೩. ಚಿತ್ತವಗ್ಗೋ
೧. ಮೇಘಿಯತ್ಥೇರವತ್ಥು
ಫನ್ದನಂ ಚಪಲಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಚಾಲಿಕಾಯ ಪಬ್ಬತೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮೇಘಿಯಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ತಸ್ಸ ವತ್ಥುಂ ವಿಭಾವನತ್ಥಂ ಸಬ್ಬಂ ಮೇಘಿಯಸುತ್ತನ್ತಂ (ಉದಾ॰ ೩೧) ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ। ಸತ್ಥಾ ಪನ ತೀಹಿ ವಿತಕ್ಕೇಹಿ ಅನ್ವಾಸತ್ತತಾಯ ತಸ್ಮಿಂ ಅಮ್ಬವನೇ ಪಧಾನಂ ಅನುಯುಞ್ಜಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣಿತ್ವಾ ಆಗತಂ ಮೇಘಿಯತ್ಥೇರಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಅತಿಭಾರಿಯಂ ತೇ, ಮೇಘಿಯ, ಕತಂ ‘ಆಗಮೇಹಿ ತಾವ, ಮೇಘಿಯ, ಏಕಕೋಮ್ಹಿ ಯಾವ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಕೋಚಿ ಭಿಕ್ಖು ಆಗಚ್ಛತೀ’ತಿ ಮಂ ಯಾಚನ್ತಂ ಏಕಕಂ ಪಹಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ಏವಂ ಚಿತ್ತವಸಿಕೇನ ಭವಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಚಿತ್ತಂ ನಾಮೇತಂ ಲಹುಕಂ, ತಂ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ವತ್ತೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
೩೩.
‘‘ಫನ್ದನಂ ಚಪಲಂ ಚಿತ್ತಂ, ದೂರಕ್ಖಂ ದುನ್ನಿವಾರಯಂ।
ಉಜುಂ ಕರೋತಿ ಮೇಧಾವೀ, ಉಸುಕಾರೋವ ತೇಜನಂ॥
೩೪.
‘‘ವಾರಿಜೋವ ಥಲೇ ಖಿತ್ತೋ, ಓಕಮೋಕತಉಬ್ಭತೋ।
ಪರಿಪ್ಫನ್ದತಿದಂ ಚಿತ್ತಂ, ಮಾರಧೇಯ್ಯಂ ಪಹಾತವೇ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಫನ್ದನನ್ತಿ ರೂಪಾದೀಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ವಿಪ್ಫನ್ದಮಾನಂ। ಚಪಲನ್ತಿ ಏಕಇರಿಯಾಪಥೇನ ಅಸಣ್ಠಹನ್ತೋ ಗಾಮದಾರಕೋ ವಿಯ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಅಸಣ್ಠಹನತೋ ಚಪಲಂ। ಚಿತ್ತನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಭೂಮಿವತ್ಥುಆರಮ್ಮಣಕಿರಿಯಾದಿವಿಚಿತ್ತತಾಯ ಪನೇತಂ ‘‘ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ದೂರಕ್ಖನ್ತಿ ಕಿಟ್ಠಸಮ್ಬಾಧೇ ಠಾನೇ ಕಿಟ್ಠಖಾದಕಗೋಣಂ ವಿಯ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಸಪ್ಪಾಯಾರಮ್ಮಣೇಯೇವ ದುಟ್ಠಪನತೋ ದೂರಕ್ಖಂ। ದುನ್ನಿವಾರಯನ್ತಿ ವಿಸಭಾಗಾರಮ್ಮಣಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಪಟಿಸೇಧೇತುಂ ದುಕ್ಖತ್ತಾ ದುನ್ನಿವಾರಯಂ। ಉಸುಕಾರೋವ ತೇಜನನ್ತಿ ಯಥಾ ನಾಮ ಉಸುಕಾರೋ ಅರಞ್ಞತೋ ಏಕಂ ವಙ್ಕದಣ್ಡಕಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ನಿತ್ತಚಂ ಕತ್ವಾ ಕಞ್ಜಿಯತೇಲೇನ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಅಙ್ಗಾರಕಪಲ್ಲೇ ತಾಪೇತ್ವಾ ರುಕ್ಖಾಲಕೇ ಉಪ್ಪೀಳೇತ್ವಾ ನಿವಙ್ಕಂ ಉಜುಂ ವಾಲವಿಜ್ಝನಯೋಗ್ಗಂ ಕರೋತಿ, ಕತ್ವಾ ಚ
ವಾರಿಜೋವಾತಿ ಮಚ್ಛೋ ವಿಯ, ಥಲೇ ಖಿತ್ತೋತಿ ಹತ್ಥೇನ ವಾ ಪಾದೇನ ವಾ ಜಾಲಾದೀನಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರೇನ ಥಲೇ ಛಡ್ಡಿತೋ। ಓಕಮೋಕತಉಬ್ಭತೋತಿ ‘‘ಓಕಪುಣ್ಣೇಹಿ ಚೀವರೇಹೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ (ಮಹಾವ॰ ೩೦೬) ಉದಕಂ ಓಕಂ, ‘‘ಓಕಂ ಪಹಾಯ ಅನಿಕೇತಸಾರೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ (ಸು॰ ನಿ॰ ೮೫೦) ಆಲಯೋ, ಏತ್ಥ ಉಭಯಮ್ಪಿ ಲಬ್ಭತಿ। ‘‘ಓಕಮೋಕತಉಬ್ಭತೋ’’ತಿ ಹಿ ಏತ್ಥ ಓಕಮೋಕತೋತಿ ಉದಕಸಙ್ಖಾತಾ ಆಲಯಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ। ಉಬ್ಭತೋತಿ ಉದ್ಧಟೋ। ಪರಿಪ್ಫನ್ದತಿದಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಯಥಾ ಸೋ ಉದಕಾಲಯತೋ ಉಬ್ಭತೋ ಥಲೇ ಖಿತ್ತೋ ಮಚ್ಛೋ ಉದಕಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಪರಿಪ್ಫನ್ದತಿ, ಏವಮಿದಂ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಾಲಯಾಭಿರತಂ ಚಿತ್ತಂ ತತೋ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಮಾರಧೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತಂ ವಟ್ಟಂ ಪಹಾತುಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಖಿತ್ತಂ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕವೀರಿಯೇನ ಸನ್ತಾಪಿಯಮಾನಂ ಪರಿಪ್ಫನ್ದತಿ, ಸಣ್ಠಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಧುರಂ ಅನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮೇಧಾವೀ ಪುಗ್ಗಲೋ ತಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಉಜುಂ ಕಮ್ಮನಿಯಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಪರೋ ನಯೋ – ಇದಂ ಮಾರಧೇಯ್ಯಂ ಕಿಲೇಸವಟ್ಟಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸೋ ವಾರಿಜೋ ವಿಯ ಪರಿಪ್ಫನ್ದತಿ, ತಸ್ಮಾ ಮಾರಧೇಯ್ಯಂ ಪಹಾತವೇ, ಯೇನ ಕಿಲೇಸವಟ್ಟಸಙ್ಖಾತೇನ ಮಾರಧೇಯ್ಯೇನೇವ ಪರಿಪ್ಫನ್ದತಿ, ತಂ ಪಹಾತಬ್ಬನ್ತಿ।
ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಮೇಘಿಯತ್ಥೇರೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ಬಹೂ ಸೋತಾಪನ್ನಾದಯೋ ಜಾತಾತಿ।
ಮೇಘಿಯತ್ಥೇರವತ್ಥು ಪಠಮಂ।
೨. ಅಞ್ಞತರಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು
ದುನ್ನಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ಲಹುನೋತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ
ತೇ ತತ್ಥೇವ ವಸನ್ತಾ ಏಕದಿವಸಂ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಓವದಿಂಸು, ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಪಮಾದಚಾರಂ ಚರಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಹಿ ಸಕಗೇಹಂ ವಿಯ ಅಟ್ಠ ಮಹಾನಿರಯಾ ವಿವಟದ್ವಾರಾಯೇವ, ಧರಮಾನಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಯಂ ಆಗತಾ, ಬುದ್ಧಾ ಚ ನಾಮ ಪದಾನುಪದಿಕಂ ವಿಚರನ್ತೇನಾಪಿ ಸಠೇನ ಆರಾಧೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಯಥಾಜ್ಝಾಸಯೇನೇವ ಆರಾಧೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋಥ, ದ್ವೀಹಿ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ನ ಠಾತಬ್ಬಂ, ನ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಂ, ಸಾಯಂ ಖೋ ಪನ ಥೇರೂಪಟ್ಠಾನಕಾಲೇ ಪಾತೋವ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಕಾಲೇ ಏಕತೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮ, ಸೇಸಕಾಲೇ ದ್ವೇ ಏಕತೋ ನ ಭವಿಸ್ಸಾಮ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ಅಫಾಸುಕೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ
ತೇಸು ಏವಂ ಕತಿಕಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತೇಸು ಏಕದಿವಸಂ ಸಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ಸಪ್ಪಿತೇಲಫಾಣಿತಾದೀನಿ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ದಾಸದಾಸಿಕಮ್ಮಕರಾದೀಹಿ ಪರಿವುತಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ತಂ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಹಾರಮಜ್ಝೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಕಹಂ ನು ಖೋ, ಅಯ್ಯಾ, ಗತಾ’’ತಿ ಪುರಿಸೇ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನೇಸು ನಿಸಿನ್ನಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಯ್ಯೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕತ್ವಾ ದಟ್ಠುಂ
ಸಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರೇ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನಿ ಖಯವಯಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಪುರೇತರಮೇವ ತಯೋ ಮಗ್ಗೇ, ತೀಣಿ ಚ ಫಲಾನಿ ಪಾಪುಣಿ। ಮಗ್ಗೇನೇವ ಚಸ್ಸಾ ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಲೋಕಿಯಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಆಗಮಿಂಸು। ಸಾ ಮಗ್ಗಫಲಸುಖತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ, ‘‘ಕದಾ ನು ಖೋ ಮಮ ಪುತ್ತೇಹಿ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಅಧಿಗತೋ’’ತಿ ಉಪಧಾರೇನ್ತೀ ಸಬ್ಬೇಪಿಮೇ ಸರಾಗಾ ಸದೋಸಾ ಸಮೋಹಾ ಝಾನವಿಪಸ್ಸನಾಮತ್ತಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ನತ್ಥಿ, ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತಾನಂ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಅತ್ಥಿ, ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ, ‘‘ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಸೇನಾಸನಸಪ್ಪಾಯಂ ನು ಖೋ ಅತ್ಥಿ, ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ತಮ್ಪಿ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಪುಗ್ಗಲಸಪ್ಪಾಯಂ ನು ಖೋ ಲಭನ್ತಿ, ನ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇಸಿ, ಪುಗ್ಗಲಸಪ್ಪಾಯಮ್ಪಿ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಆಹಾರಸಪ್ಪಾಯಂ ನು ಖೋ ಲಭನ್ತಿ, ನ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿ ಉಪಧಾರೇನ್ತೀ ‘‘ಆಹಾರಸಪ್ಪಾಯಂ ನೇಸಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ದಿಸ್ವಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಾನಾವಿಧಂ ಯಾಗುಂ, ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಂ ಖಜ್ಜಕಂ, ನಾನಗ್ಗರಸಞ್ಚ ಭೋಜನಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಗೇಹೇ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣೋದಕಂ ದತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ
ತೇ ಏಕಗ್ಗೇನ ಚಿತ್ತೇನ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಅಹೋ ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪತಿಟ್ಠಾ ಜಾತಾ, ಸಚೇ ಮಯಂ ಸಪ್ಪಾಯಾಹಾರಂ ನ ಲಭಿಮ್ಹ, ನ ನೋ ಮಗ್ಗಫಲಪಟಿವೇಧೋ ಅಭವಿಸ್ಸ, ಇದಾನಿ ವುಟ್ಠವಸ್ಸಾ ಪವಾರೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು
ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ತಸ್ಸಾ ಗುಣಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ತಂ ಗಾಮಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಜೇತವನತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ತಂ ಗಾಮಂ ಪತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸನದಿವಸೇಯೇವ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಕಿರ ಉಪಾಸಿಕಾ ಚಿನ್ತಿತಚಿನ್ತಿತಂ ಜಾನಾತಿ, ಅಹಞ್ಚ ಮಗ್ಗಕಿಲನ್ತೋ ವಿಹಾರಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಹೋ ವತ ಮೇ ವಿಹಾರಪಟಿಜಗ್ಗಕಂ ಮನುಸ್ಸಂ ಪೇಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ಉಪಾಸಿಕಾ ಗೇಹೇ ನಿಸಿನ್ನಾವ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೀ ತಮತ್ಥಂ ಞತ್ವಾ, ‘‘ಗಚ್ಛ, ವಿಹಾರಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತ್ವಾ ಏಹೀ’’ತಿ ಮನುಸ್ಸಂ ಪೇಸೇಸಿ। ಇತರೋಪಿ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿತುಕಾಮೋ ‘‘ಅಹೋ ವತ ಮೇ ಸಕ್ಖರಪಾನಕಂ ಕತ್ವಾ ಪೇಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ। ಉಪಾಸಿಕಾ ತಮ್ಪಿ ಪೇಸೇಸಿ। ಸೋ ಪುನದಿವಸೇ ‘‘ಪಾತೋವ ಸಿನಿದ್ಧಯಾಗುಂ ಮೇ ಸಉತ್ತರಿಭಙ್ಗಂ ಪೇಸೇತೂ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ। ಉಪಾಸಿಕಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ
೩೫.
‘‘ದುನ್ನಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ಲಹುನೋ, ಯತ್ಥಕಾಮನಿಪಾತಿನೋ।
ಚಿತ್ತಸ್ಸ ದಮಥೋ ಸಾಧು, ಚಿತ್ತಂ ದನ್ತಂ ಸುಖಾವಹ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ನಾಮೇತಂ ದುಕ್ಖೇನ ನಿಗ್ಗಯ್ಹತೀತಿ ದುನ್ನಿಗ್ಗಹಂ। ಲಹುಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚ ನಿರುಜ್ಝತಿ ಚಾತಿ ಲಹು। ತಸ್ಸ ದುನ್ನಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ಲಹುನೋ। ಯತ್ಥಕಾಮನಿಪಾತಿನೋತಿ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿದೇವ ನಿಪತನಸೀಲಸ್ಸ। ಏತಞ್ಹಿ ಲಭಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಅಲಭಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಯುತ್ತಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಅಯುತ್ತಟ್ಠಾನಂ ವಾ ನ ಜಾನಾತಿ, ನೇವ ಜಾತಿಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ದಮಥೋ ಸಾಧು ಚತೂಹಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇಹಿ ದನ್ತಭಾವೋ ಯಥಾ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಂ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಕತಭಾವೋ ಸಾಧು। ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಇದಞ್ಹಿ ಚಿತ್ತಂ ದನ್ತಂ ಸುಖಾವಹಂ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಂ ಕತಂ ಮಗ್ಗಫಲಸುಖಂ ಪರಮತ್ಥನಿಬ್ಬಾನಸುಖಞ್ಚ ಆವಹತೀತಿ।
ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಮ್ಪತ್ತಪರಿಸಾಯ ಬಹೂ ಸೋತಾಪನ್ನಾದಯೋ ಅಹೇಸುಂ, ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಜಾತಾತಿ।
ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ
ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಾಪಿ ಗೇಹೇ ನಿಸಿನ್ನಾವ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತಕಿಚ್ಚಂ ಮತ್ತಕಂ ಪತ್ತಂ, ನೋ’’ತಿ ಉಪಧಾರಯಮಾನಾ ತಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಪತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ಉತ್ತರಿ ಉಪಧಾರಿಯಮಾನಾ, ‘‘ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಅಹೋ ವತ ಮೇ ಅಯಂ ಉಪಾಸಿಕಾ ಮಹತೀ ಪತಿಟ್ಠಾ ಜಾತಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಅತೀತೇಪಿ ನು ಖೋ ಮೇ ಅಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾ ಭೂತಪುಬ್ಬಾ, ನೋ’’ತಿ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ಏಕೂನಅತ್ತಭಾವಸತಂ ಅನುಸ್ಸರಿ, ‘‘ಅಹಂ ಖೋ ಪನ ಏಕೂನಅತ್ತಭಾವಸತೇ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ
ಅಞ್ಞತರಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು ದುತಿಯಂ।
೩. ಅಞ್ಞತರಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು
ಸುದುದ್ದಸನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ಸತ್ಥರಿ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೇ ಏಕೋ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಕುಲೂಪಗತ್ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಹಂ ದುಕ್ಖಾ ಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮೋ, ಏಕಂ ಮೇ ದುಕ್ಖತೋ ಮುಚ್ಚನಕಾರಣಂ ಕಥೇಥಾ’’ತಿ
ಅಥ ನಂ ದಹರಸಾಮಣೇರಾ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಕಿಂ ತ್ವಂ ಠಿತಟ್ಠಾನೇ ಠಿತೋವ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಅಹೋಸಿ, ಪಣ್ಡುರೋಗಾಭಿಭೂತೋ ಕಿಸೋ ಲೂಖೋ ಧಮನಿಸನ್ಥತಗತ್ತೋ ಆಲಸ್ಸಿಯಾಭಿಭೂತೋ ಕಚ್ಛುಪರಿಕಿಣ್ಣೋ, ಕಿಂ ತೇ ಕತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು। ‘‘ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಮ್ಹಿ, ಆವುಸೋ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ’’ತಿ? ಸೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ತೇ ತಸ್ಸ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿಂಸು। ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾ ತಂ ಆದಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಂಸು। ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಗತತ್ಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಾಸನೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ। ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ದುಕ್ಖಾ ಮುಚ್ಚಿತುಕಾಮೋವ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ತಸ್ಸ ಮೇ ಆಚರಿಯೋ ಅಭಿಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇಸಿ, ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ವಿನಯಕಥಂ ಕಥೇಸಿ, ಸ್ವಾಹಂ ‘ಇಧ ಮೇ ಹತ್ಥಪಸಾರಣಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ, ಗಿಹಿನಾ ಹುತ್ವಾ ಸಕ್ಕಾ ದುಕ್ಖಾ ಮುಚ್ಚಿತುಂ, ಗಿಹಿ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಮಕಾಸಿಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಸಚೇ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಏಕಮೇವ ರಕ್ಖಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ, ಅವಸೇಸಾನಂ ರಕ್ಖನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ತವ ಚಿತ್ತಮೇವ ರಕ್ಖಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ। ‘‘ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಮೇವ ರಕ್ಖಾಹಿ, ಸಕ್ಕಾ ದುಕ್ಖಾ ಮುಚ್ಚಿತು’’ನ್ತಿ ಇಮಂ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೩೬.
‘‘ಸುದುದ್ದಸಂ
ಚಿತ್ತಂ ರಕ್ಖೇಥ ಮೇಧಾವೀ, ಚಿತ್ತಂ ಗುತ್ತಂ ಸುಖಾವಹ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಸುದುದ್ದಸನ್ತಿ ಸುನಿಪುಣನ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ನಿಪುಣಂ ಪರಮಸಣ್ಹಂ। ಯತ್ಥಕಾಮನಿಪಾತಿನನ್ತಿ ಜಾತಿಆದೀನಿ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ಲಭಿತಬ್ಬಾಲಭಿತಬ್ಬಯುತ್ತಾಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇಸು ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ನಿಪತನಸೀಲಂ। ಚಿತ್ತಂ ರಕ್ಖೇಥ ಮೇಧಾವೀತಿ ಅನ್ಧಬಾಲೋ ದುಮ್ಮೇಧೋ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಚಿತ್ತವಸಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಪಾಪುಣಾತಿ। ಮೇಧಾವೀ ಪನ ಪಣ್ಡಿತೋವ ಚಿತ್ತಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತ್ವಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಮೇವ ಗೋಪೇಹಿ। ಇದಞ್ಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಗುತ್ತಂ ಸುಖಾವಹಂ ಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನಸುಖಾನಿ ಆವಹತೀತಿ।
ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪಾಪುಣಿ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ಬಹೂ ಸೋತಾಪನ್ನಾದಯೋ ಅಹೇಸುಂ, ದೇಸನಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಅಹೋಸೀತಿ।
ಅಞ್ಞತರಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು ತತಿಯಂ।
೪. ಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತಭಾಗಿನೇಯ್ಯತ್ಥೇರವತ್ಥು
ದೂರಙ್ಗಮನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತಂ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರೇಕೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದೋ ಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ। ತಸ್ಸ
ಅಥ ನಂ ಥೇರೋ ಆಹ – ‘‘ಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತ, ಮಯ್ಹಂ ಚೀವರಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ, ತ್ವಮೇವ ಪರಿಭುಞ್ಜಾ’’ತಿ। ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯಾ ಲದ್ಧಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಯಂ ತುಮ್ಹಾಕಮೇವ ಸಲ್ಲಕ್ಖಿತೋ, ಪರಿಭೋಗಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ। ‘‘ಹೋತು, ಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತ, ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಮೇ ಚೀವರಂ, ತ್ವಮೇವ ಪರಿಭುಞ್ಜಾ’’ತಿ। ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಾ ಏವಂ ಕರೋಥ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಪರಿಭುತ್ತೇ ಮಯ್ಹಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಅಥ ನಂ ತಸ್ಸ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸಪಿ
ಏವಂ ಸೋ ಬೀಜಯಮಾನೋ ಠಿತೋವ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಥೇರಸ್ಸ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ, ಪಬ್ಬಜಿತಕಾಲೇ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ, ಏವಮ್ಪಿ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಪರಿಭೋಗಂ ನ ಕತ್ತುಕಾಮೋ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಭೋಗಂ ಅಕರೋನ್ತೇ ಕಿಂ ಮೇ ಸಮಣಭಾವೇನ, ಗಿಹಿ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ದುಸ್ಸಣ್ಠಾಪಿತೋ ಘರಾವಾಸೋ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕತ್ವಾ ಗಿಹಿಭೂತೋ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ತತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಟ್ಠಹತ್ಥಸಾಟಕಂ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಏಳಿಕಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ಏಳಿಕಾ ನಾಮ ಖಿಪ್ಪಂ ವಿಜಾಯತಿ, ಸ್ವಾಹಂ ವಿಜಾತಂ ವಿಜಾತಂ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಮೂಲಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮೂಲೇ ಬಹೂ ಕತ್ವಾ ಏಕಂ ಪಜಾಪತಿಂ ಆನೇಸ್ಸಾಮಿ, ಸಾ ಏಕಂ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿಸ್ಸತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಮಮ ಮಾತುಲಸ್ಸ ನಾಮಂ ಕತ್ವಾ ಚೂಳಯಾನಕೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಮಮ ಪುತ್ತಞ್ಚ ಭರಿಯಞ್ಚ ಆದಾಯ ಮಾತುಲಂ ವನ್ದಿತುಂ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಮಮ ಭರಿಯಂ ಏವಂ ವಕ್ಖಾಮಿ – ‘ಆನೇಹಿ ತಾವ ಮೇ ಪುತ್ತಂ ವಹಿಸ್ಸಾಮಿನ’ನ್ತಿ। ಸಾ ‘ಕಿಂ ತೇ ಪುತ್ತೇನ, ಏಹಿ, ಇಮಂ ಯಾನಕಂ ಪಾಜೇಹೀ’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ, ‘ಅಹಂ ನೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’ನ್ತಿ ನೇತ್ವಾ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ಚಕ್ಕಪಥೇ ಛಡ್ಡೇಸ್ಸತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಚಕ್ಕಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಅಥ ನಂ ‘ತ್ವಂ ಮಮ ಪುತ್ತಂ ನೇವ ಮಯ್ಹಂ ಅದಾಸಿ, ನಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ ನಾಸಿತೋಸ್ಮಿ ತಯಾ’ತಿ ವತ್ವಾ ಪತೋದಯಟ್ಠಿಯಾ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ।
ಸೋ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋವ ಠತ್ವಾ
ಅಥ ನಂ ದಹರಾ ಚ ಸಾಮಣೇರಾ ಚ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಆದಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಂಸು। ಸತ್ಥಾ ತೇ
೩೭.
‘‘ದೂರಙ್ಗಮಂ ಏಕಚರಂ, ಅಸರೀರಂ ಗುಹಾಸಯಂ।
ಯೇ ಚಿತ್ತಂ ಸಂಯಮೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಮೋಕ್ಖನ್ತಿ ಮಾರಬನ್ಧನಾ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ದೂರಙ್ಗಮನ್ತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಮಕ್ಕಟಸುತ್ತಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಪುರತ್ಥಿಮಾದಿದಿಸಾಭಾಗೇನ ಗಮನಾಗಮನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ದೂರೇ ಸನ್ತಮ್ಪಿ ಪನ ಆರಮ್ಮಣಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತೀತಿ ದೂರಙ್ಗಮಂ ನಾಮ ಜಾತಂ। ಸತ್ತಟ್ಠಚಿತ್ತಾನಿ ಪನ ಏಕತೋ ಕಣ್ಣಿಕಬದ್ಧಾನಿ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತುಂ ಸಮತ್ಥಾನಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲೇ ಏಕೇಕಮೇವ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ನಿರುದ್ಧೇ ಪುನ ಏಕೇಕಮೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಏಕಚರಂ ನಾಮ ಜಾತಂ। ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸರೀರಸಣ್ಠಾನಂ ವಾ ನೀಲಾದಿಪ್ಪಕಾರೋ ವಣ್ಣಭೇದೋ ವಾ ನತ್ಥೀತಿ ಅಸರೀರಂ ನಾಮ ಜಾತಂ। ಗುಹಾ ನಾಮ ಚತುಮಹಾಭೂತಗುಹಾ, ಇದಞ್ಚ ಹದಯರೂಪಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪವತ್ತತೀತಿ ಗುಹಾಸಯಂ ಯೇ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಯೇ ಕೇಚಿ ಪುರಿಸಾ ವಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ವಾ ಗಹಟ್ಠಾ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ವಾ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನಕಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತುಂ ಅದೇನ್ತಾ ಸತಿಸಮ್ಮೋಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಕಿಲೇಸಂ ಪಜಹನ್ತಾ ಚಿತ್ತಂ ಸಂಯಮೇಸ್ಸನ್ತಿ ಸಂಯತಂ ಅವಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಮೋಕ್ಖನ್ತಿ ಮಾರಬನ್ಧನಾತಿ
ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತತ್ಥೇರೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪಾಪುಣಿ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ಬಹೂ ಸೋತಾಪನ್ನಾದಯೋ ಜಾತಾ, ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ।
ಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತಭಾಗಿನೇಯ್ಯತ್ಥೇರವತ್ಥು ಚತುತ್ಥಂ।
೫. ಚಿತ್ತಹತ್ಥತ್ಥೇರವತ್ಥು
ಅನವಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ
ಏಕೋ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸೀ ಕುಲಪುತ್ತೋ ನಟ್ಠಗೋಣಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇ ಕಾಲೇ ಗೋಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಗೋಯೂಥೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ, ‘‘ಅವಸ್ಸಂ ಅಯ್ಯಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಆಹಾರಮತ್ತಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಖುಪ್ಪಿಪಾಸಾಪೀಳಿತೋ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅವಕ್ಕಾರಪಾತಿಯಂ ಭುತ್ತಾವಸೇಸಕಂ ಭತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತೇ ತಂ ಛಾತಕಪೀಳಿತಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಇತೋ ಭತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಾಹೀ’’ತಿ ವದಿಂಸು। ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಚ ಪನ ಅನೇಕಸೂಪಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಭತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸೋ ತತೋ ಯಾಪನಮತ್ತಂ
ಸೋ ಚಿತ್ತಹತ್ಥತ್ಥೇರೋತಿ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು।
ತಸ್ಸೇವಂ ಅಪರಾಪರಂ ವಿಚರನ್ತಸ್ಸೇವ ಭರಿಯಾ ಗಬ್ಭಿನೀ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ಸತ್ತಮೇ ವಾರೇ ಅರಞ್ಞತೋ ಕಸಿಭಣ್ಡಮಾದಾಯ
ಅಥಸ್ಸ ಅನನ್ತರಗೇಹೇ ಠಿತಾ ಸಸ್ಸು ತಂ ತಥಾ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಅಯಂ ಪಟಿಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಇದಾನೇವ ಅರಞ್ಞತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಕಾಸಾವಂ ಉದರೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾವ ಗೇಹಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ವಿಹಾರಾಭಿಮುಖೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ’’ತಿ ಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿದ್ದಾಯಮಾನಂ ಧೀತರಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಸೋ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹುತ್ವಾ ಗತೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಧೀತರಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಉಟ್ಠೇಹಿ ಕಾಳಕಣ್ಣಿ, ಸಾಮಿಕೋ ತೇ ತಂ ನಿದ್ದಾಯಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹುತ್ವಾ ಗತೋ, ನತ್ಥಿ ಸೋ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತುಯ್ಹ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ‘‘ಅಪೇಹಿ ಅಪೇಹಿ, ಅಮ್ಮ, ಕುತೋ ತಸ್ಸ ಗಮನಂ ಅತ್ಥಿ, ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ಪುನಾಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋಪಿ ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ
ತೇಪಿ ನಂ ಆಹಂಸು – ‘‘ಆವುಸೋ ಚಿತ್ತಹತ್ಥ, ತವ ಗಮನಸಮಯಂ ತ್ವಮೇವ ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಾರೇ ತೇ ಚಿರಾಯಿತ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸಂಸಗ್ಗಸ್ಸ ಅತ್ಥಿಭಾವಕಾಲೇ ಗತಮ್ಹಾ, ಸೋ ನೋ ಸಂಸಗ್ಗೋ ಛಿನ್ನೋ, ಇದಾನಿ ಅಗಮನಧಮ್ಮಾ ಜಾತಮ್ಹಾ’’ತಿ। ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಅಮ್ಹೇಹಿ ಏವಂ ವುತ್ತೋ ಏವಂ ನಾಮ ಕಥೇಸಿ, ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ, ಅಭೂತಂ ವದತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ಸತ್ಥಾ ‘‘ಆಮ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಅನವಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಕಾಲೇ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಅಜಾನನಕಾಲೇ ಗಮನಾಗಮನಂ ಅಕಾಸಿ, ಇದಾನಿಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಞ್ಚ ಪಾಪಞ್ಚ ಪಹೀನ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಆಹ –
೩೮.
‘‘ಅನವಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಸ್ಸ, ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಅವಿಜಾನತೋ।
ಪರಿಪ್ಲವಪಸಾದಸ್ಸ, ಪಞ್ಞಾ ನ ಪರಿಪೂರತಿ॥
೩೯.
‘‘ಅನವಸ್ಸುತಚಿತ್ತಸ್ಸ, ಅನನ್ವಾಹತಚೇತಸೋ।
ಪುಞ್ಞಪಾಪಪಹೀನಸ್ಸ, ನತ್ಥಿ ಜಾಗರತೋ ಭಯ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಅನವಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಚಿತ್ತಂ ನಾಮೇತಂ ಕಸ್ಸಚಿ ನಿಬದ್ಧಂ ವಾ ಥಾವರಂ ವಾ ನತ್ಥಿ। ಯೋ ಪನ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಸ್ಸಪಿಟ್ಠೇ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಅವಿಜಾನತೋತಿ ಸತ್ತತಿಂಸಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಭೇದಂ ಇಮಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಅವಿಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಪರಿತ್ತಸದ್ಧತಾಯ ವಾ ಉಪ್ಲವಸದ್ಧತಾಯ ವಾ ಪರಿಪ್ಲವಪಸಾದಸ್ಸ ಕಾಮಾವಚರರೂಪಾವಚರಾದಿಭೇದಾ ಪಞ್ಞಾ ನ ಪರಿಪೂರತಿ। ಕಾಮಾವಚರಾಯಪಿ ಅಪರಿಪೂರಯಮಾನಾಯ ಕುತೋವ ರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರಲೋಕುತ್ತರಪಞ್ಞಾ ಪರಿಪೂರಿಸ್ಸತೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ಅನವಸ್ಸುತಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ರಾಗೇನ ಅತಿನ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ। ಅನನ್ವಾಹತಚೇತಸೋತಿ ‘‘ಆಹತಚಿತ್ತೋ ಖಿಲಜಾತೋ’’ತಿ ಪುಞ್ಞಪಾಪಪಹೀನಸ್ಸಾತಿ ಚತುತ್ಥಮಗ್ಗೇನ ಪಹೀನಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಚೇವ ಪಹೀನಪಾಪಸ್ಸ ಚ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ। ನತ್ಥಿ ಜಾಗರತೋ ಭಯನ್ತಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಜಾಗರನ್ತಸ್ಸೇವ ಅಭಯಭಾವೋ ಕಥಿತೋ ವಿಯ। ಸೋ ಪನ ಸದ್ಧಾದೀಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಜಾಗರಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಜಾಗರೋ
ದೇಸನಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಸಫಲಾ ಅಹೋಸಿ।
ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಭಾರಿಯಾ ವತಿಮೇ, ಆವುಸೋ, ಕಿಲೇಸಾ ನಾಮ, ಏವರೂಪಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯಸಮ್ಪನ್ನೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಆಲೋಳಿತೋ ಸತ್ತವಾರೇ ಗಿಹೀ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ತವಾರೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ತಂ ಕಥಾಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ತಙ್ಖಣಾನುರೂಪೇನ ಗಮನೇನ ಧಮ್ಮಸಭಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಏವಮೇವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಿಲೇಸಾ ನಾಮ ಭಾರಿಯಾ, ಸಚೇ ಏತೇ ರೂಪಿನೋ ಹುತ್ವಾ ಕತ್ಥಚಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತುಂ ಸಕ್ಕಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ, ಚಕ್ಕವಾಳಂ ಅತಿಸಮ್ಬಾಧಂ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೋ ಅತಿನೀಚಕೋತಿ ಓಕಾಸೋ ನೇಸಂ ನ ಭವೇಯ್ಯ, ಮಾದಿಸಮ್ಪಿ ನಾಮೇತೇ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪನ್ನಂ ಪುರಿಸಾಜಾನೇಯ್ಯಂ ಆಲೋಳೇನ್ತಿ, ಅವಸೇಸೇಸು ಕಾ ಕಥಾ? ‘‘ಅಹಞ್ಹಿ ಅಡ್ಢನಾಳಿಮತ್ತಂ ವರಕಚೋರಕಂ
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಕುದಾಲಪಣ್ಡಿತೋ ನಾಮ ಬಾಹಿರಕಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ಮಾಸೇ ಹಿಮವನ್ತೇ ವಸಿತ್ವಾ ವಸ್ಸಾರತ್ತಸಮಯೇ ಭೂಮಿಯಾ ತಿನ್ತಾಯ ‘‘ಗೇಹೇ ಮೇ ಅಡ್ಢನಾಳಿಮತ್ತೋ ವರಕಚೋರಕೋ ಚ ಕುಣ್ಠಕುದಾಲಕೋ
ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನದೀತೀರೇ ಖನ್ಧಾವಾರಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ನ್ಹಾನತ್ಥಾಯ ನದಿಂ ಓತಿಣ್ಣೋ ತಂ ಸದ್ದಂ ಅಸ್ಸೋಸಿ। ರಾಜೂನಞ್ಚ ನಾಮ ‘‘ಜಿತಂ ಮೇ’’ತಿ ಸದ್ದೋ ಅಮನಾಪೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಅಹಂ ಇದಾನಿ ಅಮಿತ್ತಮದ್ದನಂ ಕತ್ವಾ ‘ಜಿತಂ ಮೇ’ತಿ ಆಗತೋ, ತ್ವಂ ಪನ ‘ಜಿತಂ ಮೇ, ಜಿತಂ ಮೇ’ತಿ ವಿರವಸಿ, ಕಿಂ ನಾಮೇತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಕುದಾಲಪಣ್ಡಿತೋ ‘‘ತ್ವಂ ಬಾಹಿರಕಚೋರೇ ಜಿನಿ, ತಯಾ ಜಿತಂ ಪುನ ಅವಜಿತಮೇವ ಹೋತಿ, ಮಯಾ ಪನ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕೋ ಲೋಭಚೋರೋ ಜಿತೋ, ಸೋ ಪುನ ಮಂ ನ ಜಿನಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸೇವ ಜಯೋ ಸಾಧೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
‘‘ನ ತಂ ಜಿತಂ ಸಾಧು ಜಿತಂ, ಯಂ ಜಿತಂ ಅವಜೀಯತಿ।
ತಂ ಖೋ ಜಿತಂ ಸಾಧು ಜಿತಂ, ಯಂ ಜಿತಂ ನಾವಜೀಯತೀ’’ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೧.೧.೭೦)।
ತಂ ಖಣಂಯೇವ ಚ ಗಙ್ಗಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಆಪೋಕಸಿಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಅಧಿಗತವಿಸೇಸೋ ಆಕಾಸೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿ। ರಾಜಾ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಬಲಕಾಯೇನ
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ, ‘‘ಅಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತದಾ ಕುದಾಲಪಣ್ಡಿತೋ ಅಹೋಸಿಂ, ಕಿಲೇಸಾ ನಾಮೇತೇ ಏವಂ ಭಾರಿಯಾ’’ತಿ ಆಹ।
ಚಿತ್ತಹತ್ಥತ್ಥೇರವತ್ಥು ಪಞ್ಚಮಂ।
೬. ಪಞ್ಚಸತಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು
ಕುಮ್ಭೂಪಮನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರ ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ, ‘‘ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಯೋಜನಸತಮಗ್ಗಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಂ ಮಹಾವಾಸಗಾಮಂ ಅಗಮಂಸು। ಅಥ ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ದಿಸ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಪಣೀತೇಹಿ ಯಾಗುಭತ್ತಾದೀಹಿ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ, ‘‘ಕಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಯಥಾಫಾಸುಕಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಂ ತೇಮಾಸಂ ಇಧೇವ ವಸಥ, ಮಯಮ್ಪಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಸರಣೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಅಧಿವಾಸನಂ ವಿದಿತ್ವಾ, ‘‘ಅವಿದೂರೇ ಠಾನೇ ಮಹನ್ತೋ ವನಸಣ್ಡೋ ಅತ್ಥಿ, ಏತ್ಥ ವಸಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸುಂ। ಭಿಕ್ಖೂ ತಂ ವನಸಣ್ಡಂ ಪವಿಸಿಂಸು। ತಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ‘‘ಸೀಲವನ್ತೋ, ಅಯ್ಯಾ, ಇಮಂ ವನಸಣ್ಡಂ
ತತೋ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಭದನ್ತಾ ಇಮಂ ತೇಮಾಸಂ ಇಧೇವ ಮಞ್ಞೇ ವಸಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಇಧೇವ ಖೋ ಪನ ಇಮೇಸು ವಸನ್ತೇಸು ಅಮ್ಹಾಕಂ ರುಕ್ಖೇ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತುಮ್ಪಿ ನ ಯುತ್ತಂ, ತೇಮಾಸಂ ಪುತ್ತದಾರೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ನಿಸೀದನಟ್ಠಾನಾನಿಪಿ ದುಕ್ಖಾನಿ, ಕಿಞ್ಚಿ ಕತ್ವಾ ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಲಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ತಾ ತೇಸು ತೇಸು ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನೇಸು ಚೇವ ಚಙ್ಕಮನಕೋಟೀಸು ಚ ಛಿನ್ನಸೀಸಾನಿ ಕಬನ್ಧಾನಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಮನುಸ್ಸಸದ್ದಞ್ಚ ಭಾವೇತುಂ ಆರಭಿಂಸು। ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಖಿಪಿತಕಾಸಾದಯೋ ರೋಗಾ ಪವತ್ತಿಂಸು। ತೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ‘‘ತುಯ್ಹಂ, ಆವುಸೋ, ಕಿಂ ರುಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಾ, ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಖಿಪಿತರೋಗೋ, ಮಯ್ಹಂ ಕಾಸೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಹಂ ಅಜ್ಜ ಚಙ್ಕಮನಕೋಟಿಯಂ ಛಿನ್ನಸೀಸಂ ಅದ್ದಸಂ, ಅಹಂ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನೇ ಕಬನ್ಧಂ ಅದ್ದಸಂ
ಅಥ ನೇ ಸತ್ಥಾ ಆಹ – ‘‘ಕಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಸಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಸನ್ತಾನಂ ಏವರೂಪಾನಿ ಭೇರವಾರಮ್ಮಣಾನಿ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಏವರೂಪಂ ಅಫಾಸುಕಂ ಹೋತಿ, ತೇನ ಮಯಂ ‘ವಜ್ಜೇತಬ್ಬಯುತ್ತಕಮಿದಂ ಠಾನ’ನ್ತಿ ತಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಾ’’ತಿ। ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ತತ್ಥೇವ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ತುಮ್ಹೇ ಆವುಧಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಗತಾ, ಇದಾನಿ ಆವುಧಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ। ‘‘ಕತರಾವುಧಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅಹಂ ಆವುಧಂ ವೋ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಮಯಾ ದಿನ್ನಂ ಆವುಧಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ –
‘‘ಕರಣೀಯಮತ್ಥಕುಸಲೇನ, ಯನ್ತ ಸನ್ತಂ ಪದಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ।
ಸಕ್ಕೋ ಉಜೂ ಚ ಸುಹುಜೂ ಚ, ಸುವಚೋ ಚಸ್ಸ ಮುದು ಅನತಿಮಾನೀ’’ತಿ॥ (ಖು॰ ಪಾ॰ ೯.೧; ಸು॰ ನಿ॰ ೧೪೩) –
ಸಕಲಂ ಮೇತ್ತಸುತ್ತಂ ಕಥೇತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಂ ತುಮ್ಹೇ ಬಹಿ ವಿಹಾರಸ್ಸ ವನಸಣ್ಡತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತಾ ಅನ್ತೋವಿಹಾರಂ ಪವಿಸೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ। ತೇ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ಬಹಿವಿಹಾರೇ ಗಣಸಜ್ಝಾಯಂ ಕತ್ವಾ ಸಜ್ಝಾಯಮಾನಾ ವನಸಣ್ಡಂ ಪವಿಸಿಂಸು। ಸಕಲವನಸಣ್ಡೇ ದೇವತಾ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಪಟಿಗ್ಗಹಣಂ
೪೦.
‘‘ಕುಮ್ಭೂಪಮಂ ಕಾಯಮಿಂಮ ವಿದಿತ್ವಾ, ನಗರೂಪಮಂ ಚಿತ್ತಮಿದಂ ಠಪೇತ್ವಾ।
ಯೋಧೇಥ ಮಾರಂ ಪಞ್ಞಾವುಧೇನ, ಜಿತಞ್ಚ ರಕ್ಖೇ ಅನಿವೇಸನೋ ಸಿಯಾ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಕುಮ್ಭೂಪಮನ್ತಿ ಅಬಲದುಬ್ಬಲಟ್ಠೇನ ಅನದ್ಧನಿಯತಾವಕಾಲಿಕಟ್ಠೇನ ಇಮಂ ಕೇಸಾದಿಸಮೂಹಸಙ್ಖಾತಂ ನಗರೂಪಮಂ ಚಿತ್ತಮಿದಂ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ನಗರಂ ನಾಮ ಬಹಿದ್ಧಾ ಥಿರಂ ಹೋತಿ, ಗಮ್ಭೀರಪರಿಖಂ ಪಾಕಾರಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ದ್ವಾರಟ್ಟಾಲಕಯುತ್ತಂ, ಅನ್ತೋಸುವಿಭತ್ತವೀಥಿಚತುಕ್ಕಸಿಙ್ಘಾಟಕಸಮ್ಪನ್ನಂ ಅನ್ತರಾಪಣಂ, ತಂ ‘‘ವಿಲುಮ್ಪಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ಚೋರಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪವಿಸಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಪಬ್ಬತಂ ಆಸಜ್ಜ ಪಟಿಹತಾ ವಿಯ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಪಣ್ಡಿತೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಂ ಥಿರಂ ನಗರಸದಿಸಂ ಕತ್ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ನಗರೇ ಠಿತೋ ಏಕತೋಧಾರಾದಿನಾನಪ್ಪಕಾರಾವುಧೇನ ಚೋರಗಣಂ ವಿಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಮಯೇನ ಚ ಅರಿಯಮಗ್ಗಮಯೇನ ಚ ಪಞ್ಞಾವುಧೇನ ತಂತಂಮಗ್ಗವಜ್ಝಂ ಕಿಲೇಸಮಾರಂ ಪಟಿಬಾಹನ್ತೋ ತಂ ತಂ ಕಿಲೇಸಮಾರಂ ಯೋಧೇಥ, ಪಹರೇಯ್ಯಾಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಜಿತಞ್ಚ ರಕ್ಖೇತಿ ಜಿತಞ್ಚ ಉಪ್ಪಾದಿತಂ ತರುಣವಿಪಸ್ಸನಂ ಆವಾಸಸಪ್ಪಾಯಉತುಸಪ್ಪಾಯಭೋಜನಸಪ್ಪಾಯಪುಗ್ಗಲಸಪ್ಪಾಯಧಮ್ಮಸ್ಸವನಸಪ್ಪಾಯಾದೀನಿ ಆಸೇವನ್ತೋ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ರಕ್ಖೇಯ್ಯ।
ಅನಿವೇಸನೋ ಸಿಯಾತಿ ಅನಾಲಯೋ ಭವೇಯ್ಯ। ಯಥಾ ನಾಮ ಯೋಧೋ ಸಙ್ಗಾಮಸೀಸೇ ಬಲಕೋಟ್ಠಕಂ ಕತ್ವಾ ಅಮಿತ್ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯುಜ್ಝನ್ತೋ ಛಾತೋ ವಾ ಪಿಪಾಸಿತೋ
ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನಾಯೇವ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಸರೀರಂ ವಣ್ಣಯನ್ತಾ ಥೋಮೇನ್ತಾ ವನ್ದನ್ತಾವ ಆಗಚ್ಛಿಂಸೂತಿ।
ಪಞ್ಚಸತಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು ಛಟ್ಠಂ।
೭. ಪೂತಿಗತ್ತತಿಸ್ಸತ್ಥೇರವತ್ಥು
ಅಚಿರಂ ವತಯಂ ಕಾಯೋತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಪೂತಿಗತ್ತತಿಸ್ಸತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ಏಕೋ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸೀ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸಾಸನೇ ಉರಂ ದತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಸೋ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದೋ ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ। ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ತಸ್ಸ ಸರೀರೇ ರೋಗೋ ಉದಪಾದಿ। ಸಾಸಪಮತ್ತಿಯೋ ಪಿಳಕಾ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು। ತಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಮುಗ್ಗಮತ್ತಾ ಕಲಾಯಮತ್ತಾ ಕೋಲಟ್ಠಿಮತ್ತಾ ಆಮಲಕಮತ್ತಾ ಬೇಳುವಸಲಾಟುಮತ್ತಾ ಬೇಳುವಮತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಪಭಿಜ್ಜಿಂಸು, ಸಕಲಸರೀರಂ ಛಿದ್ದಾವಛಿದ್ದಂ ಅಹೋಸಿ। ಪೂತಿಗತ್ತತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋತ್ವೇವಸ್ಸ ನಾಮಂ ಉದಪಾದಿ। ಅಥಸ್ಸ ಅಪರಭಾಗೇ ಅಟ್ಠೀನಿ ಭಿಜ್ಜಿಂಸು। ಸೋ ಅಪ್ಪಟಿಜಗ್ಗಿಯೋ
ಬುದ್ಧಾನಞ್ಚ ನಾಮ ದ್ವೇ ವಾರೇ ಲೋಕವೋಲೋಕನಂ ಅವಿಜಹಿತಂ ಹೋತಿ। ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತಾ ಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗನ್ಧಕುಟಿಅಭಿಮುಖಂ ಞಾಣಂ ಕತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತಿ, ಸಾಯಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಾ ಗನ್ಧಕುಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬಾಹಿರಾಭಿಮುಖಂ ಞಾಣಂ ಕತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸಮಯೇ ಭಗವತೋ ಞಾಣಜಾಲಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಪೂತಿಗತ್ತತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಪಞ್ಞಾಯಿ। ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಅಯಂ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾದೀಹಿ ಛಡ್ಡಿತೋ, ಇದಾನಿಸ್ಸ ಮಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಪಟಿಸರಣಂ
೪೧.
‘‘ಅಚಿರಂ ವತಯಂ ಕಾಯೋ, ಪಥವಿಂ ಅಧಿಸೇಸ್ಸತಿ।
ಛುದ್ಧೋ ಅಪೇತವಿಞ್ಞಾಣೋ, ನಿರತ್ಥಂವ ಕಲಿಙ್ಗರ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಅಚಿರಂ ವತಾತಿ ಭಿಕ್ಖು ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಅಯಂ ಕಾಯೋ ಪಥವಿಂ ಅಧಿಸೇಸ್ಸತಿ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪಕತಿಸಯನೇನ ಸಯಿತಾಯ ಪಥವಿಯಾ ಉಪರಿ ಸಯಿಸ್ಸತಿ ಛುದ್ಧೋತಿ ಅಪವಿದ್ಧೋ, ಅಪಗತವಿಞ್ಞಾಣತಾಯ ನಿರತ್ಥಂವ ಕಲಿಙ್ಗರಂ ನಿರುಪಕಾರಂ ನಿರತ್ಥಕಂ ಕಟ್ಠಖಣ್ಡಂ ವಿಯ। ದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರತ್ಥಿಕಾ ಹಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಉಜುಕಂ ಉಜುಕಸಣ್ಠಾನೇನ ವಙ್ಕಂ ವಙ್ಕಸಣ್ಠಾನೇನ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಅವಸೇಸಂ ಪನ ಸುಸಿರಞ್ಚ ಪೂತಿಕಞ್ಚ ಅಸಾರಕಞ್ಚ ಗಣ್ಠಿಜಾತಞ್ಚ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಛಡ್ಡೇನ್ತಿ। ಅಞ್ಞೇ ದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರತ್ಥಿಕಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಗಹೇತಾರೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಉಪಕಾರಕಮೇವ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಇತರಂ ಪಥವೀಗತಮೇವ ಹೋತಿ। ತಂ ಪನ ತೇನ ತೇನ ಉಪಾಯೇನ ಮಞ್ಚಪಟಿಪಾದಕಂ ವಾ ಪಾದಕಥಲಿಕಂ ವಾ ಫಲಕಪೀಠಂ ವಾ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕಾಪಿ ಭವೇಯ್ಯ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಅತ್ತಭಾವೇ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಯ ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಏಕಕೋಟ್ಠಾಸೋಪಿ ಮಞ್ಚಪಟಿಪಾದಕಾದಿವಸೇನ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಉಪಕಾರಮುಖೇನ ಗಯ್ಹೂಪಗೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಕೇವಲಂ ನಿರತ್ಥಂವ ಕಲಿಙ್ಗರಂ ಅಯಂ ಕಾಯೋ ಅಪಗತವಿಞ್ಞಾಣೋ ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ಪಥವಿಯಂ ಸೇಸ್ಸತೀತಿ।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಪೂತಿಗತ್ತತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ಬಹೂ ಸೋತಾಪನ್ನಾದಯೋ
ಅಯಂ
ಪೂತಿಗತ್ತತಿಸ್ಸತ್ಥೇರವತ್ಥು ಸತ್ತಮಂ।
೮. ನನ್ದಗೋಪಾಲಕವತ್ಥು
ದಿಸೋ ದಿಸನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಕೋಸಲಜನಪದೇ ನನ್ದಗೋಪಾಲಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಗಹಪತಿನೋ ನನ್ದೋ ನಾಮ
೪೨.
‘‘ದಿಸೋ ದಿಸಂ ಯಂ ತಂ ಕಯಿರಾ, ವೇರೀ ವಾ ಪನ ವೇರಿನಂ।
ಮಿಚ್ಛಾಪಣಿಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ, ಪಾಪಿಯೋ ನಂ ತತೋ ಕರೇ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ದಿಸೋ ದಿಸನ್ತಿ ಚೋರೋ ಚೋರಂ। ‘‘ದಿಸ್ವಾ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ। ಯಂ ತಂ ಕಯಿರಾತಿ ಯಂ ತಂ ತಸ್ಸ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಕರೇಯ್ಯ। ದುತಿಯಪದೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಏಕೋ ಏಕಸ್ಸ ಮಿತ್ತದುಬ್ಭೀ ಚೋರೋ ಪುತ್ತದಾರಖೇತ್ತವತ್ಥು ಗೋಮಹಿಂಸಾದೀಸು ಅಪರಜ್ಝನ್ತೋ ಯಸ್ಸ ಅಪರಜ್ಝತಿ, ತಮ್ಪಿ ತಥೇವ ಅತ್ತನಿ ಅಪರಜ್ಝನ್ತಂ ಚೋರಂ ದಿಸ್ವಾ, ವೇರಿ ವಾ ಪನ ಕೇನಚಿದೇವ ಕಾರಣೇನ ಬದ್ಧವೇರಂ ವೇರಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕಕ್ಖಳತಾಯ ದಾರುಣತಾಯ ಯಂ ತಂ ತಸ್ಸ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಪುತ್ತದಾರಂ ವಾ ಪೀಳೇಯ್ಯ, ಖೇತ್ತಾದೀನಿ ವಾ ನಾಸೇಯ್ಯ, ಜೀವಿತಾ ವಾ ಪನ ನಂ ವೋರೋಪೇಯ್ಯ, ದಸಸು ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥೇಸು ಮಿಚ್ಛಾಠಪಿತತ್ತಾ ಮಿಚ್ಛಾಪಹಿಣಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಾಪಿಯೋ ನಂ ತತೋ ಕರೇ ತಂ ಪುರಿಸಂ ತತೋ ಪಾಪತರಂ ಕರೇಯ್ಯ। ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇಹಿ, ದಿಸೋ ದಿಸಸ್ಸ ವಾ ವೇರೀ ವೇರಿನೋ ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ
ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ
ನನ್ದಗೋಪಾಲಕವತ್ಥು ಅಟ್ಠಮಂ।
೯. ಸೋರೇಯ್ಯತ್ಥೇರವತ್ಥು
ನ ತಂ ಮಾತಾ ಪಿತಾ ಕಯಿರಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸೋರೇಯ್ಯತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ವತ್ಥು ಸೋರೇಯ್ಯನಗರೇ ಸಮುಟ್ಠಿತಂ, ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ। ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೇ ಸೋರೇಯ್ಯನಗರೇ ಸೋರೇಯ್ಯಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಏಕೇನ ಸಹಾಯಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸುಖಯಾನಕೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ನ್ಹಾನತ್ಥಾಯ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಮಹಾಕಚ್ಚಾಯನತ್ಥೇರೋ ಸೋರೇಯ್ಯನಗರಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ಬಹಿನಗರೇ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಾರುಪತಿ। ಥೇರಸ್ಸ ಚ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಸರೀರಂ। ಸೋರೇಯ್ಯಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹೋ ವತ ಅಯಂ ವಾ ಥೇರೋ ಮಮ ಭರಿಯಾ ಭವೇಯ್ಯ, ಮಮ ವಾ ಭರಿಯಾಯ ಸರೀರವಣ್ಣೋ ಏತಸ್ಸ ಸರೀರವಣ್ಣೋ
ಅಥ ನಂ ಮನುಸ್ಸಾ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಯಾನಕಸ್ಸ ಪಚ್ಛತೋ ಪಚ್ಛತೋ ಅನುಗಚ್ಛತಿ, ಮಯಂ ‘ಕಸ್ಸೇಸಾ ದಾರಿಕಾ’ತಿ ತಂ ನ ಜಾನಾಮಾ’’ತಿ ವದಿಂಸು। ಸಾಪಿ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಅತ್ತನೋ ಯಾನಕಂ ಪಾಜೇಥ, ಅಹಂ ಪದಸಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಅಙ್ಗುಲಿಮುದ್ದಿಕಂ ದತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಯಾನಕೇ ಓಕಾಸಂ ಕಾರೇಸಿ। ಮನುಸ್ಸಾ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ತಕ್ಕಸಿಲನಗರೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮ, ಮಹಾಪಣ್ಣಾಕಾರೋ ನೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ತೇ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಸಾಮಿ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ
ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋಪಿ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಪೂರಿತಪಾರಮೀ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಸಂಸಾರೇ ಸಂಸರನ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಕಮ್ಮಾರಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ। ಪರದಾರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾವಸೇಸೇನ ಚುದ್ದಸಸು ಅತ್ತಭಾವೇಸು ಪುರಿಸಸ್ಸ ಪಾದಪರಿಚಾರಿಕಾ ಇತ್ಥೀ ಅಹೋಸಿ, ಸತ್ತಸು ಅತ್ತಭಾವೇಸು ಬೀಜುದ್ಧರಣಂ ಪಾಪುಣಿ। ಇತ್ಥಿಯೋ ಪನ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಇತ್ಥಿಭಾವೇ ಛನ್ದಂ ವಿರಾಜೇತ್ವಾ, ‘‘ಇದಂ ನೋ ಪುಞ್ಞಂ ಪುರಿಸತ್ತಭಾವಪಟಿಲಾಭಾಯ ಸಂವತ್ತತೂ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಪುರಿಸತ್ತಭಾವಂ ಪಟಿಲಭನ್ತಿ, ಪತಿದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ಸಾಮಿಕೇ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿವಸೇನಾಪಿ ಪುರಿಸತ್ತಭಾವಂ ಪಟಿಲಭನ್ತೇವ।
ಅಯಂ ಪನ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಥೇರೇ ಅಯೋನಿಸೋ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ಇತ್ಥಿಭಾವಂ ಪಟಿಲಭಿ। ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಾಸಮನ್ವಾಯ ಪನ ತಸ್ಸಾ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಗಬ್ಭೋ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ। ಸಾ ದಸಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಪುತ್ತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪದಸಾ ಗಮನಕಾಲೇ ಅಪರಮ್ಪಿ ಪುತ್ತಂ ಪಟಿಲಭಿ। ಏವಮಸ್ಸಾ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ವುತ್ಥಾ ದ್ವೇ, ಸೋರೇಯ್ಯನಗರೇ ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ದ್ವೇತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಪುತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ। ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಸೋರೇಯ್ಯನಗರತೋ ತಸ್ಸಾ ಸಹಾಯಕೋ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಕಟಸತೇಹಿ ತಕ್ಕಸಿಲಂ
‘‘ಅಹೋ ವತ ತೇ ಭಾರಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ಕಸ್ಮಾ ಮಯ್ಹಂ ನಾಚಿಕ್ಖಿ, ಅಪಿಚ ಪನ ತೇ ಥೇರೋ ಖಮಾಪಿತೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಖಮಾಪಿತೋ, ಸಾಮಿ। ಜಾನಾಸಿ ಪನ ತ್ವಂ ಕಹಂ ಥೇರೋ’’ತಿ? ‘‘ಇಮಮೇವ ನಗರಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತೀ’’ತಿ। ‘‘ಸಚೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೋ ಇಧಾಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಅಹಂ ಮಮ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖಾಹಾರಂ ದದೇಯ್ಯಂ, ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ಸೀಘಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರೋಹಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಯ್ಯಂ ಖಮಾಪೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸೋ ಥೇರಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸ್ವೇ ಮಯ್ಹಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ನನು ತ್ವಂ, ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತ, ಆಗನ್ತುಕೋಸೀ’’ತಿ। ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಗನ್ತುಕಭಾವಂ ಪುಚ್ಛಥ, ಸ್ವೇ ಮೇ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ। ಥೇರೋ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ, ಗೇಹೇಪಿ ಥೇರಸ್ಸ ಮಹಾಸಕ್ಕಾರೋ ಪಟಿಯತ್ತೋ। ಥೇರೋ ಪುನದಿವಸೇ ತಂ ಗೇಹದ್ವಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಅಥ ನಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಪಣೀತೇನಾಹಾರೇನ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ತಂ ಇತ್ಥಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಸಹಾಯಿಕಾಯ ಖಮಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಕಿಮೇತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಮಯ್ಹಂ ಪಿಯಸಹಾಯಕೋ ಹುತ್ವಾ ತುಮ್ಹೇ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಏವಂ ನಾಮ ಚಿನ್ತೇಸಿ, ಅಥಸ್ಸ ಪುರಿಸಲಿಙ್ಗಂ ಅನ್ತರಧಾಯಿ, ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಂ ಪಾತುಭವಿ, ಖಮಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ಉಟ್ಠಹಥ, ಖಮಾಮಿ ವೋ ಅಹ’’ನ್ತಿ। ಥೇರೇನ
ಪುರಿಸಲಿಙ್ಗೇ ಪಾತುಭೂತಮತ್ತೇಯೇವ ತಂ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಸಮ್ಮ ಸಹಾಯಕ, ಇಮೇ ದ್ವೇ ದಾರಕಾ ತವ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ವುತ್ಥತ್ತಾ ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತತ್ತಾ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿನೋ ಪುತ್ತಾ ಏವ, ಇಧೇವ ವಸಿಸ್ಸಾಮ, ಮಾ ಉಕ್ಕಣ್ಠೀ’’ತಿ। ‘‘ಸಮ್ಮ, ಅಹಂ ಏಕೇನತ್ತಭಾವೇನ ಪಠಮಂ ಪುರಿಸೋ ಹುತ್ವಾ ಇತ್ಥಿಭಾವಂ ಪತ್ವಾ ಪುನ ಸೋರೇಯ್ಯತ್ಥೇರೋತಿ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ। ಜನಪದವಾಸಿನೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ಸಙ್ಖುಭಿತ್ವಾ ಕೋತೂಹಲಜಾತಾ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿಂಸು
ಥೇರೋ ‘‘ಕುಚ್ಛಿಯಂ ವುತ್ತಕೇಸು ಏವ ಸಿನೇಹೋ ಬಲವಾ’’ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಹರಾಯಮಾನೋ ಏಕೋವ ನಿಸೀದತಿ, ಏಕೋವ ತಿಟ್ಠತಿ। ಸೋ ಏವಂ ಏಕತ್ತೂಪಗತೋ ಅತ್ತಭಾವೇ ಖಯವಯಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ। ಅಥ ನಂ ಆಗತಾಗತಾ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ಕಿರ ನಾಮ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮಾವುಸೋ’’ತಿ। ‘‘ಕತರೇಸು ಸಿನೇಹೋ ಬಲವಾ’’ತಿ? ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಕತ್ಥಚಿ ಸಿನೇಹೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ। ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಅಯಂ ಅಭೂತಂ ಕಥೇಸಿ, ಪುರಿಮದಿವಸೇಸು ‘ಕುಚ್ಛಿಯಂ ವುತ್ಥಪುತ್ತೇಸು ಸಿನೇಹೋ ಬಲವಾ’ತಿ ವತ್ವಾ ಇದಾನಿ ‘ಮಯ್ಹಂ ಕತ್ಥಚಿ ಸಿನೇಹೋ ನತ್ಥೀ’ತಿ ವದತಿ, ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ, ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಪಣಿಹಿತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ಕತ್ಥಚಿ ಸಿನೇಹೋ ಜಾತೋ, ಯಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ನೇವ ಮಾತಾ, ನ ಪಿತಾ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಂ ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಪವತ್ತಂ ಸಮ್ಮಾಪಣಿಹಿತಂ ಚಿತ್ತಮೇವ ದೇತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೪೩.
‘‘ನ
ಸಮ್ಮಾಪಣಿಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ, ಸೇಯ್ಯಸೋ ನಂ ತತೋ ಕರೇ’’ತಿ॥
ತತ್ಥನ ತನ್ತಿ ತಂ ಕಾರಣಂ ನೇವ ಮಾತಾ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ಪಿತಾ, ನ ಅಞ್ಞೇ ಞಾತಕಾ। ಸಮ್ಮಾಪಣಿಹಿತನ್ತಿ ದಸಸು ಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥೇಸು ಸಮ್ಮಾ ಠಪಿತಂ। ಸೇಯ್ಯಸೋ ನಂ ತತೋ ಕರೇತಿ ತತೋ ಕಾರಣತೋ ಸೇಯ್ಯಸೋ ನಂ ವರತರಂ ಉತ್ತರಿತರಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮಾತಾಪಿತರೋ ಹಿ ಪುತ್ತಾನಂ ಧನಂ ದದಮಾನಾ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ಕಮ್ಮಂ ಅಕತ್ವಾ ಸುಖೇನ ಜೀವಿಕಕಪ್ಪನಂ ಧನಂ ದಾತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ। ವಿಸಾಖಾಯ ಮಾತಾಪಿತರೋಪಿ ತಾವ ಮಹದ್ಧನಾ ಮಹಾಭೋಗಾ, ತಸ್ಸಾ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ಸುಖೇನ ಜೀವಿಕಕಪ್ಪನಂ ಧನಂ ಅದಂಸು। ಚತೂಸು ಪನ ದೀಪೇಸು ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸಿರಿಂ ದಾತುಂ ಸಮತ್ಥಾ ಮಾತಾಪಿತರೋಪಿ ನಾಮ ಪುತ್ತಾನಂ ನತ್ಥಿ, ಪಗೇವ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ವಾ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದಿಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ವಾ, ಲೋಕುತ್ತರಸಮ್ಪತ್ತಿದಾನೇ ಕಥಾವ ನತ್ಥಿ, ಸಮ್ಮಾಪಣಿಹಿತಂ ಪನ ಚಿತ್ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪೇತಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸೇಯ್ಯಸೋ ನಂ ತತೋ ಕರೇ’’ತಿ।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪತ್ತಾ। ದೇಸನಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಜಾತಾತಿ।
ಸೋರೇಯ್ಯತ್ಥೇರವತ್ಥು ನವಮಂ।
ಚಿತ್ತವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ತತಿಯೋ ವಗ್ಗೋ।