೨೪. ತಣ್ಹಾವಗ್ಗೋ
೧. ಕಪಿಲಮಚ್ಛವತ್ಥು
ಮನುಜಸ್ಸಾತಿ
ಅತೀತೇ ಕಿರ ಕಸ್ಸಪಭಗವತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಕಾಲೇ ದ್ವೇ ಕುಲಭಾತರೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು। ತೇಸು ಜೇಟ್ಠೋ ಸಾಗತೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ, ಕನಿಟ್ಠೋ ಕಪಿಲೋ ನಾಮ। ಮಾತಾ ಪನ ನೇಸಂ ಸಾಧಿನೀ ನಾಮ, ಕನಿಟ್ಠಭಗಿನೀ ತಾಪನಾ ನಾಮ। ತಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಸು ಪಬ್ಬಜಿಂಸು। ಏವಂ ತೇಸು ಪಬ್ಬಜಿತೇಸು ಉಭೋ ಭಾತರೋ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಾ ಏಕದಿವಸಂ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಕತಿ ಧುರಾನೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಗನ್ಥಧುರಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಧುರಞ್ಚಾತಿ ದ್ವೇ ಧುರಾನೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಜೇಟ್ಠೋ ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಾಧುರಂ
ಸೋ
ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಕಾಲೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಪುರಿಸಾ ಗಾಮಘಾತಕಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ ಚೋರಿಕಾಯ ಜೀವನ್ತಾ ಜನಪದಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಅನುಬದ್ಧಾ ಪಲಾಯಮಾನಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಿಸರಣಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಆರಞ್ಞಿಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದಿಸ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಪಟಿಸರಣಂ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಹೋಥಾ’’ತಿ ವದಿಂಸು। ಥೇರೋ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸೀಲಸದಿಸಂ ಪಟಿಸರಣಂ ನಾಮ
ತೇ ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮವಸೇನ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ದೇವಲೋಕೇ ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿನಗರದ್ವಾರೇ ಪಞ್ಚಸತಕುಲಿಕೇ ಕೇವಟ್ಟಗಾಮೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂಸು। ಜೇಟ್ಠಕದೇವಪುತ್ತೋ ಕೇವಟ್ಟಜೇಟ್ಠಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ, ಇತರೇ ಇತರೇಸು। ಏವಂ ತೇಸಂ ಏಕದಿವಸೇಯೇವ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗಹಣಞ್ಚ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖಮನಞ್ಚ ಅಹೋಸಿ। ಕೇವಟ್ಟಜೇಟ್ಠಕೋ ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಅಞ್ಞೇಪಿ ದಾರಕಾ ಅಜ್ಜ ಜಾತಾ’’ತಿ ಪರಿಯೇಸಾಪೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಜಾತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಏತೇ ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಹಾಯಕಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪೋಸಾವನಿಕಂ
ಕಪಿಲೋಪಿ
ಅಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಸ್ಸಪಭಗವತೋ ಪಾವಚನೇ ಕಪಿಲೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಮಹಾಪರಿವಾರೋ ಲಾಭತಣ್ಹಾಯ ಅಭಿಭೂತೋ ಅತ್ತನೋ ವಚನಂ ಅಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಅಕ್ಕೋಸಕಪರಿಭಾಸಕೋ, ತಸ್ಸ ಚ ಭಗವತೋ ಸಾಸನಂ ಓಸಕ್ಕಾಪೇಸಿ, ಸೋ ತೇನ
ಅಥ ಭಗವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸನ್ನಿಪತಿತಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಚಿತ್ತಾಚಾರಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ತಙ್ಖಣಾನುರೂಪಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತುಂ ‘‘ಧಮ್ಮಚರಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಏತದಾಹು ವಸುತ್ತಮ’’ನ್ತಿ ಸುತ್ತನಿಪಾತೇ (ಸು॰ ನಿ॰ ೨೭೬) ಕಪಿಲಸುತ್ತಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
೩೩೪.
‘‘ಮನುಜಸ್ಸ
ಸೋ ಪ್ಲವತೀ ಹುರಾ ಹುರಂ, ಫಲಮಿಚ್ಛಂವ ವನಸ್ಮಿ ವಾನರೋ॥
೩೩೫.
‘‘ಯಂ
ಸೋಕಾ ತಸ್ಸ ಪವಡ್ಢನ್ತಿ, ಅಭಿವಟ್ಠಂವ ಬೀರಣಂ॥
೩೩೬.
‘‘ಯೋ ಚೇತಂ ಸಹತೇ ಜಮ್ಮಿಂ, ತಣ್ಹಂ ಲೋಕೇ ದುರಚ್ಚಯಂ।
ಸೋಕಾ ತಮ್ಹಾ ಪಪತನ್ತಿ, ಉದಬಿನ್ದುವ ಪೋಕ್ಖರಾ॥
೩೩೭.
‘‘ತಂ ವೋ ವದಾಮಿ ಭದ್ದಂ ವೋ, ಯಾವನ್ತೇತ್ಥ ಸಮಾಗತಾ।
ತಣ್ಹಾಯ ಮೂಲಂ ಖಣಥ, ಉಸೀರತ್ಥೋವ ಬೀರಣಂ।
ಮಾ ವೋ ನಳಂವ ಸೋತೋವ, ಮಾರೋ ಭಞ್ಜಿ ಪುನಪ್ಪುನ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಪಮತ್ತಚಾರಿನೋತಿ ಸತಿವೋಸ್ಸಗ್ಗಲಕ್ಖಣೇನ ಪಮಾದೇನ ಪಮತ್ತಚಾರಿಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ನೇವ ಝಾನಂ ನ ವಿಪಸ್ಸನಾ ನ ಮಗ್ಗಫಲಾನಿ ವಡ್ಢನ್ತಿ। ಯಥಾ ಪನ ರುಕ್ಖಂ ಸಂಸಿಬ್ಬನ್ತೀ ಪರಿಯೋನನ್ಧನ್ತೀ ತಸ್ಸ ವಿನಾಸಾಯ ಮಾಲುವಾಲತಾ ವಡ್ಢತಿ ಸೋ ಪ್ಲವತೀ ಹುರಾ ಹುರನ್ತಿ ಸೋ ತಣ್ಹಾವಸಿಕೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಭವೇ ಭವೇ ಉಪ್ಲವತಿ ಧಾವತಿ। ಯಥಾ ಕಿಂ ವಿಯಾತಿ? ಫಲಮಿಚ್ಛಂವ ವನಸ್ಮಿ ವಾನರೋ, ಯಥಾ ರುಕ್ಖಫಲಂ ಇಚ್ಛನ್ತೋ ವಾನರೋ ವನಸ್ಮಿಂ ಧಾವತಿ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಾಖಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಮ್ಪಿ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ‘‘ಸಾಖಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ನಾಪಜ್ಜತಿ, ಏವಮೇವ ತಣ್ಹಾವಸಿಕೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಹುರಾ ಹುರಂ ಧಾವನ್ತೋ ‘‘ಆರಮ್ಮಣಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ತಣ್ಹಾಯ ಅಪವತ್ತಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ನಾಪಜ್ಜತಿ।
ಯನ್ತಿ
ದುರಚ್ಚಯನ್ತಿ ಯೋ ಪನ ಪುಗ್ಗಲೋ ಏವಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತುಂ ಪಜಹಿತುಂ ದುಕ್ಕರತಾಯ ದುರಚ್ಚಯಂ ತಣ್ಹಂ ಸಹತಿ ಅಭಿಭವತಿ, ತಮ್ಹಾ ಪುಗ್ಗಲಾ ವಟ್ಟಮೂಲಕಾ ಸೋಕಾ ಪಪತನ್ತಿ। ಯಥಾ ನಾಮ ಪೋಕ್ಖರೇ ಪದುಮಪತ್ತೇ ಪತಿತಂ ಉದಕಬಿನ್ದು ನ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ಏವಂ ನ ಪತಿಟ್ಠಹನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ತಂ ವೋ ವದಾಮೀತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಹಂ ತುಮ್ಹೇ ವದಾಮಿ। ಭದ್ದಂ ವೋತಿ ಭದ್ದಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಹೋತು, ಮಾ ಮೂಲನ್ತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಛದ್ವಾರಿಕತಣ್ಹಾಯ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಮೂಲಂ ಖಣಥ। ಕಿಂ ವಿಯಾತಿ? ಉಸೀರತ್ಥೋವ ಬೀರಣಂ, ಯಥಾ ಉಸೀರೇನ ಅತ್ಥಿಕೋ ಪುರಿಸೋ ಮಹನ್ತೇನ ಕುದಾಲೇನ ಬೀರಣಂ ಖಣತಿ, ಏವಮಸ್ಸಾ ಮೂಲಂ ಖಣಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮಾ ವೋ ನಳಂವ ಸೋತೋವ, ಮಾರೋ ಭಞ್ಜಿ ಪುನಪ್ಪುನನ್ತಿ ಮಾ ತುಮ್ಹೇ ನದೀಸೋತೇ ಜಾತಂ ನಳಂ ಮಹಾವೇಗೇನ ಆಗತೋ ನದೀಸೋತೋ ವಿಯ ಕಿಲೇಸಮಾರೋ ಮರಣಮಾರೋ ದೇವಪುತ್ತಮಾರೋ ಚ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಭಞ್ಜತೂತಿ ಅತ್ಥೋ।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಪಞ್ಚಸತಾಪಿ ಕೇವಟ್ಟಪುತ್ತಾ ಸಂವೇಗಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕಿರಿಯಂ ಪತ್ಥಯಮಾನಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ
ಕಪಿಲಮಚ್ಛವತ್ಥು ಪಠಮಂ।
೨. ಸೂಕರಪೋತಿಕಾವತ್ಥು
ಯಥಾಪಿ ಮೂಲೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಗೂಥಸೂಕರಪೋತಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ಏಕಸ್ಮಿಂ
೩೩೮.
‘‘ಯಥಾಪಿ
ಛಿನ್ನೋಪಿ ರುಕ್ಖೋ ಪುನರೇವ ರೂಹತಿ।
ಏವಮ್ಪಿ ತಣ್ಹಾನುಸಯೇ ಅನೂಹತೇ,
ನಿಬ್ಬತ್ತತೀ ದುಕ್ಖಮಿದಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ॥
೩೩೯.
‘‘ಯಸ್ಸ ಛತ್ತಿಂಸತಿ ಸೋತಾ, ಮನಾಪಸವನಾ ಭುಸಾ।
ಮಹಾವಹನ್ತಿ ದುದ್ದಿಟ್ಠಿಂ, ಸಙ್ಕಪ್ಪಾ ರಾಗನಿಸ್ಸಿತಾ॥
೩೪೦.
‘‘ಸವನ್ತಿ ಸಬ್ಬಧಿ ಸೋತಾ, ಲತಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜ ತಿಟ್ಠತಿ।
ತಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ ಲತಂ ಜಾತಂ, ಮೂಲಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಛಿನ್ದಥ॥
೩೪೧.
‘‘ಸರಿತಾನಿ ಸಿನೇಹಿತಾನಿ ಚ,
ಸೋಮನಸ್ಸಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಜನ್ತುನೋ।
ತೇ ಸಾತಸಿತಾ ಸುಖೇಸಿನೋ,
ತೇ ವೇ ಜಾತಿಜರೂಪಗಾ ನರಾ॥
೩೪೨.
‘‘ತಸಿಣಾಯ
ಪರಿಸಪ್ಪನ್ತಿ ಸಸೋವ ಬನ್ಧಿತೋ।
ಸಂಯೋಜನಸಙ್ಗಸತ್ತಕಾ,
ದುಕ್ಖಮುಪೇನ್ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಚಿರಾಯ॥
೩೪೩.
‘‘ತಸಿಣಾಯ
ಪರಿಸಪ್ಪನ್ತಿ ಸಸೋವ ಬನ್ಧಿತೋ।
ತಸ್ಮಾ ತಸಿಣಂ ವಿನೋದಯೇ,
ಆಕಙ್ಖನ್ತ ವಿರಾಗಮತ್ತನೋ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಮೂಲೇತಿ ಯಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಚತೂಸು ದಿಸಾಸು ಚತುಧಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಚ ಉಜುಕಮೇವ ಗತೇ ಪಞ್ಚವಿಧಮೂಲೇ ಛೇದನಫಾಲನಪಾಚನವಿಜ್ಝನಾದೀನಂ ಕೇನಚಿ ಉಪದ್ದವೇನ ಅನುಪದ್ದವೇ ಥಿರಪತ್ತತಾಯ ದಳ್ಹೇ ಸೋ ರುಕ್ಖೋ ಉಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋಪಿ ಸಾಖಾನಂ ವಸೇನ ಪುನದೇವ ರೂಹತಿ, ಏವಮೇವ ಛದ್ವಾರಿಕಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ಅನುಸಯೇ
ಯಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ‘‘ಇತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಸ್ಸೂಪಾದಾಯ ಅಟ್ಠಾರಸ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಿ ಬಾಹಿರಸ್ಸೂಪಾದಾಯ ಅಟ್ಠಾರಸ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನೀ’’ತಿ ಇಮೇಸಂ ತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಾನಂ ವಸೇನ ಛತ್ತಿಂಸತಿಯಾ ಸೋತೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಮನಾಪೇಸು ರೂಪಾದೀಸು ಆಸವತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಮನಾಪಸವನಾ ತಣ್ಹಾ ಭುಸಾ ಬಲವತೀ ಹೋತಿ, ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ವಿಪನ್ನಞಾಣತಾಯ ದುದ್ದಿಟ್ಠಿಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಮಹನ್ತಭಾವೇನ ಮಹಾ ಹುತ್ವಾ ಝಾನಂ ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಾ ಅನಿಸ್ಸಾಯ ರಾಗನಿಸ್ಸಿತಾ
ಸವನ್ತಿ ಸಬ್ಬಧಿ ಸೋತಾತಿ ಇಮೇ ತಣ್ಹಾಸೋತಾ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಾದೀನಂ ವಸೇನ ಸಬ್ಬೇಸು ರೂಪಾದೀಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಸವನತೋ, ಸಬ್ಬಾಪಿ ರೂಪತಣ್ಹಾ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮತಣ್ಹಾತಿ ಸಬ್ಬಭವೇಸು ವಾ ಸವನತೋ ಸಬ್ಬಧಿ ಸವನ್ತಿ ನಾಮ। ಲತಾತಿ ಪಲಿವೇಠನಟ್ಠೇನ ಸಂಸಿಬ್ಬನಟ್ಠೇನ ಚ ಲತಾ ವಿಯಾತಿ ಲತಾ। ಉಪ್ಪಜ್ಜ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಛಹಿ ದ್ವಾರೇಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ರೂಪಾದೀಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ತಿಟ್ಠತಿ। ತಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾತಿ ತಂ ಪನ ತಣ್ಹಾಲತಂ ‘‘ಏತ್ಥೇಸಾ ತಣ್ಹಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಜಾತಟ್ಠಾನವಸೇನ ದಿಸ್ವಾ। ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಸತ್ಥೇನ ವನೇ ಜಾತಂ ಲತಂ ವಿಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಮೂಲೇ ಛಿನ್ದಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಸರಿತಾನೀತಿ ಸಿನೇಹಿತಾನೀತಿ ಚೀವರಾದೀಸು ಪವತ್ತಸಿನೇಹವಸೇನ ಸಿನೇಹಿತಾನಿ ಚ, ತಣ್ಹಾಸಿನೇಹಮಕ್ಖಿತಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೋಮನಸ್ಸಾನೀತಿ ತಣ್ಹಾವಸಿಕಸ್ಸ ಜನ್ತುನೋ ಏವರೂಪಾನಿ ಸೋಮನಸ್ಸಾನಿ ಭವನ್ತಿ। ತೇ ಸಾತಸಿತಾತಿ ತೇ ತಣ್ಹಾವಸಿಕಾ ಪುಗ್ಗಲಾ ಸಾತನಿಸ್ಸಿತಾ ಸುಖನಿಸ್ಸಿತಾ ಚ ಹುತ್ವಾ ಸುಖೇಸಿನೋ ಸುಖಪರಿಯೇಸಿನೋ ಭವನ್ತಿ। ತೇ ವೇತಿ ಯೇ ಏವರೂಪಾ ನರಾ, ತೇ ಜಾತಿಜರಾಬ್ಯಾಧಿಮರಣಾನಿ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಿಯೇವಾತಿ ಜಾತಿಜರೂಪಗಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ। ಪಜಾತಿ ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ತಾಸಕರಣೇನ ತಸಿಣಾತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗತಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ಪುರಕ್ಖತಾ ಪರಿವಾರಿತಾ ಹುತ್ವಾ।
ಬನ್ಧಿತೋತಿ ಲುದ್ದೇನ ಅರಞ್ಞೇ ಬದ್ಧೋ ಸಸೋ ವಿಯ ಪರಿಸಪ್ಪನ್ತಿ ಭಾಯನ್ತಿ। ಸಂಯೋಜನಸಙ್ಗಸತ್ತಕಾತಿ ಚಿರಾಯಾತಿ ಚಿರಂ ದೀಘಮದ್ಧಾನಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಜಾತಿಆದಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ತಸಿಣಾಯ ಪುರಕ್ಖತಾ ಪಲಿವೇಠಿತಾ ಸತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಅತ್ತನೋ ವಿರಾಗಂ ರಾಗಾದಿವಿಗಮಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೋ ಆಕಙ್ಕಮಾನೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನೇತಂ ತಸಿಣಂ ವಿನೋದಯೇ ಪನುದಿತ್ವಾ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಛಡ್ಡೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ
ಸಾಪಿ ಖೋ ಸೂಕರಪೋತಿಕಾ ತತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಭೂಮಿಯಂ ರಾಜಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ತತೋ ಚುತಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ, ತತೋ ಚುತಾ ಸುಪ್ಪಾರಕಪಟ್ಟನೇ ಅಸ್ಸವಾಣಿಜಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ತತೋ ಚುತಾ ಕಾವೀರಪಟ್ಟನೇ ನಾವಿಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ತತೋ ಚುತಾ ಅನುರಾಧಪುರೇ ಇಸ್ಸರಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ತತೋ ಚುತಾ ತಸ್ಸೇವ ದಕ್ಖಿಣದಿಸಾಯ ಭೋಕ್ಕನ್ತಗಾಮೇ ಸುಮನಸ್ಸ ನಾಮ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಸ್ಸ ಧೀತಾ ನಾಮೇನ ಸುಮನಾ ಏವ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ಅಥಸ್ಸಾ ಪಿತಾ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಛಡ್ಡಿತೇ ದೀಘವಾಪಿರಟ್ಠಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಮುನಿಗಾಮೇ ನಾಮ ವಸಿ। ತತ್ಥ ನಂ ದುಟ್ಠಗಾಮಣಿರಞ್ಞೋ ಅಮಚ್ಚೋ ಲಕುಣ್ಡಕಅತಿಮ್ಬರೋ ನಾಮ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ಗತೋ ದಿಸ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಮಙ್ಗಲಂ ಕತ್ವಾ ಆದಾಯ ಮಹಾಪುಣ್ಣಗಾಮಂ ಗತೋ। ಅಥ ನಂ ಕೋಟಿಪಬ್ಬತಮಹಾವಿಹಾರವಾಸೀ ಮಹಾಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ತತ್ಥ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಗೇಹದ್ವಾರೇ ಠಿತೋ ದಿಸ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇಸಿ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಸೂಕರಪೋತಿಕಾ ನಾಮ ಲಕುಣ್ಡಕಅತಿಮ್ಬರಮಹಾಮತ್ತಸ್ಸ
ಸಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನದಿವಸೇ ಭಿಕ್ಖುಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಪುಚ್ಛಿತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸಬ್ಬಂ ಇಮಂ ಪವತ್ತಿಂ ನಿರನ್ತರಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಸನ್ನಿಪತಿತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ಮಣ್ಡಲಾರಾಮವಾಸಿನಾ ಧಮ್ಮಪದಭಾಣಕಮಹಾತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಪುಬ್ಬೇ ಮನುಸ್ಸಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತತೋ ಚುತಾ ಕುಕ್ಕುಟೀ ಹುತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸೇನಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಾ ಸೀಸಚ್ಛೇದಂ ಪತ್ವಾ ರಾಜಗಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾಸು ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಠಮಜ್ಝಾನಭೂಮಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತತೋ ಚುತಾ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಚವಿತ್ವಾ ಸೂಕರಯೋನಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತೋ ಚುತಾ ಸುವಣ್ಣಭೂಮಿಂ, ತತೋ ಚುತಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ, ತತೋ ಚುತಾ ಸುಪ್ಪಾರಕಪಟ್ಟನಂ, ತತೋ ಚುತಾ ಕಾವೀರಪಟ್ಟನಂ, ತತೋ ಚುತಾ ಅನುರಾಧಪುರಂ, ತತೋ ಚುತಾ ಭೋಕ್ಕನ್ತಗಾಮ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಸಮವಿಸಮೇ ತೇರಸ ಅತ್ತಭಾವೇ ಪತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಸಮ್ಪಾದೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಚತಸ್ಸೋ ಪರಿಸಾ ಸಂವೇಜೇತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀತಿ।
ಸೂಕರಪೋತಿಕಾವತ್ಥು ದುತಿಯಂ।
೩. ವಿಬ್ಭನ್ತಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು
ಯೋ ನಿಬ್ಬನಥೋತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ವಿಬ್ಭನ್ತಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ಏಕೋ ಕಿರ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಚತ್ತಾರಿ ಝಾನಾನಿ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಮಾತುಲಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣಕಾರಸ್ಸ ಗೇಹೇ ವಿಸಭಾಗಾರಮ್ಮಣಂ ದಿಸ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತೋ ವಿಬ್ಭಮಿ। ಅಥ ನಂ ಮನುಸ್ಸಾ ಅಲಸಭಾವೇನ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಅನಿಚ್ಛನ್ತಂ ಗೇಹಾ ನೀಹರಿಂಸು। ಸೋ ಪಾಪಮಿತ್ತಸಂಸಗ್ಗೇನ ಚೋರಕಮ್ಮೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತೋ ವಿಚರಿ। ಅಥ ನಂ ಏಕದಿವಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ
೩೪೪.
‘‘ಯೋ ನಿಬ್ಬನಥೋ ವನಾಧಿಮುತ್ತೋ,
ವನಮುತ್ತೋ ವನಮೇವ ಧಾವತಿ।
ತಂ ಪುಗ್ಗಲಮೇಥ ಪಸ್ಸಥ,
ಮುತ್ತೋ ಬನ್ಧನಮೇವ ಧಾವತೀ’’ತಿ॥
ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಗಿಹಿಭಾವೇ ಆಲಯಸಙ್ಖಾತಂ ವನಥಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತತಾಯ ನಿಬ್ಬನಥೋ ದಿಬ್ಬವಿಹಾರಸಙ್ಖಾತೇ ತಪೋವನೇ ಅಧಿಮುತ್ತೋ ಘರಾವಾಸಬನ್ಧನಸಙ್ಖಾತಾ ತಣ್ಹಾವನಾ ಮುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಪುನ ಘರಾವಾಸಬನ್ಧನಸಙ್ಖಾತಂ ತಣ್ಹಾವನಮೇವ ಧಾವತಿ, ಏಥ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಪಸ್ಸಥ, ಏಸೋ ಘರಾವಾಸಬನ್ಧನತೋ ಮುತ್ತೋ ಘರಾವಾಸಬನ್ಧನಮೇವ ಧಾವತೀತಿ।
ಇಮಂ
ವಿಬ್ಭನ್ತಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು ತತಿಯಂ।
೪. ಬನ್ಧನಾಗಾರವತ್ಥು
ನ ತಂ ದಳ್ಹನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಬನ್ಧನಾಗಾರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಕಾಲೇ ಬಹೂ ಸನ್ಧಿಚ್ಛೇದಕಪನ್ಥಘಾತಕಮನುಸ್ಸಘಾತಕೇ ಚೋರೇ
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ದುಗ್ಗತಗಹಪತಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ತಸ್ಸ ವಯಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಪಿತಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ। ಸೋ ಭತಿಂ ಕತ್ವಾ ಮಾತರಂ ಪೋಸೇಸಿ। ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾ ಅನಿಚ್ಛಮಾನಸ್ಸೇವ ಏಕಂ ಕುಲಧೀತರಂ ಗೇಹೇ ಕತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಕಾಲಮಕಾಸಿ। ಭರಿಯಾಯಪಿಸ್ಸ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಗಬ್ಭೋ ಪತಿಟ್ಠಹಿ। ಸೋ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತೋವ, ‘‘ಭದ್ದೇ, ತ್ವಂ ಭತಿಂ ಕತ್ವಾ ಜೀವ, ಅಹಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಸಾಮಿ, ನನು ಗಬ್ಭೋ
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ತೇನ ಉದಾನಿತಂ ಉದಾನಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
೩೪೫.
‘‘ನ ತಂ ದಳ್ಹಂ ಬನ್ಧನಮಾಹು ಧೀರಾ,
ಯದಾಯಸಂ ದಾರುಜಪಬ್ಬಜಞ್ಚ।
ಸಾರತ್ತರತ್ತಾ ಮಣಿಕುಣ್ಡಲೇಸು,
ಪುತ್ತೇಸು ದಾರೇಸು ಚ ಯಾ ಅಪೇಕ್ಖಾ॥
೩೪೬.
‘‘ಏತಂ ದಳ್ಹಂ ಬನ್ಧನಮಾಹು ಧೀರಾ,
ಓಹಾರಿನಂ ಸಿಥಿಲಂ ದುಪ್ಪಮುಞ್ಚಂ।
ಏತಮ್ಪಿ ಛೇತ್ವಾನ ಪರಿಬ್ಬಜನ್ತಿ,
ಅನಪೇಕ್ಖಿನೋ ಕಾಮಸುಖಂ ಪಹಾಯಾ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಧೀರಾತಿ ಬುದ್ಧಾದಯೋ ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸಾ ಯಂ ಸಙ್ಖಲಿಕಸಙ್ಖಾತಂ ಅಯಸಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಆಯಸಂ, ಅನ್ದುಬನ್ಧನಸಙ್ಖಾತಂ ದಾರುಜಂ, ಯಞ್ಚ ಪಬ್ಬಜತಿಣೇಹಿ ವಾ ಅಞ್ಞೇಹಿ ವಾ ವಾಕಾದೀಹಿ ರಜ್ಜುಂ ಕತ್ವಾ ಕತಂ ರಜ್ಜುಬನ್ಧನಂ, ತಂ ಅಸಿಆದೀಹಿ ಛಿನ್ದಿತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಭಾವೇನ ಥಿರನ್ತಿ ನ ವದನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಾರತ್ತರತ್ತಾತಿ ಸಾರತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ರತ್ತಾ, ಬಹಲತರರಾಗರತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮಣಿಕುಣ್ಡಲೇಸೂತಿ ಮಣೀಸು ಚೇವ ಕುಣ್ಡಲೇಸು ಚ, ಮಣಿವಿಚಿತ್ತೇಸು ವಾ ಕುಣ್ಡಲೇಸು। ಏತಂ ದಳ್ಹನ್ತಿ ಯೇ ಮಣಿಕುಣ್ಡಲೇಸು ಸಾರತ್ತರತ್ತಾ, ತೇಸಂ ಸೋ ರಾಗೋ ಚ ಯಾ ಪುತ್ತದಾರೇಸು ಅಪೇಕ್ಖಾ ತಣ್ಹಾ, ಏತಂ ಕಿಲೇಸಮಯಂ ಬನ್ಧನಞ್ಚ ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸಾ ದಳ್ಹನ್ತಿ ವದನ್ತಿ। ಓಹಾರಿನನ್ತಿ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ಪಾತನತೋ ಅವಹರತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಹರತೀತಿ ಓಹಾರಿನಂ। ಸಿಥಿಲನ್ತಿ ಬನ್ಧನಟ್ಠಾನೇ ಛವಿಚಮ್ಮಮಂಸಾನಿ ನ ಛಿನ್ದತಿ, ಲೋಹಿತಂ ನ ನೀಹರತಿ, ಬನ್ಧನಭಾವಮ್ಪಿ ಅಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಥಲಪಥಜಲಪಥಾದೀಸು ಕಮ್ಮಾನಿ ಕಾತುಂ ದೇತೀತಿ ಸಿಥಿಲಂ। ದುಪ್ಪಮುಞ್ಚನ್ತಿ ಲೋಭವಸೇನ ಹಿ ಏಕವಾರಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕಿಲೇಸಬನ್ಧನಂ ದಟ್ಠಟ್ಠಾನತೋ ಕಚ್ಛಪೋ ಏತಮ್ಪಿ ಛೇತ್ವಾನಾತಿ ಏತಂ ದಳ್ಹಮ್ಪಿ ಕಿಲೇಸಬನ್ಧನಂ ಞಾಣಖಗ್ಗೇನ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅನಪೇಕ್ಖಿನೋ
ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ।
ಬನ್ಧನಾಗಾರವತ್ಥು ಚತುತ್ಥಂ।
೫. ಖೇಮಾಥೇರೀವತ್ಥು
ಯೇ ರಾಗರತ್ತಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಖೇಮಂ ನಾಮ ರಞ್ಞೋ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ಸಾ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಪಾದಮೂಲೇ ಪತ್ಥಿತಪತ್ಥನಾ ಅತಿವಿಯ ಅಭಿರೂಪಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ ಅಹೋಸಿ। ‘‘ಸತ್ಥಾ ಕಿರ ರೂಪಸ್ಸ ದೋಸಂ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಪನ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತುಂ ನ ಇಚ್ಛಿ। ರಾಜಾ ತಸ್ಸಾ ರೂಪಮದಮತ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ವೇಳುವನವಣ್ಣನಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾನಿ ಗೀತಾನಿ ಕಾರೇತ್ವಾ ನಟಾದೀನಂ ದಾಪೇಸಿ। ತೇಸಂ ತಾನಿ ಗಾಯನ್ತಾನಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ವೇಳುವನಂ ಅದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಂ ವಿಯ ಅಸುತಪುಬ್ಬಂ ವಿಯ ಚ ಅಹೋಸಿ। ಸಾ ‘‘ಕತರಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಗಾಯಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ದೇವೀ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ವೇಳುವನುಯ್ಯಾನಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತುಕಾಮಾ ಅಹೋಸಿ। ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸಾ ಆಗಮನಂ ಞತ್ವಾ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋವ ತಾಲವಣ್ಟಂ ಆದಾಯ ಅತ್ತನೋ ಪಸ್ಸೇ ಠತ್ವಾ ಬೀಜಮಾನಂ ಅಭಿರೂಪಂ ಇತ್ಥಿಂ ನಿಮ್ಮಿನಿ। ಖೇಮಾ, ದೇವೀಪಿ ಪವಿಸಮಾನಾವ ತಂ ಇತ್ಥಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ರೂಪಸ್ಸ ದೋಸಂ ಕಥೇತೀತಿ ವದನ್ತಿ, ಅಯಞ್ಚಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಇತ್ಥೀ ಬೀಜಯಮಾನಾ ಠಿತಾ, ನಾಹಂ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಕಲಭಾಗಮ್ಪಿ
‘‘ಆತುರಂ
ಉಗ್ಘರನ್ತಂ ಪಗ್ಘರನ್ತಂ, ಬಾಲಾನಂ ಅಭಿಪತ್ಥಿತ’’ನ್ತಿ॥ (ಅಪ॰ ಥೇರೀ ೨.೨.೩೫೪)।
ಸಾ ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ। ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ, ‘‘ಖೇಮೇ, ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ರಾಗರತ್ತಾ ದೋಸಪದುಟ್ಠಾ ಮೋಹಮೂಳ್ಹಾ ಅತ್ತನೋ ತಣ್ಹಾಸೋತಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ತತ್ಥೇವ ಲಗ್ಗನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೩೪೭.
‘‘ಯೇ ರಾಗರತ್ತಾನುಪತನ್ತಿ ಸೋತಂ,
ಸಯಂ ಕತಂ ಮಕ್ಕಟಕೋವ ಜಾಲಂ।
ಏತಮ್ಪಿ ಛೇತ್ವಾನ ವಜನ್ತಿ ಧೀರಾ,
ಅನಪೇಕ್ಖಿನೋ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಂ ಪಹಾಯಾ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಮಕ್ಕಟಕೋವ ಜಾಲನ್ತಿ ಯಥಾ ನಾಮ ಮಕ್ಕಟಕೋ ಸುತ್ತಜಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಮಜ್ಝೇ ಠಾನೇ ನಾಭಿಮಣ್ಡಲೇ ನಿಪನ್ನೋ ಪರಿಯನ್ತೇ ಪತಿತಂ ಪಟಙ್ಗಂ ವಾ ಮಕ್ಖಿಕಂ ವಾ ವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ರಸಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಪುನ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಏತಮ್ಪಿ ಛೇತ್ವಾನ ವಜನ್ತಿ ಧೀರಾತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಏತಂ ಬನ್ಧನಂ ಛೇತ್ವಾ ಅನಪೇಕ್ಖಿನೋ ನಿರಾಲಯಾ ಹುತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಂ ಪಹಾಯ ವಜನ್ತಿ, ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಖೇಮಾ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಮಹಾಜನಸ್ಸಾಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸಿ। ಸತ್ಥಾ ರಾಜಾನಂ ಆಹ – ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಖೇಮಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿತುಂ ವಾ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ಭನ್ತೇ, ಪಬ್ಬಾಜೇಥ ನಂ, ಅಲಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನಾತಿ। ಸಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಸಾವಿಕಾ ಅಹೋಸೀತಿ।
ಖೇಮಾಥೇರೀವತ್ಥು ಪಞ್ಚಮಂ।
೬. ಉಗ್ಗಸೇನವತ್ಥು
ಮುಞ್ಚ ಪುರೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಉಗ್ಗಸೇನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ಪಞ್ಚಸತಾ
ಸಾಪಿ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಾಸಮನ್ವಾಯ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಪುತ್ತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಕೀಳಾಪಯಮಾನಾ ‘‘ಸಕಟಗೋಪಕಸ್ಸ ಪುತ್ತ, ಭಣ್ಡಹಾರಕಸ್ಸ ಪುತ್ತ, ಕಿಞ್ಚಿ ಅಜಾನಕಸ್ಸ ಪುತ್ತಾ’’ತಿ ವದತಿ। ಸೋಪಿ ನೇಸಂ ಸಕಟಪರಿವತ್ತಕಂ ಕತ್ವಾ ಠಿತಟ್ಠಾನೇ ಗೋಣಾನಂ ತಿಣಂ ಆಹರತಿ, ಸಿಪ್ಪದಸ್ಸನಟ್ಠಾನೇ ಲದ್ಧಭಣ್ಡಕಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಹರತಿ
ನಗರವಾಸಿನೋ
ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಞತ್ವಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಂ ವದೇಹಿ ‘ಸಿಪ್ಪಂ ಕಿರ ದಸ್ಸೇತೂ’’’ತಿ ಆಹ। ಥೇರೋ ಗನ್ತ್ವಾ ವಂಸಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಠಿತೋ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
‘‘ಇಙ್ಘ
ಕರೋಹಿ ರಙ್ಗಂ ಪರಿಸಾಯ, ಹಾಸಯಸ್ಸು ಮಹಾಜನ’’ನ್ತಿ॥
ಸೋ ಥೇರಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ತುಟ್ಠಮಾನಸೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಮಞ್ಞೇ ಮಮ ಸಿಪ್ಪಂ ಪಸ್ಸಿತುಕಾಮೋ’’ತಿ ವಂಸಮತ್ಥಕೇ ಠಿತಕೋವ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
‘‘ಇಙ್ಘ ಪಸ್ಸ ಮಹಾಪಞ್ಞ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ ಮಹಿದ್ಧಿಕ।
ಕರೋಮಿ ರಙ್ಗಂ ಪರಿಸಾಯ, ಹಾಸಯಾಮಿ ಮಹಾಜನ’’ನ್ತಿ॥
ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ವಂಸಮತ್ಥಕತೋ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಆಕಾಸೇವ ಚುದ್ದಸಕ್ಖತ್ತುಂ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಓರುಯ್ಹ ವಂಸಮತ್ಥಕೇವ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ, ‘‘ಉಗ್ಗಸೇನ, ಪಣ್ಡಿತೇನ ನಾಮ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸು
೩೪೮.
‘‘ಮುಞ್ಚ ಪುರೇ ಮುಞ್ಚ ಪಚ್ಛತೋ,
ಮಜ್ಝೇ ಮುಞ್ಚ ಭವಸ್ಸ ಪಾರಗೂ।
ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಮುತ್ತಮಾನಸೋ,
ನ ಪುನಂ ಜಾತಿಜರಂ ಉಪೇಹಿಸೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಮುಞ್ಚ ಪುರೇತಿ ಅತೀತೇಸು ಖನ್ಧೇಸು ಆಲಯಂ ನಿಕನ್ತಿಂ ಅಜ್ಝೋಸಾನಂ ಪತ್ಥನಂ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂ ಗಾಹಂ ಪರಾಮಾಸಂ ತಣ್ಹಂ ಮುಞ್ಚ। ಪಚ್ಛತೋತಿ ಅನಾಗತೇಸುಪಿ ಖನ್ಧೇಸು ಆಲಯಾದೀನಿ ಮುಞ್ಚ। ಮಜ್ಝೇತಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸುಪಿ ತಾನಿ ಮುಞ್ಚ। ಭವಸ್ಸ ಪಾರಗೂತಿ ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತಿವಿಧಸ್ಸಾಪಿ ಭವಸ್ಸ ಅಭಿಞ್ಞಾಪರಿಞ್ಞಾಪಹಾನಭಾವನಾಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯವಸೇನ ಪಾರಗೂ ಪಾರಙ್ಗತೋ ಹುತ್ವಾ ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನಾದಿಭೇದೇ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖತೇ ವಿಮುತ್ತಮಾನಸೋ ವಿಹರನ್ತೋ ಪುನ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಾನಿ ನ ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸಿ। ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋಪಿ ವಂಸಮತ್ಥಕೇ ಠಿತಕೋವ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ವಂಸತೋ ಓರುಯ್ಹ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ। ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋ ತಾವದೇವ ಅಟ್ಠಪರಿಕ್ಖಾರಧರೋ ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸಿಕತ್ಥೇರೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ। ಅಥ ನಂ ಭಿಕ್ಖೂ, ‘‘ಆವುಸೋ ಉಗ್ಗಸೇನ, ಸಟ್ಠಿಹತ್ಥಸ್ಸ ತೇ ವಂಸಸ್ಸ ಮತ್ಥಕತೋ ಓತರನ್ತಸ್ಸ ಭಯಂ ನಾಮ ನಾಹೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ನತ್ಥಿ ಮೇ, ಆವುಸೋ, ಭಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸುಂ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಉಗ್ಗಸೇನೋ
‘‘ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಂ
ಸಙ್ಗಾತಿಗಂ ವಿಸಂಯುತ್ತಂ, ತಮಹಂ ಬ್ರೂಮಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ’’ನ್ತಿ॥ (ಧ॰ ಪ॰ ೩೯೭; ಸು॰ ನಿ॰ ೬೨೬)।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸಿ। ಪುನೇಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಏವಂ ಅರಹತ್ತೂಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ನಟಧೀತರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ
ಅತೀತೇ ಕಿರ ಕಸ್ಸಪದಸಬಲಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣಚೇತಿಯೇ ಕರಿಯಮಾನೇ ಬಾರಾಣಸಿವಾಸಿನೋ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಬಹುಂ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಂ ಯಾನಕೇಸು ಆರೋಪೇತ್ವಾ ‘‘ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಚೇತಿಯಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಏಕಂ ಥೇರಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸನ್ತಂ ಪಸ್ಸಿಂಸು। ಅಥೇಕಾ ಕುಲಧೀತಾ ಥೇರಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಸಾಮಿಕಂ ಆಹ – ‘‘ಸಾಮಿ, ಅಯ್ಯೋ, ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸತಿ, ಯಾನಕೇ ಚ ನೋ ಬಹುಂ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ, ಪತ್ತಮಸ್ಸ ಆಹರ, ಭಿಕ್ಖಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ಸೋ ತಂ ಪತ್ತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಪತಿಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಉಭೋಪಿ ಪತ್ಥನಂ ಕರಿಂಸು, ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸ್ಸೇವ ಭಾಗಿನೋ ಭವೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ। ಸೋಪಿ ಥೇರೋ ಖೀಣಾಸವೋವ, ತಸ್ಮಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತೇಸಂ ಪತ್ಥನಾಯ ಸಮಿಜ್ಝನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಸಿತಂ ಅಕಾಸಿ। ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಾ ಇತ್ಥೀ ಸಾಮಿಕಂ ಆಹ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ, ಅಯ್ಯೋ, ಸಿತಂ ಕರೋತಿ, ಏಕೋ ನಟಕಾರಕೋ
ಉಗ್ಗಸೇನವತ್ಥು ಛಟ್ಠಂ।
೭. ಚೂಳಧನುಗ್ಗಹಪಣ್ಡಿತವತ್ಥು
ವಿತಕ್ಕಮಥಿತಸ್ಸಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಚೂಳಧನುಗ್ಗಹಪಣ್ಡಿತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ಏಕೋ ಕಿರ ದಹರಭಿಕ್ಖು ಸಲಾಕಗ್ಗೇ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಸಲಾಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಲಾಕಯಾಗುಂ ಆದಾಯ ಆಸನಸಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಿವಿ। ತತ್ಥ ಉದಕಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಉದಕತ್ಥಾಯ ಏಕಂ ಘರಂ ಅಗಮಾಸಿ। ತತ್ಥ ತಂ ಏಕಾ ಕುಮಾರಿಕಾ ದಿಸ್ವಾವ ಉಪ್ಪನ್ನಸಿನೇಹಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಪುನ ಪಾನೀಯೇನ ಅತ್ಥೇ ಸತಿ ಇಧೇವ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯದಾ ಪಾನೀಯಂ ನ ಲಭತಿ, ತದಾ ತತ್ಥೇವ ಗಚ್ಛತಿ। ಸಾಪಿಸ್ಸ
ಅತೀತೇ ಚೂಳಧನುಗ್ಗಹಪಣ್ಡಿತಕಾಲೇ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖಸ್ಸ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತೇನ ತುಟ್ಠೇನ ದಿನ್ನಂ ಧೀತರಂ ಆದಾಯ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅಟವಿಮುಖೇ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಾಯ ಕಣ್ಡೇಹಿ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಚೋರೇ ಮಾರೇತ್ವಾ ಕಣ್ಡೇಸು ಖೀಣೇಸು ಚೋರಜೇಟ್ಠಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪಾತೇತ್ವಾ, ‘‘ಭದ್ದೇ, ಅಸಿಂ ಆಹರಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಾಯ ತಙ್ಖಣಂ ದಿಟ್ಠಚೋರೇ ಸಿನೇಹಂ ಕತ್ವಾ ಚೋರಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಅಸಿಥರುಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಚೋರೇನ ಧನುಗ್ಗಹಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಮಾರಿತಭಾವಂ ಆವಿಕತ್ವಾ ಚೋರೇನ ಚ ತಂ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ‘‘ಮಮ್ಪಿ ಏಸಾ ಅಞ್ಞಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮಿಕಂ ವಿಯ ಮಾರಾಪೇಸ್ಸತಿ
‘‘ಸಬ್ಬಂ ಭಣ್ಡಂ ಸಮಾದಾಯ, ಪಾರಂ ತಿಣ್ಣೋಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ।
ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛ ಲಹುಂ ಖಿಪ್ಪಂ, ಮಮ್ಪಿ ತಾರೇಹಿ ದಾನಿತೋ॥
‘‘ಅಸನ್ಥುತಂ ಮಂ ಚಿರಸನ್ಥುತೇನ,
ನಿಮೀನಿ ಭೋತೀ ಅದ್ಧುವಂ ಧುವೇನ।
ಮಯಾಪಿ ಭೋತೀ ನಿಮಿನೇಯ್ಯ ಅಞ್ಞಂ,
ಇತೋ ಅಹಂ ದೂರತರಂ ಗಮಿಸ್ಸಂ॥
‘‘ಕಾಯಂ
ನಯೀಧ ನಚ್ಚಂ ವಾ ಗೀತಂ ವಾ, ತಾಳಂ ವಾ ಸುಸಮಾಹಿತಂ।
ಅನಮ್ಹಿಕಾಲೇ ಸುಸೋಣಿ, ಕಿಂ ನು ಜಗ್ಘಸಿ ಸೋಭನೇ॥
‘‘ಸಿಙ್ಗಾಲ ಬಾಲ ದುಮ್ಮೇಧ, ಅಪ್ಪಪಞ್ಞೋಸಿ ಜಮ್ಬುಕ।
ಜೀನೋ ಮಚ್ಛಞ್ಚ ಪೇಸಿಞ್ಚ, ಕಪಣೋ ವಿಯ ಝಾಯಸಿ॥
‘‘ಸುದಸ್ಸಂ ವಜ್ಜಮಞ್ಞೇಸಂ, ಅತ್ತನೋ ಪನ ದುದ್ದಸಂ।
ಜೀನಾ ಪತಿಞ್ಚ ಜಾರಞ್ಚ, ಮಞ್ಞೇ ತ್ವಞ್ಞೇವ ಝಾಯಸಿ॥
‘‘ಏವಮೇತಂ
ಸಾ ನೂನಾಹಂ ಇತೋ ಗನ್ತ್ವಾ, ಭತ್ತು ಹೇಸ್ಸಂ ವಸಾನುಗಾ॥
‘‘ಯೋ ಹರೇ ಮತ್ತಿಕಂ ಥಾಲಂ, ಕಂಸಥಾಲಮ್ಪಿ ಸೋ ಹರೇ।
ಕತಞ್ಚೇವ ತಯಾ ಪಾಪಂ, ಪುನಪೇವಂ ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೧.೫.೧೨೮-೧೩೪) –
ಇಮಂ ಪಞ್ಚಕನಿಪಾತೇ ಚೂಳಧನುಗ್ಗಹಜಾತಕಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ‘‘ತದಾ ಚೂಳಧನುಗ್ಗಹಪಣ್ಡಿತೋ ತ್ವಂ ಅಹೋಸಿ, ಸಾ ಇತ್ಥೀ ಏತರಹಿ
೩೪೯.
‘‘ವಿತಕ್ಕಮಥಿತಸ್ಸ ಜನ್ತುನೋ,
ತಿಬ್ಬರಾಗಸ್ಸ ಸುಭಾನುಪಸ್ಸಿನೋ।
ಭಿಯ್ಯೋ ತಣ್ಹಾ ಪವಡ್ಢತಿ,
ಏಸ ಖೋ ದಳ್ಹಂ ಕರೋತಿ ಬನ್ಧನಂ॥
೩೫೦.
‘‘ವಿತಕ್ಕೂಪಸಮೇ ಚ ಯೋ ರತೋ,
ಅಸುಭಂ ಭಾವಯತೇ ಸದಾ ಸತೋ।
ಏಸ
ಏಸ ಛೇಚ್ಛತಿ ಮಾರಬನ್ಧನ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ವಿತಕ್ಕಮಥಿತಸ್ಸಾತಿ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದೀಹಿ ವಿತಕ್ಕೇಹಿ ನಿಮ್ಮಥಿತಸ್ಸ। ತಿಬ್ಬರಾಗಸ್ಸಾತಿ ಬಹಲರಾಗಸ್ಸ। ಸುಭಾನುಪಸ್ಸಿನೋತಿ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣೇ ಸುಭನಿಮಿತ್ತಗಾಹಾದಿವಸೇನ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಮಾನಸತಾಯ ಸುಭನ್ತಿ ಅನುಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ। ತಣ್ಹಾತಿ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಝಾನಾದೀಸು ಏಕಮ್ಪಿ ನ ವಡ್ಢತಿ, ಅಥ ಖೋ ಛದ್ವಾರಿಕಾ ತಣ್ಹಾಯೇವ ಭಿಯ್ಯೋ ವಡ್ಢತಿ। ಏಸ ಖೋತಿ ಏಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತಣ್ಹಾಬನ್ಧನಂ ದಳ್ಹಂ ಸುಥಿರಂ ಕರೋತಿ। ವಿತಕ್ಕೂಪಸಮೇತಿ ಮಿಚ್ಛಾವಿತಕ್ಕಾದೀನಂ ವೂಪಸಮಸಙ್ಖಾತೇ ದಸಸು ಅಸುಭೇಸು ಪಠಮಜ್ಝಾನೇ। ಸದಾ ಸತೋತಿ ಬ್ಯನ್ತಿ ಕಾಹಿತೀತಿ ಏಸ ಮಾರಬನ್ಧನನ್ತಿ ಏಸೋ ತೇಭೂಮಕವಟ್ಟಸಙ್ಖಾತಂ ಮಾರಬನ್ಧನಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಸಮ್ಪತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ।
ಚೂಳಧನುಗ್ಗಹಪಣ್ಡಿತವತ್ಥು ಸತ್ತಮಂ।
೮. ಮಾರವತ್ಥು
ನಿಟ್ಠಙ್ಗತೋತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಮಾರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ಏಕದಿವಸಞ್ಹಿ ವಿಕಾಲೇ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಥೇರಾ ಜೇತವನವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ರಾಹುಲತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಉಟ್ಠಾಪೇಸುಂ। ಸೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಾ ಪಮುಖೇ ನಿಪಜ್ಜಿ। ತದಾ ಸೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ ಅವಸ್ಸಿಕೋವ ಹೋತಿ। ಮಾರೋ ವಸವತ್ತಿಭವನೇ ಠಿತೋಯೇವ ತಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಗನ್ಧಕುಟಿಪಮುಖೇ ನಿಪನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ರುಜನಕಅಙ್ಗುಲೀ ಬಹಿ ನಿಪನ್ನೋ, ಸಯಂ ಅನ್ತೋಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ನಿಪನ್ನೋ, ಅಙ್ಗುಲಿಯಾ ಪೀಳಿಯಮಾನಾಯ ಸಯಮ್ಪಿ
೩೫೧.
‘‘ನಿಟ್ಠಙ್ಗತೋ
ಅಚ್ಛಿನ್ದಿ ಭವಸಲ್ಲಾನಿ, ಅನ್ತಿಮೋಯಂ ಸಮುಸ್ಸಯೋ॥
೩೫೨.
‘‘ವೀತತಣ್ಹೋ ಅನಾದಾನೋ, ನಿರುತ್ತಿಪದಕೋವಿದೋ।
ಅಕ್ಖರಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತಂ, ಜಞ್ಞಾ ಪುಬ್ಬಾಪರಾನಿ ಚ।
ಸ ವೇ ಅನ್ತಿಮಸಾರೀರೋ,
ಮಹಾಪಞ್ಞೋ ಮಹಾಪುರಿಸೋತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ನಿಟ್ಠಙ್ಗತೋತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಅರಹತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಂ ನಾಮ, ತಂ ಗತೋ ಪತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಸನ್ತಾಸೀತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ರಾಗಸನ್ತಾಸಾದೀನಂ ಅಭಾವೇನ ಅಸನ್ತಸನಕೋ। ಅಚ್ಛಿನ್ದಿ ಭವಸಲ್ಲಾನೀತಿ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಭವಗಾಮೀನಿ ಸಲ್ಲಾನಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿ। ಸಮುಸ್ಸಯೋತಿ ಅಯಂ ಏತಸ್ಸ ಅನ್ತಿಮೋ ದೇಹೋ।
ಅನಾದಾನೋತಿ ಖನ್ಧಾದೀಸು ನಿಗ್ಗಹಣೋ। ನಿರುತ್ತಿಪದಕೋವಿದೋತಿ ನಿರುತ್ತಿಯಞ್ಚ ಸೇಸಪದೇಸು ಚಾತಿ ಚತೂಸುಪಿ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಸು ಛೇಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಕ್ಖರಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತಂ, ಜಞ್ಞಾ ಪುಬ್ಬಾಪರಾನಿ ಚಾತಿ ಅಕ್ಖರಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತಸಙ್ಖಾತಂ ಅಕ್ಖರಪಿಣ್ಡಞ್ಚ ಜಾನಾತಿ, ಪುಬ್ಬಕ್ಖರೇನ ಅಪರಕ್ಖರಂ, ಅಪರಕ್ಖರೇನ ಪುಬ್ಬಕ್ಖರಞ್ಚ ಜಾನಾತಿ। ಪುಬ್ಬಕ್ಖರೇನ ಅಪರಕ್ಖರಂ ಜಾನಾತಿ ನಾಮ – ಆದಿಮ್ಹಿ ಪಞ್ಞಾಯಮಾನೇ ಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನೇಸು ಸ ವೇ ಅನ್ತಿಮಸಾರೀರೋತಿ ಏಸ ಕೋಟಿಯಂ ಠಿತಸರೀರೋ, ಮಹನ್ತಾನಂ ಅತ್ಥಧಮ್ಮನಿರುತ್ತಿಪಟಿಭಾನಾನಂ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಾದೀನಞ್ಚ ಪರಿಗ್ಗಾಹಿಕಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಮಹಾಪಞ್ಞೋ, ‘‘ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತತ್ತಾ ಖ್ವಾಹಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಮಹಾಪುರಿಸೋತಿ ವದಾಮೀ’’ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೫.೩೭೭) ವಚನತೋ ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತತಾಯ ಚ ಮಹಾಪುರಿಸೋತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸು। ಮಾರೋಪಿ ಪಾಪಿಮಾ ‘‘ಜಾನಾತಿ ಮಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ’’ತಿ ತತ್ಥೇವನ್ತರಧಾಯೀತಿ।
ಮಾರವತ್ಥು ಅಟ್ಠಮಂ।
೯. ಉಪಕಾಜೀವಕವತ್ಥು
ಸಬ್ಬಾಭಿಭೂತಿ
ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಸತ್ಥಾ ಪತ್ತಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೋ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ
೩೫೩.
‘‘ಸಬ್ಬಾಭಿಭೂ ಸಬ್ಬವಿದೂಹಮಸ್ಮಿ,
ಸಬ್ಬೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಅನೂಪಲಿತ್ತೋ।
ಸಬ್ಬಞ್ಜಹೋ ತಣ್ಹಕ್ಖಯೇ ವಿಮುತ್ತೋ,
ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಕಮುದ್ದಿಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಾಭಿಭೂತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಾನಂ ಅಭಿಭವನತೋ ಸಬ್ಬಾಭಿಭೂ। ಸಬ್ಬವಿದೂತಿ ವಿದಿತಸಬ್ಬಚತುಭೂಮಕಧಮ್ಮೋ। ಸಬ್ಬೇಸು ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮೇಸು ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠೀಹಿ ಅನೂಪಲಿತ್ತೋ। ಸಬ್ಬಞ್ಜಹೋತಿ ಸಬ್ಬೇ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮೇ ಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತೋ। ತಣ್ಹಕ್ಖಯೇ ವಿಮುತ್ತೋತಿ ತಣ್ಹಕ್ಖಯನ್ತೇ ಉಪ್ಪಾದಿತೇ ತಣ್ಹಕ್ಖಯಸಙ್ಖಾತೇ ಅರಹತ್ತೇ ಅಸೇಖಾಯ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ವಿಮುತ್ತೋ। ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯಾತಿ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾದಿಭೇದೇ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಮೇವ ಜಾನಿತ್ವಾ। ಕಮುದ್ದಿಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ವಾ ಆಚರಿಯೋ ವಾ’’ತಿ ಕಂ ನಾಮ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯನ್ತಿ।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಉಪಕೋ ಆಜೀವಕೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ವಚನಂ ನೇವಾಭಿನನ್ದಿ, ನ ಪಟಿಕ್ಕೋಸಿ। ಸೀಸಂ ಪನ ಚಾಲೇತ್ವಾ ಜಿವ್ಹಂ ನಿಲ್ಲಾಳೇತ್ವಾ ಏಕಪದಿಕಮಗ್ಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಲುದ್ದಕನಿವಾಸನಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಾಸೀತಿ।
ಉಪಕಾಜೀವಕವತ್ಥು ನವಮಂ।
೧೦. ಸಕ್ಕಪಞ್ಹವತ್ಥು
ಸಬ್ಬದಾನನ್ತಿ
ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ
ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಾಧು ಮಹಾರಾಜ, ಮಯಾ ಹಿ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಮಹಾಪರಿಚ್ಚಾಗೇ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ತುಮ್ಹಾದಿಸಾನಂ ಕಙ್ಖಚ್ಛೇದನತ್ಥಮೇವ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಪಟಿವಿದ್ಧಂ, ತಯಾ ಪುಚ್ಛಿತಪಞ್ಹೇಸು ಹಿ ಸಬ್ಬದಾನಾನಂ ಧಮ್ಮದಾನಂ ಸೇಟ್ಠಂ, ಸಬ್ಬರಸಾನಂ ಧಮ್ಮರಸೋ ಸೇಟ್ಠೋ, ಸಬ್ಬರತೀನಂ ಧಮ್ಮರತಿ ಸೇಟ್ಠಾ, ತಣ್ಹಕ್ಖಯೋ ಪನ ಅರಹತ್ತಂ ಸಮ್ಪಾಪಕತ್ತಾ ಸೇಟ್ಠೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೩೫೪.
‘‘ಸಬ್ಬದಾನಂ
ಸಬ್ಬರಸಂ ಧಮ್ಮರಸೋ ಜಿನಾತಿ।
ಸಬ್ಬರತಿಂ
ತಣ್ಹಕ್ಖಯೋ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಂ ಜಿನಾತೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಸಬ್ಬದಾನಂ ಧಮ್ಮದಾನನ್ತಿ ಸಚೇಪಿ ಹಿ ಚಕ್ಕವಾಳಗಬ್ಭೇ ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ನಿರನ್ತರಂ ಕತ್ವಾ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಖೀಣಾಸವಾನಂ ಕದಲಿಗಬ್ಭಸದಿಸಾನಿ ಚೀವರಾನಿ ದದೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಾಗಮೇ ಚತುಪ್ಪದಿಕಾಯ ಗಾಥಾಯ ಕತಾನುಮೋದನಾವ ಸೇಟ್ಠಾ। ತಞ್ಹಿ ದಾನಂ ತಸ್ಸಾ ಗಾಥಾಯ ಸೋಳಸಿಂ ಕಲಂ ನಾಗ್ಘತಿ। ಏವಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ದೇಸನಾಪಿ ವಾಚನಮ್ಪಿ ಸವನಮ್ಪಿ ಮಹನ್ತಂ। ಯೇನ ಚ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಬಹೂನಂ ತಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ಕಾರಿತಂ, ತಸ್ಸೇವ ಆನಿಸಂಸೋ ಮಹಾ। ತಥಾರೂಪಾಯ ಏವ ಪರಿಸಾಯ ಪಣೀತಪಿಣ್ಡಪಾತಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ಪೂರೇತ್ವಾ ದಿನ್ನದಾನತೋಪಿ ಸಪ್ಪಿತೇಲಾದೀನಂ ಪತ್ತೇ ಪೂರೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಭೇಸಜ್ಜದಾನತೋಪಿ ಮಹಾವಿಹಾರಸದಿಸಾನಂ ವಿಹಾರಾನಞ್ಚ ಲೋಹಪಾಸಾದಸದಿಸಾನಞ್ಚ ‘‘ಸಬ್ಬದಾನಂ ಧಮ್ಮದಾನಂ ಜಿನಾತೀ’’ತಿ।
ಸಬ್ಬೇ ಪನ ಗನ್ಧರಸಾದಯೋಪಿ ರಸಾ ಉಕ್ಕಂಸತೋ ದೇವತಾನಂ ಸುಧಾಭೋಜನರಸೋಪಿ ಸಂಸಾರವಟ್ಟೇ ಪಾತೇತ್ವಾ ದುಕ್ಖಾನುಭವನಸ್ಸೇವ ಪಚ್ಚಯೋ। ಯೋ ಪನೇಸ ಸತ್ತತಿಂಸಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತೋ ಚ ನವಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತೋ ಚ ಧಮ್ಮರಸೋ, ಅಯಮೇವ ಸಬ್ಬರಸಾನಂ ಸೇಟ್ಠೋ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸಬ್ಬರಸಂ ಧಮ್ಮರಸೋ ಜಿನಾತೀ’’ತಿ ‘‘ಸಬ್ಬರತಿಂ ಧಮ್ಮರತಿ ಜಿನಾತೀ’’ತಿ ‘‘ತಣ್ಹಕ್ಖಯೋ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಂ ಜಿನಾತೀ’’ತಿ।
ಏವಂ ಸತ್ಥರಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಗಾಥಾಯ ಅತ್ಥಂ ಕಥೇನ್ತೇಯೇವ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸಿ। ಸಕ್ಕೋಪಿ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಏವಂಜೇಟ್ಠಕೇ ನಾಮ ಧಮ್ಮದಾನೇ ಕಿಮತ್ಥಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪತ್ತಿಂ ನ ದಾಪೇಥ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಥೇತ್ವಾ ಪತ್ತಿಂ ದಾಪೇಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಜ್ಜಾದಿಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ವಾ ಪಾಕತಿಕಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ ವಾ ಉಪನಿಸಿನ್ನಕಥಂ ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಅನುಮೋದನಮ್ಪಿ ಕಥೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಪತ್ತಿಂ ದದೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಆಹ।
ಸಕ್ಕಪಞ್ಹವತ್ಥು ದಸಮಂ।
೧೧. ಅಪುತ್ತಕಸೇಟ್ಠಿವತ್ಥು
ಹನನ್ತಿ ಭೋಗಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಪುತ್ತಕಸೇಟ್ಠಿಂ ನಾಮ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ತಸ್ಸ
ಸೋ
ಭೂತಪುಬ್ಬಂ
‘‘ಯಂ ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೇಟ್ಠಿ, ಗಹಪತಿ, ತಗರಸಿಖಿಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ ಪಟಿಪಾದೇಸಿ, ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೇನ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಉಪಪಜ್ಜಿ, ತಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕಾವಸೇಸೇನ ಇಮಿಸ್ಸಾಯೇವ ಸಾವತ್ಥಿಯಾ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಸೇಟ್ಠಿತ್ತಂ ಕಾರೇಸಿ। ಯಂ ಖೋ ಸೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಸೇಟ್ಠಿ, ಗಹಪತಿ, ದತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಅಹೋಸಿ ‘ವರಮೇತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದಾಸಾ ವಾ ಕಮ್ಮಕರಾ ವಾ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯು’ನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೇನ ನಾಸ್ಸುಳಾರಾಯ ಭತ್ತಭೋಗಾಯ
ರಾಜಾ ಸತ್ಥು ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಹೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಾರಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ, ಏತ್ತಕೇ ನಾಮ ಭೋಗೇ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ನೇವ ಅತ್ತನಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ, ನ ತುಮ್ಹಾದಿಸೇ ಬುದ್ಧೇ ಧುರವಿಹಾರೇ ವಿಹರನ್ತೇ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ
೩೫೫.
‘‘ಹನನ್ತಿ ಭೋಗಾ ದುಮ್ಮೇಧಂ, ನೋ ಚ ಪಾರಗವೇಸಿನೋ।
ಭೋಗತಣ್ಹಾಯ ದುಮ್ಮೇಧೋ, ಹನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇವ ಅತ್ತನ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ನೋ ಚ ಪಾರಗವೇಸಿನೋತಿ ಯೇ ಪನ ನಿಬ್ಬಾನಪಾರಗವೇಸಿನೋ ಪುಗ್ಗಲಾ, ನ ತೇ ಭೋಗಾ ಹನನ್ತಿ। ಅಞ್ಞೇವ ಅತ್ತನನ್ತಿ ಭೋಗೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರೇ ವಿಯ ಅತ್ತಾನಮೇವ ಹನತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ।
ಅಪುತ್ತಕಸೇಟ್ಠಿವತ್ಥು ಏಕಾದಸಮಂ।
೧೨. ಅಙ್ಕುರವತ್ಥು
ತಿಣದೋಸಾನೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲಸಿಲಾಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಙ್ಕುರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ವತ್ಥು ‘‘ಯೇ ಝಾನಪ್ಪಸುತಾ ಧೀರಾ’’ತಿ (ಧ॰ ಪ॰ ೧೮೧) ಗಾಥಾಯ
‘‘ವಿಚೇಯ್ಯ ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ಯತ್ಥ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ।
ವಿಚೇಯ್ಯ ದಾನಂ ಸುಗತಪ್ಪಸತ್ಥಂ,
ಯೇ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಾ ಇಧ ಜೀವಲೋಕೇ।
ಏತೇಸು ದಿನ್ನಾನಿ ಮಹಪ್ಫಲಾನಿ,
ಬೀಜಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ ಯಥಾಸುಖೇತ್ತೇ’’ತಿ॥ (ಪೇ॰ ವ॰ ೩೨೯) –
ವತ್ವಾ
೩೫೬.
‘‘ತಿಣದೋಸಾನಿ ಖೇತ್ತಾನಿ, ರಾಗದೋಸಾ ಅಯಂ ಪಜಾ।
ತಸ್ಮಾ ಹಿ ವೀತರಾಗೇಸು, ದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ ಮಹಪ್ಫಲಂ॥
೩೫೭.
‘‘ತಿಣದೋಸಾನಿ ಖೇತ್ತಾನಿ, ದೋಸದೋಸಾ ಅಯಂ ಪಜಾ।
ತಸ್ಮಾ ಹಿ ವೀತದೋಸೇಸು, ದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ ಮಹಪ್ಫಲಂ॥
೩೫೮.
‘‘ತಿಣದೋಸಾನಿ ಖೇತ್ತಾನಿ, ಮೋಹದೋಸಾ ಅಯಂ ಪಜಾ।
ತಸ್ಮಾ ಹಿ ವೀತಮೋಹೇಸು, ದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ ಮಹಪ್ಫಲಂ॥
೩೫೯.
‘‘ತಿಣದೋಸಾನಿ ಖೇತ್ತಾನಿ, ಇಚ್ಛಾದೋಸಾ ಅಯಂ ಪಜಾ।
ತಸ್ಮಾ ಹಿ ವಿಗತಿಚ್ಛೇಸು, ದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ ಮಹಪ್ಫಲ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ತಿಣದೋಸಾನೀತಿ ಸಾಮಾಕಾದೀನಿ ತಿಣಾನಿ ಉಟ್ಠಹನ್ತಾನಿ ಪುಬ್ಬಣ್ಣಾಪರಣ್ಣಾನಿ ಖೇತ್ತಾನಿ ದೂಸೇನ್ತಿ, ತೇನ ತಾನಿ ನ ಬಹುಫಲಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ಏವಂ ಸತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಅನ್ತೋ ರಾಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತೋ ಸತ್ತೇ ದೂಸೇತಿ, ತೇನ ತೇಸು ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ನ ಹೋತಿ
‘‘ತಿಣದೋಸಾನಿ
ತಸ್ಮಾ ಹಿ ವೀತರಾಗೇಸು, ದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ ಮಹಪ್ಫಲ’’ನ್ತಿ॥ –
ಸೇಸಗಾಥಾಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಅಙ್ಕುರೋ ಚ ಇನ್ದಕೋ ಚ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು, ಸಮ್ಪತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ।
ಅಙ್ಕುರವತ್ಥು ದ್ವಾದಸಮಂ।
ತಣ್ಹಾವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಚತುವೀಸತಿಮೋ ವಗ್ಗೋ।