್ದರೀಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾವತ್ಥು ಪಠಮಂ।
೨. ದುಚ್ಚರಿತಫಲಪೀಳಿತವತ್ಥು
ಕಾಸಾವಕಣ್ಠಾತಿ
ಆಯಸ್ಮಾ ಹಿ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಲಕ್ಖಣತ್ಥೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಾ ಓರೋಹನ್ತೋ ಅಟ್ಠಿಸಙ್ಖಲಿಕಪೇತಾದೀನಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ದಿಸ್ವಾ ಸಿತಂ ಕರೋನ್ತೋ ಲಕ್ಖಣತ್ಥೇರೇನ ಸಿತಕಾರಣಂ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ಅಕಾಲೋ, ಆವುಸೋ, ಇಮಸ್ಸ ಪಞ್ಹಸ್ಸ, ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಮಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಥೇರೇನ ಪುಟ್ಠೋ ಅಟ್ಠಿಸಙ್ಖಲಿಕಪೇತಾದೀನಂ ದಿಟ್ಠಭಾವಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಇಧಾಹಂ, ಆವುಸೋ, ಗಿಜ್ಝಕೂಟಾ ಪಬ್ಬತಾ ಓರೋಹನ್ತೋ ಅದ್ದಸಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ವೇಹಾಸಂ
೩೦೭.
‘‘ಕಾಸಾವಕಣ್ಠಾ ಬಹವೋ, ಪಾಪಧಮ್ಮಾ ಅಸಞ್ಞತಾ।
ಪಾಪಾ ಪಾಪೇಹಿ ಕಮ್ಮೇಹಿ, ನಿರಯಂ ತೇ ಉಪಪಜ್ಜರೇ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಕಾಸಾವಕಣ್ಠಾತಿ ಕಾಸಾವೇನ ಪಲಿವೇಠಿತಕಣ್ಠಾ। ಪಾಪಧಮ್ಮಾತಿ ಲಾಮಕಧಮ್ಮಾ। ಅಸಞ್ಞತಾತಿ ಕಾಯಾದಿಸಂಯಮರಹಿತಾ, ತಥಾರೂಪಾ ಪಾಪಪುಗ್ಗಲಾ ಅತ್ತನಾ ಕತೇಹಿ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮೇಹಿ ನಿರಯಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತೇ ತತ್ಥ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ತತೋ ಚುತಾ ವಿಪಾಕಾವಸೇಸೇನ ಪೇತೇಸುಪಿ ಏವಂ ಪಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ।
ದುಚ್ಚರಿತಫಲಪೀಳಿತವತ್ಥು ದುತಿಯಂ।
೩. ವಗ್ಗುಮುದಾತೀರಿಯಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು
ಸೇಯ್ಯೋ ಅಯೋಗುಳೋತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಸಾಲಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹಾವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ವಗ್ಗುಮುದಾತೀರಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ವತ್ಥು ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಪಾರಾಜಿಕೇ (ಪಾರಾ॰ ೧೯೩ ಆದಯೋ) ಆಗತಮೇವ।
ತದಾ ಹಿ ಸತ್ಥಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉದರಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಗಿಹೀನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸಿತ್ಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಗರಹಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೩೦೮.
‘‘ಸೇಯ್ಯೋ
ಯಞ್ಚೇ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ ದುಸ್ಸೀಲೋ, ರಟ್ಠಪಿಣ್ಡಮಸಞ್ಞತೋ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಯಞ್ಚೇ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಯಂ ದುಸ್ಸೀಲೋ ನಿಸ್ಸೀಲಪುಗ್ಗಲೋ ಕಾಯಾದೀಹಿ ಅಸಞ್ಞತೋ ರಟ್ಠವಾಸೀಹಿ ಸದ್ಧಾಯ ದಿನ್ನಂ ರಟ್ಠಪಿಣ್ಡಂ ‘‘ಸಮಣೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಪಟಿಜಾನನ್ತೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ, ತತ್ತೋ ಆದಿತ್ತೋ ಅಗ್ಗಿವಣ್ಣೋ ಅಯೋಗುಳೋವ ಭುತ್ತೋ ಸೇಯ್ಯೋ ಸುನ್ದರತರೋ। ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಹಿ ಏಕೋವ ಅತ್ತಭಾವೋ ಝಾಯೇಯ್ಯ, ದುಸ್ಸೀಲೋ ಪನ ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅನೇಕಾನಿಪಿ ಜಾತಿಸತಾನಿ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ।
ವಗ್ಗುಮುದಾತೀರಿಯಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು ತತಿಯಂ।
೪. ಖೇಮಕಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತವತ್ಥು
ಚತ್ತಾರಿ ಠಾನಾನೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಂ ಖೇಮಕಂ ನಾಮ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ಸೋ ಕಿರ ಅಭಿರೂಪೋ ಅಹೋಸಿ, ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಇತ್ಥಿಯೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ರಾಗಾಭಿಭೂತಾ ಸಕಭಾವೇನ ಸಣ್ಠಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು। ಸೋಪಿ ಪರದಾರಕಮ್ಮಾಭಿರತೋವ ಅಹೋಸಿ। ಅಥ ನಂ ರತ್ತಿಂ ರಾಜಪುರಿಸಾ ಗಹೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಸುಂ। ರಾಜಾ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಲಜ್ಜಾಮೀತಿ ತಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇಸಿ। ಸೋ ಪನ ನೇವ ವಿರಮಿ
೩೦೯.
‘‘ಚತ್ತಾರಿ ಠಾನಾನಿ ನರೋ ಪಮತ್ತೋ,
ಆಪಜ್ಜತಿ ಪರದಾರೂಪಸೇವೀ।
ಅಪುಞ್ಞಲಾಭಂ ನ ನಿಕಾಮಸೇಯ್ಯಂ,
ನಿನ್ದಂ ತತೀಯಂ ನಿರಯಂ ಚತುತ್ಥಂ॥
೩೧೦.
‘‘ಅಪುಞ್ಞಲಾಭೋ
ಭೀತಸ್ಸ ಭೀತಾಯ ರತೀ ಚ ಥೋಕಿಕಾ।
ರಾಜಾ ಚ ದಣ್ಡಂ ಗರುಕಂ ಪಣೇತಿ,
ತಸ್ಮಾ ನರೋ ಪರದಾರಂ ನ ಸೇವೇ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಠಾನಾನೀತಿ ದುಕ್ಖಕಾರಣಾನಿ। ಪಮತ್ತೋತಿ ಸತಿವೋಸ್ಸಗ್ಗೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಪಾಪುಣಾತಿ। ಪರದಾರೂಪಸೇವೀತಿ ಪರದಾರಂ ಉಪಸೇವನ್ತೋ ಉಪ್ಪಥಚಾರೀ। ಅಪುಞ್ಞಲಾಭನ್ತಿ ಅಕುಸಲಲಾಭಂ। ನ ನಿಕಾಮಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ಯಥಾ ಇಚ್ಛತಿ, ಏವಂ ಸೇಯ್ಯಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಅನಿಚ್ಛಿತಂ ಪರಿತ್ತಕಮೇವ ಕಾಲಂ ಸೇಯ್ಯಂ ಲಭತಿ। ಅಪುಞ್ಞಲಾಭೋ ಚಾತಿ ಏವಂ ತಸ್ಸ ಅಯಞ್ಚ ಅಪುಞ್ಞಲಾಭೋ, ತೇನ ಚ ಅಪುಞ್ಞೇನ ನಿರಯಸಙ್ಖಾತಾ ಪಾಪಿಕಾ ಗತಿ ಹೋತಿ। ರತೀ ಚ ಥೋಕಿಕಾತಿ ಯಾ ತಸ್ಸ ಭೀತಸ್ಸ ಭೀತಾಯ ಇತ್ಥಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ರತಿ, ಸಾಪಿ ಥೋಕಿಕಾ ಪರಿತ್ತಾ ಹೋತಿ। ಗರುಕನ್ತಿ ರಾಜಾ ಚ ಹತ್ಥಚ್ಛೇದಾದಿವಸೇನ ಗರುಕಂ ದಣ್ಡಂ ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಪರದಾರಂ ಸೇವನ್ತೋ ಏತಾನಿ ಅಪುಞ್ಞಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪರದಾರಂ ನ ಸೇವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ
ಖೇಮಕಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತವತ್ಥು ಚತುತ್ಥಂ।
೫. ದುಬ್ಬಚಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು
ಕುಸೋ ಯಥಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ದುಬ್ಬಚಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ಏಕೋ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖು ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಏಕಂ ತಿಣಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಯೋ ತಿಣಂ ಛಿನ್ದತಿ, ತಸ್ಸ ಕಿಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ತಂ ಅತ್ತನಾ ಕತಭಾವಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ। ಅಥ ನಂ ಇತರೋ ‘‘ತ್ವಂ
೩೧೧.
‘‘ಕುಸೋ ಯಥಾ ದುಗ್ಗಹಿತೋ, ಹತ್ಥಮೇವಾನುಕನ್ತತಿ।
ಸಾಮಞ್ಞಂ ದುಪ್ಪರಾಮಟ್ಠಂ, ನಿರಯಾಯುಪಕಡ್ಢತಿ॥
೩೧೨.
‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಥಿಲಂ ಕಮ್ಮಂ, ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಞ್ಚ ಯಂ ವತಂ।
ಸಙ್ಕಸ್ಸರಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ನ ತಂ ಹೋತಿ ಮಹಪ್ಫಲಂ॥
೩೧೩.
‘‘ಕಯಿರಾ
ಸಿಥಿಲೋ ಹಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜೋ, ಭಿಯ್ಯೋ ಆಕಿರತೇ ರಜ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಕುಸೋತಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ತಿಖಿಣಧಾರಂ ತಿಣಂ ಅನ್ತಮಸೋ ತಾಲಪಣ್ಣಮ್ಪಿ, ಯಥಾ ಸೋ ಕುಸೋ ಯೇನ ದುಗ್ಗಹಿತೋ, ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಂ ಅನುಕನ್ತತಿ ಫಾಲೇತಿ, ಏವಮೇವ ಸಮಣಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಂ ಸಾಮಞ್ಞಮ್ಪಿ ಖಣ್ಡಸೀಲಾದಿತಾಯ ದುಪ್ಪರಾಮಟ್ಠಂ ನಿರಯಾಯುಪಕಡ್ಢತಿ, ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಿಥಿಲನ್ತಿ ಓಲೀಯಿತ್ವಾ ಕರಣೇನ ಸಿಥಿಲಗಾಹಂ ಕತ್ವಾ ಕತಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಕಮ್ಮಂ। ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠನ್ತಿ ಸಙ್ಕಸ್ಸರನ್ತಿ ಸಙ್ಕಾಹಿ ಸರಿತಬ್ಬಂ, ಉಪೋಸಥಕಿಚ್ಚಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಕಿಚ್ಚೇನ ಸನ್ನಿಪತಿತಮ್ಪಿ ಸಙ್ಘಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಇಮೇ ಮಮ ಚರಿಯಂ ಞತ್ವಾ ಮಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಕಾಮಾವ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಆಸಙ್ಕಾಹಿ ಸರಿತಂ ಉಸ್ಸಙ್ಕಿತಂ ಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ। ನ ತಂ ಹೋತೀತಿ ತಂ ಏವರೂಪಂ ಸಮಣಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಮಹಪ್ಫಲಂ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಮಹಪ್ಫಲಾಭಾವೇನೇವ ಭಿಕ್ಖದಾಯಕಾನಮ್ಪಿಸ್ಸ ನ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಯಿರಾ ಚೇತಿ ತಸ್ಮಾ ಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೇಯ್ಯ, ತಂ ಕರೇಯ್ಯಾಥೇವ। ದಳ್ಹಮೇನಂ ಪರಕ್ಕಮೇತಿ ಥಿರಕತಮೇವ ಕತ್ವಾ ಅವತ್ತಸಮಾದಾನೋ ಹುತ್ವಾ ಏನಂ ಕಯಿರಾ। ಪರಿಬ್ಬಾಜೋತಿ ಸಿಥಿಲಭಾವೇನ ಕತೋ ಖಣ್ಡಾದಿಭಾವಪ್ಪತ್ತೋ ಸಮಣಧಮ್ಮೋ। ಭಿಯ್ಯೋ ಆಕಿರತೇ ರಜನ್ತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ವಿಜ್ಜಮಾನಂ ರಾಗರಜಾದಿಂ ಏವರೂಪೋ ಸಮಣಧಮ್ಮೋ ಅಪನೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ತಸ್ಸ ಉಪರಿ ಅಪರಮ್ಪಿ ರಾಗರಜಾದಿಂ ಆಕಿರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ
ದುಬ್ಬಚಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು ಪಞ್ಚಮಂ।
೬. ಇಸ್ಸಾಪಕತಿತ್ಥಿವತ್ಥು
ಅಕತನ್ತಿ
ತಸ್ಸಾ ಕಿರ ಸಾಮಿಕೋ ಏಕಾಯ ಗೇಹದಾಸಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ಥವಂ ಅಕಾಸಿ। ಸಾ ಇಸ್ಸಾಪಕತಾ ತಂ ದಾಸಿಂ ಹತ್ಥಪಾದೇಸು ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಕಣ್ಣನಾಸಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗುಳ್ಹಗಬ್ಭೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅತ್ತನಾ ಕತಭಾವಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತುಂ ‘‘ಏಹಿ, ಅಯ್ಯ, ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ
೩೧೪.
‘‘ಅಕತಂ ದುಕ್ಕಟಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಪಚ್ಛಾ ತಪ್ಪತಿ ದುಕ್ಕಟಂ।
ಕತಞ್ಚ ಸುಕತಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಯಂ ಕತ್ವಾ ನಾನುತಪ್ಪತೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಸಾವಜ್ಜಂ ಅಪಾಯಸಂವತ್ತನಿಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಕತಮೇವ ಸೇಯ್ಯೋ ವರಂ ಉತ್ತಮಂ। ಪಚ್ಛಾ ತಪ್ಪತೀತಿ ಸುಕತನ್ತಿ ಅನವಜ್ಜಂ ಪನ ಸುಖದಾಯಕಂ ಸುಗತಿಸಂವತ್ತನಿಕಮೇವ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ ಸೇಯ್ಯೋ। ಯಂ ಕತ್ವಾತಿ ಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಅನುಸ್ಸರಣಕಾಲೇ ನ ತಪ್ಪತಿ ನಾನುತಪ್ಪತಿ, ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋವ ಹೋತಿ, ತಂ ಕಮ್ಮಂ ವರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಉಪಾಸಕೋ ಚ ಸಾ ಚ ಇತ್ಥೀ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು। ತಞ್ಚ ಪನ ದಾಸಿಂ ತತ್ಥೇವ ಭುಜಿಸ್ಸಂ ಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮಚಾರಿನಿಂ ಕರಿಂಸೂತಿ।
ಇಸ್ಸಾಪಕತಿತ್ಥಿವತ್ಥು ಛಟ್ಠಂ।
೭. ಸಮ್ಬಹುಲಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು
ನಗರಂ ಯಥಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಆಗನ್ತುಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ತೇ ಕಿರ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಚನ್ತೇ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಪಠಮಮಾಸೇ ಸುಖಂ ವಿಹರಿಂಸು। ಮಜ್ಝಿಮಮಾಸೇ ಚೋರಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತೇಸಂ ಗೋಚರಗಾಮಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಕರಮರೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಗಮಂಸು। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮನುಸ್ಸಾ ಚೋರಾನಂ ಪಟಿಬಾಹನತ್ಥಾಯ ತಂ ಪಚ್ಚನ್ತನಗರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋನ್ತಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಉಪಟ್ಠಾತುಂ ಓಕಾಸಂ ನ ಲಭಿಂಸು। ತೇ ಅಫಾಸುಕಂ ವಸ್ಸಂ ವಸಿತ್ವಾ ವುತ್ಥವಸ್ಸಾ ಸತ್ಥು ದಸ್ಸನಾಯ ಸಾವತ್ಥಿಂ
೩೧೫.
‘‘ನಗರಂ ಯಥಾ ಪಚ್ಚನ್ತಂ, ಗುತ್ತಂ ಸನ್ತರಬಾಹಿರಂ।
ಏವಂ ಗೋಪೇಥ ಅತ್ತಾನಂ, ಖಣೋ ವೋ ಮಾ ಉಪಚ್ಚಗಾ।
ಖಣಾತೀತಾ ಹಿ ಸೋಚನ್ತಿ, ನಿರಯಮ್ಹಿ ಸಮಪ್ಪಿತಾ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಸನ್ತರಬಾಹಿರನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಥಾ ತೇಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ತಂ ಪಚ್ಚನ್ತನಗರಂ ದ್ವಾರಪಾಕಾರಾದೀನಿ ಥಿರಾನಿ ಕರೋನ್ತೇಹಿ ಸಅನ್ತರಂ, ಅಟ್ಟಾಲಕಪರಿಖಾದೀನಿ ಥಿರಾನಿ ಕರೋನ್ತೇಹಿ ಸಬಾಹಿರನ್ತಿ ಸನ್ತರಬಾಹಿರಂ ಸುಗುತ್ತಂ ಕತಂ, ಏವಂ ತುಮ್ಹೇಪಿ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಿ ಛ ದ್ವಾರಾನಿ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ದ್ವಾರರಕ್ಖಿಕಂ ಸತಿಂ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯಥಾ ಗಯ್ಹಮಾನಾನಿ ಬಾಹಿರಾನಿ ಛ ಆಯತನಾನಿ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಂ ಉಪಘಾತಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ, ತಥಾ ಅಗ್ಗಹಣೇನ ತಾನಿಪಿ ಥಿರಾನಿ ಕತ್ವಾ ಖಣೋ ವೋ ಮಾ ಉಪಚ್ಚಗಾತಿ ಯೋ ಹಿ ಏವಂ ಅತ್ತಾನಂ ನ ಗೋಪೇತಿ, ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಅಯಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಖಣೋ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸೇ ಉಪ್ಪತ್ತಿಖಣೋ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪಟಿಲದ್ಧಖಣೋ ಛನ್ನಂ ಆಯತನಾನಂ ಅವೇಕಲ್ಲಖಣೋತಿ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಅಯಂ ಖಣೋ ಖಣಾತೀತಾತಿ ಯೇ ಹಿ ತಂ ಖಣಂ ಅತೀತಾ, ತೇ ಚ ಪುಗ್ಗಲೇ ಸೋ ಚ ಖಣೋ ಅತೀತೋ, ತೇ ನಿರಯಮ್ಹಿ ಸಮಪ್ಪಿತಾ ಹುತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಸೋಚನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಪ್ಪನ್ನಸಂವೇಗಾ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸೂತಿ।
ಸಮ್ಬಹುಲಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು ಸತ್ತಮಂ।
೮. ನಿಗಣ್ಠವತ್ಥು
ಅಲಜ್ಜಿತಾಯೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ನಿಗಣ್ಠೇ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ
೩೧೬.
‘‘ಅಲಜ್ಜಿತಾಯೇ ಲಜ್ಜನ್ತಿ, ಲಜ್ಜಿತಾಯೇ ನ ಲಜ್ಜರೇ।
ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಸಮಾದಾನಾ, ಸತ್ತಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ದುಗ್ಗತಿಂ॥
೩೧೭.
‘‘ಅಭಯೇ ಭಯದಸ್ಸಿನೋ, ಭಯೇ ಚಾಭಯದಸ್ಸಿನೋ।
ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಸಮಾದಾನಾ, ಸತ್ತಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ದುಗ್ಗತಿ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಅಲಜ್ಜಿತಾಯೇತಿ ಅಲಜ್ಜಿತಬ್ಬೇನ। ಭಿಕ್ಖಾಭಾಜನಞ್ಹಿ ಅಲಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ನಾಮ, ತೇ ಪನ ತಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತಾ ತೇನ ಲಜ್ಜನ್ತಿ ನಾಮ। ಲಜ್ಜಿತಾಯೇತಿ ಅಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇನ ಹಿರಿಕೋಪೀನಙ್ಗೇನ ಲಜ್ಜಿತಬ್ಬೇನ। ತೇ ಪನ ತಂ ಅಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತಾ ಅಭಯೇತಿ ಭಿಕ್ಖಾಭಾಜನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ರಾಗದೋಸಮೋಹಮಾನದಿಟ್ಠಿಕಿಲೇಸದುಚ್ಚರಿತಭಯಾನಂ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಭಿಕ್ಖಾಭಾಜನಂ ಅಭಯಂ ನಾಮ, ಭಯೇನ ತಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತಾ ಪನ ಅಭಯೇ ಭಯದಸ್ಸಿನೋ ನಾಮ। ಹಿರಿಕೋಪೀನಙ್ಗಂ ಪನ ನಿಸ್ಸಾಯ ರಾಗಾದೀನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ತಂ ಭಯಂ ನಾಮ, ತಸ್ಸ ಅಪಟಿಚ್ಛಾದನೇನ ಭಯೇ ಚಾಭಯದಸ್ಸಿನೋ। ತಸ್ಸ ತಂ ಅಯಥಾಗಹಣಸ್ಸ ಸಮಾದಿನ್ನತ್ತಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಸಮಾದಾನಾ ಸತ್ತಾ ದುಗ್ಗಹಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ನಿಗಣ್ಠಾ ಸಂವಿಗ್ಗಮಾನಸಾ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು, ಸಮ್ಪತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ।
ನಿಗಣ್ಠವತ್ಥು ಅಟ್ಠಮಂ।
೯. ತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕವತ್ಥು
ಅವಜ್ಜೇತಿ
ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕಾ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತೇ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕಾನಂ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಪುತ್ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಪರಿವಾರೇ ಕೀಳಮಾನೇ ದಿಸ್ವಾ ಗೇಹಂ ಆಗತಕಾಲೇ ‘‘ನ ವೋ ಸಮಣಾ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯಾ ವನ್ದಿತಬ್ಬಾ, ನಾಪಿ ತೇಸಂ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಸಪಥಂ ಕಾರಯಿಂಸು। ತೇ ಏಕದಿವಸಂ ಜೇತವನವಿಹಾರಸ್ಸ ಬಹಿದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಸಾಮನ್ತೇ ಕೀಳನ್ತಾ ಪಿಪಾಸಿತಾ ಅಹೇಸುಂ। ಅಥೇಕಂ ಉಪಾಸಕದಾರಕಂ ‘‘ತ್ವಂ ಏತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಆಹರಾಹೀ’’ತಿ ಪಹಿಣಿಂಸು। ಸೋ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ತ್ವಮೇವ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಇತರೇಪಿ ಪಾನೀಯಪಿವನತ್ಥಾಯ ಇಧೇವ ಪೇಸೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ। ತೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿಂಸು। ಸತ್ಥಾ ತೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಸಪ್ಪಾಯಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ತೇ ಅಚಲಸದ್ಧೇ ಕತ್ವಾ ಸರಣೇಸು ಚ ಸೀಲೇಸು ಚ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ। ತೇ ಸಕಾನಿ ಗೇಹಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಆರೋಚೇಸುಂ
೩೧೮.
‘‘ಅವಜ್ಜೇ ವಜ್ಜಮತಿನೋ, ವಜ್ಜೇ ಚಾವಜ್ಜದಸ್ಸಿನೋ।
ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಸಮಾದಾನಾ, ಸತ್ತಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ದುಗ್ಗತಿಂ॥
೩೧೯.
‘‘ವಜ್ಜಞ್ಚ ವಜ್ಜತೋ ಞತ್ವಾ, ಅವಜ್ಜಞ್ಚ ಅವಜ್ಜತೋ।
ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಸಮಾದಾನಾ, ಸತ್ತಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಸುಗ್ಗತಿ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಅವಜ್ಜೇತಿ ದಸವತ್ಥುಕಾಯ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ, ತಸ್ಸಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯಭೂತೇ ಧಮ್ಮೇ ಚ। ವಜ್ಜಮತಿನೋತಿ ವಜ್ಜಂ ಇದನ್ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಮತಿನೋ। ದಸವತ್ಥುಕಾಯ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪನ ತಸ್ಸಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯಭೂತೇ ಧಮ್ಮೇ ಚ ಅವಜ್ಜದಸ್ಸಿನೋ, ಏತಿಸ್ಸಾ ಅವಜ್ಜಂ ವಜ್ಜತೋ ವಜ್ಜಞ್ಚ ಅವಜ್ಜತೋ ಞತ್ವಾ
ದೇಸನಾವಸಾನೇ
ತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕವತ್ಥು ನವಮಂ।
ನಿರಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ದ್ವಾವೀಸತಿಮೋ ವಗ್ಗೋ।