೪. ಪುಪ್ಫವಗ್ಗೋ

೧. ಪಥವಿಕಥಾಪಸುತಪಞ್ಚಸತಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು

ಕೋ ಇಮಂ ಪಥವಿಂ ವಿಚೇಸ್ಸತೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಪಥವಿಕಥಾಪಸುತೇ ಪಞ್ಚಸತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।

ತೇ ಕಿರ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರಿತ್ವಾ ಜೇತವನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಉಪಟ್ಠಾನಸಾಲಾಯಂ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ ಅತ್ತನಾ ಗತಗತಟ್ಠಾನೇಸು ‘‘ಅಸುಕಗಾಮತೋ ಅಸುಕಗಾಮಗಮನಟ್ಠಾನೇ ಸಮಂ ವಿಸಮಂ ಕದ್ದಮಬಹುಲಂ ಸಕ್ಖರಬಹುಲಂ ಕಾಳಮತ್ತಿಕಂ ತಮ್ಬಮತ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ ಪಥವಿಕಥಂ ಕಥೇಸುಂ। ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ವಿಚರಿತಟ್ಠಾನೇ ಪಥವಿಕಥಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಸಾ ಬಾಹಿರಪಥವೀ ನಾಮ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಅಜ್ಝುತ್ತಿಕಪಥವಿಯಂ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೪೪.

‘‘ಕೋ ಇಮಂ ಪಥವಿಂ ವಿಚೇಸ್ಸತಿ,

ಯಮಲೋಕಞ್ಚ ಇಮಂ ಸದೇವಕಂ।

ಕೋ ಧಮ್ಮಪದಂ ಸುದೇಸಿತಂ,

ಕುಸಲೋ ಪುಪ್ಫಮಿವ ಪಚೇಸ್ಸತಿ॥

೪೫.

‘‘ಸೇಖೋ ಪಥವಿಂ ವಿಚೇಸ್ಸತಿ,

ಯಮಲೋಕಞ್ಚ ಇಮಂ ಸದೇವಕಂ।

ಸೇಖೋ ಧಮ್ಮಪದಂ ಸುದೇಸಿತಂ,

ಕುಸಲೋ ಪುಪ್ಫಮಿವ ಪಚೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಕೋ ಇಮನ್ತಿ ಕೋ ಇಮಂ ಅತ್ತಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ ಪಥವಿಂ। ವಿಚೇಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಞಾಣೇನ ವಿಚಿನಿಸ್ಸತಿ ವಿಜಾನಿಸ್ಸತಿ, ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ, ಸಚ್ಛಿಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಮಲೋಕಞ್ಚಾತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಅಪಾಯಲೋಕಞ್ಚ। ಇಮಂ ಸದೇವಕನ್ತಿ ಇಮಂ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಞ್ಚ ದೇವಲೋಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕೋ ವಿಚೇಸ್ಸತಿ ವಿಚಿನಿಸ್ಸತಿ ವಿಜಾನಿಸ್ಸತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ ಸಚ್ಛಿಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಕೋ ಧಮ್ಮಪದಂ ಸುದೇಸಿತನ್ತಿ ಯಥಾಸಭಾವತೋ ಕಥಿತತ್ತಾ ಸುದೇಸಿತಂ ಸತ್ತತಿಂಸಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಂ ಧಮ್ಮಪದಂ ಕುಸಲೋ ಮಾಲಾಕಾರೋ ಪುಪ್ಫಂ ವಿಚಿನನ್ತೋ ವಿಯ ಕೋ ಪಚೇಸ್ಸತಿ ವಿಚಿನಿಸ್ಸತಿ ವಿಜಾನಿಸ್ಸತಿ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ, ಸಚ್ಛಿಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಖೋತಿ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾ, ಅಧಿಚಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾ, ಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಾತಿ ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ ಸಿಕ್ಖನತೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಟ್ಠಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಟ್ಠಾ ಸತ್ತವಿಧೋ ಸೇಖೋ ಇಮಂ ಅತ್ತಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ ಪಥವಿಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ತತೋ ಛನ್ದರಾಗಂ ಅಪಕಡ್ಢನ್ತೋ ವಿಚೇಸ್ಸತಿ ವಿಚಿನಿಸ್ಸತಿ ವಿಜಾನಿಸ್ಸತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ ಸಚ್ಛಿಕರಿಸ್ಸತಿ। ಯಮಲೋಕಞ್ಚಾತಿ ತಂ ಯಥಾವುತ್ತಪಕಾರಂ ಯಮಲೋಕಞ್ಚ ಇಮಂ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಞ್ಚ ಸಹ ದೇವೇಹಿ ಸದೇವಕಂ ಸ್ವೇವ ವಿಚೇಸ್ಸತಿ ವಿಚಿನಿಸ್ಸತಿ ವಿಜಾನಿಸ್ಸತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ ಸಚ್ಛಿಕರಿಸ್ಸತಿ। ಸೇಖೋತಿ ಸ್ವೇವ ಸತ್ತವಿಧೋ ಸೇಖೋ, ಯಥಾ ನಾಮ ಕುಸಲೋ ಮಾಲಾಕಾರೋ ಪುಪ್ಫಾರಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತರುಣಮಕುಳಾನಿ ಚ ಪಾಣಕವಿದ್ಧಾನಿ ಚ ಮಿಲಾತಾನಿ ಚ ಗಣ್ಠಿಕಜಾತಾನಿ ಚ ಪುಪ್ಫಾನಿ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸೋಭನಾನಿ ಸುಜಾತಸುಜಾತಾನೇವ ಪುಪ್ಫಾನಿ ವಿಚಿನಾತಿ, ಏವಮೇವ ಇಮಂ ಸುಕಥಿತಂ ಸುನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಪದಮ್ಪಿ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಚೇಸ್ಸತಿ ವಿಚಿನಿಸ್ಸತಿ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ ಸಚ್ಛಿಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ಸತ್ಥಾ ಸಯಮೇವ ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ।

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಪಞ್ಚಸತಾಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು। ಸಮ್ಪತ್ತಪರಿಸಾಯಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ।

ಪಥವಿಕಥಾಪಸುತಪಞ್ಚಸತಭಿಕ್ಖುವತ್ಥು ಪಠಮಂ।

೨. ಮರೀಚಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಿಕತ್ಥೇರವತ್ಥು

ಫೇಣೂಪಮನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಮರೀಚಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಿಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।

ಸೋ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖು ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ, ‘‘ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಘಟೇತ್ವಾ ವಾಯಮಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ‘‘ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಮರೀಚಿಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಯಥಾ ಅಯಂ ಗಿಮ್ಹಸಮಯೇ ಉಟ್ಠಿತಾ ಮರೀಚಿ ದೂರೇ ಠಿತಾನಂ ರೂಪಗತಾ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ನೇವ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಅಯಂ ಅತ್ತಭಾವೋಪಿ ಉಪ್ಪಾದವಯಟ್ಠೇನ ಏವರೂಪೋ’’ತಿ ಮರೀಚಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಗ್ಗಕಿಲನ್ತೋ ಅಚಿರವತಿಯಂ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಚಣ್ಡಸೋತತೀರೇ ರುಕ್ಖಛಾಯಾಯ ನಿಸಿನ್ನೋ ಉದಕವೇಗಾಭಿಘಾತೇನ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇ ಮಹನ್ತೇ ಫೇಣಪಿಣ್ಡೇ ಭಿಜ್ಜಮಾನೇ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಅಯಂ ಅತ್ತಭಾವೋಪಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಭಿಜ್ಜನಟ್ಠೇನ ಏವರೂಪೋಯೇವಾ’’ತಿ ಆರಮ್ಮಣಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ। ಸತ್ಥಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ಠಿತೋವ ತಂ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಏವಮೇವ, ಭಿಕ್ಖು, ಏವರೂಪೋವಾಯಂ ಅತ್ತಭಾವೋ ಫೇಣಪಿಣ್ಡೋ ವಿಯ ಮರೀಚಿ ವಿಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಭಿಜ್ಜನಸಭಾವೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೬.

‘‘ಫೇಣೂಪಮಂ ಕಾಯಮಿಮಂ ವಿದಿತ್ವಾ,

ಮರೀಚಿಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುಧಾನೋ।

ಛೇತ್ವಾನ ಮಾರಸ್ಸ ಪಪುಪ್ಫಕಾನಿ,

ಅದಸ್ಸನಂ ಮಚ್ಚುರಾಜಸ್ಸ ಗಚ್ಛೇ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಫೇಣೂಪಮನ್ತಿ ಇಮಂ ಕೇಸಾದಿಸಮೂಹಸಙ್ಖಾತಂ ಕಾಯಂ ಅಬಲದುಬ್ಬಲಟ್ಠೇನ ಅನದ್ಧನಿಯತಾವಕಾಲಿಕಟ್ಠೇನ ಫೇಣಪಿಣ್ಡಸರಿಕ್ಖಕೋತಿ ವಿದಿತ್ವಾ। ಮರೀಚಿಧಮ್ಮನ್ತಿ ಯಥಾ ಮರೀಚಿ ದೂರೇ ಠಿತಾನಂ ರೂಪಗತಾ ವಿಯ ಗಯ್ಹೂಪಗಾ ವಿಯ ಹೋತಿ, ಸನ್ತಿಕೇ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ರಿತ್ತಾ ತುಚ್ಛಾ ಅಗಯ್ಹೂಪಗಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ಏವಮೇವ ಖಣಿಕಇತ್ತರಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಅಯಂ ಕಾಯೋಪಿ ಮರೀಚಿಧಮ್ಮೋತಿ ಅಭಿಸಮ್ಬುಧಾನೋ ಬುಜ್ಝನ್ತೋ, ಜಾನನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮಾರಸ್ಸ ಪಪುಪ್ಫಕಾನೀತಿ ಮಾರಸ್ಸ ಪಪುಪ್ಫಕಸಙ್ಖಾತಾನಿ ತೇಭೂಮಕಾನಿ ವಟ್ಟಾನಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಖೀಣಾಸವೋ ಭಿಕ್ಖು ಮಚ್ಚುರಾಜಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನಂ ಅವಿಸಯಂ ಅಮತಮಹಾನಿಬ್ಬಾನಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ।

ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಥೇರೋ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಸರೀರಂ ಥೋಮೇನ್ತೋ ವಣ್ಣೇನ್ತೋ ವನ್ದನ್ತೋವ ಆಗತೋತಿ।

ಮರೀಚಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಿಕತ್ಥೇರವತ್ಥು ದುತಿಯಂ।

೩. ವಿಟಟೂಭವತ್ಥು

ಪುಪ್ಫಾನಿಹೇವ ಪಚಿನನ್ತನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಪರಿಸಂ ಮಹೋಘೇನ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಮಾರಿತಂ ವಿಟಟೂಭಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।

ತತ್ರಾಯಂ ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಸಾವತ್ಥಿಯಞ್ಹಿ ಮಹಾಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ ಪಸೇನದಿಕುಮಾರೋ ನಾಮ। ವೇಸಾಲಿಯಂ ಲಿಚ್ಛವಿರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ ಲಿಚ್ಛವಿಕುಮಾರೋ ಮಹಾಲಿ ನಾಮ, ಕುಸಿನಾರಾಯಂ ಮಲ್ಲರಾಜಪುತ್ತೋ ಬನ್ಧುಲೋ ನಾಮಾತಿ ಇಮೇ ತಯೋ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖಸ್ಸಾಚರಿಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಿಪ್ಪುಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬಹಿನಗರೇ ಸಾಲಾಯ ಸಮಾಗತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಆಗತಕಾರಣಞ್ಚ ಕುಲಞ್ಚ ನಾಮಞ್ಚ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಹಾಯಕಾ ಹುತ್ವಾ ಏಕತೋವ ಆಚರಿಯಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖನ್ತಾ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಉಗ್ಗಹಿತಸಿಪ್ಪಾ ಆಚರಿಯಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಏಕತೋವ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸಕಸಕಟ್ಠಾನಾನಿ ಅಗಮಂಸು। ತೇಸು ಪಸೇನದಿಕುಮಾರೋ ಪಿತು ಸಿಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಸನ್ನೇನ ಪಿತರಾ ರಜ್ಜೇ ಅಭಿಸಿತ್ತೋ। ಮಹಾಲಿಕುಮಾರೋ ಲಿಚ್ಛವೀನಂ ಸಿಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಮಹನ್ತೇನ ಉಸ್ಸಾಹೇನ ದಸ್ಸೇಸಿ, ತಸ್ಸ ಅಕ್ಖೀನಿ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಗಮಂಸು। ಲಿಚ್ಛವಿರಾಜಾನೋ ‘‘ಅಹೋ ವತ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯೋ ಅಕ್ಖಿವಿನಾಸಂ ಪತ್ತೋ, ನ ನಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿಸ್ಸಾಮ, ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮ ನ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಸತಸಹಸ್ಸುಟ್ಠಾನಕಂ ಏಕಂ ದ್ವಾರಂ ಅದಂಸು। ಸೋ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಞ್ಚಸತೇ ಲಿಚ್ಛವಿರಾಜಪುತ್ತೇ ಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇನ್ತೋ ವಸಿ। ಬನ್ಧುಲಕುಮಾರೋ ಸಟ್ಠಿಂ ಸಟ್ಠಿಂ ವೇಳೂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಜ್ಝೇ ಅಯಸಲಾಕಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಟ್ಠಿಕಲಾಪೇ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಠಪಿತೇ ಮಲ್ಲರಾಜಕುಲೇಹಿ ‘‘ಇಮೇ ಕಪ್ಪೇತೂ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಂ ಆಕಾಸಂ ಉಲ್ಲಙ್ಘಿತ್ವಾ ಅಸಿನಾ ಕಪ್ಪೇನ್ತೋ ಅಗಮಾಸಿ। ಸೋ ಓಸಾನಕಲಾಪೇ ಅಯಸಲಾಕಾಯ ‘‘ಕಿರೀ’’ತಿ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ ಏತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಕಲಾಪೇಸು ಅಯಸಲಾಕಾನಂ ಠಪಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಅಸಿಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ರೋದಮಾನೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಏತ್ತಕೇಸು ಞಾತಿಸುಹಜ್ಜೇಸು ಏಕೋಪಿ ಸಸಿನೇಹೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಂ ಕಾರಣಂ ನಾಚಿಕ್ಖಿ। ಸಚೇ ಹಿ ಅಹಂ ಜಾನೇಯ್ಯಂ, ಅಯಸಲಾಕಾಯ ಸದ್ದಂ ಅನುಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋವ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ಸಬ್ಬೇಪಿಮೇ ಮಾರೇತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಕರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಕಥೇಸಿ। ತೇಹಿ ‘‘ಪವೇಣಿರಜ್ಜಂ ನಾಮ, ತಾತ, ಇದಂ ನ ಲಬ್ಭಾ ಏವಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇನ ವಾರಿತೋ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಮಮ ಸಹಾಯಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಅಗಮಾಸಿ।

ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ರಾಜಾ ತಸ್ಸಾಗಮನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಸಕ್ಕಾರೇನ ತಂ ನಗರಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಸೇನಾಪತಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ। ಸೋ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ರಾಜಾ ಉಪರಿಪಾಸಾದೇ ಠಿತೋ ಅನ್ತರವೀಥಿಂ ಓಲೋಕಯಮಾನೋ ‘‘ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಚೂಳಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ವಿಸಾಖಾಯ ಸುಪ್ಪವಾಸಾಯಾ’’ತಿ ಏತೇಸಂ ಗೇಹೇ ನಿಚ್ಚಂ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಅನೇಕಸಹಸ್ಸೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಕಹಂ, ಅಯ್ಯಾ, ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ದೇವ, ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ ನಿಚ್ಚಭತ್ತಸಲಾಕಭತ್ತಗಿಲಾನಭತ್ತಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ದೇವಸಿಕಂ ದ್ವೇ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಾನಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಚೂಳಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಪಞ್ಚಸತಾನಿ, ತಥಾ ವಿಸಾಖಾಯ ತಥಾ ಸುಪ್ಪವಾಸಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಯಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಉಪಟ್ಠಹಿತುಕಾಮೋ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಸಹತ್ಥಾ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಪಞ್ಚಹಿ ಮೇ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಬದ್ಧಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಮಹಾರಾಜ ಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ನಿಬದ್ಧಂ ಭಿಕ್ಖಂ ನ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಬಹೂ ಜನಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಆಗಮನಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೀ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ನಿಬದ್ಧಂ ಪೇಸೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ಸತ್ಥಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಭಾರಂ ಅಕಾಸಿ। ರಾಜಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಆಗತೇ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ, ‘‘ಇಮೇ ನಾಮ ಪರಿವಿಸನ್ತೂ’’ತಿ ಅವಿಚಾರೇತ್ವಾವ ಸತ್ತಾಹಂ ಸಯಮೇವ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಮೇ ದಿವಸೇ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ ಪಮಜ್ಜಮಕಾಸಿ। ರಾಜಕುಲೇ ನಾಮ ಅನಾಣತ್ತಾ ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಪರಿವಿಸಿತುಂ ನ ಲಭನ್ತಿ ‘‘ನ ಮಯಂ ಇಧ ಠಾತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಬಹೂ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು। ರಾಜಾ ದುತಿಯದಿವಸೇಪಿ ಪಮಜ್ಜಿ, ದುತಿಯದಿವಸೇಪಿ ಬಹೂ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು। ತತಿಯದಿವಸೇಪಿ ಪಮಜ್ಜಿ, ತದಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಏಕಕಮೇವ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು। ಪುಞ್ಞವನ್ತಾ ನಾಮ ಕಾರಣವಸಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ಕುಲಾನಂ ಪಸಾದಂ ರಕ್ಖನ್ತಿ। ತಥಾಗತಸ್ಸ ಚ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋತಿ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ, ಖೇಮಾ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾತಿ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಿಕಾ, ಉಪಾಸಕೇಸು ಚಿತ್ತೋ, ಗಹಪತಿ, ಹತ್ಥಕೋ ಆಳವಕೋತಿ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಉಪಾಸಕಾ, ಉಪಾಸಿಕಾಸು ವೇಳುಕಣ್ಠಕೀ ನನ್ದಮಾತಾ, ಖುಜ್ಜುತ್ತರಾತಿ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಉಪಾಸಿಕಾ, ಇತಿ ಇಮೇ ಅಟ್ಠ ಜನೇ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಠಾನನ್ತರಪತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಾವಕಾ ಏಕದೇಸೇನ ದಸನ್ನಂ ಪಾರಮೀನಂ ಪೂರಿತತ್ತಾ ಮಹಾಪುಞ್ಞಾ ಅಭಿನೀಹಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ। ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋಪಿ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಪೂರಿತಪಾರಮೀ ಅಭಿನೀಹಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಮಹಾಪುಞ್ಞೋ ಅತ್ತನೋ ಕಾರಣವಸಿಕತಾಯ ಕುಲಸ್ಸ ಪಸಾದಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ತಂ ಏಕಕಮೇವ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಪರಿವಿಸಿಂಸು।

ರಾಜಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಗತಕಾಲೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಾನಿ ತಥೇವ ಠಿತಾನಿ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ, ಅಯ್ಯಾ, ನಾಗಮಿಂಸೂ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಏಕಕೋವ ಆಗತೋ ದೇವಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಅದ್ಧಾ ಏತ್ತಕಂ ಮೇ ಭತ್ತಚ್ಛೇದನಮಕಂಸೂ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕುದ್ಧೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ಭಿಕ್ಖಾ ಪಟಿಯತ್ತಾ, ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಕಿರ ಏಕಕೋವಾಗತೋ, ಪಟಿಯತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖಾ ತಥೇವ ಠಿತಾ, ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಮಮ ಗೇಹೇ ಸಞ್ಞಂ ನ ಕರಿಂಸು, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ದೋಸಂ ಅವತ್ವಾ, ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸೋ ನತ್ಥಿ, ತೇನ ನ ಗತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಕುಲಾನಂ ಅನುಪಗಮನಕಾರಣಞ್ಚ ಉಪಗಮನಕಾರಣಞ್ಚ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಸುತ್ತಮಾಹ –

‘‘ನವಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಕುಲಂ ಅನುಪಗನ್ತ್ವಾ ವಾ ನಾಲಂ ಉಪಗನ್ತುಂ, ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ವಾ ನಾಲಂ ಉಪನಿಸೀದಿತುಂ। ಕತಮೇಹಿ ನವಹಿ? ನ ಮನಾಪೇನ ಪಚ್ಚುಟ್ಠೇನ್ತಿ, ನ ಮನಾಪೇನ ಅಭಿವಾದೇನ್ತಿ, ನ ಮನಾಪೇನ ಆಸನಂ ದೇನ್ತಿ, ಸನ್ತಮಸ್ಸ ಪರಿಗುಹನ್ತಿ, ಬಹುಕಮ್ಪಿ ಥೋಕಂ ದೇನ್ತಿ, ಪಣೀತಮ್ಪಿ ಲೂಖಂ ದೇನ್ತಿ, ಅಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ದೇನ್ತಿ ನೋ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ, ನ ಉಪನಿಸೀದನ್ತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾಯ, ಭಾಸಿತಮಸ್ಸ ನ ಸುಸ್ಸೂಸನ್ತಿ । ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನವಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಕುಲಂ ಅನುಪಗನ್ತ್ವಾ ವಾ ನಾಲಂ ಉಪಗನ್ತುಂ, ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ವಾ ನಾಲಂ ಉಪನಿಸೀದಿತುಂ।

‘‘ನವಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಕುಲಂ ಅನುಪಗನ್ತ್ವಾ ವಾ ಅಲಂ ಉಪಗನ್ತುಂ, ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ವಾ ಅಲಂ ಉಪನಿಸೀದಿತುಂ। ಕತಮೇಹಿ ನವಹಿ? ಮನಾಪೇನ ಪಚ್ಚುಟ್ಠೇನ್ತಿ, ಮನಾಪೇನ ಅಭಿವಾದೇನ್ತಿ, ಮನಾಪೇನ ಆಸನಂ ದೇನ್ತಿ, ಸನ್ತಮಸ್ಸ ನ ಪರಿಗುಹನ್ತಿ, ಬಹುಕಮ್ಪಿ ಬಹುಕಂ ದೇನ್ತಿ, ಪಣೀತಮ್ಪಿ ಪಣೀತಂ ದೇನ್ತಿ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ದೇನ್ತಿ ನೋ ಅಸಕ್ಕಚ್ಚಂ, ಉಪನಿಸೀದನ್ತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾಯ, ಭಾಸಿತಮಸ್ಸ ಸುಸ್ಸೂಸನ್ತಿ। ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನವಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಕುಲಂ ಅನುಪಗನ್ತ್ವಾ ವಾ ಅಲಂ ಉಪಗನ್ತುಂ, ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ವಾ ಅಲಂ ಉಪನಿಸೀದಿತು’’ನ್ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೯.೧೭)।

ಇತಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಮ ಸಾವಕಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕಾ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಅಲಭನ್ತಾ ನ ಗತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ। ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ಹಿ ಅವಿಸ್ಸಾಸಿಕಟ್ಠಾನೇ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಉಪಟ್ಠಿಯಮಾನಾಪಿ ಮಾರಣನ್ತಿಕಂ ವೇದನಂ ಪತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಅಗಮಿಂಸೂತಿ। ‘‘ಕದಾ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ರಞ್ಞಾ ಪುಟ್ಠೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ –

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಕೇಸವೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ರಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿ। ತಂ ಪಞ್ಚ ಪುರಿಸಸತಾನಿ ಅನುಪಬ್ಬಜಿಂಸು। ಸೋ ಕೇಸವತಾಪಸೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ। ಪಸಾಧನಕಪ್ಪಕೋ ಪನಸ್ಸ ಅನುಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಪ್ಪಕೋ ನಾಮ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಅಹೋಸಿ। ಕೇಸವತಾಪಸೋ ಪರಿಸಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಅಟ್ಠ ಮಾಸೇ ಹಿಮವನ್ತೇ ವಸಿತ್ವಾ ವಸ್ಸಾರತ್ತಸಮಯೇ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಸೇವನತ್ಥಾಯ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಪಾವಿಸಿ। ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ದಿಸ್ವಾ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಚತುಮಾಸಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇವ ವಸಾಪೇನ್ತೋ ಸಯಂ ಸಾಯಂಪಾತಂ ಅಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ। ಅವಸೇಸಾ ತಾಪಸಾ ಕತಿಪಾಹಂ ವಸಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಸದ್ದಾದೀಹಿ ಉಬ್ಬಾಳ್ಹಾ ಹುತ್ವಾ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತ್ವಾ, ‘‘ಆಚರಿಯ, ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಮ್ಹಾ, ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ‘‘ಕಹಂ, ತಾತಾ’’ತಿ? ‘‘ಹಿಮವನ್ತಂ, ಆಚರಿಯಾ’’ತಿ। ರಾಜಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಗತದಿವಸೇಯೇವ ಚತುಮಾಸಂ ಇಧ ವಸನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಣ್ಹಿ। ‘‘ಕಥಂ ಗಮಿಸ್ಸಥ, ತಾತಾ’’ತಿ? ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನಾಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾವ ಪಟಿಞ್ಞಾ ದಿನ್ನಾ, ಮಯಂ ಇಧ ನ ಸಕ್ಕೋಮ ವಸಿತುಂ, ಇತೋ ಅವಿದೂರೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪವತ್ತಿಸ್ಸವನಟ್ಠಾನೇ ವಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು। ಕಪ್ಪನ್ತೇವಾಸಿಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆಚರಿಯೋ ಓಹೀಯಿ।

ರಾಜಾ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗತೋ, ‘‘ಕಹಂ, ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಮ್ಹಾತಿ ವತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಂ ಗತಾ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಆಹ। ಕಪ್ಪಕೋಪಿ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತ್ವಾ ಆಚರಿಯೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಾರಿಯಮಾನೋಪಿ ‘‘ನ ಸಕ್ಕೋಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಇತರೇಸಂ ಪನ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಂ ಸುಣನ್ತೋ ಅವಿದೂರೇ ಠಾನೇ ವಸಿ। ಅಪರಭಾಗೇ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಸ್ಸ ಕುಚ್ಛಿರೋಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ। ರಾಜಾ ವೇಜ್ಜೇಹಿ ತಿಕಿಚ್ಛಾಪೇಸಿ, ರೋಗೋ ನ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ। ತಾಪಸೋ ಆಹ – ‘‘ಕಿಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಚ್ಛಸಿ ಮೇ ರೋಗವೂಪಸಮ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸಚಾಹಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಂ, ಇದಾನೇವ ವೋ ಫಾಸುಕಂ ಕರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಸಚೇ ಮೇ ಫಾಸುಕಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ಮಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇಹೀ’’ತಿ। ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಧು , ಭನ್ತೇ’’ತಿ ತಂ ಮಞ್ಚಕೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ನಾರದಅಮಚ್ಚಪ್ಪಮುಖೇ ಚತ್ತಾರೋ ಅಮಚ್ಚೇ ‘‘ಮಮ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ, ಮಯ್ಹಂ ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ। ಕಪ್ಪನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕತ್ವಾ ಇತರೇ ‘‘ಕಹ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಕಿರ ವಸನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ। ತೇಪಿ ಆಚರಿಯಸ್ಸಾಗಮನಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಸಮೋಸರಿತ್ವಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಉಣ್ಹೋದಕಂ ದತ್ವಾ ಫಲಾಫಲಂ ಅದಂಸು। ತಂ ಖಣಞ್ಞೇವ ರೋಗೋ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ। ಸೋ ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ಅಹೋಸಿ। ಅಥ ನಂ ನಾರದೋ ಪುಚ್ಛಿ –

‘‘ಮನುಸ್ಸಿನ್ದಂ ಜಹಿತ್ವಾನ, ಸಬ್ಬಕಾಮಸಮಿದ್ಧಿನಂ।

ಕಥಂ ನು ಭಗವಾ ಕೇಸೀ, ಕಪ್ಪಸ್ಸ ರಮತಿ ಅಸ್ಸಮೇ॥

‘‘ಸಾದೂನಿ ರಮಣೀಯಾನಿ, ಸನ್ತಿ ವಕ್ಖಾ ಮನೋರಮಾ।

ಸುಭಾಸಿತಾನಿ ಕಪ್ಪಸ್ಸ, ನಾರದ ರಮಯನ್ತಿ ಮಂ॥

‘‘ಸಾಲೀನಂ ಓದನಂ ಭುಞ್ಜೇ, ಸುಚಿಂ ಮಂಸೂಪಸೇಚನಂ।

ಕಥಂ ಸಾಮಾಕನೀವಾರಂ, ಅಲೋಣಂ ಛಾದಯನ್ತಿ ತಂ॥

‘‘ಸಾದುಂ ವಾ ಯದಿ ವಾಸಾದುಂ, ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಬಹುಂ।

ವಿಸ್ಸತ್ಥೋ ಯತ್ಥ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ, ವಿಸ್ಸಾಸಪರಮಾ ರಸಾ’’ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೧.೪.೧೮೧-೧೮೪)।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇನ್ತೋ ‘‘ತದಾ ರಾಜಾ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಅಹೋಸಿ, ನಾರದೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಕಪ್ಪನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಆನನ್ದೋ, ಕೇಸವತಾಪಸೋ ಅಹಮೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ಏವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಮಾರಣನ್ತಿಕಂ ವೇದನಂ ಪತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಟ್ಠಾನಂ ಗಮಿಂಸು, ಮಮ ಸಾವಕಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ನ ಲಭನ್ತಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ಆಹ। ರಾಜಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಯಾ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಕಥಂ ನು ಖೋ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಞಾತಿಧೀತರಂ ಮಮ ಗೇಹೇ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ‘ದಹರಾ ಚ ಸಾಮಣೇರಾ ಚ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಞಾತಿರಾಜಾ’ತಿ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ವಿಸ್ಸತ್ಥಾ ನಿಬದ್ಧಂ ಆಗಮಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ – ‘‘ಏಕಂ ಮೇ ಧೀತರಂ ದೇನ್ತೂ’’ತಿ ಸಾಕಿಯಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸಿ। ‘‘ಕತರಸ್ಸ ಸಕ್ಯಸ್ಸ ಧೀತಾ’’ತಿ ಚ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಞತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದೂತೇ ಆಣಾಪೇಸಿ। ದೂತಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಾಕಿಯೇ ದಾರಿಕಂ ಯಾಚಿಂಸು। ತೇ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ, ‘‘ಪಕ್ಖನ್ತರಿಕೋ ರಾಜಾ, ಸಚೇ ನ ದಸ್ಸಾಮ, ವಿನಾಸೇಸ್ಸತಿ ನೋ, ನ ಖೋ ಪನ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಕುಲೇನ ಸದಿಸೋ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಮನ್ತಯಿಂಸು। ಮಹಾನಾಮೋ ‘‘ಮಮ ದಾಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಜಾತಾ ವಾಸಭಖತ್ತಿಯಾ ನಾಮ ಧೀತಾ ರೂಪಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಾ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದೂತೇ ಆಹ – ‘‘ಸಾಧು, ರಞ್ಞೋ ದಾರಿಕಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಸಾ ಕಸ್ಸ, ಧೀತಾ’’ತಿ? ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಚೂಳಪಿತುಪುತ್ತಸ್ಸ ಮಹಾನಾಮಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಧೀತಾ ವಾಸಭಖತ್ತಿಯಾ ನಾಮಾ’’ತಿ।

ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚಯಿಂಸು। ರಾಜಾ ‘‘ಯದಿ ಏವಂ, ಸಾಧು, ಸೀಘಂ ಆನೇಥ, ಖತ್ತಿಯಾ ಚ ನಾಮ ಬಹುಮಾಯಾ, ದಾಸಿಧೀತರಮ್ಪಿ ಪಹಿಣೇಯ್ಯುಂ, ಪಿತರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಭಾಜನೇ ಭುಞ್ಜನ್ತಿಂ ಆನೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ। ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ದೇವ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಭುಞ್ಜನ್ತಿಂ ರಾಜಾ ಇಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ಮಹಾನಾಮೋ ‘‘ಸಾಧು, ತಾತಾ’’ತಿ ತಂ ಅಲಙ್ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಭೋಜನಕಾಲೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಭುಞ್ಜನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ದೂತಾನಂ ನಿಯ್ಯಾದೇಸಿ। ತೇ ತಂ ಆದಾಯ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ। ರಾಜಾ ತುಟ್ಠಮಾನಸೋ ತಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇತ್ಥಿಸತಾನಂ ಜೇಟ್ಠಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನೇ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿ। ಸಾ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ।

ಅಥಸ್ಸ ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ರಾಜಾ ದಾರಕಸ್ಸ ಅಯ್ಯಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇಸಿ ‘‘ಸಕ್ಯರಾಜಧೀತಾ ವಾಸಭಖತ್ತಿಯಾ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾತಾ, ಕಿಮಸ್ಸ ನಾಮಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ? ತಂ ಪನ ಸಾಸನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗತೋ ಅಮಚ್ಚೋ ಥೋಕಂ ಬಧಿರಧಾತುಕೋ, ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಅಯ್ಯಕಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ, ಸೋ ತಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ವಾಸಭಖತ್ತಿಯಾ ಪುತ್ತಂ ಅವಿಜಾಯಿತ್ವಾಪಿ ಸಬ್ಬಜನಂ ಅಭಿಭವಿ, ಇದಾನಿ ಪನ ರಞ್ಞೋ ಅತಿವಿಯ ವಲ್ಲಭಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ। ಬಧಿರೋ ಅಮಚ್ಚೋ ‘‘ವಲ್ಲಭಾ’’ತಿ ವಚನಂ ದುಸ್ಸುತಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ವಿಟಟೂಭೋ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ದೇವ, ಕುಮಾರಸ್ಸ ಕಿರ ‘ವಿಟಟೂಭೋ’ತಿ ನಾಮಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ರಾಜಾ ‘‘ಪೋರಾಣಕಂ ನೋ ಕುಲಸನ್ತಕಂ ನಾಮಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಂ ನಾಮಂ ಅಕಾಸಿ। ಅಥಸ್ಸ ದಹರಕಾಲೇಯೇವ ರಾಜಾ ‘‘ಸತ್ಥು ಪಿಯಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಸೇನಾಪತಿಟ್ಠಾನಂ ಅದಾಸಿ।

ಸೋ ಕುಮಾರಪರಿಹಾರೇನ ವಡ್ಢನ್ತೋ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಕುಮಾರಾನಂ ಮಾತಾಮಹಕುಲತೋ ಹತ್ಥಿರೂಪಕಅಸ್ಸರೂಪಕಾದೀನಿ ಆಹರಿಯಮಾನಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ಮಾತರಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಅಮ್ಮ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ಮಾತಾಮಹಕುಲತೋ ಪಣ್ಣಾಕಾರೋ ಆಹರೀಯತಿ, ಮಯ್ಹಂ ಕೋಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಪೇಸೇಸಿ, ಕಿಂ ತ್ವಂ ನಿಮಾತಾ ನಿಪಿತಾ’’ತಿ? ಅಥ ನಂ ಸಾ, ‘‘ತಾತ, ತವ ಸಕ್ಯರಾಜಾನೋ ಮಾತಾಮಹಾ ದೂರೇ ಪನ ವಸನ್ತಿ, ತೇನ ತೇ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಪೇಸೇನ್ತೀ’’ತಿ ವಞ್ಚೇಸಿ। ಸೋಳಸವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ, ‘‘ಅಮ್ಮ, ತವ ಮಾತಾಮಹಕುಲಂ ಪಸ್ಸಿತುಕಾಮೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ಅಲಂ, ತಾತ, ಕಿಂ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಾರಿಯಮಾನೋಪಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯಾಚಿ। ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ। ಸೋ ಪಿತು ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮಿ। ವಾಸಭಖತ್ತಿಯಾ ಪುರೇತರಂ ಪಣ್ಣಂ ಪೇಸೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಇಧ ಸುಖಂ ವಸಾಮಿ, ಮಾಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಾಮಿನೋ ಅನ್ತರಂ ದಸ್ಸಯಿಂಸೂ’’ತಿ। ಸಾಕಿಯಾ ವಿಟಟೂಭಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಞತ್ವಾ, ‘‘ವನ್ದಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಾ’’ತಿ ತಸ್ಸ ದಹರದಹರೇ ಕುಮಾರೇ ಜನಪದಂ ಪಹಿಣಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಕಪಿಲಪುರಂ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಸನ್ಥಾಗಾರೇ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು। ಕುಮಾರೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ।

ಅಥ ನಂ ‘‘ಅಯಂ ತೇ, ತಾತ, ಮಾತಾಮಹೋ, ಅಯಂ ಮಾತುಲೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ವನ್ದಾಪೇಸುಂ। ಸೋ ಸಬ್ಬೇ ವನ್ದಮಾನೋ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಏಕಮ್ಪಿ ಅತ್ತಾನಂ ವನ್ದನ್ತಂ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮಂ ವನ್ದನ್ತಾ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಸಾಕಿಯಾ, ‘‘ತಾತ, ತೇ ಕನಿಟ್ಠಕುಮಾರಾ ಜನಪದಂ ಗತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಮಹನ್ತಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರಿಂಸು। ಸೋ ಕತಿಪಾಹಂ ವಸಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮಿ। ಅಥೇಕಾ ದಾಸೀ ಸನ್ಥಾಗಾರೇ ತೇನ ನಿಸಿನ್ನಫಲಕಂ ‘‘ಇದಂ ವಾಸಭಖತ್ತಿಯಾಯ ದಾಸಿಯಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ನಿಸಿನ್ನಫಲಕ’’ನ್ತಿ ಅಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ಪರಿಭಾಸಿತ್ವಾ ಖೀರೋದಕೇನ ಧೋವಿ। ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ಅತ್ತನೋ ಆವುಧಂ ಪಮುಸ್ಸಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತೋ ತಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ವಿಟಟೂಭಕುಮಾರಸ್ಸ ಅಕ್ಕೋಸನಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ವಾಸಭಖತ್ತಿಯಾ ದಾಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಮಹಾನಾಮಸಕ್ಕಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಜಾತಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಬಲಕಾಯಸ್ಸ ಕಥೇಸಿ। ‘‘ವಾಸಭಖತ್ತಿಯಾ ಕಿರ ದಾಸಿಧೀತಾ’’ತಿ ಮಹಾಕೋಲಾಹಲಂ ಅಹೋಸಿ। ತಂ ಸುತ್ವಾ ವಿಟಟೂಭೋ ‘‘ಏತೇ ತಾವ ಮಮ ನಿಸಿನ್ನಫಲಕಂ ಖೀರೋದಕೇನ ಧೋವನ್ತು, ಅಹಂ ಪನ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಕಾಲೇ ಏತೇಸಂ ಗಲಲೋಹಿತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಮ ನಿಸಿನ್ನಫಲಕಂ ಧೋವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗತೇ ಅಮಚ್ಚಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚಯಿಂಸು। ರಾಜಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ದಾಸಿಧೀತರಂ ಅದಂಸೂ’’ತಿ ಸಾಕಿಯಾನಂ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ವಾಸಭಖತ್ತಿಯಾಯ ಚ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಚ ದಿನ್ನಪರಿಹಾರಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ದಾಸದಾಸೀಹಿ ಲದ್ಧಬ್ಬಮತ್ತಮೇವ ದಾಪೇಸಿ।

ತತೋ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ ಸತ್ಥಾ ರಾಜನಿವೇಸನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಿ। ರಾಜಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕಿರ ಞಾತಕೇಹಿ ದಾಸಿಧೀತಾ ಮಯ್ಹಂ ದಿನ್ನಾ, ತೇನಸ್ಸಾ ಅಹಂ ಸಪುತ್ತಾಯ ಪರಿಹಾರಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ದಾಸದಾಸೀಹಿ ಲದ್ಧಬ್ಬಮತ್ತಮೇವ ದಾಪೇಸಿ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅಯುತ್ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಾಕಿಯೇಹಿ ಕತಂ, ದದನ್ತೇಹಿ ನಾಮ ಸಮಾನಜಾತಿಕಾ ದಾತಬ್ಬಾ ಅಸ್ಸ, ತಂ ಪನ , ಮಹಾರಾಜ, ವದಾಮಿ, ವಾಸಭಖತ್ತಿಯಾ ಖತ್ತಿಯರಾಜಧೀತಾ ಖತ್ತಿಯರಞ್ಞೋ ಗೇಹೇ ಅಭಿಸೇಕಂ ಲಭಿ। ವಿಟಟೂಭೋಪಿ ಖತ್ತಿಯರಾಜಾನಮೇವ ಪಟಿಚ್ಚ ಜಾತೋ, ಮಾತುಗೋತ್ತಂ ನಾಮ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಪಿತುಗೋತ್ತಮೇವ ಪಮಾಣನ್ತಿ। ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾ ದಲಿದ್ದಿತ್ಥಿಯಾ ಕಟ್ಠಹಾರಿಕಾಯ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನಂ ಅದಂಸು, ತಸ್ಸಾ ಚ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಜಾತಕುಮಾರೋ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಿಕಾಯ ಬಾರಾಣಸಿಯಾ ರಜ್ಜಂ ಪತ್ವಾ ಕಟ್ಠವಾಹನರಾಜಾ ನಾಮ ಜಾತೋ’’ತಿ ಕಟ್ಠಹಾರಿಜಾತಕಂ (ಜಾ॰ ೧.೧.೭) ಕಥೇಸಿ। ರಾಜಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಪಿತುಗೋತ್ತಮೇವ ಕಿರ ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ ತುಸ್ಸಿತ್ವಾ ವಾಸಭಖತ್ತಿಯಾಯ ಚ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಚ ಪಕತಿಪರಿಹಾರಮೇವ ದಾಪೇಸಿ।

ಬನ್ಧುಲಸೇನಾಪತಿಸ್ಸಪಿ ಖೋ ಕುಸಿನಾರಾಯಂ ಮಲ್ಲರಾಜಧೀತಾ ಮಲ್ಲಿಕಾ ನಾಮ ಭರಿಯಾ ದೀಘರತ್ತಂ ಪುತ್ತಂ ನ ವಿಜಾಯಿ। ಅಥ ನಂ ಬನ್ಧುಲೋ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಕುಲಘರಮೇವ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ। ಸಾ ‘‘ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಜೇತವನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತಥಾಗತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಠಿತಾ, ‘‘ಕಹಂ ಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ‘‘ಸಾಮಿಕೋ ಮಂ ಭನ್ತೇ, ಕುಲಘರಂ ಪೇಸೇತೀ’’ ಆಹ। ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ’’ತಿ? ‘‘ವಞ್ಝಾ ಕಿರಸ್ಮಿ ಅಪುತ್ತಿಕಾ’’ತಿ। ‘‘ಯದಿ ಏವಂ, ಗಮನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ನಿವತ್ತಸ್ಸೂ’’ತಿ। ಸಾ ತುಟ್ಠಮಾನಸಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿವೇಸನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ನಿವತ್ತಾಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ‘‘ದಸಬಲೇನ ನಿವತ್ತಿತಾಮ್ಹೀ’’ತಿ ಆಹ ಬನ್ಧುಲೋ ‘‘ದಿಟ್ಠಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ದೀಘದಸ್ಸಿನಾ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ। ಸಾ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಗಬ್ಭಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನದಾಹಳಾ ‘‘ದೋಹಳೋ ಮೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ಆರೋಚೇಸಿ। ‘‘ಕಿಂ ದೋಹಳೋ’’ತಿ? ‘‘ವೇಸಾಲಿನಗರೇ ಗಣರಾಜಕುಲಾನಂ ಅಭಿಸೇಕಮಙ್ಗಲಪೋಕ್ಖರಣಿಯಂ ಓತರಿತ್ವಾ ನ್ಹತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಪಾತುಕಾಮಾಮ್ಹಿ, ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಬನ್ಧುಲೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸಥಾಮಧನುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ರಥಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ರಥಂ ಪಾಜೇನ್ತೋ ಮಹಾಲಿಲಿಚ್ಛವಿನೋ ದಿನ್ನದ್ವಾರೇನ ವೇಸಾಲಿಂ ಪಾವಿಸಿ। ಮಹಾಲಿಲಿಚ್ಛವಿನೋ ಚ ದ್ವಾರಸಮೀಪೇ ಏವ ನಿವೇಸನಂ ಹೋತಿ। ಸೋ ರಥಸ್ಸ ಉಮ್ಮಾರೇ ಪನಿಘಾತಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾವ ‘‘ಬನ್ಧುಲಸ್ಸ ರಥಸದ್ದೋ ಏಸೋ, ಅಜ್ಜ ಲಿಚ್ಛವೀನಂ ಭಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ।

ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ಆರಕ್ಖಾ ಬಲವತೀ, ಉಪರಿ ಲೋಹಜಾಲಂ ಪತ್ಥಟಂ, ಸಕುಣಾನಮ್ಪಿ ಓಕಾಸೋ ನತ್ಥಿ। ಬನ್ಧುಲಸೇನಾಪತಿ ಪನ ರಥಾ ಓತರಿತ್ವಾ ಆರಕ್ಖಕೇ ಮನುಸ್ಸೇ ವೇತ್ತೇನ ಪಹರನ್ತೋ ಪಲಾಪೇತ್ವಾ ಲೋಹಜಾಲಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋಪೋಕ್ಖರಣೀಯಂ ಭರಿಯಂ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ನ್ಹತ್ವಾ ಪುನ ತಂ ರಥಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಆಗತಮಗ್ಗೇನೇವ ಪಾಯಾಸಿ। ತೇ ಆರಕ್ಖಮನುಸ್ಸಾ ಲಿಚ್ಛವಿರಾಜೂನಂ ಆರೋಚೇಸುಂ। ಲಿಚ್ಛವಿರಾಜಾನೋ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ರಥಸತಾನಿ ಆರುಯ್ಹ ‘‘ಬನ್ಧುಲಮಲ್ಲಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು। ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಮಹಾಲಿಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ। ಮಹಾಲಿ, ‘‘ಮಾ ಗಮಿತ್ಥ, ಸೋ ಹಿ ವೋ ಸಬ್ಬೇ ಘೋತೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ। ತೇಪಿ ‘‘ಮಯಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮ ಏವಾ’’ತಿ ವದಿಂಸು। ‘‘ತೇನ ಹಿ ತಸ್ಸ ರಥಚಕ್ಕಸ್ಸ ಯಾವ ನಾಭಿತೋ ಪಥವಿಂ ಪವಿಟ್ಠಟ್ಠಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿವತ್ತೇಯ್ಯಾಥ, ತತೋ ಅನಿವತ್ತನ್ತಾ ಪುರತೋ ಅಸನಿಸದ್ದಂ ವಿಯ ಸುಣಿಸ್ಸಥ, ತಮ್ಹಾ ಠಾನಾ ನಿವತ್ತೇಯ್ಯಾಥ। ತತೋ ಅನಿವತ್ತನ್ತಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ರಥಧುರೇಸು ಛಿದ್ದಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಥ, ತಮ್ಹಾ ಠಾನಾ ನಿವತ್ತೇಯ್ಯಾಥ, ಪುರತೋ ಮಾ ಗಮಿತ್ಥಾ’’ತಿ। ತೇ ತಸ್ಸ ವಚನೇನ ಅನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ತಂ ಅನುಬನ್ಧಿಂಸು ಏವ। ಮಲ್ಲಿಕಾ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ರಥಾ, ಸಾಮಿ, ಪಞ್ಞಾಯನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ಏಕಸ್ಸೇವ ರಥಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಯನಕಾಲೇ ಮಂ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ। ಸಾ ಯದಾ ಸಬ್ಬೇ ರಥಾ ಏಕೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾಯಿಂಸು, ತದಾ ‘‘ಏಕಮೇವ, ಸಾಮಿ, ರಥಸೀಸಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ ಆಹ। ಬನ್ಧುಲೋ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಇಮಾ ರಸ್ಮಿಯೋ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ತಸ್ಸಾ ರಸ್ಮಿಯೋ ದತ್ವಾ ರಥೇ ಠಿತೋವ ಧನುಂ ಆರೋಪೇಸಿ, ರಥಚಕ್ಕಂ ಯಾವ ನಾಭಿತೋ ಪಥವಿಂ ಪಾವಿಸಿ।

ಲಿಚ್ಛವಿನೋ ತಂ ಠಾನಂ ದಿಸ್ವಾಪಿ ನ ನಿವತ್ತಿಂಸು। ಇತರೋ ಥೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಜಿಯಂ ಪೋಥೇಸಿ, ಅಸನಿಸದ್ದೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ। ತೇ ತತೋಪಿ ನ ನಿವತ್ತಿಂಸು, ಅನುಬನ್ಧನ್ತಾ ಗಚ್ಛನ್ತೇವ। ಬನ್ಧುಲೋ ರಥೇ ಠಿತಕೋವ ಏಕಸರಂ ಖಿಪಿ, ಸೋ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ರಥಸತಾನಂ ರಥಸೀಸೇ ಛಿದ್ದಂ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ರಾಜಸತಾನಿ ಪರಿಕರಬನ್ಧನಟ್ಠಾನೇ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಥವಿಂ ಪಾವಿಸಿ। ತೇ ಅತ್ತನೋ ಪವಿದ್ಧಭಾವಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ, ‘‘ತಿಟ್ಠ, ರೇ, ತಿಟ್ಠ, ರೇ’’ತಿ ವದನ್ತಾ ಅನುಬನ್ಧಿಂಸು ಏವ। ಬನ್ಧುಲೋ ರಥಂ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಮತಕಾ, ಮತಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಯುದ್ಧಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಮತಕಾ ನಾಮ ಅಮ್ಹಾದಿಸಾ ನ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ಪರಿಕರಂ ಮೋಚೇಥಾ’’ತಿ। ತೇ ಮೋಚಯಿಂಸು। ಸೋ ಮುತ್ತಮತ್ತೇ ಏವ ಮರಿತ್ವಾ ಪತಿತೋ। ಅಥ ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಏವರೂಪಾ, ಅತ್ತನೋ ಘರಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಂವಿಧಾತಬ್ಬಂ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಪುತ್ತದಾರಂ ಅನುಸಾಸಿತ್ವಾ ಸನ್ನಾಹಂ ಮೋಚೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ತೇ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತಾ। ಬನ್ಧುಲೋಪಿ ಮಲ್ಲಿಕಂ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಆನೇಸಿ। ಸಾ ಸೋಳಸಕ್ಖತ್ತುಂ ಯಮಕೇ ಯಮಕೇ ಪುತ್ತೇ ವಿಜಾಯಿ। ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸೂರಾ ಥಾಮಸಮ್ಪನ್ನಾ ಅಹೇಸುಂ, ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಂ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು। ಏಕೇಕಸ್ಸ ಪುರಿಸಸಹಸ್ಸಂ ಪರಿವಾರೋ ಅಹೋಸಿ। ಪಿತರಾ ಸದ್ಧಿಂ ರಾಜನಿವೇಸನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇಹಿ ತೇಹೇವ ರಾಜಙ್ಗಣಂ ಪರಿಪೂರಿ।

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಕೂಟಟ್ಟಪರಾಜಿತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಬನ್ಧುಲಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಹಾವಿರವಂ ವಿರವನ್ತಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಅಮಚ್ಚಾನಂ ಕೂಟಟ್ಟಕರಣಂ ತಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ। ಸೋ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಅಟ್ಟಂ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ಸಾಮಿಕಮೇವ ಸಾಮಿಕಂ ಅಕಾಸಿ। ಮಹಾಜನೋ ಮಹಾಸದ್ದೇನ ಸಾಧುಕಾರಂ ಪವತ್ತೇತಿ। ರಾಜಾ ‘‘ಕಿಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಸುತ್ವಾ ತುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಅಮಚ್ಚೇ ಹಾರೇತ್ವಾ ಬನ್ಧುಲಸ್ಸೇವ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ನಿಯ್ಯಾದೇಸಿ। ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಮ್ಮಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಿ। ತತೋ ತೇ ಪೋರಾಣಕವಿನಿಚ್ಛಯಿಕಾ ಅಮಚ್ಚಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಲಞ್ಜಂ ಅಲಭನ್ತಾ ಅಪ್ಪಲಾಭಾ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಬನ್ಧುಲೋ ರಜ್ಜಂ ಪತ್ಥೇತೀ’’ತಿ ರಾಜಕುಲೇ ಪರಿಭಿನ್ದಿಂಸು। ರಾಜಾ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ನಿಗ್ಗಹೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ। ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಇಧೇವ ಘಾತಿಯಮಾನೇ ಗರಹಾ ಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪುನ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಯುತ್ತಪುರಿಸೇಹಿ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ಪಹಾರಾಪೇತ್ವಾ ಬನ್ಧುಲಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಪಚ್ಚನ್ತೋ ಕಿರ ಕುಪಿತೋ, ತವ ಪುತ್ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ , ಚೋರೇ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ಪಹಿಣಿತ್ವಾ, ‘‘ಏತ್ಥೇವಸ್ಸ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಯ ಪುತ್ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಆಹರಥಾ’’ತಿ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಸಮತ್ಥೇ ಮಹಾಯೋಧೇ ಪೇಸೇಸಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇಯೇವ ‘‘ಸೇನಾಪತಿ ಕಿರ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಪಯುತ್ತಚೋರಾ ಪಲಾಯಿಂಸು। ಸೋ ತಂ ಪದೇಸಂ ಆವಾಸಾಪೇತ್ವಾ ಸಣ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿ।

ಅಥಸ್ಸ ನಗರತೋ ಅವಿದೂರೇ ಠಾನೇ ತೇ ಯೋಧಾ ಪುತ್ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದಿಂಸು। ತಂ ದಿವಸಂ ಮಲ್ಲಿಕಾಯ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ನಿಮನ್ತಿತಾ ಹೋನ್ತಿ। ಅಥಸ್ಸಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹೇ ಏವ ‘‘ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ತೇ ಸದ್ಧಿಂ ಪುತ್ತೇಹಿ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಪಣ್ಣಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅದಂಸು। ಸಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ಪಣ್ಣಂ ಉಚ್ಛಙ್ಗೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಮೇವ ಪರಿವಿಸಿ। ಅಥಸ್ಸಾ ಪರಿಚಾರಿಕಾಯೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭತ್ತಂ ದತ್ವಾ ಸಪ್ಪಿಚಾಟಿಂ ಆಹರನ್ತಿಯೋ ಥೇರಾನಂ ಪುರತೋ ಸಪ್ಪಿಚಾಟಿಂ ಭಿನ್ದಿಂಸು। ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ‘‘ಭೇದನಧಮ್ಮಂ ಭಿನ್ನಂ, ನ ಚಿನ್ತಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಸಾ ಉಚ್ಛಙ್ಗತೋ ಪಣ್ಣಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ‘‘ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಯ ಪುತ್ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಿತುಸೀಸಂ ಛಿನ್ನನ್ತಿ ಮೇ ಇಮಂ ಪಣ್ಣಂ ಆಹರಿಂಸು, ಅಹಂ ಇದಂ ಸುತ್ವಾಪಿ ನ ಚಿನ್ತೇಮಿ, ಸಪ್ಪಿಚಾಟಿಯಾ ಭಿನ್ನಾಯ ಕಿಂ ಚಿನ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಹ। ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ‘‘ಅನಿಮಿತ್ತಮನಞ್ಞಾತಂ , ಮಚ್ಚಾನಂ ಇಧ ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ (ಸು॰ ನಿ॰ ೫೭೯) ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಸಾಪಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಸುಣಿಸಾಯೋ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಾಮಿಕಾ ನಿರಪರಾಧಾ ಅತ್ತನೋ ಪುರಿಮಕಮ್ಮಫಲಂ ಲಭಿಂಸು , ತುಮ್ಹೇ ಮಾ ಸೋಚಯಿತ್ಥ, ಮಾ ಪರಿದೇವಿತ್ಥ, ರಞ್ಞೋ ಉಪರಿ ಮನೋಪದೋಸಂ ಮಾ ಕರಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಓವದಿ।

ರಞ್ಞೋ ಚರಪುರಿಸಾ ತಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇಸಂ ನಿದ್ದೋಸಭಾವಂ ರಞ್ಞೋ ಕಥಯಿಂಸು। ರಾಜಾ ಸಂವೇಗಪ್ಪತ್ತೋ ತಸ್ಸಾ ನಿವೇಸನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಲ್ಲಿಕಞ್ಚ ಸುಣಿಸಾಯೋ ಚಸ್ಸಾ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ಮಲ್ಲಿಕಾಯ ವರಂ ಅದಾಸಿ। ಸಾ ‘‘ವರೋ ಗಹಿತೋ ಮೇ ಹೋತೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಗತೇ ಮತಕಭತ್ತಂ ದತ್ವಾ ನ್ಹತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ದೇವ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಮಯ್ಹಂ ವರೋ ದಿನ್ನೋ, ಮಯ್ಹಞ್ಚ ಅಞ್ಞೇನ ಅತ್ಥೋ ನತ್ಥಿ, ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಯ ಮೇ ಸುಣಿಸಾನಂ ಮಮಞ್ಚ ಕುಲಘರಗಮನಂ ಅನುಜಾನಾಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ರಾಜಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ। ಸಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಸುಣಿಸಾಯೋ ಯಥಾಸಕಾನಿ ಕುಲಾನಿ ಪೇಸೇಸಿ, ಸಯಮ್ಪಿ ಕುಸಿನಾರಾನಗರೇ ಅತ್ತನೋ ಕುಲಘರಂ ಅಗಮಾಸಿ।

ರಾಜಾಪಿ ಬನ್ಧುಲಸೇನಾಪತಿನೋ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಸ್ಸ ದೀಘಕಾರಾಯನಸ್ಸ ನಾಮ ಸೇನಾಪತಿಟ್ಠಾನಂ ಅದಾಸಿ। ಸೋ ಪನ ‘‘ಮಾತುಲೋ ಮೇ ಇಮಿನಾ ಮಾರಿತೋ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಓತಾರಂ ಗವೇಸನ್ತೋ ವಿಚರತಿ। ರಾಜಾಪಿ ನಿರಪರಾಧಸ್ಸ ಬನ್ಧುಲಸ್ಸ ಮಾರಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹುತ್ವಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸಾದಂ ನ ಲಭತಿ, ರಜ್ಜಸುಖಂ ನಾನುಭೋತಿ। ತದಾ ಸತ್ಥಾ ಸಕ್ಯಾನಂ ಮೇದಾಳುಪಂ ನಾಮ ನಿಗಮಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ। ರಾಜಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಆರಾಮತೋ ಅವಿದೂರೇ ಖನ್ಧಾವಾರಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ, ‘‘ಮನ್ದೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಚರಾಜಾಕಕುಧಭಣ್ಡಾನಿ ದೀಘಕಾರಾಯನಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಏಕಕೋವ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪಾವಿಸಿ। ಸಬ್ಬಂ ಧಮ್ಮಚೇತಿಯಸುತ್ತನಿಯಾಮೇನ (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೩೬೪ ಆದಯೋ) ದೀಪೇತಬ್ಬಂ। ತಸ್ಮಿಂ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪವಿಟ್ಠೇ ದೀಘಕಾರಾಯನೋ ತಾನಿ ಪಞ್ಚ ರಾಜಕಕುಧಭಣ್ಡಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಟಟೂಭಂ ರಾಜಾನಂ ಕತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಏಕಂ ಅಸ್ಸಂ ಏಕಞ್ಚ ಉಪಟ್ಠಾನಕಾರಿಕಂ ಮಾತುಗಾಮಂ ಠಪೇತ್ವಾ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಅಗಮಾಸಿ।

ರಾಜಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪಿಯಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಸೇನಂ ಅದಿಸ್ವಾ ತಂ ಮಾತುಗಾಮಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಅಹಂ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಂ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ, ವಿಟಟೂಭಂ ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ರಾಜಗಹನಗರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಿಕಾಲೇ ದ್ವಾರೇಸು ಪಿದಹಿತೇಸು ನಗರಂ ಪತ್ವಾ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಸಾಲಾಯ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಾತಾತಪೇಹಿ ಕಿಲನ್ತೋ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ತತ್ಥೇವ ಕಾಲಮಕಾಸಿ। ವಿಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ, ‘‘ದೇವ, ಕೋಸಲನರಿನ್ದ ಅನಾಥೋ ಜಾತೋಸೀ’’ತಿ ವಿಪ್ಪಲಪನ್ತಿಯಾ ತಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ। ಸೋ ಮಾತುಲಸ್ಸ ಮಹನ್ತೇನ ಸಕ್ಕಾರೇನ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕಾರೇಸಿ।

ವಿಟಟೂಭೋಪಿ ರಜ್ಜಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತಂ ವೇರಂ ಸರಿತ್ವಾ ‘‘ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಾಕಿಯೇ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಹತಿಯಾ ಸೇನಾಯ ನಿಕ್ಖಮಿ। ತಂ ದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ಞಾತಿಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಿನಾಸಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಞಾತಿಸಙ್ಗಹಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ, ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಆಕಾಸೇನ ಗನ್ತ್ವಾ, ಕಪಿಲವತ್ಥುಸಾಮನ್ತೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಬರಚ್ಛಾಯೇ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿ। ತತೋ ವಿಟಟೂಭಸ್ಸ ರಜ್ಜಸೀಮಾಯ ಮಹನ್ತೋ ಸನ್ದಚ್ಛಾಯೋ ನಿಗ್ರೋಧೋ ಅತ್ಥಿ। ವಿಟಟೂಭೋ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ಏವರೂಪಾಯ ಉಣ್ಹವೇಲಾಯ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಬರಚ್ಛಾಯೇ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸೀದಥ, ಏತಸ್ಮಿಂ ಸನ್ದಚ್ಛಾಯೇ ನಿಗ್ರೋಧಮೂಲೇ ನಿಸೀದಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ಹೋತು, ಮಹಾರಾಜ, ಞಾತಕಾನಂ ಛಾಯಾ ನಾಮ ಸೀತಲಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಞಾತಕಾನುರಕ್ಖನತ್ಥಾಯ ಸತ್ಥಾ ಆಗತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಂಯೇವ ಪಚ್ಚಾಗಮಿ। ಸತ್ಥಾಪಿ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಜೇತವನಮೇವ ಗತೋ।

ರಾಜಾ ಸಾಕಿಯಾನಂ ದೋಸಂ ಸರಿತ್ವಾ ದುತಿಯಮ್ಪಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತಥೇವ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಪುನ ನಿವತ್ತಿ। ತತಿಯವಾರೇಪಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತಥೇವ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಪುನ ನಿವತ್ತಿ। ಚತುತ್ಥವಾರೇ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ನಿಕ್ಖನ್ತೇ ಸತ್ಥಾ ಸಾಕಿಯಾನಂ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಏಕದಿವಸಂ ನದಿಯಂ ವಿಸಪಕ್ಖಿಪನಪಾಪಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿಬಾಹಿಯಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಚತುತ್ಥವಾರೇ ನಾಗಮಾಸಿ। ವಿಟಟೂಭೋ ‘‘ಸಾಕಿಯೇ ಘಾತೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಹನ್ತೇನ ಬಲಕಾಯೇನ ನಿಕ್ಖಮಿ। ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪನ ಞಾತಕಾ ಅಸತ್ತಘಾತಕಾ ನಾಮ, ಅತ್ತನಾ ಮರನ್ತಾಪಿ ಪರೇಸಂ ಜೀವಿತಂ ನ ವೋರೋಪೇನ್ತಿ। ತೇ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಮಯಂ ಸುಸಿಕ್ಖಿತಾ ಕತಹತ್ಥಾ ಕತೂಪಾಸನಾ ಮಹಿಸ್ಸಾಸಾ, ನ ಖೋ ಪನ ಸಕ್ಕಾ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಪರಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತುಂ, ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಲಾಪೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತೇ ಕತಸನ್ನಾಹಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಯುದ್ಧಂ ಆರಭಿಂಸು। ತೇಹಿ ಖಿತ್ತಾ ಸರಾ ವಿಟಟೂಭಸ್ಸ ಪುರಿಸಾನಂ ಅನ್ತರನ್ತರೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಫಲಕನ್ತರಕಣ್ಣಛಿದ್ದನ್ತರಾದೀಹಿ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ। ವಿಟಟೂಭೋ ದಿಸ್ವಾ ನನು ಭಣೇ ‘‘ಸಾಕಿಯಾ ಅಸತ್ತಘಾತಕಾಮ್ಹಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಅಥ ಚ ಪನ ಮೇ ಪುರಿಸೇ ನಾಸೇನ್ತೀತಿ।

ಅಥ ನಂ ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ಆಹ – ‘‘ಕಿಂ ಸಾಮಿ, ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಾಕಿಯಾ ಮೇ ಪುರಿಸೇ ನಾಸೇನ್ತೀ’’ತಿ। ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕೋಚಿ ಪುರಿಸೋ ಮತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಇಙ್ಘ ತೇ ಗಣಾಪೇಥಾ’’ತಿ। ಗಣಾಪೇನ್ತೋ ಏಕಸ್ಸಪಿ ಖಯಂ ನ ಪಸ್ಸಿ। ಸೋ ತತೋ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ‘‘ಯೇ ಯೇ ಪನ ಭಣೇ ‘ಸಾಕಿಯಮ್ಹಾ’ತಿ ಭಣನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ಮಾರೇಥ, ಮಾತಾಮಹಸ್ಸ ಪನ ಮಹಾನಾಮಸಕ್ಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಿತಾನಂ ಜೀವಿತಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ಸಾಕಿಯಾ ಗಹೇತಬ್ಬಗಹಣಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ಏಕಚ್ಚೇ ತಿಣಂ ಡಂಸಿತ್ವಾ, ಏಕಚ್ಚೇ ನಳಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು। ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಸಾಕಿಯಾ, ನೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಾ ಯಸ್ಮಾ ತೇ ಮರನ್ತಾಪಿ ಮುಸಾವಾದಂ ನ ಭಣನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಿಣಂ ಡಂಸಿತ್ವಾ ಠಿತಾ ‘‘ನೋ ಸಾಕೋ, ತಿಣ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ। ನಳಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಾ ‘‘ನೋ ಸಾಕೋ, ನಳೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಯೇ ಚ ಮಹಾನಾಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಿತಾ, ತೇ ಚ ಜೀವಿತಂ ಲಭಿಂಸು। ತೇಸು ತಿಣಂ ಡಂಸಿತ್ವಾ ಠಿತಾ ತಿಣಸಾಕಿಯಾ ನಾಮ, ನಳಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಾ ನಳಸಾಕಿಯಾ ನಾಮ ಜಾತಾತಿ, ವಿಟಟೂಭೋ ಅವಸೇಸೇ ಖೀರಪಕೇಪಿ ದಾರಕೇ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಘಾತಾಪೇನ್ತೋ ಲೋಹಿತನದಿಂ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಗಲಲೋಹಿತೇನ ಫಲಕಂ ಧೋವಾಪೇಸಿ। ಏವಂ ಸಾಕಿಯವಂಸೋ ವಿಟಟೂಭೇನ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನೋ।

ಸೋ ಮಹಾನಾಮಸಕ್ಕಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ನಿವತ್ತೋ ‘‘ಪಾತರಾಸವೇಲಾಯ ಪಾತರಾಸಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಓತರಿತ್ವಾ ಭೋಜನೇ ಉಪನೀತೇ ‘‘ಏಕತೋವ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಅಯ್ಯಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇಸಿ। ಖತ್ತಿಯಾ ಪನ ಜೀವಿತಂ ಚಜನ್ತಾಪಿ ದಾಸಿಪುತ್ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ಮಹಾನಾಮೋ ಏಕಂ ಸರಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಲಿಟ್ಠಗತ್ತೋಮ್ಹಿ, ನ್ಹಾಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಾತಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಸಾಧು, ಅಯ್ಯಕ, ನ್ಹಾಯಥಾ’’ತಿ। ಸೋ ‘‘ಅಯಂ ಮಂ ಏಕತೋ ಅಭುಞ್ಜನ್ತಂ ಘಾತೇಸ್ಸತಿ, ಸಯಮೇವ ಮೇ ಮತಂ ಸೇಯ್ಯೋ’’ತಿ ಕೇಸೇ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗೇ ಗಣ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾ ಕೇಸೇಸು ಪಾದಙ್ಗುಟ್ಠಕೇ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಉದಕೇ ನಿಮುಜ್ಜಿ। ತಸ್ಸ ಗುಣತೇಜೇನ ನಾಗಭವನಂ ಉಣ್ಹಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ। ನಾಗರಾಜಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ’’ತಿ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ತಂ ಞತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಫಣೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ನಾಗಭವನಂ ಪವೇಸೇಸಿ। ಸೋ ದ್ವಾದಸ್ಸ ವಸ್ಸಾನಿ ತತ್ಥೇವ ವಸಿ। ವಿಟಟೂಭೋಪಿ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಅಯ್ಯಕೋ ಇದಾನಿ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಇದಾನಿ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಗಮಯಮಾನೋವ ನಿಸೀದಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಅತಿಚಿರಾಯನ್ತೇ ಸರಂ ವಿಚಿನಾಪೇತ್ವಾ ದೀಪಾಲೋಕೇನ ಪುರಿಸಬ್ಭನ್ತರಾನಿಪಿ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಗತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಸೋ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಅಚಿರವತಿಂ ಪತ್ವಾ ಖನ್ಧಾವಾರಂ ನಿವಾಸೇಸಿ। ಏಕಚ್ಚೇ ಅನ್ತೋನದಿಯಂ ವಾಲುಕಾಪುಲಿನೇ ನಿಪಜ್ಜಿಂಸು , ಏಕಚ್ಚೇ ಬಹಿಥಲೇ, ಅನ್ತೋನಿಪನ್ನೇಸುಪಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅಕತಪಾಪಕಮ್ಮಾ ಅತ್ಥಿ, ಬಹಿನಿಪನ್ನೇಸುಪಿ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಪಾಪಕಮ್ಮಾ ಅತ್ಥಿ, ತೇಸಂ ನಿಪನ್ನಟ್ಠಾನೇಸು ಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಾ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು। ತೇ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ನಿಪನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಾ, ಮಯ್ಹಂ ನಿಪನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಾ’’ತಿ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅಕತಪಾಪಕಮ್ಮಾ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ಥಲೇ ನಿಪಜ್ಜಿಂಸು, ಕತಪಾಪಕಮ್ಮಾ ಓತರಿತ್ವಾ ವಾಲುಕಾಪುಲಿನೇ ನಿಪಜ್ಜಿಂಸು। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಮಹಾಮೇಘೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಘನವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸಿ। ನದಿಯಾ ಓಘೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಿಟಟೂಭಂ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಸಾಯ ಸಮುದ್ದಮೇವ ಪಾಪೇಸಿ। ಸಬ್ಬೇ ತತ್ಥ ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಭಕ್ಖಾ ಅಹೇಸುಂ।

ಮಹಾಜನೋ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ ‘‘ಸಾಕಿಯಾನಂ ಮರಣಂ ಅಯುತ್ತಂ, ‘ಏವಂ ನಾಮ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಸಾಕಿಯಾ ಮಾರೇತಬ್ಬಾ’ತಿ ಅನನುಚ್ಛವಿಕಮೇತ’’ನ್ತಿ। ಸತ್ಥಾ ತಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸಾಕಿಯಾನಂ ಏವಂ ಮರಣಂ ಅಯುತ್ತಂ, ಪುಬ್ಬೇ ಕತಪಾಪಕಮ್ಮವಸೇನ ಪನ ಯುತ್ತಮೇವೇತೇಹಿ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಏತೇ ಪುಬ್ಬೇ ಅಕಂಸೂ’’ತಿ? ಸಬ್ಬೇ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ನದಿಯಂ ವಿಸಂ ಪಕ್ಖಿಪಿಂಸೂತಿ। ಪುನೇಕದಿವಸಂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ವಿಟಟೂಭೋ ಏತ್ತಕೇ ಸಾಕಿಯೇ ಮಾರೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಮನೋರಥೇ ಮತ್ಥಕಂ ಅಪ್ಪತ್ತೇಯೇವ ಏತ್ತಕಂ ಜನಂ ಆದಾಯ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಭಕ್ಖೋ ಜಾತೋ’’ತಿ । ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಮನೋರಥೇ ಮತ್ಥಕಂ ಅಪ್ಪತ್ತೇಯೇವ ಮಚ್ಚುರಾಜಾ ಸುತ್ತಂ ಗಾಮಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರನ್ತೋ ಮಹೋಘೋ ವಿಯ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಚತೂಸು ಅಪಾಯಸಮುದ್ದೇಸು ನಿಮುಜ್ಜಾಪೇತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೭.

‘‘ಪುಪ್ಫಾನಿ ಹೇವ ಪಚಿನನ್ತಂ, ಬ್ಯಾಸತ್ತಮನಸಂ ನರಂ।

ಸುತ್ತಂ ಗಾಮಂ ಮಹೋಘೋವ, ಮಚ್ಚು ಆದಾಯ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಬ್ಯಾಸತ್ತಮನಸಂ ನರನ್ತಿ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ವಾ ಅಸಮ್ಪತ್ತೇ ವಾ ಲಗ್ಗಮಾನಸಂ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ಮಾಲಾಕಾರೋ ಪುಪ್ಫಾರಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ‘‘ಪುಪ್ಫಾನಿ ಪಚಿನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತತೋ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಾ ಗಚ್ಛಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೋ ಸಕಲೇ ಪುಪ್ಫಾರಾಮೇ ಮನಂ ಪೇಸೇತಿ, ‘‘ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಪಚಿನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತತೋ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಮನಂ ಪೇಸೇಸಿ, ತಮೇವ ಗಚ್ಛಂ ಪಚಿನನ್ತೋ ಪಮಾದಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಏವಮೇವ ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಪ್ಫಾರಾಮಸದಿಸಂ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಮಜ್ಝಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಮನೋರಮಂ ರೂಪಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಮನೋರಮಾನಂ ಸದ್ದಗನ್ಧರಸಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಪತ್ಥೇತಿ। ಅಞ್ಞೋ ತೇಸು ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಪತ್ಥೇತಿ , ರೂಪಮೇವ ವಾ ಲಭಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಅಪತ್ಥೇನ್ತೋ ತಮೇವ ಅಸ್ಸಾದೇತಿ, ಸದ್ದಾದೀಸು ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಗೋಮಹಿಂಸದಾಸಿದಾಸಖೇತ್ತವತ್ಥುಗಾಮನಿಗಮಜನಪದಾದೀಸು, ಪಬ್ಬಜಿತಾನಮ್ಪಿ ಪರಿವೇಣವಿಹಾರಪತ್ತಚೀವರಾದೀಸೂತಿ ಏವಂ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಸಙ್ಖಾತಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಏವ ಪಚಿನನ್ತಂ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ವಾ ಅಸಮ್ಪತ್ತೇ ವಾ ಕಾಮಗುಣೇ ಬ್ಯಾಸತ್ತಮನಸಂ ನರಂ। ಸುತ್ತಂ ಗಾಮನ್ತಿ ಗಾಮಸ್ಸ ಗೇಹಭಿತ್ತಿಆದೀನಂ ಪನ ಸುಪನವಸೇನ ಸುಪನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಸತ್ತಾನಂ ಪನ ಸುತ್ತಪಮತ್ತತಂ ಉಪಾದಾಯ ಸುತ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಏವಂ ಸುತ್ತಂ ಗಾಮಂ ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಯೋಜನಾನಿ ಆಯತಗಮ್ಭೀರೋ ಮಹೋಘೋವ ಮಚ್ಚು ಆದಾಯ ಗಚ್ಛತಿ। ಯಥಾ ಸೋ ಮಹೋಘೋ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಗೋಮಹಿಂಸಕುಕ್ಕುಟಾದೀಸು ಕಿಞ್ಚಿ ಅನವಸೇಸೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಗಾಮಂ ಸಮುದ್ದಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಭಕ್ಖಂ ಕರೋತಿ, ಏವಮೇವ ಬ್ಯಾಸತ್ತಮನಸಂ ನರಂ ಮಚ್ಚು ಆದಾಯ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಮಸ್ಸ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಚತೂಸು ಅಪಾಯಸಮುದ್ದೇಸು ನಿಮುಜ್ಜಾಪೇತೀತಿ।

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪತ್ತಾ। ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ದೇಸನಾ ಜಾತಾತಿ।

ವಿಟಟೂಭವತ್ಥು ತತಿಯಂ।

೪. ಪತಿಪೂಜಿಕಕುಮಾರಿವತ್ಥು

ಪುಪ್ಫಾನಿ ಹೇವಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಪತಿಪೂಜಿಕಂ ನಾಮ ಕುಮಾರಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ವತ್ಥು ತಾವತಿಂಸದೇವಲೋಕೇ ಸಮುಟ್ಠಿತಂ।

ತತ್ಥ ಕಿರ ಮಾಲಭಾರೀ ನಾಮ ದೇವಪುತ್ತೋ ಅಚ್ಛರಾಸಹಸ್ಸಪರಿವುತೋ ಉಯ್ಯಾನಂ ಪಾವಿಸಿ। ಪಞ್ಚಸತಾ ದೇವಧೀತರೋ ರುಕ್ಖಂ ಆರುಯ್ಹ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಪಾತೇನ್ತಿ, ಪಞ್ಚಸತಾ ಪತಿತಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ದೇವಪುತ್ತಂ ಅಲಙ್ಕರೋನ್ತಿ। ತಾಸು ಏಕಾ ದೇವಧೀತಾ ರುಕ್ಖಸಾಖಾಯಮೇವ ಚುತಾ, ಸರೀರಂ ದೀಪಸಿಖಾ ವಿಯ ನಿಬ್ಬಾಯಿ। ಸಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕುಲಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಜಾತಕಾಲೇ ಜಾತಿಸ್ಸರಾ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಮಾಲಭಾರೀದೇವಪುತ್ತಸ್ಸ ಭರಿಯಾಮ್ಹೀ’’ತಿ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೀ ವುಡ್ಢಿಮನ್ವಾಯ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಪೂಜಂ ಕತ್ವಾ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಂ ಪತ್ಥೇಸಿ। ಸಾ ಸೋಳಸವಸ್ಸಕಾಲೇ ಪರಕುಲಂ ಗತಾಪಿ ಸಲಾಕಭತ್ತಪಕ್ಖಿಕಭತ್ತವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಾದೀನಿ ದತ್ವಾ, ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನತ್ಥಾಯ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ವದತಿ। ಅಥಸ್ಸಾ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಅಯಂ ಕುಮಾರಿಕಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಸಮುಟ್ಠಾಯ ಪತಿಮೇವ ಪತ್ಥೇತೀತಿ ಪತಿಪೂಜಿಕಾ’’ತಿ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು। ಸಾಪಿ ನಿಬದ್ಧಂ ಆಸನಸಾಲಂ ಪಟಿಜಗ್ಗತಿ, ಪಾನೀಯಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತಿ, ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇತಿ। ಅಞ್ಞೇಪಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಸಲಾಕಭತ್ತಾದೀನಿ ದಾತುಕಾಮಾ, ‘‘ಅಮ್ಮ, ಇಮಾನಿಪಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪಟಿಪಾದೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆಹರಿತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ। ಸಾಪಿ ಏತೇನ ನಿಯಾಮೇನ ಆಗಚ್ಛನ್ತೀ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಏಕಪದವಾರೇ ಛಪಞ್ಞಾಸ ಕುಸಲಧಮ್ಮೇ (ಧ॰ ಸ॰ ೧; ಧ॰ ಸ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧ ಯೇವಾಪನಕವಣ್ಣನಾ) ಪಟಿಲಭತಿ। ತಸ್ಸಾ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಗಬ್ಭೋ ಪತಿಟ್ಠಹಿ। ಸಾ ದಸಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ। ತಸ್ಸ ಪದಸಾ ಗಮನಕಾಲೇ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞಮ್ಪೀತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಪುತ್ತೇ ಪಟಿಲಭಿ।

ಸಾ ಏಕದಿವಸಂ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಪೂಜಂ ಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ರಕ್ಖಿತ್ವಾ ದಿವಸಪರಿಯೋಸಾನೇ ತಂ ಖಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ ಕೇನಚಿ ರೋಗೇನ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮಿಕಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ಇತರಾಪಿ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ದೇವಪುತ್ತಂ ಅಲಙ್ಕರೋನ್ತಿ ಏವ। ದೇವಪುತ್ತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಪಾತೋವ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ದಿಸ್ಸಸಿ, ಕುಹಿಂ ಗತಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಚುತಾಮ್ಹಿ ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ವದೇಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಮೇತಂ, ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಕುಹಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ’’ತಿ। ‘‘ಕಿತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ತತ್ಥ ಠಿತಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ದಸಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಮಾತು ಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸೋಳಸವಸ್ಸಕಾಲೇ ಪರಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಪುತ್ತೇ ವಿಜಾಯಿತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ತುಮ್ಹೇ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತುಮ್ಹಾಕಮೇವ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾಮ್ಹಿ, ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಕಿತ್ತಕಂ ಆಯೂ’’ತಿ? ‘‘ವಸ್ಸಸತಮತ್ತ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಏತ್ತಕಮೇವಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಆಯುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಮನುಸ್ಸಾ ಕಿಂ ನು ಖೋ ಸುತ್ತಪಮತ್ತಾ ಕಾಲಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತಿ, ಉದಾಹು ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ವದೇಥ, ಸಾಮಿ’’? ‘‘ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ಆಯುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ವಿಯ ಅಜರಾಮರಾ ವಿಯ ಚ ನಿಚ್ಚಂ ಪಮತ್ತಾ, ಮನುಸ್ಸಾ’’ತಿ। ಮಾಲಭಾರೀದೇವಪುತ್ತಸ್ಸ ಮಹಾಸಂವೇಗೋ ಉದಪಾದಿ ‘‘ವಸ್ಸಸತಮತ್ತಮಾಯುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಮನುಸ್ಸಾ ಕಿರ ಪಮತ್ತಾ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿದ್ದಾಯನ್ತಿ, ಕದಾ ನು ಖೋ ದುಕ್ಖಾ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ? ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪನ ವಸ್ಸಸತಂ ತಾವತಿಂಸಾನಂ ದೇವಾನಂ ಏಕೋ ರತ್ತಿನ್ದಿವೋ, ತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ತಿಂಸರತ್ತಿಯೋ ಮಾಸೋ, ತೇನ ಮಾಸೇನ ದ್ವಾದಸಮಾಸಿಕೋ ಸಂವಚ್ಛರೋ, ತೇನ ಸಂವಚ್ಛರೇನ ದಿಬ್ಬವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ , ತಂ ಮನುಸ್ಸಗಣನಾಯ ತಿಸ್ಸೋ ವಸ್ಸಕೋಟಿಯೋ, ಸಟ್ಠಿ ಚ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ದೇವಪುತ್ತಸ್ಸ ಏಕದಿವಸೋಪಿ ನಾತಿಕ್ಕನ್ತೋ ಮುಹುತ್ತಸದಿಸೋವ ಕಾಲೋ ಅಹೋಸಿ। ಏವಂ ಅಪ್ಪಾಯುಕಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಮಾದೋ ನಾಮ ಅತಿವಿಯ ಅಯುತ್ತೋತಿ।

ಪುನದಿವಸೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಾಮಂ ಪವಿಟ್ಠಾ ಆಸನಸಾಲಂ ಅಪಟಿಜಗ್ಗಿತಂ, ಆಸನಾನಿ ಅಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ, ಪಾನೀಯಂ ಅನುಟ್ಠಪಿತಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಕಹಂ ಪತಿಪೂಜಿಕಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕಹಂ ತುಮ್ಹೇ ತಂ ದಕ್ಖಿಸ್ಸಥ, ಹಿಯ್ಯೋ ಅಯ್ಯೇಸು ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಗತೇಸು ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಮತಾ’’ತಿ। ತಂ ಸುತ್ವಾ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸಾ ಉಪಕಾರಂ ಸರನ್ತಾ ಅಸ್ಸೂನಿ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು। ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಧಮ್ಮಸಂವೇಗೋ ಉದಪಾದಿ। ತೇ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಪತಿಪೂಜಿಕಾ ನಾಮ ಉಪಾಸಿಕಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಸಮುಟ್ಠಾಯ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸಾಮಿಕಮೇವ ಪತ್ಥೇಸಿ, ಸಾ ಇದಾನಿ ಮತಾ, ಕಹಂ ನು ಖೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ’’ತಿ? ‘‘ಅತ್ತನೋ ಸಾಮಿಕಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ। ‘‘ನತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ, ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ’’ತಿ। ‘‘ನ ಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತಂ ಸಾಮಿಕಂ ಪತ್ಥೇತಿ, ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ತಸ್ಸಾ ಮಾಲಭಾರೀದೇವಪುತ್ತೋ ನಾಮ ಸಾಮಿಕೋ, ಸಾ ತಸ್ಸ ಪುಪ್ಫಪಿಲನ್ಧನಟ್ಠಾನತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಪುನ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ ಕಿರ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಆಮ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ। ‘‘ಅಹೋ ಪರಿತ್ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಸತ್ತಾನಂ ಜೀವಿತಂ, ಪಾತೋವ ಅಮ್ಹೇ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ ಸಾಯಂ ಉಪ್ಪನ್ನಬ್ಯಾಧಿನಾ ಮತಾ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ಆಮ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಿತ್ತಂ ಸತ್ತಾನಂ ಜೀವಿತಂ ನಾಮ, ತೇನೇವ ಇಮೇ ಸತ್ತೇ ವತ್ಥುಕಾಮೇಹಿ ಚೇವ ಕಿಲೇಸಕಾಮೇಹಿ ಚ ಅತಿತ್ತೇ ಏವ ಅನ್ತಕೋ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ವತ್ತೇತ್ವಾ ಕನ್ದನ್ತೇ ಪರಿದೇವನ್ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೮.

‘‘ಪುಪ್ಫಾನಿ ಹೇವ ಪಚಿನನ್ತಂ, ಬ್ಯಾಸತ್ತಮನಸಂ ನರಂ।

ಅತಿತ್ತಂಯೇವ ಕಾಮೇಸು, ಅನ್ತಕೋ ಕುರುತೇ ವಸ’’ನ್ತಿ॥

ತತ್ಥ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಹೇವ ಪಚಿನನ್ತನ್ತಿ ಪುಪ್ಫಾರಾಮೇ ಮಾಲಾಕಾರೋ ನಾನಾಪುಪ್ಫಾನಿ ವಿಯ ಅತ್ತಭಾವಪಟಿಬದ್ಧಾನಿ ಚೇವ ಉಪಕರಣಪಟಿಬದ್ಧಾನಿ ಚ ಕಾಮಗುಣಪುಪ್ಫಾನಿ ಓಚಿನನ್ತಮೇವ । ಬ್ಯಾಸತ್ತಮನಸಂ ನರನ್ತಿ ಅಸಮ್ಪತ್ತೇಸು ಪತ್ಥನಾವಸೇನ, ಸಮ್ಪತ್ತೇಸು ಗೇಧವಸೇನ ವಿವಿಧೇನಾಕಾರೇನ ಆಸತ್ತಚಿತ್ತಂ। ಅತಿತ್ತಂಯೇವ ಕಾಮೇಸೂತಿ ವತ್ಥುಕಾಮಕಿಲೇಸಕಾಮೇಸು ಪರಿಯೇಸನೇನಪಿ ಪಟಿಲಾಭೇನಪಿ ಪರಿಭೋಗೇನಪಿ ನಿಧಾನೇನಪಿ ಅತಿತ್ತಂ ಏವ ಸಮಾನಂ। ಅನ್ತಕೋ ಕುರುತೇ ವಸನ್ತಿ ಮರಣಸಙ್ಖಾತೋ ಅನ್ತಕೋ ಕನ್ದನ್ತಂ ಪರಿದೇವನ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ವಸಂ ಪಾಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪತ್ತಾ, ದೇಸನಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಜಾತಾತಿ।

ಪತಿಪೂಜಿಕಕುಮಾರಿವತ್ಥು ಚತುತ್ಥಂ।

೫. ಮಚ್ಛರಿಯಕೋಸಿಯಸೇಟ್ಠಿವತ್ಥು

ಯಥಾಪಿ ಭಮರೋ ಪುಪ್ಫನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಮಚ್ಛರಿಯಕೋಸಿಯಸೇಟ್ಠಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ತಸ್ಸ ವತ್ಥು ರಾಜಗಹೇ ಸಮುಟ್ಠಿತಂ।

ರಾಜಗಹನಗರಸ್ಸ ಕಿರ ಅವಿದೂರೇ ಸಕ್ಕಾರಂ ನಾಮ ನಿಗಮೋ ಅಹೋಸಿ। ತತ್ಥೇಕೋ ಮಚ್ಛರಿಯಕೋಸಿಯೋ ನಾಮ ಸೇಟ್ಠಿ ಅಸೀತಿಕೋಟಿವಿಭವೋ ಪಟಿವಸತಿ। ಸೋ ತಿಣಗ್ಗೇನ ತೇಲಬಿನ್ದುಮ್ಪಿ ಪರೇಸಂ ನ ದೇತಿ, ನ ಅತ್ತನಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ। ಇತಿಸ್ಸ ತಂ ವಿಭವಜಾತಂ ನೇವ ಪುತ್ತದಾರಾದೀನಂ, ನ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅತ್ಥಂ ಅನುಭೋತಿ, ರಕ್ಖಸಪರಿಗ್ಗಹಿತಾ ಪೋಕ್ಖರಣೀ ವಿಯ ಅಪರಿಭೋಗಂ ತಿಟ್ಠತಿ। ಸತ್ಥಾ ಏಕದಿವಸಂ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಮಹಾಕರುಣಾಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಸಕಲಲೋಕಧಾತುಯಂ ಬೋಧನೇಯ್ಯಬನ್ಧವೇ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸಯೋಜನಮತ್ಥಕೇ ವಸನ್ತಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಸಪಜಾಪತಿಕಸ್ಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ಅದ್ದಸ। ತತೋ ಪುರಿಮದಿವಸೇ ಪನ ಸೋ ರಾಜಾನಂ ಉಪಟ್ಠಾತುಂ ರಾಜಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜೂಪಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಏಕಂ ಛಾತಜ್ಝತ್ತಂ ಜನಪದಮನುಸ್ಸಂ ಕುಮ್ಮಾಸಪೂರಂ ಕಪಲ್ಲಕಪೂವಂ ಖಾದನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಿಪಾಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಘರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚಾಹಂ ಕಪಲ್ಲಕಪೂವಂ ಖಾದಿತುಕಾಮೋಮ್ಹೀತಿ ವಕ್ಖಾಮಿ, ಬಹೂ ಮನುಸ್ಸಾ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಖಾದಿತುಕಾಮಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಏವಂ ಮೇ ಬಹೂನಿ ತಿಲತಣ್ಡುಲಸಪ್ಪಿಫಾಣಿತಾದೀನಿ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಣ್ಹಂ ಅಧಿವಾಸೇನ್ತೋ ಚರತಿ। ಸೋ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ಉಪ್ಪಣ್ಡುಪ್ಪಣ್ಡುಕಜಾತೋ ಧಮನಿಸನ್ಥತಗತ್ತೋ ಜಾತೋ। ತತೋ ತಣ್ಹಂ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮಞ್ಚಕೇ ಉಪಗೂಹಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ। ಏವಂ ಗತೋಪಿ ಧನಹಾನಿಭಯೇನ ನ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥೇಸಿ।

ಅಥ ನಂ ಭರಿಯಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಪರಿಮಜ್ಜಿತ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ ತೇ, ಸಾಮಿ, ಅಫಾಸುಕಂ ಜಾತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ನ ಮೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಫಾಸುಕಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ತೇ ರಾಜಾ ಕುಪಿತೋ’’ತಿ? ‘‘ರಾಜಾಪಿ ಮೇ ನ ಕುಪ್ಪತೀ’’ತಿ। ‘‘ಅಥ ಕಿಂ ತೇ ಪುತ್ತಧೀತಾಹಿ ವಾ ದಾಸಕಮ್ಮಕರಾದೀಹಿ ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಮನಾಪಂ ಕತಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವರೂಪಮ್ಪಿ ನತ್ಥೀ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಪನ ತೇ ತಣ್ಹಾ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ? ಏವಂ ವುತ್ತೇಪಿ ಧನಹಾನಿಭಯೇನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ನಿಸ್ಸದ್ದೋವ ನಿಪಜ್ಜಿ, ಅಥ ನಂ ಭರಿಯಾ ‘‘ಕಥೇಹಿ, ಸಾಮಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ತೇ ತಣ್ಹಾ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋ ವಚನಂ ಪರಿಗಿಲನ್ತೋ ವಿಯ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಮೇ ತಣ್ಹಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಕಿಂ ತಣ್ಹಾ, ಸಾಮೀ’’ತಿ? ‘‘ಕಪಲ್ಲಕಪೂವಂ ಖಾದಿತುಕಾಮೋಮ್ಹೀ’’ತಿ। ‘‘ಅಥ ಕಿಮತ್ಥಂ ಮೇ ನ ಕಥೇಸಿ, ಕಿಂ ತ್ವಂ ದಲಿದ್ದೋಸಿ, ಇದಾನಿ ಸಕಲನಿಗಮವಾಸೀನಂ ಪಹೋನಕೇ ಕಪಲ್ಲಕಪೂವೇ ಪಚಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ತೇ ಏತೇಹಿ, ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಖಾದಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ತೇನ ಹಿ ಏಕರಚ್ಛವಾಸೀನಂ ಪಹೋನಕೇ ಪಚಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಜಾನಾಮಹಂ ತವ ಮಹದ್ಧನಭಾವ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗೇಹಸಾಮನ್ತೇ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಹೋನಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಚಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಜಾನಾಮಹಂ ತವ ಮಹಜ್ಝಾಸಯಭಾವ’’ನ್ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ತೇ ಪುತ್ತದಾರಮತ್ತಸ್ಸೇವ ಪಹೋನಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಚಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ತೇ ಏತೇಹೀ’’ತಿ? ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತುಯ್ಹಞ್ಚ ಮಯ್ಹಞ್ಚ ಪಹೋನಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಚಾಮೀ’’ತಿ? ‘‘ತ್ವಂ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ? ‘‘ತೇನ ಹಿ ಏಕಕಸ್ಸೇವ ತೇ ಪಹೋನಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಚಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪಚಮಾನೇ ಬಹೂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತಿ। ಸಕಲತಣ್ಡುಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಭಿನ್ನತಣ್ಡುಲೇ ಚ ಉದ್ಧನಕಪಲ್ಲಾನಿ ಚ ಆದಾಯ ಥೋಕಂ ಖೀರಸಪ್ಪಿಮಧುಫಾಣಿತಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ತಭೂಮಿಕಸ್ಸ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಉಪರಿಮತಲಂ ಆರುಯ್ಹ ಪಚ, ತತ್ಥಾಹಂ ಏಕಕೋವ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ದಾಸಿಯೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇಸಿ, ಸೋ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದ್ವಾರಾನಿ ಪಿದಹನ್ತೋ ಸಬ್ಬದ್ವಾರೇಸು ಸೂಚಿಘಟಿಕಂ ದತ್ವಾ ಸತ್ತಮತಲಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ತತ್ಥಪಿ ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ। ಭರಿಯಾಪಿಸ್ಸ ಉದ್ಧನೇ ಅಗ್ಗಿಂ ಜಾಲೇತ್ವಾ ಕಪಲ್ಲಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಪೂವೇ ಪಚಿತುಂ ಆರಭಿ।

ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಪಾತೋವ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏಸೋ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ರಾಜಗಹಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಸಕ್ಕಾರನಿಗಮೇ ಮಚ್ಛರಿಯಸೇಟ್ಠಿ ‘ಕಪಲ್ಲಕಪೂವೇ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ದಸ್ಸನಭಯೇನ ಸತ್ತಭೂಮಿಕೇ ಪಾಸಾದೇ ಕಪಲ್ಲಕಪೂವೇ ಪಚಾಪೇತಿ, ತ್ವಂ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಂ ದಮೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಂ ಕತ್ವಾ ಉಭೋಪಿ ಜಾಯಮ್ಪತಿಕೇ ಪೂವೇ ಚ ಖೀರಸಪ್ಪಿಮಧುಫಾಣಿತಾನಿ ಚ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಬಲೇನ ಜೇತವನಂ ಆನೇಹಿ, ಅಜ್ಜಾಹಂ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹಾರೇ ಏವ ನಿಸೀದಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪೂವೇಹೇವ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ।

ಥೇರೋ ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಸತ್ಥು ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಾವದೇವ ಇದ್ಧಿಬಲೇನ ತಂ ನಿಗಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಸೀಹಪಞ್ಜರದ್ವಾರೇ ಸುನಿವತ್ಥೋ ಸುಪಾರುತೋ ಆಕಾಸೇ ಏವ ಮಣಿರೂಪಕಂ ವಿಯ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿನೋ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾವ ಹದಯಮಂಸಂ ಕಮ್ಪಿ। ಸೋ ಅಹಂ ಏವರೂಪಾನಂಯೇವ ದಸ್ಸನಭಯೇನ ಇಮಂ ಠಾನಮಾಗತೋ, ಅಯಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖು ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ವಾತಪಾನದ್ವಾರೇ ಠಿತೋತಿ। ಸೋ ಗಹೇತಬ್ಬಗಹಣಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಲೋಣಸಕ್ಖರಾ ವಿಯ ದೋಸೇನ ತಟತಟಾಯನ್ತೋ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಸಮಣ, ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾಪಿ ಕಿಂ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ, ಆಕಾಸೇ ಅಪದೇ ಪದಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಚಙ್ಕಮನ್ತೋಪಿ ನೇವ ಲಭಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ। ಥೇರೋ ತಸ್ಮಿಂ ಏವ ಠಾನೇ ಅಪರಾಪರಂ ಚಙ್ಕಮಿ। ಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಚಙ್ಕಮನ್ತೋ ಕಿಂ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ, ಆಕಾಸೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದನ್ತೋಪಿ ನ ಲಭಿಸ್ಸಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ಆಹ। ಥೇರೋ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ। ಅಥ ನಂ ‘‘ಆಕಾಸೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಕಿಂ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ, ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಾತಪಾನಸ್ಸ ಉಮ್ಮಾರೇ ಠಿತೋಪಿ ನ ಲಭಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಆಹ। ಥೇರೋ ಉಮ್ಮಾರೇ ಠಿತೋ। ‘‘ಉಮ್ಮಾರೇ ಠಿತೋಪಿ ಕಿಂ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ, ಧೂಮಾಯನ್ತೋಪಿ ನ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ ಏವಾ’’ತಿ ಆಹ। ಥೇರೋಪಿ ಧೂಮಾಯಿ। ಸಕಲಪಾಸಾದೋ ಏಕಧೂಮೋ ಅಹೋಸಿ। ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಅಕ್ಖೀನಂ ಸೂಚಿಯಾ ವಿಜ್ಝನಕಾಲೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ, ಗೇಹಜ್ಝಾಯನಭಯೇನ ಪನ ‘‘ತ್ವಂ ಪಜ್ಜಲನ್ತೋಪಿ ನ ಲಭಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಸಮಣೋ ಸುಟ್ಠು ಲಗ್ಗೋ, ಅಲದ್ಧಾ ನ ಗಮಿಸ್ಸತಿ , ಏಕಮಸ್ಸ ಪೂವಂ ದಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭರಿಯಂ ಆಹ – ‘‘ಭದ್ದೇ ಏಕಂ ಖುದ್ದಕಪೂವಂ ಪಚಿತ್ವಾ ಸಮಣಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಹಿ ನ’’ನ್ತಿ। ಸಾ ಥೋಕಂ ಏವ ಪಿಟ್ಠಂ ಕಪಲ್ಲಪಾತಿಯಂ ಪಕ್ಖಿಪಿ, ಮಹಾಪೂವೋ ಹುತ್ವಾ ಸಕಲಪಾತಿಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಉದ್ಧುಮಾತೋ ಹುತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ।

ಸೇಟ್ಠಿ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಬಹುಂ ತಯಾ ಪಿಟ್ಠಂ ಗಹಿತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಯಮೇವ ದಬ್ಬಿಕಣ್ಣೇನ ಥೋಕಂ ಪಿಟ್ಠಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಕ್ಖಿಪಿ, ಪೂವೋ ಪುರಿಮಪೂವತೋ ಮಹನ್ತತರೋ ಜಾತೋ । ಏವಂ ಯಂ ಯಂ ಪಚತಿ, ಸೋ ಸೋ ಮಹನ್ತಮಹನ್ತೋವ ಹೋತಿ। ಸೋ ನಿಬ್ಬಿನ್ನೋ ಭರಿಯಂ ಆಹ – ‘‘ಭದ್ದೇ, ಇಮಸ್ಸ ಏಕಂ ಪೂವಂ ದೇಹೀ’’ತಿ। ತಸ್ಸಾ ಪಚ್ಛಿತೋ ಏಕಂ ಪೂವಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಬೇ ಏಕಾಬದ್ಧಾ ಅಲ್ಲೀಯಿಂಸು। ಸಾ ಸೇಟ್ಠಿಂ ಆಹ – ‘‘ಸಾಮಿ, ಸಬ್ಬೇ ಪೂವಾ ಏಕತೋ ಲಗ್ಗಾ, ವಿಸುಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಅಹಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸೋಪಿ ಕಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ। ಉಭೋಪಿ ಜನಾ ಕೋಟಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಡ್ಢನ್ತಾಪಿ ವಿಯೋಜೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು ಏವ । ಅಥಸ್ಸ ಪೂವೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಾಯಮನ್ತಸ್ಸೇವ ಸರೀರತೋ ಸೇದಾ ಮುಚ್ಚಿಂಸು, ಪಿಪಾಸಾ ಉಪಚ್ಛಿಜ್ಜಿ। ತತೋ ಭರಿಯಂ ಆಹ – ‘‘ಭದ್ದೇ, ನ ಮೇ ಪೂವೇಹಿ ಅತ್ಥೋ, ಪಚ್ಛಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಇಮಸ್ಸ ದೇಹೀ’’ತಿ। ಸಾ ಪಚ್ಛಿಂ ಆದಾಯ ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ। ಥೇರೋ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ, ತಿಣ್ಣಂ ರತನಾನಂ ಗುಣಂ ಕಥೇಸಿ, ‘‘ಅತ್ಥಿ ದಿನ್ನಂ, ಅತ್ಥಿ ಯಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ದಿನ್ನದಾನಾದೀನಂ ಫಲಂ ಗಗನತಲೇ ಪುಣ್ಣಚನ್ದಂ ವಿಯ ದಸ್ಸೇಸಿ।

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಆಗನ್ತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ಥೇರೋ, ‘‘ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ‘ಪೂವೇ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹಾರೇ ನಿಸಿನ್ನೋ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ರುಚಿಯಾ ಸತಿ ಅಹಂ ವೋ ನೇಸ್ಸಾಮಿ, ಸೇಟ್ಠಿಭರಿಯಂ ಪೂವೇ ಚ ಖೀರಾದೀನಿ ಚ ಗಣ್ಹಾಪೇಥ, ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಕಹಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಏತರಹಿ ಸತ್ಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಇತೋ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸಯೋಜನಮತ್ಥಕೇ ಜೇತವನವಿಹಾರೇ, ಮಹಾಸೇಟ್ಠೀ’’ತಿ। ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕಾಲಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತ್ತಕಂ ಅದ್ಧಾನಂ ಕಥಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ರುಚಿಯಾ ಸತಿ ಅಹಂ ವೋ ಅತ್ತನೋ ಇದ್ಧಿಬಲೇನ ನೇಸ್ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಾಸಾದೇ ಸೋಪಾನಸೀಸಂ ಅತ್ತನೋ ಠಾನೇ ಏವ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸೋಪಾನಪರಿಯೋಸಾನಂ ಪನ ವೋ ಜೇತವನದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಉಪರಿಪಾಸಾದಾ ಹೇಟ್ಠಾಪಾಸಾದಂ ಓತರಣಕಾಲಮತ್ತೇನೇವ ಜೇತವನಂ ನೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ।

ಥೇರೋ ಸೋಪಾನಸೀಸಂ ತತ್ಥೇವ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸೋಪಾನಪಾದಮೂಲಂ ಜೇತವನದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಹೋತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ। ತಥೇವ ಅಹೋಸಿ। ಇತಿ ಥೇರೋ ಸೇಟ್ಠಿಞ್ಚ ಸೇಟ್ಠಿಭರಿಯಞ್ಚ ಉಪರಿಪಾಸಾದಾ ಹೇಟ್ಠಾಪಾಸಾದಂ ಓತರಣಕಾಲತೋ ಖಿಪ್ಪತರಂ ಜೇತವನಂ ಸಮ್ಪಾಪೇಸಿ। ತೇ ಉಭೋಪಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕಾಲಂ ಆರೋಚೇಸುಂ। ಸತ್ಥಾ ಭತ್ತಗ್ಗಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸೀದಿ ಸದ್ಧಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ। ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣೋದಕಂ ಅದಾಸಿ। ಭರಿಯಾಪಿಸ್ಸ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ಪೂವಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ। ಸತ್ಥಾ ಅತ್ತನೋ ಯಾಪನಮತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿ, ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂಪಿ ಯಾಪನಮತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು। ಸೇಟ್ಠಿ ಖೀರಸಪ್ಪಿಮಧುಸಕ್ಖರಾದೀನಿ ದದಮಾನೋ ನ ಖಯಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಸತ್ಥಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ। ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿಪಿ ಸದ್ಧಿಂ ಭರಿಯಾಯ ಯಾವದತ್ಥಂ ಖಾದಿ। ಪೂವಾನಂ ಪರಿಯೋಸಾನಮೇವ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ। ಸಕಲವಿಹಾರೇ ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚ ವಿಘಾಸಾದಾನಞ್ಚ ದಿನ್ನೇಸುಪಿ ಪರಿಯನ್ತೋ ನ ಪಞ್ಞಾಯತೇವ। ‘‘ಭನ್ತೇ, ಪೂವಾ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ನ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸುಂ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ಜೇತವನದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಛಡ್ಡೇಥಾ’’ತಿ। ಅಥ ನೇ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಪಬ್ಭಾರಟ್ಠಾನೇ ಛಡ್ಡಯಿಂಸು। ಯಾವಜ್ಜತನಾಪಿ ತಂ ಠಾನಂ ಕಪಲ್ಲಕಪೂವಪಬ್ಭಾರನ್ತೇವ ಪಞ್ಞಾಯತಿ। ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ಸಹ ಭರಿಯಾಯ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಭಗವಾ ಅನುಮೋದನಮಕಾಸಿ। ಅನುಮೋದನಾವಸಾನೇ ಉಭೋಪಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಸೋಪಾನಂ ಆರುಯ್ಹ ಅತ್ತನೋ ಪಾಸಾದೇಯೇವ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು।

ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೇಟ್ಠಿ ಅಸೀತಿಕೋಟಿಧನಂ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇಯೇವ ವಿಕ್ಕಿರಿ। ಪುನದಿವಸೇ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಪಸ್ಸಥಾವುಸೋ, ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರಸ್ಸ ಆನುಭಾವಂ, ಅನುಪಹಚ್ಚ ನಾಮ ಸದ್ಧಂ, ಅನುಪಹಚ್ಚ ಭೋಗೇ ಮಚ್ಛರಿಯಸೇಟ್ಠಿಂ ಮುಹುತ್ತೇನೇವ ದಮೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಂ ಕತ್ವಾ ಪೂವೇ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಜೇತವನಂ ಆನೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸಮ್ಮುಖಂ ಕತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ, ಅಹೋ ಮಹಾನುಭಾವೋ ಥೇರೋ’’ತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಗುಣಂ ಕಥೇನ್ತಾ ನಿಸೀದಿಂಸು। ಸತ್ಥಾ ದಿಬ್ಬಾಯ ಸೋತಧಾತುಯಾ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕುಲದಮಕೇನ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅನುಪಹಚ್ಚ ಸದ್ಧಂ, ಅನುಪಹಚ್ಚ ಭೋಗೇ, ಕುಲಂ ಅಕಿಲಮೇತ್ವಾ ಅವಿಹೇಠೇತ್ವಾ ಪುಪ್ಫತೋ ರೇಣುಂ ಗಣ್ಹನ್ತೇನ ಭಮರೇನ ವಿಯ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧಗುಣಂ ಜಾನಾಪೇತಬ್ಬಂ, ತಾದಿಸೋ ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ’’ತಿ ಥೇರಂ ಪಸಂಸಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೯.

‘‘ಯಥಾಪಿ ಭಮರೋ ಪುಪ್ಫಂ, ವಣ್ಣಗನ್ಧಮಹೇಠಯಂ।

ಪಲೇತಿ ರಸಮಾದಾಯ, ಏವಂ ಗಾಮೇ ಮುನೀ ಚರೇ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಭಮರೋತಿ ಯಾ ಕಾಚಿ ಮಧುಕರಜಾತಿ। ಪುಪ್ಫನ್ತಿ ಪುಪ್ಫಾರಾಮೇ ಚರನ್ತೋ ಪುಪ್ಫಞ್ಚ ವಣ್ಣಞ್ಚ ಗನ್ಧಞ್ಚ ಅಹೇಠಯನ್ತೋ ಅವಿನಾಸೇನ್ತೋ ವಿಚರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಲೇತೀತಿ ಏವಂ ಚರಿತ್ವಾ ಯಾವದತ್ಥಂ ರಸಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಅಪರಮ್ಪಿ ಮಧುಕರಣತ್ಥಾಯ ಆದಾಯ ಪಲೇತಿ, ಸೋ ಏವಂ ವನಗಹನಂ ಅಜ್ಝೋಗಾಹೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಸುಸಿರೇ ತಂ ರಜಮಿಸ್ಸಕಂ ರಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಮಧುರರಸಂ ಮಧುಂ ಕರೋತಿ, ನ ತಸ್ಸ ಪುಪ್ಫಾರಾಮೇ ವಿಚರಿತಪಚ್ಚಯಾ ಪುಪ್ಫಂ ವಾ ವಣ್ಣಗನ್ಧಂ ವಾಸ್ಸ ವಿಗಚ್ಛತಿ, ಅಥ ಖೋ ಸಬ್ಬಂ ಪಾಕತಿಕಮೇವ ಹೋತಿ। ಏವಂ ಗಾಮೇ ಮುನೀ ಚರೇತಿ ಏವಂ ಸೇಖಾಸೇಖಭೇದೋ ಅನಾಗಾರಿಯಮುನಿ ಕುಲಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಗಾಮೇ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ವಿಚರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ನ ಹಿ ತಸ್ಸ ಗಾಮೇ ಚರಣಪಚ್ಚಯಾ ಕುಲಾನಂ ಸದ್ಧಾಹಾನಿ ವಾ ಭೋಗಹಾನಿ ವಾ ಹೋನ್ತಿ। ಸದ್ಧಾಪಿ ಭೋಗಾಪಿ ಪಾಕತಿಕಾವ ಹೋನ್ತಿ। ಏವಂ ಚರಿತ್ವಾ ಚ ಪನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸೇಖಮುನಿ ತಾವ ಬಹಿಗಾಮೇ ಉದಕಫಾಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಅಕ್ಖಭಞ್ಜನವಣಪಟಿಚ್ಛಾದನಪುತ್ತಮಂಸೂಪಮಾದಿವಸೇನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ತಥಾರೂಪಂ ವನಸಣ್ಡಂ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗೇ, ಚತ್ತಾರಿ ಚ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ ಹತ್ಥಗತಾನೇವ ಕರೋತಿ। ಅಸೇಖಮುನಿ ಪನ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಮನುಯುಞ್ಜತಿ । ಅಯಮಸ್ಸ ಭಮರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಧುಕರಣಸರಿಕ್ಖತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಇಧ ಪನ ಖೀಣಾಸವೋವ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ।

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ವತ್ವಾ ಉತ್ತರಿಪಿ ಥೇರಸ್ಸ ಗುಣಂ ಪಕಾಸೇತುಂ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇನ ಮಚ್ಛರಿಯಸೇಟ್ಠಿ ದಮಿತೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ನಂ ದಮೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಫಲಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಜಾನಾಪೇಸಿ ಏವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ –

‘‘ಉಭೋ ಖಞ್ಜಾ ಉಭೋ ಕುಣೀ, ಉಭೋ ವಿಸಮಚಕ್ಖುಕಾ।

ಉಭಿನ್ನಂ ಪಿಳಕಾ ಜಾತಾ, ನಾಹಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ ಇಲ್ಲಿಸ’’ನ್ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೧.೧.೭೮) –

ಇಮಂ ಇಲ್ಲಿಸಜಾತಕಂ ಕಥೇಸೀತಿ।

ಮಚ್ಛರಿಯಕೋಸಿಯಸೇಟ್ಠಿವತ್ಥು ಪಞ್ಚಮಂ।

೬. ಪಾವೇಯ್ಯಕಾಜೀವಕವತ್ಥು

ನ ಪರೇಸಂ ವಿಲೋಮಾನೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಪಾವೇಯ್ಯಂ ನಾಮ ಆಜೀವಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರೇಕಾ ಗಹಪತಾನೀ ಪುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಾವೇಯ್ಯಂ ನಾಮ ಆಜೀವಕಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿ। ತಸ್ಸಾನನ್ತರಘರೇಸು ಮನುಸ್ಸಾ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಅಹೋ ಅಚ್ಛರಿಯಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ’’ತಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇಹಿ ಬುದ್ಧಗುಣೇ ವಣ್ಣೇನ್ತಿ। ಸಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಗುಣಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಕಾಮಾ ಆಜೀವಕಸ್ಸ ಏತಮತ್ಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ, ‘‘ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ ಅಹಂ ಬುದ್ಧಸನ್ತಿಕಂ, ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋ ‘‘ಮಾ ಗಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ ನಿವಾರೇತ್ವಾ ತಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯಾಚಮಾನಮ್ಪಿ ನಿವಾರೇಸಿ ಏವ। ಸಾ ‘‘ಅಯಂ ಮಮ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಂ ನ ದೇತಿ, ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಇಧೇವ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಪುತ್ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ, ‘‘ಗಚ್ಛ, ತಾತ, ಸ್ವಾತನಾಯ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಮನ್ತೇಹೀ’’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ। ಸೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪಠಮತರಂ ಆಜೀವಕಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ। ಅಥ ನಂ ಸೋ ‘‘ಕಹಂ ಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಮಾತು ವಚನೇನ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಮನ್ತೇತುಂ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಮಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ। ‘‘ಅಲಂ, ಅಯ್ಯ, ಮಮ ಮಾತು ಭಾಯಾಮಿ, ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಹ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಏತಸ್ಸ ಕತಸಕ್ಕಾರಂ ಉಭೋಪಿ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮ, ಮಾ ಗಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ। ‘‘ಅಲಂ, ಅಯ್ಯ, ಮಾತಾ ಮೇ ತಜ್ಜೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ತೇನ ಹಿ ಗಚ್ಛ, ಗನ್ತ್ವಾ ಪನ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗೇಹಂ ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ವಾ ಅಸುಕವೀಥಿಯಂ ವಾ ಅಸುಕಮಗ್ಗೇನ ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಮಾ ಆಚಿಕ್ಖಿ। ‘‘ಸನ್ತಿಕೇ ಠಿತೋ ವಿಯ ಅಞ್ಞೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಿಯ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಏಹೀ’’ತಿ। ಸೋ ಆಜೀವಕಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಆಜೀವಕೇನ ವುತ್ತನಿಯಾಮೇನೇವ ಸಬ್ಬಂ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ ತೇ ಕತ’’ನ್ತಿ ಪುಟ್ಠೋ, ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಕತಂ, ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಭದ್ದಕಂ ತೇ ಕತಂ, ತಸ್ಸ ಸಕ್ಕಾರಂ ಉಭೋಪಿ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಆಜೀವಕೋ ಪಾತೋವ ತಂ ಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸಿ। ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಗಬ್ಭೇ ನಿಸೀದಾಪೇಸುಂ।

ಪಟಿವಿಸ್ಸಕಮನುಸ್ಸಾ ತಂ ಗೇಹಂ ಅಲ್ಲಗೋಮಯೇನ ಉಪಲಿಮ್ಪಿತ್ವಾ ಲಾಜಪಞ್ಚಮಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ವಿಕಿರಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ನಿಸೀದನತ್ಥಾಯ ಮಹಾರಹಂ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಸುಂ। ಬುದ್ಧೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಪರಿಚಿತಮನುಸ್ಸಾ ಹಿ ಆಸನಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಬುದ್ಧಾನಞ್ಚ ಮಗ್ಗದೇಸಕೇನ ಕಿಚ್ಚಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಬೋಧಿಮೂಲೇ ದಸಸಹಸ್ಸಿಸೋಕಧಾತುಂ ಕಮ್ಪೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಪತ್ತದಿವಸೇಯೇವ ಹಿ ನೇಸಂ ‘‘ಅಯಂ ಮಗ್ಗೋ ನಿರಯಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಂ, ಅಯಂ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಂ, ಅಯಂ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ, ಅಯಂ ದೇವಲೋಕಂ, ಅಯಂ ಅಮತಮಹಾನಿಬ್ಬಾನ’’ನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇ ಮಗ್ಗಾ ಆವಿಭೂತಾ। ಗಾಮನಿಗಮಾದೀನಂ ಪನ ಮಗ್ಗೇ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ। ತಸ್ಮಾ ಸತ್ಥಾ ಪಾತೋವ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಾಯ ಗೇಹದ್ವಾರಂ ಗತೋ। ಸಾ ಗೇಹಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋನಿವೇಸನಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣೋದಕಂ ದತ್ವಾ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯೇನ ಭೋಜನೀಯೇನ ಪರಿವಿಸಿ। ಉಪಾಸಿಕಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ ಅನುಮೋದನಂ ಕಾರೇತುಕಾಮಾ ಪತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿ। ಸತ್ಥಾ ಮಧುರಸ್ಸರೇನ ಅನುಮೋದನಧಮ್ಮಕಥಂ ಆರಭಿ। ಉಪಾಸಿಕಾ ‘‘ಸಾಧು, ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಾಧುಕಾರಂ ದದಮಾನಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಿ। ಆಜೀವಕೋಪಿ ಪಚ್ಛಾಗಬ್ಭೇ ನಿಸಿನ್ನೋವ ತಸ್ಸಾ ಸಾಧುಕಾರಂ ದತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಿಯಾ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ। ‘‘ನ ಇದಾನೇಸಾ ಮಯ್ಹ’’ನ್ತಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ‘‘ನಟ್ಠಾಸಿ ಕಾಳಕಣ್ಣಿ, ಏತಸ್ಸ ಏವಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇನ ಉಪಾಸಿಕಞ್ಚ ಸತ್ಥಾರಞ್ಚ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತೋ ಪಲಾಯಿ। ಉಪಾಸಿಕಾ ತಸ್ಸ ಕಥಾಯ ಲಜ್ಜಿತಾ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಗತಂ ಚಿತ್ತಂ ದೇಸನಾನುಸಾರೇನ ಞಾಣಂ ಪೇಸೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ। ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಿಂ ಉಪಾಸಿಕೇ ಚಿತ್ತಂ ದೇಸನಾನುಗತಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಭನ್ತೇ, ಏತಸ್ಸ ಮೇ ಕಥಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಉಪಗತ’’ನ್ತಿ । ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏವರೂಪಸ್ಸ ವಿಸಭಾಗಜನಸ್ಸ ಕಥಿತಂ ಕಥಂ ನಾಮ ಆವಜ್ಜಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಏವರೂಪಂ ಅಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕತಾಕತಮೇವ ಓಲೋಕೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೦.

‘‘ನ ಪರೇಸಂ ವಿಲೋಮಾನಿ, ನ ಪರೇಸಂ ಕತಾಕತಂ।

ಅತ್ತನೋವ ಅವೇಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಕತಾನಿ ಅಕತಾನಿ ಚಾ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ನ ಪರೇಸಂ ವಿಲೋಮಾನೀತಿ ಪರೇಸಂ ವಿಲೋಮಾನಿ ಫರುಸಾನಿ ಮಮ್ಮಚ್ಛೇದಕವಚನಾನಿ ನ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬಾನಿ। ನ ಪರೇಸಂ ಕತಾಕತನ್ತಿ ‘‘ಅಸುಕೋ ಉಪಾಸಕೋ ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಅಪ್ಪಸನ್ನೋ, ನಾಪಿಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಕಟಚ್ಛುಭಿಕ್ಖಾದೀನಿ ದಿಯ್ಯನ್ತಿ, ನ ಸಲಾಕಭತ್ತಾದೀನಿ, ನ ಚೀವರಾದಿಪಚ್ಚಯದಾನಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ತಥಾ ಅಸುಕಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ಅಸ್ಸದ್ಧಾ ಅಪ್ಪಸನ್ನಾ, ನಾಪಿಸ್ಸಾ ಗೇಹೇ ಕಟಚ್ಛುಭಿಕ್ಖಾದೀನಿ ದಿಯ್ಯನ್ತಿ, ನ ಸಲಾಕಭತ್ತಾದೀನಿ, ನ ಚೀವರಾದಿಪಚ್ಚಯದಾನಂ ಏತಿಸ್ಸಾ ಅತ್ಥಿ, ತಥಾ ಅಸುಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಅಪ್ಪಸನ್ನೋ, ನಾಪಿ ಉಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಂ ಕರೋತಿ, ನ ಆಚರಿಯವತ್ತಂ, ನ ಆಗನ್ತುಕವತ್ತಂ, ನ ಗಮಿಕವತ್ತಂ, ನ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣವತ್ತಂ, ನ ಉಪೋಸಥಾಗಾರವತ್ತಂ, ನ ಭೋಜನಸಾಲಾವತ್ತಂ, ನ ಜನ್ತಾಘರವತ್ತಾದೀನಿ, ನಾಪಿಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿ ಧುತಙ್ಗಂ ಅತ್ಥಿ, ನ ಭಾವನಾರಾಮತಾಯ ಉಸ್ಸಾಹಮತ್ತಮ್ಪೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪರೇಸಂ ಕತಾಕತಂ ನಾಮ ನ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಂ। ಅತ್ತನೋವ ಅವೇಕ್ಖೇಯ್ಯಾತಿ ‘‘ಕಥಂ ಭೂತಸ್ಸ ಮೇ ರತ್ತಿನ್ದಿವಾ ವೀತಿವತ್ತನ್ತೀತಿ ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೧೦.೪೮) ಇಮಂ ಓವಾದಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋ ಸದ್ಧಾಪಬ್ಬಜಿತೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಅಹಂ ‘ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನತ್ತಾ’ತಿ ತಿಲಕ್ಖಣಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಯೋಗೇ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಖಿಂ , ನಾಸಕ್ಖಿ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಕತಾಕತಾನಿ ಓಲೋಕೇಯ್ಯಾತಿ।

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಸಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ, ದೇಸನಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಜಾತಾತಿ।

ಪಾವೇಯ್ಯಕಾಜೀವಕವತ್ಥು ಛಟ್ಠಂ।

೭. ಛತ್ತಪಾಣಿಉಪಾಸಕವತ್ಥು

ಯಥಾಪಿ ರುಚಿರಂ ಪುಪ್ಫನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಛತ್ತಪಾಣಿಉಪಾಸಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।

ಸಾವತ್ಥಿಯಞ್ಹಿ ಛತ್ತಪಾಣಿ ನಾಮ ಉಪಾಸಕೋ ತಿಪಿಟಕಧರೋ ಅನಾಗಾಮೀ। ಸೋ ಪಾತೋವ ಉಪೋಸಥಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಅನಾಗಾಮಿಅರಿಯಸಾವಕಾನಞ್ಹಿ ಸಮಾದಾನವಸೇನ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಮಗ್ಗೇನೇವ ತೇಸಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಞ್ಚ ಏಕಭತ್ತಿಕಞ್ಚ ಆಗತಂ। ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಘಟಿಕಾರೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕುಮ್ಭಕಾರೋ ಏಕಭತ್ತಿಕೋ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಸೀಲವಾ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮೋ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೨೮೮)। ಏವಂ ಅನಾಗಾಮಿನೋ ಪಕತಿಯಾವ ಏಕಭತ್ತಿಕಾ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋ ಚ ಹೋನ್ತಿ। ಸೋಪಿ ತಥೇವ ಉಪೋಸಥಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ರಾಜಾ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಸತ್ಥು ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಛತ್ತಪಾಣಿ ಉಪಾಸಕೋ ತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಉಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ ನು ಖೋ, ನೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ – ‘‘ಅಹಂ ಅಗ್ಗರಾಜಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ, ತಸ್ಸ ಮೇ ಪದೇಸರಾಜಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಟ್ಠಾತುಂ ನ ಯುತ್ತಂ, ರಾಜಾ ಖೋ ಪನ ಮೇ ಅನುಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ಕುಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ, ಏತಸ್ಮಿಂ ಕುಜ್ಝನ್ತೇಪಿ ನೇವ ಉಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮಿ । ರಾಜಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಟ್ಠಹನ್ತೇನ ಹಿ ರಾಜಾ ಗರುಕತೋ ಹೋತಿ, ನೋ ಸತ್ಥಾ, ತಸ್ಮಾ ನೇವ ಉಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನ ಉಟ್ಠಹಿ। ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸಾ ನಾಮ ಗರುತರಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅನುಟ್ಠಹನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ನ ಕುಜ್ಝನ್ತಿ। ರಾಜಾ ಪನ ತಂ ಅನುಟ್ಠಹನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಕುಪಿತಮಾನಸೋ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಸತ್ಥಾ ಕುಪಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ, ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಅಯಂ ಛತ್ತಪಾಣಿ ಉಪಾಸಕೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋ ತಿಪಿಟಕಧರೋ ಅತ್ಥಾನತ್ಥಕುಸಲೋ’’ತಿ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಗುಣಂ ಕಥೇಸಿ। ರಞ್ಞೋ ತಸ್ಸ ಗುಣಕಥಂ ಸುಣನ್ತಸ್ಸೇವ ಚಿತ್ತಂ ಮುದುಕಂ ಜಾತಂ।

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ರಾಜಾ ಉಪರಿಪಾಸಾದೇ ಠಿತೋ ಛತ್ತಪಾಣಿಂ ಉಪಾಸಕಂ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಛತ್ತಮಾದಾಯ ಉಪಾಹನಮಾರುಯ್ಹ ರಾಜಙ್ಗಣೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇಸಿ। ಸೋ ಛತ್ತುಪಾಹನಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ರಾಜಾನಮುಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ಆಹ – ‘‘ಭೋ ಉಪಾಸಕ, ಕಿನ್ತೇ ಛತ್ತುಪಾಹನಂ ಅಪನೀತ’’ನ್ತಿ। ‘‘‘ರಾಜಾ ಪಕ್ಕೋಸತೀ’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಅಪನೇತ್ವಾ ಆಗತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ। ‘‘ಅಜ್ಜ ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಾಜಭಾವೋ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಞಾತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ‘‘ಸದಾಪಿ ಮಯಂ, ದೇವ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ರಾಜಭಾವಂ ಜಾನಾಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಯದಿ ಏವಂ ಕಸ್ಮಾ ಪುರಿಮದಿವಸೇ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಮಂ ದಿಸ್ವಾ ನ ಉಟ್ಠಹೀ’’ತಿ? ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಅಹಂ ಅಗ್ಗರಾಜಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ, ಪದೇಸರಾಜಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಟ್ಠಹನ್ತೋ ಸತ್ಥರಿ ಅಗಾರವಂ ಪವೇದೇಯ್ಯಂ, ತಸ್ಮಾ ನ ಉಟ್ಠಹಿ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಹೋತು, ಭೋ, ತಿಟ್ಠತೇತಂ’’। ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಕಿರ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾನಂ ಅತ್ಥಾನತ್ಥಾನಂ ಕುಸಲಾ ತಿಪಿಟಕಧರಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನ್ತೇಪುರೇ ಧಮ್ಮಂ ವಾಚೇಥಾ’’ತಿ। ‘‘ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ದೇವಾ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ’’ತಿ? ‘‘ರಾಜಗೇಹಂ ನಾಮ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ, ದುಯುತ್ತಸುಯುತ್ತಕಾನಿ ಗರುಕಾನೇತ್ಥ, ದೇವಾ’’ತಿ। ‘‘ಮಾ ಏವಂ ವದೇಥ, ‘ಪುರಿಮದಿವಸೇ ಮಂ ದಿಸ್ವಾ ನ ಉಟ್ಠಿತೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಮಾ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ। ‘‘ದೇವ, ಗಿಹೀನಂ ವಿಚರಣಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ, ಏಕಂ ಪಬ್ಬಜಿತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ವಾಚಾಪೇಥಾ’’ತಿ। ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಧು, ಭೋ, ಗಚ್ಛಥ ತುಮ್ಹೇ’’ತಿ ತಂ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಯಾಚಿ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಲ್ಲಿಕಾ ಚ ದೇವೀ ವಾಸಭಖತ್ತಿಯಾ ಚ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ವದನ್ತಿ, ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಬದ್ಧಂ ಮಮ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಾಸಂ ಧಮ್ಮಂ ಉದ್ದಿಸಥಾ’’ತಿ। ‘‘ಬುದ್ಧಾನಂ ನಿಬದ್ಧಂ ಏಕಟ್ಠಾನಗಮನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಅಞ್ಞಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದೇಥಾ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಭಾರಮಕಾಸಿ। ಥೇರೋ ನಿಬದ್ಧಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಾಸಂ ಉದ್ದೇಸಂ ಉದ್ದಿಸತಿ। ತಾಸು ಮಲ್ಲಿಕಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಜ್ಝಾಯಿತ್ವಾ ಉದ್ದೇಸಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇಸಿ। ವಾಸಭಖತ್ತಿಯಾ ಪನ ನೇವ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ನ ಸಜ್ಝಾಯತಿ, ನ ಉದ್ದೇಸಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ।

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾ ಥೇರಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಿಮಾನನ್ದ, ಉಪಾಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಕಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ? ‘‘ಮಲ್ಲಿಕಾ, ಭನ್ತೇ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸಜ್ಝಾಯತಿ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಉದ್ದೇಸಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ। ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ಞಾತಿಧೀತಾ ನೇವ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ನ ಸಜ್ಝಾಯತಿ, ನ ಉದ್ದೇಸಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಥೇರಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಆನನ್ದ, ಮಯಾ ಕಥಿತಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಸಕ್ಕಚ್ಚಮಸುಣನ್ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಅಸಜ್ಝಾಯನ್ತಸ್ಸ ಅದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ವಣ್ಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ಅಗನ್ಧಕಪುಪ್ಫಂ ವಿಯ ಅಫಲೋ ಹೋತಿ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಪನ ಸವನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಮಹಪ್ಫಲೋ ಹೋತಿ ಮಹಾನಿಸಂಸೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೫೧.

‘‘ಯಥಾಪಿ ರುಚಿರಂ ಪುಪ್ಫಂ, ವಣ್ಣವನ್ತಂ ಅಗನ್ಧಕಂ।

ಏವಂ ಸುಭಾಸಿತಾ ವಾಚಾ, ಅಫಲಾ ಹೋತಿ ಅಕುಬ್ಬತೋ॥

೫೨.

‘‘ಯಥಾಪಿ ರುಚಿರಂ ಪುಪ್ಫಂ, ವಣ್ಣವನ್ತಂ ಸಗನ್ಧಕಂ।

ಏವಂ ಸುಭಾಸಿತಾ ವಾಚಾ, ಸಫಲಾ ಹೋತಿ ಕುಬ್ಬತೋ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ರುಚಿರನ್ತಿ ಸೋಭನಂ। ವಣ್ಣವನ್ತನ್ತಿ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನಸಮ್ಪನ್ನಂ, ಅಗನ್ಧಕನ್ತಿ ಗನ್ಧವಿರಹಿತಂ ಪಾಲಿಭದ್ದಕಗಿರಿಕಣ್ಣಿಕಜಯಸುಮನಾದಿಭೇದಂ। ಏವಂ ಸುಭಾಸಿತಾ ವಾಚಾತಿ ಸುಭಾಸಿತಾ ವಾಚಾ ನಾಮ ತೇಪಿಟಕಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ। ತಂ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನಸಮ್ಪನ್ನಂ ಅಗನ್ಧಕಪುಪ್ಫಸದಿಸಂ। ಯಥಾ ಪನ ಅಗನ್ಧಕಪುಪ್ಫಂ ಯೋ ನಂ ಧಾರೇತಿ, ತಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಗನ್ಧಂ ನ ಫರತಿ, ಏವಂ ಏತಮ್ಪಿ ಯೋ ನಂ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸವನಾದೀಹಿ ನ ಸಮಾಚರತಿ, ತಸ್ಸ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಅಸಮಾಚರನ್ತಸ್ಸ ಯಂ ತತ್ಥ ಕತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಅಕುಬ್ಬತೋ ಸುತಗನ್ಧಞ್ಚ ವಾಚಾಗನ್ಧಞ್ಚ ಪಟಿಪತ್ತಿಗನ್ಧಞ್ಚ ನ ಆವಹತಿ ಅಫಲಾ ಹೋತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಏವಂ ಸುಭಾಸಿತಾ ವಾಚಾ, ಅಫಲಾ ಹೋತಿ ಅಕುಬ್ಬತೋ’’ತಿ। ಸಗನ್ಧಕನ್ತಿ ಚಮ್ಪಕನೀಲುಪ್ಪಲಾದಿಭೇದಂ। ಏವನ್ತಿ ಯಥಾ ತಂ ಪುಪ್ಫಂ ಧಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಗನ್ಧೋ ಫರತಿ, ಏವಂ ತೇಪಿಟಕಬುದ್ಧವಚನಸಙ್ಖಾತಾ ಸುಭಾಸಿತಾ ವಾಚಾಪಿ। ಕುಬ್ಬತೋತಿ ಯೋ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸವನಾದೀಹಿ ತತ್ಥ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕರೋತಿ, ಸಾ ಅಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸಫಲಾ ಹೋತಿ, ಸುತಗನ್ಧವಾಚಾಗನ್ಧಪಟಿಪತ್ತಿಗನ್ಧಾನಂ ಆವಹನತೋ ಮಹಪ್ಫಲಾ ಹೋತಿ, ಮಹಾನಿಸಂಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪತ್ತಾ। ದೇಸನಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಜಾತಾತಿ।

ಛತ್ತಪಾಣಿಉಪಾಸಕವತ್ಥು ಸತ್ತಮಂ।

೮. ವಿಸಾಖಾವತ್ಥು

ಯಥಾಪಿ ಪುಪ್ಫರಾಸಿಮ್ಹಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಪುಬ್ಬಾರಾಮೇ ವಿಹರನ್ತೋ ವಿಸಾಖಂ ಉಪಾಸಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।

ಸಾ ಕಿರ ಅಙ್ಗರಟ್ಠೇ ಭದ್ದಿಯನಗರೇ ಮೇಣ್ಡಕಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಧನಞ್ಚಯಸೇಟ್ಠಿನೋ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಸುಮನದೇವಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ತಸ್ಸಾ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ಸತ್ಥಾ ಸೇಲಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದೀನಂ ಬೋಧನೇಯ್ಯಬನ್ಧವಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪದಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಹಾಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವಾರೋ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ತಂ ನಗರಂ ಪಾಪುಣಿ।

ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸಮಯೇ ಮೇಣ್ಡಕೋ, ಗಹಪತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಮಹಾಪುಞ್ಞಾನಂ ಜೇಟ್ಠಕೋ ಹುತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ ಕರೋತಿ। ಪಞ್ಚ ಮಹಾಪುಞ್ಞಾ ನಾಮ ಮೇಣ್ಡಕೋ ಸೇಟ್ಠಿ, ಚನ್ದಪದುಮಾ ನಾಮ ತಸ್ಸೇವ ಜೇಟ್ಠಕಭರಿಯಾ, ತಸ್ಸೇವ ಜೇಟ್ಠಕಪುತ್ತೋ ಧನಞ್ಚಯೋ ನಾಮ, ತಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಸುಮನದೇವೀ ನಾಮ, ಮೇಣ್ಡಕಸೇಟ್ಠಿನೋ ದಾಸೋ ಪುಣ್ಣೋ ನಾಮಾತಿ। ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಮೇಣ್ಡಕಸೇಟ್ಠಿಯೇವ, ಬಿಮ್ಬಿಸಾರರಞ್ಞೋ ಪನ ವಿಜಿತೇ ಪಞ್ಚ ಅಮಿತಭೋಗಾ ನಾಮ ಅಹೇಸುಂ – ಜೋತಿಕೋ, ಜಟಿಲೋ, ಮೇಣ್ಡಕೋ, ಪುಣ್ಣಕೋ, ಕಾಕವಲಿಯೋತಿ। ತೇಸು ಅಯಂ ಮೇಣ್ಡಕಸೇಟ್ಠಿ ದಸಬಲಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ನಗರಂ ಸಮ್ಪತ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಧನಞ್ಚಯಸೇಟ್ಠಿನೋ ಧೀತರಂ ವಿಸಾಖಂ ದಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಅಮ್ಮ, ತುಯ್ಹಮ್ಪಿ ಮಙ್ಗಲಂ, ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಮಙ್ಗಲಂ, ತವ ಪರಿವಾರೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ದಾರಿಕಾಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಞ್ಚ ರಥಸತಾನಿ ಆರುಯ್ಹ ಪಞ್ಚಹಿ ದಾಸಿಸತೇಹಿ ಪರಿವುತಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ। ಸಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ। ಕಾರಣಾಕಾರಣೇಸು ಪನ ಕುಸಲತ್ತಾ ಯಾವತಿಕಾ ಯಾನಸ್ಸ ಭೂಮಿ, ಯಾನೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಯಾನಾ ಪಚ್ಚೋರೋಹಿತ್ವಾ ಪತ್ತಿಕಾವ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅಥಸ್ಸಾ ಚರಿಯಾವಸೇನ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ। ಸಾ ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಪಞ್ಚಹಿ ದಾರಿಕಾಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ। ಮೇಣ್ಡಕಸೇಟ್ಠಿಪಿ ಖೋ ಸತ್ಥಾರಮುಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸ್ವಾತನಾಯ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಅತ್ತನೋ ನಿವೇಸನೇ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯೇನ ಭೋಜನೀಯೇನ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ ಏತೇನೇವ ಉಪಾಯೇನ ಅಡ್ಢಮಾಸಂ ಮಹಾದಾನಮದಾಸಿ। ಸತ್ಥಾ ಭದ್ದಿಯನಗರೇ ಯಥಾಭಿರನ್ತಂ ವಿಹರಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ।

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋ ಚ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲೋ ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಭಗಿನಿಪತಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಕೋಸಲರಾಜಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸ್ಸ ವಿಜಿತೇ ಪಞ್ಚ ಅಮಿತಭೋಗಾ ಮಹಾಪುಞ್ಞಾ ವಸನ್ತಿ, ಮಯ್ಹಂ ವಿಜಿತೇ ಏಕೋಪಿ ತಾದಿಸೋ ನತ್ಥಿ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಂ ಮಹಾಪುಞ್ಞಂ ಯಾಚೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ। ಸೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞಾ ಕತಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಿಜಿತೇ ಪಞ್ಚ ಅಮಿತಭೋಗಾ ಮಹಾಪುಞ್ಞಾ ವಸನ್ತಿ, ತತೋ ಏಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಆಗತೋಮ್ಹಿ, ತೇಸು ಮೇ ಏಕಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಮಹಾಕುಲಾನಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಚಾಲೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಅಹಂ ಅಲದ್ಧಾ ನ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ। ರಾಜಾ ಅಮಚ್ಚೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಜೋತಿಕಾದೀನಂ ಮಹಾಕುಲಾನಂ ಚಾಲನಂ ನಾಮ ಮಹಾಪಥವಿಯಾ ಚಾಲನಸದಿಸಂ, ಮೇಣ್ಡಕಮಹಾಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಧನಞ್ಚಯಸೇಟ್ಠಿ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇತ್ವಾ ಪಟಿವಚನಂ ತೇ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ, ತಾತ, ಕೋಸಲರಾಜಾ ‘‘‘ಏಕಂ ಧನಸೇಟ್ಠಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ವದತಿ, ತ್ವಂ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ। ‘‘ತುಮ್ಹೇಸು ಪಹಿಣನ್ತೇಸು ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ದೇವಾ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ಪರಿವಚ್ಛಂ ಕತ್ವಾ ಗಚ್ಛ, ತಾತಾ’’ತಿ। ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಕತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕಮಕಾಸಿ। ರಾಜಾಪಿಸ್ಸ ಮಹನ್ತಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ, ‘‘ಇಮಂ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಪಸೇನದಿರಾಜಾನಂ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ। ಸೋ ತಂ ಆದಾಯ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಏಕರತ್ತಿವಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಏಕಂ ಫಾಸುಕಟ್ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ನಿವಾಸಂ ಗಣ್ಹಿ, ಅಥ ನಂ ಧನಞ್ಚಯಸೇಟ್ಠಿ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಇದಂ ಕಸ್ಸ ವಿಜಿತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಮಯ್ಹಂ, ಸೇಟ್ಠೀ’’ತಿ। ‘‘ಕೀವ ದೂರೋ ಇತೋ ಸಾವತ್ಥೀ’’ತಿ ? ‘‘ಸತ್ತಯೋಜನಮತ್ಥಕೇ’’ತಿ। ‘‘ಅನ್ತೋನಗರಂ ಸಮ್ಬಾಧಂ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪರಿಜನೋ ಮಹನ್ತೋ, ಸಚೇ ರೋಚೇಥ, ಇಧೇವ ವಸೇಯ್ಯಾಮ, ದೇವಾ’’ತಿ। ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಗರಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಸಯಂ ವಸನಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಗಹಿತತ್ತಾ ನಗರಸ್ಸ ಸಾಕೇತನ್ತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ।

ಸಾವತ್ಥಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಮಿಗಾರಸೇಟ್ಠಿನೋ ಪುತ್ತೋ ಪುಣ್ಣವಡ್ಢನಕುಮಾರೋ ನಾಮ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ। ಅಥ ನಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ ವದಿಂಸು – ‘‘ತಾತ, ತವ ರುಚ್ಚನಟ್ಠಾನೇ ಏಕಂ ದಾರಿಕಂ ಉಪಧಾರೇಹೀ’’ತಿ। ‘‘‘ಮಯ್ಹಂ ಏವರೂಪಾಯ ಭರಿಯಾಯ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀ’ತಿ, ಪುತ್ತ, ಮಾ ಏವಂ ಕರಿ, ಕುಲಂ ನಾಮ ಅಪುತ್ತಕಂ ನ ತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ। ಸೋ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಪಞ್ಚಕಲ್ಯಾಣಸಮನ್ನಾಗತಂ ದಾರಿಕಂ ಲಭಮಾನೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಚನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಕಾನಿ ಪನೇತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಕಲ್ಯಾಣಾನಿ ನಾಮ, ತಾತಾ’’ತಿ। ಕೇಸಕಲ್ಯಾಣಂ, ಮಂಸಕಲ್ಯಾಣಂ, ಅಟ್ಠಿಕಲ್ಯಾಣಂ, ಛವಿಕಲ್ಯಾಣಂ, ವಯಕಲ್ಯಾಣನ್ತಿ। ಮಹಾಪುಞ್ಞಾಯ ಹಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ಕೇಸಾ ಮೋರಕಲಾಪಸದಿಸಾ ಹುತ್ವಾ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಾ ನಿವಾಸನನ್ತಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಉದ್ಧಗ್ಗಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಇದಂ ಕೇಸಕಲ್ಯಾಣಂ ನಾಮ, ದನ್ತಾವರಣಂ ಬಿಮ್ಬಫಲಸದಿಸಂ ವಣ್ಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸಮಂ ಸುಫುಸಿತಂ ಹೋತಿ , ಇದಂ ಮಂಸಕಲ್ಯಾಣಂ ನಾಮ, ದನ್ತಾ ಸುಕ್ಕಾ ಸಮಾ ಅವಿರಳಾ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಠಪಿತವಜಿರಪನ್ತಿ ವಿಯ ಸಮಚ್ಛಿನ್ನಸಙ್ಖಪನ್ತಿ ವಿಯ ಚ ಸೋಭನ್ತಿ, ಇದಂ ಅಟ್ಠಿಕಲ್ಯಾಣಂ ನಾಮ, ಕಾಳಿಯಾ ಚುಣ್ಣಕಾದೀಹಿ ಅವಿಲಿತ್ತೋ ಏವ ಛವಿವಣ್ಣೋ ಸಿನಿದ್ಧೋ ನೀಲುಪ್ಪಲದಾಮಸದಿಸೋ ಹೋತಿ, ಓದಾತಾಯ ಚ ಕಣಿಕಾರಪುಪ್ಫದಾಮಸದಿಸೋ ಹೋತಿ, ಇದಂ ಛವಿಕಲ್ಯಾಣಂ ನಾಮ, ದಸಕ್ಖತ್ತುಂ ವಿಜಾತಾಪಿ ಖೋ ಪನ ಸಕಿಂ ವಿಜಾತಾ ವಿಯ ಅವಿಗತಯೋಬ್ಬನಾಯೇವ ಹೋತಿ, ಇದಂ ವಯಕಲ್ಯಾಣಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಅಟ್ಠುತ್ತರಸತಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಭೋಜೇತ್ವಾ ‘‘ಪಞ್ಚಕಲ್ಯಾಣಸಮನ್ನಾಗತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು। ‘‘ಆಮ, ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ಏವರೂಪಂ ದಾರಿಕಂ ಪರಿಯೇಸಿತುಂ ಅಟ್ಠ ಜನಾ ಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ ಬಹುಂ ಧನಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಆಗತಕಾಲೇ ವೋ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮ, ಗಚ್ಛಥ, ಏವರೂಪಂ ದಾರಿಕಂ ಪರಿಯೇಸಥ, ದಿಟ್ಠಕಾಲೇ ಚ ಇಮಂ ಪಿಲನ್ಧನಂ ದದೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕಂ ಸುವಣ್ಣಮಾಲಂ ದತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸುಂ।

ತೇ ಮಹನ್ತಮಹನ್ತಾನಿ ನಗರಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿಯೇಸಮಾನಾ ಪಞ್ಚಕಲ್ಯಾಣಸಮನ್ನಾಗತಂ ದಾರಿಕಂ ಅದಿಸ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾ ವಿವಟನಕ್ಖತ್ತದಿವಸೇ ಸಾಕೇತಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ – ‘‘ಅಜ್ಜ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಮ್ಮಂ ನಿಪ್ಫಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು। ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ನಗರೇ ಅನುಸಂವಚ್ಛರಂ ವಿವಟನಕ್ಖತ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ತದಾ ಬಹಿ ಅನಿಕ್ಖಮನಕುಲಾನಿಪಿ ಪರಿವಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗೇಹಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇನ ಸರೀರೇನ ಪದಸಾವ ನದೀತೀರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಖತ್ತಿಯಮಹಾಸಾಲಾದೀನಂ ಪುತ್ತಾಪಿ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಸಮಾನಜಾತಿಕಂ ಮನಾಪಂ ಕುಲದಾರಿಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಾಲಾಗುಳೇನ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತಂ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ। ತೇಪಿ ಖೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನದೀತೀರೇ ಏಕಂ ಸಾಲಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು। ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ವಿಸಾಖಾ ಪನ್ನರಸಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಭರಣಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಕುಮಾರಿಕಾಸತೇಹಿ ಪರಿವುತಾ ನದಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನ್ಹಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ಪದೇಸಂ ಪತ್ತಾ, ಅಥ ಖೋ ಮೇಘೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪಾವಸ್ಸಿ। ಪಞ್ಚಸತಾ ಕುಮಾರಿಕಾಯೋ ವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಾಲಂ ಪವಿಸಿಂಸು। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಓಲೋಕೇನ್ತಾ ತಾಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಪಞ್ಚಕಲ್ಯಾಣಸಮನ್ನಾಗತಂ ನ ಪಸ್ಸಿಂಸು। ಅಥ ವಿಸಾಖಾ ಪಕತಿಗಮನೇನೇವ ಸಾಲಂ ಪಾವಿಸಿ, ವತ್ಥಾಭರಣಾನಿ ತೇಮಿಂಸು। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತಸ್ಸಾ ಚತ್ತಾರಿ ಕಲ್ಯಾಣಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ದನ್ತೇ ಪಸ್ಸಿತುಕಾಮಾ ‘‘ಅಲಸಜಾತಿಕಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧೀತಾ, ಏತಿಸ್ಸಾ ಸಾಮಿಕೋ ಕಞ್ಜಿಕಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಲಭಿಸ್ಸತಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಕಥಯಿಂಸು। ಅಥ ನೇ ವಿಸಾಖಾ ಆಹ – ‘‘ಕಂ ವದೇಥ ತುಮ್ಹೇ’’ತಿ? ‘‘ತಂ ಕಥೇಮ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ। ಮಧುರೋ ಹಿ ತಸ್ಸಾ ಸದ್ದೋ ಕಂಸತಾಳಸರೋ ವಿಯ ನಿಚ್ಛರತಿ। ಅಥ ನೇ ಪುನ ಮಧುರಸದ್ದೇನ ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ಭಣಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ತವ ಪರಿವಾರಿತ್ಥಿಯೋ ವತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರೇ ಅತೇಮೇತ್ವಾ ವೇಗೇನ ಸಾಲಂ ಪವಿಟ್ಠಾ, ತುಯ್ಹಂ ಏತ್ತಕಂ ಠಾನಂ ವೇಗೇನ ಆಗಮನಮತ್ತಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ, ವತ್ಥಾಭರಣಾನಿ ತೇಮೇತ್ವಾ ಆಗತಾಸಿ। ತಸ್ಮಾ ಕಥೇಮ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ।

‘‘ತಾತಾ, ಏವಂ ಮಾ ವದೇಥ, ಅಹಂ ಏತಾಹಿ ಬಲವತರಾ, ಕಾರಣಂ ಪನ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಜವೇನ ನಾಗತಾಮ್ಹೀ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ? ‘‘ತಾತಾ, ಚತ್ತಾರೋ ಜನಾ ಜವಮಾನಾ ನ ಸೋಭನ್ತಿ, ಅಪರಮ್ಪಿ ಕಾರಣಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ। ‘‘ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಜನಾ ಜವಮಾನಾ ನ ಸೋಭನ್ತಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ? ತಾತಾ, ಅಭಿಸಿತ್ತರಾಜಾ ತಾವ ಸಬ್ಬಾಭರಣಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ ಕಚ್ಛಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಜವಮಾನೋ ನ ಸೋಭತಿ, ‘‘ಕಿಂ ಅಯಂ ರಾಜಾ ಗಹಪತಿಕೋ ವಿಯ ಧಾವತೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಗರಹಂ ಲಭತಿ, ಸಣಿಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋವ ಸೋಭತಿ। ರಞ್ಞೋ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥೀಪಿ ಅಲಙ್ಕತೋ ಜವಮಾನೋ ನ ಸೋಭತಿ, ವಾರಣಲೀಳಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೋವ ಸೋಭತಿ। ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಜವಮಾನೋ ನ ಸೋಭತಿ, ‘‘ಕಿಂ ಅಯಂ ಸಮಣೋ ಗಿಹೀ ವಿಯ ಧಾವತೀ’’ತಿ ಕೇವಲಂ ಗರಹಮೇವ ಲಭತಿ, ಸಮಿತಗಮನೇನ ಪನ ಸೋಭತಿ। ಇತ್ಥೀ ಜವಮಾನಾ ನ ಸೋಭತಿ, ‘‘ಕಿಂ ಏಸಾ ಇತ್ಥೀ ಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಧಾವತೀ’’ತಿ ಗರಹಿತಬ್ಬಾವ ಹೋತಿ, ‘‘ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಜನಾ ಜವಮಾನಾ ನ ಸೋಭನ್ತಿ, ತಾತಾ’’ತಿ। ‘‘ಕತಮಂ ಪನ ಅಪರಂ ಕಾರಣಂ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ? ‘‘ತಾತಾ, ಮಾತಾಪಿತರೋ ನಾಮ ಧೀತರಂ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾನಿ ಸಣ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಪೋಸೇನ್ತಿ। ಮಯಞ್ಹಿ ವಿಕ್ಕಿಣೇಯ್ಯಭಣ್ಡಂ ನಾಮ, ಅಮ್ಹೇ ಪರಕುಲಪೇಸನತ್ಥಾಯ ಪೋಸೇನ್ತಿ। ಸಚೇ ಜವಮಾನಾನಂ ನಿವತ್ಥದುಸ್ಸಕಣ್ಣೇ ವಾ ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ವಾ ಪಕ್ಖಲಿತ್ವಾ ಪತಿತಕಾಲೇ ಹತ್ಥೋ ವಾ ಪಾದೋ ವಾ ಭಿಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಕುಲಸ್ಸೇವ ಭಾರೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಪಸಾಧನಭಣ್ಡಂ ಪನ ಮೇ ತೇಮೇತ್ವಾ ಸುಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ। ಇಮಂ ಕಾರಣಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ನ ಧಾವಿತಾಮ್ಹಿ, ತಾತಾ’’ತಿ।

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತಸ್ಸಾ ಕಥನಕಾಲೇ ದನ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏವರೂಪಾ ನೋ ದನ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಾ’’ತಿ ತಸ್ಸಾ ಸಾಧುಕಾರಂ ದತ್ವಾ, ‘‘ಅಮ್ಮ, ತುಯ್ಹಮೇವೇಸಾ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ಸುವಣ್ಣಮಾಲಂ ಪಿಲನ್ಧಯಿಂಸು। ಅಥ ನೇ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕತರನಗರತೋ ಆಗತಾತ್ಥ, ತಾತಾ’’ತಿ? ‘‘ಸಾವತ್ಥಿತೋ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಸೇಟ್ಠಿಕುಲಂ ಕತರಂ ನಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಮಿಗಾರಸೇಟ್ಠಿ ನಾಮ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಅಯ್ಯಪುತ್ತೋ ಕೋ ನಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಪುಣ್ಣವಡ್ಢನಕುಮಾರೋ ನಾಮ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ। ಸಾ ‘‘ಸಮಾನಜಾತಿಕಂ ನೋ ಕುಲ’’ನ್ತಿ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪಿತು ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಥಂ ಪೇಸೇತೂ’’ತಿ । ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಹಿ ಸಾ ಆಗಮನಕಾಲೇ ಪದಸಾ ಆಗತಾ, ಸುವಣ್ಣಮಾಲಾಯ ಪನ ಪಿಲನ್ಧನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಥಾ ಗನ್ತುಂ ನ ಲಭತಿ, ಇಸ್ಸರದಾರಿಕಾ ರಥಾದೀಹಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಇತರಾ ಪಕತಿಯಾನಕಂ ವಾ ಅಭಿರುಹನ್ತಿ, ಛತ್ತಂ ವಾ ತಾಲಪಣ್ಣಂ ವಾ ಉಪರಿ ಕರೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಅಸತಿ ನಿವತ್ಥಸಾಟಕಸ್ಸ ದಸನ್ತಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಂಸೇ ಖಿಪನ್ತಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಏವ। ತಸ್ಸಾ ಪನ ಪಿತಾ ಪಞ್ಚ ರಥಸತಾನಿ ಪೇಸೇಸಿ। ಸಾ ಸಪರಿವಾರಾ ರಥಂ ಆರುಯ್ಹ ಗತಾ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಪಿ ಏಕತೋವ ಅಗಮಂಸು। ಅಥ ನೇ ಸೇಟ್ಠಿ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕುತೋ ಆಗತಾತ್ಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಸಾವತ್ಥಿತೋ ಮಹಾಸೇಟ್ಠೀ’’ತಿ। ‘‘ಸೇಟ್ಠಿ ಕತರೋ ನಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಮಿಗಾರಸೇಟ್ಠಿ ನಾಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಪುತ್ತೋ ಕೋ ನಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಪುಣ್ಣವಡ್ಢನಕುಮಾರೋ ನಾಮ ಮಹಾಸೇಟ್ಠೀ’’ತಿ। ‘‘ಧನಂ ಕಿತ್ತಕ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಚತ್ತಾಲೀಸಕೋಟಿಯೋ ಮಹಾಸೇಟ್ಠೀ’’ತಿ। ‘‘ಧನಂ ತಾವ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧನಂ ಉಪಾದಾಯ ಕಾಕಣಿಕಮತ್ತಂ, ದಾರಿಕಾಯ ಪನ ಆರಕ್ಖಮತ್ತಾಯ ಲದ್ಧಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕಿಂ ಅಞ್ಞೇನ ಕಾರಣೇನಾ’’ತಿ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ। ಸೋ ತೇಸಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಾಹದ್ವೀಹಂ ವಸಾಪೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ।

ತೇ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಿಗಾರಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ‘‘ಲದ್ಧಾ ನೋ ದಾರಿಕಾ’’ತಿ ಆರೋಚಯಿಂಸು। ‘‘ಕಸ್ಸ ಧೀತಾ’’ತಿ? ‘‘ಧನಞ್ಚಯಸೇಟ್ಠಿನೋ’’ತಿ। ಸೋ ‘‘ಮಹಾಕುಲಸ್ಸ ಮೇ ದಾರಿಕಾ ಲದ್ಧಾ, ಖಿಪ್ಪಮೇವ ನಂ ಆನೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ತತ್ಥ ಗಮನತ್ಥಂ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ। ರಾಜಾ ‘‘‘ಮಹಾಕುಲಂ ಏತಂ ಮಯಾ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಾ ಆನೇತ್ವಾ ಸಾಕೇತೇ ನಿವೇಸಿತಂ, ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾನಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’ತಿ ಅಹಮ್ಪಿ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ, ಸೋ ‘‘ಸಾಧು, ದೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಧನಞ್ಚಯಸೇಟ್ಠಿನೋ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸಿ – ‘‘ಮಯಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ರಾಜಾಪಿ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಮಹನ್ತಂ ರಾಜಬಲಂ ಏತ್ತಕಸ್ಸ ಜನಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ, ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ಇತರೋಪಿ ‘‘ಸಚೇಪಿ ದಸ ರಾಜಾನೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಆಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ ಪಟಿಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸಿ। ಮಿಗಾರಸೇಟ್ಠಿ ತಾವ ಮಹನ್ತೇ ನಗರೇ ಗೇಹಗೋಪಕಮತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಜನಂ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಡ್ಢಯೋಜನಮತ್ತೇ ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಆಗತಾಮ್ಹಾ’’ತಿ ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿ। ಧನಞ್ಚಯಸೇಟ್ಠಿ ಬಹುಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಧೀತರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇಸಿ, ‘‘ಅಮ್ಮ, ಸಸುರೋ ಕಿರ ತೇ ಕೋಸಲರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗತೋ, ತಸ್ಸ ಕತರಂ ಗೇಹಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತಬ್ಬಂ, ರಞ್ಞೋ ಕತರಂ , ಉಪರಾಜಾದೀನಂ ಕತರಾನೀ’’ತಿ? ಪಣ್ಡಿತಾ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾ ವಜಿರಗ್ಗತಿಖಿಣಞಾಣಾ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಪತ್ಥಿತಪತ್ಥನಾ ಅಭಿನೀಹಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ ‘‘ಸಸುರಸ್ಸ ಮೇ ಅಸುಕಗೇಹಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಥ, ರಞ್ಞೋ ಅಸುಕಗೇಹಂ, ಉಪರಾಜಾದೀನಂ ಅಸುಕಾನೀ’’ತಿ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ದಾಸಕಮ್ಮಕರೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಏತ್ತಕಾ ರಞ್ಞೋ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋಥ, ಏತ್ತಕಾ ಉಪರಾಜಾದೀನಂ, ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದಯೋಪಿ ತುಮ್ಹೇಯೇವ ಪಟಿಜಗ್ಗಥ, ಅಸ್ಸಬನ್ಧಾದಯೋಪಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಛಣಂ ಅನುಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಸಂವಿದಹಿ। ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ’’? ‘‘‘ಮಯಂ ವಿಸಾಖಾಯ ಮಙ್ಗಲಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಲಭಿಮ್ಹ, ಅಸ್ಸರಕ್ಖಣಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಾ ಸುಖಂ ನ ವಿಚರಿಮ್ಹಾ’ತಿ ಕೇಚಿ ವತ್ತುಂ ಮಾ ಲಭಿಂಸೂ’’ತಿ।

ತಂ ದಿವಸಮೇವ ವಿಸಾಖಾಯ ಪಿತಾ ಪಞ್ಚಸತೇ ಸುವಣ್ಣಕಾರೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಧೀತು ಮೇ ಮಹಾಲತಾಪಸಾಧನಂ ನಾಮ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ರತ್ತಸುವಣ್ಣಸ್ಸ ನಿಕ್ಖಸಹಸ್ಸಂ, ತದನುರೂಪಾನಿ ಚ ರಜತಮಣಿಮುತ್ತಾಪವಾಳವಜಿರಾದೀನಿ ದಾಪೇಸಿ। ರಾಜಾ ಕತಿಪಾಹಂ ವಸಿತ್ವಾವ ಧನಞ್ಚಯಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿ ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಸೇಟ್ಠಿನಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಚಿರಂ ಪೋಸನಂ ನಾಮ ಕಾತುಂ, ದಾನಿ ದಾರಿಕಾಯ ಗಮನಕಾಲಂ ಜಾನಾತೂ’’ತಿ। ಸೋಪಿ ರಞ್ಞೋ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸಿ – ‘‘ಇದಾನಿ ವಸ್ಸಕಾಲೋ ಆಗತೋ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಚತುಮಾಸಂ ವಿಚರಿತುಂ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಬಲಕಾಯಸ್ಸ ಯಂ ಯಂ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಮಮ ಭಾರೋ, ಮಯಾ ಪೇಸಿತಕಾಲೇ ದೇವೋ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಾಕೇತನಗರಂ ನಿಚ್ಚನಕ್ಖತ್ತಂ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ। ರಾಜಾನಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಮಾಲಾಗನ್ಧವತ್ಥಾದೀನಿ ಪಟಿಯತ್ತಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ। ತತೋ ತೇ ಜನಾ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಸೇಟ್ಠಿ ಅಮ್ಹಾಕಮೇವ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ, ಏವಂ ತಯೋ ಮಾಸಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ, ಪಸಾಧನಂ ಪನ ತಾವ ನ ನಿಟ್ಠಾತಿ। ಕಮ್ಮನ್ತಾಧಿಟ್ಠಾಯಕಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಆರೋಚೇಸುಂ – ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಅಸನ್ತಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಬಲಕಾಯಸ್ಸ ಪನ ಭತ್ತಪಚನದಾರೂನಿ ನಪ್ಪಹೋನ್ತೀ’’ತಿ। ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ತಾತಾ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಪರಿಜಿಣ್ಣಾ ಹತ್ಥಿಸಾಲಾದಯೋ ಚೇವ ಪರಿಜಿಣ್ಣಕಾನಿ ಚ ಗೇಹಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚಥಾ’’ತಿ। ಏವಂ ಪಚನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಅಡ್ಢಮಾಸೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ। ತತೋ ಪುನಪಿ ‘‘ದಾರೂನಿ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಆರೋಚಯಿಂಸು । ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ನ ಸಕ್ಕಾ ದಾರೂನಿ ಲದ್ಧುಂ, ದುಸ್ಸಕೋಟ್ಠಾಗಾರಾನಿ ವಿವರಿತ್ವಾ ಥೂಲಸಾಟಕೇಹಿ ವಟ್ಟಿಯೋ ಕತ್ವಾ ತೇಲಚಾಟೀಸು ತೇಮೇತ್ವಾ ಭತ್ತಂ ಪಚಥಾ’’ತಿ। ತೇ ಅಡ್ಢಮಾಸಂ ತಥಾ ಅಕಂಸು। ಏವಂ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ, ಪಸಾಧನಮ್ಪಿ ನಿಟ್ಠಿತಂ।

ತಸ್ಮಿಂ ಪಸಾಧನೇ ಚತಸ್ಸೋ ವಜಿರನಾಳಿಯೋ ಉಪಯೋಗಂ ಅಗಮಂಸು, ಮುತ್ತಾನಂ ಏಕಾದಸ ನಾಳಿಯೋ, ಪವಾಳಸ್ಸ ಬಾವೀಸತಿ ನಾಳಿಯೋ, ಮಣೀನಂ ತೇತ್ತಿಂಸ ನಾಳಿಯೋ। ಇತಿ ಏತೇಹಿ ಚ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಚ ರತನೇಹಿ ನಿಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಅಸುತ್ತಮಯಂ ಪಸಾಧನಂ ರಜತೇನ ಸುತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕರಿಂಸು। ತಂ ಸೀಸೇ ಪಟಿಮುಕ್ಕಂ ಪಾದಪಿಟ್ಠಿಂ ಗಚ್ಛತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಮುದ್ದಿಕಾ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಕತಾ ಸುವಣ್ಣಮಯಾ ಗಣ್ಠಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ರಜತಮಯಾ ಪಾಸಕಾ, ಮತ್ಥಕಮಜ್ಝೇ ಏಕಾ ಮುದ್ದಿಕಾ, ದ್ವೀಸು ಕಣ್ಣಪಿಟ್ಠೀಸು ದ್ವೇ, ಗಲವಾಟಕೇ ಏಕಾ, ದ್ವೀಸು ಜತ್ತೂಸು ದ್ವೇ, ದ್ವೀಸು ಕಪ್ಪರೇಸು ದ್ವೇ, ದ್ವೀಸು ಕಟಿಪಸ್ಸೇಸು ದ್ವೇತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ ಪಸಾಧನೇ ಏಕಂ ಮೋರಂ ಕರಿಂಸು, ತಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣಪಕ್ಖೇ ರತ್ತಸುವಣ್ಣಮಯಾನಿ ಪಞ್ಚ ಪತ್ತಸತಾನಿ ಅಹೇಸುಂ, ವಾಮಪಕ್ಖೇ ಪಞ್ಚ ಪತ್ತಸತಾನಿ, ತುಣ್ಡಂ ಪವಾಳಮಯಂ, ಅಕ್ಖೀನಿ ಮಣಿಮಯಾನಿ, ತಥಾ ಗೀವಾ ಚ ಪಿಞ್ಛಾನಿ ಚ, ಪತ್ತನಾಳಿಯೋ ರಜತಮಯಾ, ತಥಾ ಜಙ್ಘಾಯೋ। ಸೋ ವಿಸಾಖಾಯ ಮತ್ಥಕಮಜ್ಝೇ ಪಬ್ಬತಕೂಟೇ ಠತ್ವಾ ನಚ್ಚನಮಯೂರೋ ವಿಯ ಖಾಯತಿ। ಪತ್ತನಾಳಿಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ಸದ್ದೋ ದಿಬ್ಬಸಙ್ಗೀತಂ ವಿಯ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕತೂರಿಯಘೋಸೋ ವಿಯ ಚ ಪವತ್ತತಿ। ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಗತಾಯೇವ ತಸ್ಸಾ ಅಮೋರಭಾವಂ ಜಾನನ್ತಿ। ಪಸಾಧನಂ ನವಕೋಟಿಅಗ್ಘನಕಂ ಅಹೋಸಿ, ಸತಸಹಸ್ಸಂ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಮೂಲಂ ದೀಯಿತ್ಥ।

‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ತಾಯೇತಂ ಪಸಾಧನಂ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ? ಸಾ ಕಿರ ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ವೀಸತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಾನಂ ಚೀವರಸಾಟಕಂ ದತ್ವಾ ಸುತ್ತಮ್ಪಿ ಸೂಚಿಯೋಪಿ ರಜನಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಮೇವ ಅದಾಸಿ। ತಸ್ಸ ಚೀವರದಾನಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಇಮಂ ಮಹಾಲತಾಪಸಾಧನಂ ಲಭಿ। ಇತ್ಥೀನಞ್ಹಿ ಚೀವರದಾನಂ ಮಹಾಲತಾಪಸಾಧನಭಣ್ಡೇನ ಮತ್ಥಕಂ ಪಪ್ಪೋತಿ, ಪುರಿಸಾನಂ ಇದ್ಧಿಮಯಪತ್ತಚೀವರೇನಾತಿ। ಏವಂ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ಚತೂಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ಧೀತು ಪರಿವಚ್ಛಂ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ದದಮಾನೋ ಕಹಾಪಣಪೂರಾನಿ ಪಞ್ಚ ಸಕಟಸತಾನಿ ಅದಾಸಿ, ಸುವಣ್ಣಭಾಜನಪೂರಾನಿ ಪಞ್ಚ, ರಜತಭಾಜನಪೂರಾನಿ ಪಞ್ಚ, ತಮ್ಬಭಾಜನಪೂರಾನಿ ಪಞ್ಚ, ಪತ್ತುಣ್ಣವತ್ಥಕೋಸೇಯ್ಯವತ್ಥಪೂರಾನಿ ಪಞ್ಚ, ಸಪ್ಪಿಪೂರಾನಿ ಪಞ್ಚ, ತೇಲಪೂರಾನಿ ಪಞ್ಚ, ಸಾಲಿತಣ್ಡುಲಪೂರಾನಿ ಪಞ್ಚ, ನಙ್ಗಲಫಾಲಾದಿಉಪಕರಣಪೂರಾನಿ ಪಞ್ಚಸಕಟಸತಾನಿ ಅದಾಸಿ। ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಮಮ ಧೀತು ಗತಟ್ಠಾನೇ ‘ಅಸುಕೇನ ನಾಮ ಮೇ ಅತ್ಥೋ’ತಿ ಮಾ ಪರಸ್ಸ ಗೇಹದ್ವಾರಂ ಪಹಿಣೀ’’ತಿ। ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೂಪಕರಣಾನಿ ದಾಪೇಸಿ। ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ರಥೇ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾ ತಿಸ್ಸೋ ತಿಸ್ಸೋ ವಣ್ಣದಾಸಿಯೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ರಥಸತಾನಿ ಅದಾಸಿ। ‘‘ಏತಂ ನ್ಹಾಪೇನ್ತಿಯೋ ಭೋಜೇನ್ತಿಯೋ ಅಲಙ್ಕರೋನ್ತಿಯೋ ವಿಚರಥಾ’’ತಿ ದಿಯಡ್ಢಸಹಸ್ಸಪರಿಚಾರಿಕಾಯೋ ಅದಾಸಿ। ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಮಮ ಧೀತು ಗಾವೋ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ಪುರಿಸೇ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ಗಚ್ಛಥ ಭಣೇ ಚೂಳವಜಸ್ಸ ದ್ವಾರಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ತೀಸು ಗಾವುತೇಸು ತಿಸ್ಸೋ ಭೇರಿಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ತಿಟ್ಠಥ, ಪುಥುಲತೋ ಉಸಭಮತ್ತೇ ಠಾನೇ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ತಿಟ್ಠಥ। ಗಾವೀನಂ ತತೋ ಪರಂ ಗನ್ತುಂ ಮಾ ಅದತ್ಥ। ಏವಂ ಠಿತಕಾಲೇ ಭೇರಿಸಞ್ಞಂ ಕರೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ। ತೇ ತಥಾ ಅಕಂಸು। ತೇ ಗಾವೀನಂ ವಜತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗಾವುತಂ ಗತಕಾಲೇ ಭೇರಿಸಞ್ಞಂ ಅಕಂಸು, ಪುನ ಅಡ್ಢಯೋಜನಂ ಗತಕಾಲೇ ಅಕಂಸು। ಪುನಪಿ ತಿಗಾವುತಂ ಗತಕಾಲೇ ಭೇರಿಸಞ್ಞಂ ಅಕಂಸು, ಪುಥುಲತೋ ಗಮನಞ್ಚ ನಿವಾರೇಸುಂ। ಏವಂ ದೀಘತೋ ತಿಗಾವುತೇ, ಪುಥುಲತೋ ಉಸಭಮತ್ತೇ ಠಾನೇ ಗಾವಿಯೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನಿಘಂಸನ್ತಿಯೋ ಅಟ್ಠಂಸು।

ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಮಮ ಧೀತು ಏತ್ತಕಾ ಗಾವೋ ಅಲಂ, ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಥಾ’’ತಿ ವಜದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಾಪೇಸಿ। ದ್ವಾರಸ್ಮಿಂ ಪಿದಹಿತೇ ವಿಸಾಖಾಯ ಪುಞ್ಞಬಲೇನ ಬಲವಗಾವೋ ಚ ಧೇನುಯೋ ಚ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು। ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಾರೇನ್ತಾನಂ ವಾರೇನ್ತಾನಮೇವ ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಾ ಬಲವಗಾವೋ ಚ ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಾ ಧೇನುಯೋ ಚ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ, ತತ್ತಕಾ ಬಲವವಚ್ಛಾ ತಾಸಂ ಧೇನೂನಂ ಉಸಭಾ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಅನುಬನ್ಧಾ ಅಹೇಸುಂ। ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಏವಂ ಗಾವೋ ಗತಾ’’ತಿ? ನಿವಾರೇನ್ತಾನಂ ನಿವಾರೇನ್ತಾನಂ ದಿನ್ನದಾನಸ್ಸ। ಸಾ ಕಿರ ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಕಿಕಿಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಸತ್ತನ್ನಂ ಧೀತಾನಂ ಕನಿಟ್ಠಾ ಸಙ್ಘದಾಸೀ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ವೀಸತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಾನಂ ಪಞ್ಚಗೋರಸದಾನಂ ದದಮಾನಾ ಥೇರಾನಞ್ಚ ದಹರಾನಞ್ಚ ಸಾಮಣೇರಾನಞ್ಚ ಪತ್ತಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ, ‘‘ಅಲಂ, ಅಲ’’ನ್ತಿ ನಿವಾರೇನ್ತಾನಮ್ಪಿ ‘‘ಇದಂ ಮಧುರಂ, ಇದಂ ಮನಾಪ’’ನ್ತಿ ಅದಾಸಿ। ಏವಂ ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ವಾರಿಯಮಾನಾಪಿ ಗಾವೋ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು। ಸೇಟ್ಠಿನಾ ಏತ್ತಕಸ್ಸ ಧನಸ್ಸ ದಿನ್ನಕಾಲೇ ಸೇಟ್ಠಿಭರಿಯಾ ಆಹ – ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಮಯ್ಹಂ ಧೀತು ಸಬ್ಬಂ ಸಂವಿದಹಿತಂ, ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಾ ಪನ ದಾಸದಾಸಿಯೋ ನ ಸಂವಿದಹಿತಾ, ಕಿಂ ಕಾರಣಾ’’ತಿ? ‘‘ಮಮ ಧೀತರಿ ಸಸಿನೇಹನಿಸ್ಸಿನೇಹಾನಂ ಜಾನನತ್ಥಂ। ಅಹಞ್ಹಿ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗಚ್ಛಮಾನಕೇ ಗೀವಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ನ ಪಹಿಣಾಮಿ, ಯಾನಂ ಆರುಯ್ಹ ಗಮನಕಾಲೇಯೇವ ಏತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತುಕಾಮಾ ಗಚ್ಛನ್ತು, ಮಾ ಅಗನ್ತುಕಾಮಾತಿ ವಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ।

ಅಥ ‘‘ಸ್ವೇ ಮಮ ಧೀತಾ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಗಬ್ಭೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಧೀತರಂ ಸಮೀಪೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಅಮ್ಮ, ಪತಿಕುಲೇ ವಸನ್ತಿಯಾ ನಾಮ ಇಮಞ್ಚ ಇಮಞ್ಚ ಆಚಾರಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಓವಾದಮದಾಸಿ। ಅಯಮ್ಪಿ ಮಿಗಾರಸೇಟ್ಠಿ ಅನನ್ತರಗಬ್ಭೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಧನಞ್ಚಯಸೇಟ್ಠಿನೋ ಓವಾದಂ ಅಸ್ಸೋಸಿ। ಸೋಪಿ ಸೇಟ್ಠಿ ಧೀತರಂ ಏವಂ ಓವದಿ –

‘‘ಅಮ್ಮ, ಸಸುರಕುಲೇ ವಸನ್ತಿಯಾ ನಾಮ ಅನ್ತೋಅಗ್ಗಿ ಬಹಿ ನ ನೀಹರಿತಬ್ಬೋ, ಬಹಿಅಗ್ಗಿ ಅನ್ತೋ ನ ಪವೇಸೇತಬ್ಬೋ, ದದನ್ತಸ್ಸೇವ ದಾತಬ್ಬಂ, ಅದದನ್ತಸ್ಸ ನ ದಾತಬ್ಬಂ, ದದನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅದದನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ದಾತಬ್ಬಂ, ಸುಖಂ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಂ, ಸುಖಂ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ಸುಖಂ ನಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ಅಗ್ಗಿ ಪರಿಚರಿತಬ್ಬೋ, ಅನ್ತೋದೇವತಾ ನಮಸ್ಸಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ।

ಇಮಂ ದಸವಿಧಂ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಸಬ್ಬಾ ಸೇನಿಯೋ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ರಾಜಸೇನಾಯ ಮಜ್ಝೇ ಅಟ್ಠ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೇ ಪಾಟಿಭೋಗೇ ಗಹೇತ್ವಾ, ‘‘ಸಚೇ ಮೇ ಗತಟ್ಠಾನೇ ಧೀತು ದೋಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸೋಧೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ನವಕೋಟಿಅಗ್ಘನಕೇನ ಮಹಾಲತಾಪಸಾಧನೇನ ಧೀತರಂ ಪಸಾಧೇತ್ವಾ ನ್ಹಾನಚುಣ್ಣಮೂಲಕಂ ಚತುಪಣ್ಣಾಸಕೋಟಿಧನಂ ದತ್ವಾ ಯಾನಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಸಾಕೇತಸ್ಸ ಸಾಮನ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕೇಸು ಅನುರಾಧಪುರಮತ್ತೇಸು ಚುದ್ದಸಸು ಭತ್ತಗಾಮೇಸು ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸಿ – ‘‘ಮಮ ಧೀತರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತುಕಾಮಾ ಗಚ್ಛನ್ತೂ’’ತಿ। ತೇ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾವ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಯ್ಯಾಯ ಗಮನಕಾಲೇ ಕಿಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಇಧಾ’’ತಿ ಚುದ್ದಸ ಗಾಮಕಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಸೇಸೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು? ಧನಞ್ಚಯಸೇಟ್ಠಿಪಿ ರಞ್ಞೋ ಚ ಮಿಗಾರಸೇಟ್ಠಿನೋ ಚ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಥೋಕಂ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಧೀತರಂ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ।

ಮಿಗಾರಸೇಟ್ಠಿಪಿ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛತೋ ಯಾನಕೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಬಲಕಾಯಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಕೇ ನಾಮೇತೇ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಸುಣಿಸಾಯ ವೋ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಾ ದಾಸಿದಾಸಾ’’ತಿ। ‘‘ಏತ್ತಕೇ ಕೋ ಪೋಸೇಸ್ಸ’’ತಿ? ‘‘ಪೋಥೇತ್ವಾ ತೇ ಪಲಾಪೇಥ, ಅಪಲಾಯನ್ತೇ ಇತೋ ದಣ್ಡಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ। ವಿಸಾಖಾ ಪನ ‘‘ಅಪೇಥ, ಮಾ ವಾರೇಥ, ಬಲಮೇವ ಬಲಸ್ಸ ಭತ್ತಂ ದಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ। ಸೇಟ್ಠಿ ಏವಂ ವುತ್ತೇಪಿ, ‘‘ಅಮ್ಮ, ನತ್ಥಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏತೇಹಿ ಅತ್ಥೋ, ಕೋ ಏತೇ ಪೋಸೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಲೇಡ್ಡುದಣ್ಡಾದೀಹಿ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಪಲಾಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಕೇ ‘‘ಅಲಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏತ್ತಕೇಹೀ’’ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾಯಾಸಿ। ಅಥ ವಿಸಾಖಾ ಸಾವತ್ಥಿನಗರದ್ವಾರಂ ಸಮ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಯಾನಸ್ಮಿಂ ನು ಖೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪವಿಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ಉದಾಹು ರಥೇ ಠತ್ವಾ’’ತಿ। ಅಥಸ್ಸಾ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಯಾನೇನ ಮೇ ಪವಿಸನ್ತಿಯಾ ಮಹಾಲತಾಪಸಾಧನಸ್ಸ ವಿಸೇಸೋ ನ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಸಾ ಸಕಲನಗರಸ್ಸ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೀ ರಥೇ ಠತ್ವಾ ನಗರಂ ಪಾವಿಸಿ। ಸಾವತ್ಥಿವಾಸಿನೋ ವಿಸಾಖಾಯ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಏಸಾ ಕಿರ ವಿಸಾಖಾ ನಾಮ, ಏವರೂಪಾ ಅಯಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಏತಿಸ್ಸಾವ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ಇತಿ ಸಾ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಗೇಹಂ ಪಾವಿಸಿ। ಗತದಿವಸೇ ಚಸ್ಸಾ ಸಕಲನಗರವಾಸಿನೋ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧನಞ್ಚಯಸೇಟ್ಠಿ ಅತ್ತನೋ ನಗರಂ ಸಮ್ಪತ್ತಾನಂ ಮಹಾಸಕ್ಕಾರಂ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ ಯಥಾಸತ್ತಿ ಯಥಾಬಲಂ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಪಹಿಣಿಂಸು। ವಿಸಾಖಾ ಪಹಿತಪಹಿತಂ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ನಗರೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಸು ಕುಲೇಸು ಸಬ್ಬತ್ಥಕಮೇವ ದಾಪೇಸಿ। ಇತಿ ಸಾ ‘‘ಇದಂ ಮಯ್ಹಂ ಮಾತು ದೇಥ, ಇದಂ ಮಯ್ಹಂ ಪಿತು ದೇಥ, ಇದಂ ಮಯ್ಹಂ ಭಾತು ದೇಥ, ಇದಂ ಮಯ್ಹಂ ಭಗಿನಿಯಾ ದೇಥಾ’’ತಿ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ವಯಾನುರೂಪಂ ಪಿಯವಚನಂ ವತ್ವಾ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಪೇಸೇನ್ತೀ ಸಕಲನಗರವಾಸಿನೋ ಞಾತಕೇ ವಿಯ ಅಕಾಸಿ। ಅಥಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಭಾಗಸಮನನ್ತರೇ ಆಜಞ್ಞವಳವಾಯ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಂ ಅಹೋಸಿ। ಸಾ ದಾಸೀಹಿ ದಣ್ಡದೀಪಿಕಾ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ವಳವಂ ಉಣ್ಹೋದಕೇನ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ತೇಲೇನ ಮಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ।

ಮಿಗಾರಸೇಟ್ಠಿಪಿ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಆವಾಹಮಙ್ಗಲಂ ಕರೋನ್ತೋ ಧುರವಿಹಾರೇ ವಸನ್ತಮ್ಪಿ ತಥಾಗತಂ ಅಮನಸಿಕರಿತ್ವಾ ದೀಘರತ್ತಂ ನಗ್ಗಸಮಣಕೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ಪೇಮೇನ ಚೋದಿಯಮಾನೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಅಯ್ಯಾನಮ್ಪಿ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕದಿವಸಂ ಅನೇಕಸತೇಸು ನವಭಾಜನೇಸು ನಿರುದಕಪಾಯಾಸಂ ಪಚಾಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತೇ ಅಚೇಲಕೇ ನಿಮನ್ತಾಪೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋಗೇಹಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ, ‘‘ಆಗಚ್ಛತು ಮೇ ಸುಣಿಸಾ, ಅರಹನ್ತೇ ವನ್ದತೂ’’ತಿ ವಿಸಾಖಾಯ ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿ। ಸಾ ‘‘ಅರಹನ್ತೋ’’ತಿ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅರಿಯಸಾವಿಕಾ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠಾ ಹುತ್ವಾ ತೇಸಂ ಭೋಜನಟ್ಠಾನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತೇ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ, ‘‘ಏವರೂಪಾ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪವಿರಹಿತಾ ಅರಹನ್ತಾ ನಾಮ ನ ಹೋನ್ತಿ, ಕಸ್ಮಾ ಮಂ ಸಸುರೋ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇಸೀ’’ತಿ, ‘‘ಧೀ, ಧೀ’’ತಿ ಸೇಟ್ಠಿಂ ಗರಹಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತಾ। ಅಚೇಲಕಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಸೇಟ್ಠಿಂ ಗರಹಿಂಸು – ‘‘ಕಿಂ ತ್ವಂ, ಗಹಪತಿ, ಅಞ್ಞಂ ನಾಲತ್ಥ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾವಿಕಂ ಮಹಾಕಾಳಕಣ್ಣಿಂ ಇಧ ಪವೇಸೇಸಿ, ವೇಗೇನ ನಂ ಇಮಸ್ಮಾ ಗೇಹಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪೇಹೀ’’ತಿ। ಸೋ ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಮಯಾ ಇಮೇಸಂ ವಚನಮತ್ತೇನೇವ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪೇತುಂ, ಮಹಾಕುಲಸ್ಸ ಸಾ ಧೀತಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಅಯ್ಯಾ, ದಹರಾ ನಾಮ ಜಾನಿತ್ವಾ ವಾ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ವಾ ಕರೇಯ್ಯುಂ, ತುಮ್ಹೇ ತುಣ್ಹೀ ಹೋಥಾ’’ತಿ ತೇ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಮಹಾರಹೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಯಂ ನಿರುದಕಂ ಮಧುಪಾಯಾಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ।

ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಏಕೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕತ್ಥೇರೋ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೋ ತಂ ನಿವೇಸನಂ ಪಾವಿಸಿ। ವಿಸಾಖಾ ಸಸುರಂ ಬೀಜಯಮಾನಾ ಠಿತಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಸುರಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖಿತುಂ ಅಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಯಥಾ ಸೋ ಥೇರಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಅಪಗನ್ತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಸೋ ಪನ ಬಾಲೋ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾಪಿ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಅಧೋಮುಖೋ ಭುಞ್ಜತೇವ। ವಿಸಾಖಾ ‘‘ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾಪಿ ಮೇ ಸಸುರೋ ಸಞ್ಞಂ ನ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ, ‘‘ಅತಿಚ್ಛಥ, ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಸಸುರೋ ಪುರಾಣಂ ಖಾದತೀ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋ ನಿಗಣ್ಠೇಹಿ ಕಥಿತಕಾಲೇ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾಪಿ ‘‘ಪುರಾಣಂ ಖಾದತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಕ್ಖಣೇಯೇವ ಹತ್ಥಂ ಅಪನೇತ್ವಾ, ‘‘ಇಮಂ ಪಾಯಾಸಂ ಇತೋ ನೀಹರಥ, ಏತಂ ಇಮಸ್ಮಾ ಗೇಹಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಥ, ಅಯಂ ಮಂ ಏವರೂಪೇ ಮಙ್ಗಲಕಾಲೇ ಅಸುಚಿಖಾದಕಂ ನಾಮ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಆಹ। ತಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ ನಿವೇಸನೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ದಾಸಕಮ್ಮಕರಾ ವಿಸಾಖಾಯ ಸನ್ತಕಾವ, ಕೋ ನಂ ಹತ್ಥೇ ವಾ ಪಾದೇ ವಾ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸತಿ, ಮುಖೇನ ಕಥೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋಪಿ ನತ್ಥಿ। ವಿಸಾಖಾ ಸಸುರಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ತಾತ, ನ ಏತ್ತಕೇನೇವ ಮಯಂ ನಿಕ್ಖಮಾಮ, ನಾಹಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಉದಕತಿತ್ಥತೋ ಕುಮ್ಭದಾಸೀ ವಿಯ ಆನೀತಾ, ಧರಮಾನಕಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಧೀತರೋ ನಾಮ ನ ಏತ್ತಕೇನೇವ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ, ಏತೇನೇವ ಮೇ ಕಾರಣೇನ ಪಿತಾ ಇಧಾಗಮನಕಾಲೇ ಅಟ್ಠ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘ಸಚೇ ಮೇ ಧೀತು ದೋಸೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸೋಧೇಯ್ಯಾಥಾ’ತಿ ವತ್ವಾ ಮಂ ತೇಸಂ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇಸಿ, ತೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ದೋಸಾದೋಸಂ ಸೋಧಾಪೇಥಾ’’ತಿ।

ಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಕಲ್ಯಾಣಂ ಏಸಾ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ಅಟ್ಠ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಅಯಂ ದಾರಿಕಾ ಮಙ್ಗಲಕಾಲೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಯಂ ನಿರುದಕಪಾಯಾಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಂ ಮಂ ‘ಅಸುಚಿಖಾದಕೋ’ತಿ ವದತೀ’’ತಿ ಆಹ, ‘‘ಇಮಿಸ್ಸಾ ದೋಸಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಗೇಹತೋ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಥಾ’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ ಕಿರ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ। ನಾಹಂ ಏವಂ ವದಾಮಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪನ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕತ್ಥೇರೇ ಘರದ್ವಾರೇ ಠಿತೇ ಸಸುರೋ ಮೇ ಅಪ್ಪೋದಕಂ ಮಧುಪಾಯಾಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋ ತಂ ನ ಮನಸಿಕರೋತಿ, ಅಹಂ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸಸುರೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಪುಞ್ಞಂ ನ ಕರೋತಿ, ಪುರಾಣಪುಞ್ಞಮೇವ ಖಾದತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಅತಿಚ್ಛಥ, ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಸಸುರೋ ಪುರಾಣಂ ಖಾದತೀ’’ತಿ ಅವಚಂ, ‘‘ಏತ್ಥ ಮೇ ಕೋ ದೋಸೋ’’ತಿ? ‘‘ಅಯ್ಯ, ಇಧ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧೀತಾ ಯುತ್ತಂ ಕಥೇತಿ, ತ್ವಂ ಕಸ್ಮಾ ಕುಜ್ಝಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಯ್ಯಾ, ಏಸ ತಾವ ದೋಸೋ ಮಾ ಹೋತು, ಅಯಂ ಪನ ಏಕದಿವಸಂ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ದಾಸೀಪರಿವುತಾ ಪಚ್ಛಾಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸೀ’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ ಕಿರ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ। ‘‘ತಾತಾ, ನಾಹಂ ಅಞ್ಞೇನ ಕಾರಣೇನ ಗತಾ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಗೇಹೇ ಆಜಾನೇಯ್ಯವಳವಾಯ ವಿಜಾತಾಯ ಸಞ್ಞಮ್ಪಿ ಅಕತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತುಂ ನಾಮ ಅಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ದಣ್ಡದೀಪಿಕಾ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಉಣ್ಹೋದಕಾದೀನಿಪಿ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ದಾಸೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಳವಾಯ ವಿಜಾತಪರಿಹಾರಂ ಕಾರಾಪೇಸಿಂ, ‘‘ಏತ್ಥ ಮೇ ಕೋ ದೋಸೋ’’ತಿ? ‘‘ಅಯ್ಯ, ಇಧ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧೀತಾ ತವ ಗೇಹೇ ದಾಸೀಹಿಪಿ ಅಕತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ತ್ವಂ ಕಿಂ ಏತ್ಥ ದೋಸಂ ಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ?

ಅಯ್ಯಾ, ಇಧಾಪಿ ತಾವ ದೋಸೋ ಮಾ ಹೋತು, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪನ ಪಿತಾ ಇಧಾಗಮನಕಾಲೇ ಇಮಂ ಓವದನ್ತೋ ಗುಯ್ಹೇ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ದಸ ಓವಾದೇ ಅದಾಸಿ, ತೇಸಂ ಅತ್ಥಂ ನ ಜಾನಾಮಿ, ತೇಸಂ ಮೇ ಅತ್ಥಂ ಕಥೇತು। ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪನ ಪಿತಾ ‘‘ಅನ್ತೋಅಗ್ಗಿ ಬಹಿ ನ ನೀಹರಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಆಹ, ‘‘ಸಕ್ಕಾ ನು ಖೋ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಉಭತೋ ಪಟಿವಿಸ್ಸಕಗೇಹಾನಂ ಅಗ್ಗಿಂ ಅದತ್ವಾ ವಸಿತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ಏವಂ ಕಿರ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ। ‘‘ತಾತಾ, ಮಯ್ಹಂ ಪಿತಾ ನ ಏತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕಥೇಸಿ। ಇದಂ ಪನ ಸನ್ಧಾಯ ಕಥೇಸಿ – ‘ಅಮ್ಮ, ತವ ಸಸ್ಸುಸಸುರಸಾಮಿಕಾನಂ ಅಗುಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಬಹಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ಠತ್ವಾ ಮಾ ಕಥೇಸಿ। ಏವರೂಪೋ ಹಿ ಅಗ್ಗಿಸದಿಸೋ ಅಗ್ಗಿ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’’ತಿ।

ಅಯ್ಯಾ, ಏತಂ ತಾವ ಏವಂ ಹೋತು, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪನ ಪಿತಾ ‘‘ಬಾಹಿರತೋ ಅಗ್ಗಿ ನ ಅನ್ತೋ ಪವೇಸೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಆಹ, ‘‘ಕಿಂ ಸಕ್ಕಾ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಅನ್ತೋ ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬುತೇ ಬಾಹಿರತೋ ಅಗ್ಗಿಂ ಅನಾಹರಿತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ಏವಂ ಕಿರ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ। ತಾತಾ, ಮಯ್ಹಂ ಪಿತಾ ನ ಏತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಕಥೇಸಿ, ಇದಂ ಪನ ಸನ್ಧಾಯ ಕಥೇಸಿ – ಸಚೇ ಪಟಿವಿಸ್ಸಕಗೇಹೇಸು ಇತ್ಥಿಯೋ ವಾ ಪುರಿಸಾ ವಾ ಸಸ್ಸುಸಸುರಸಾಮಿಕಾನಂ ಅಗುಣಂ ಕಥೇನ್ತಿ, ತೇಹಿ ಕಥಿತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಅಸುಕೋ ನಾಮ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಏವಞ್ಚ ಏವಞ್ಚ ಅಗುಣಂ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ಪುನ ಮಾ ಕಥೇಯ್ಯಾಸಿ। ‘‘ಏತೇನ ಹಿ ಅಗ್ಗಿನಾ ಸದಿಸೋ ಅಗ್ಗಿ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ। ಏವಂ ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಕಾರಣೇ ಸಾ ನಿದ್ದೋಸಾವ ಅಹೋಸಿ। ಯಥಾ ಚ ಏತ್ಥ, ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ।

ತೇಸು ಪನ ಅಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯಮ್ಪಿ ಹಿ ತಸ್ಸಾ ಪಿತರಾ ‘‘ಯೇ ದದನ್ತಿ, ತೇಸಂಯೇವ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಂ ‘‘ಯಾಚಿತಕಂ ಉಪಕರಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಯೇ ಪಟಿದೇನ್ತಿ, ತೇಸಞ್ಞೇವ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ।

‘‘ಯೇ ನ ದೇನ್ತಿ, ತೇಸಂ ನ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಯೇ ಯಾಚಿತಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನ ಪಟಿದೇನ್ತಿ, ತೇಸಂ ನ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ।

‘‘ದದನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅದದನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಪನ ದಲಿದ್ದೇಸು ಞಾತಿಮಿತ್ತೇಸು ಸಮ್ಪತ್ತೇಸು ತೇ ಪಟಿದಾತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತು ವಾ ಮಾ ವಾ, ತೇಸಂ ದಾತುಮೇವ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ।

‘‘ಸುಖಂ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಸಸ್ಸುಸಸುರಸಾಮಿಕೇ ದಿಸ್ವಾ ವುಟ್ಠಾತಬ್ಬಟ್ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ।

‘‘ಸುಖಂ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಪನ ಸಸ್ಸುಸಸುರಸಾಮಿಕೇಹಿ ಪುರೇತರಂ ಅಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ತೇ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಲದ್ಧಾಲದ್ಧಂ ಞತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಸಯಂ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ।

‘‘ಸುಖಂ ನಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಸಸ್ಸುಸಸುರಸಾಮಿಕೇಹಿ ಪುರೇತರಂ ಸಯನಂ ಆರುಯ್ಹ ನ ನಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ತೇಸಂ ಕತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಸಯಂ ನಿಪಜ್ಜಿತುಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ।

‘‘ಅಗ್ಗಿ ಪರಿಚರಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಇದಂ ಪನ ಸಸ್ಸುಮ್ಪಿ ಸಸುರಮ್ಪಿ ಸಾಮಿಕಮ್ಪಿ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧಂ ವಿಯ ಉರಗರಾಜಾನಂ ವಿಯ ಚ ಕತ್ವಾ ಪಸ್ಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ।

‘‘ಅನ್ತೋದೇವತಾ ನಮಸ್ಸಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಸಸ್ಸುಞ್ಚ ಸಸುರಞ್ಚ ಸಾಮಿಕಞ್ಚ ದೇವತಾ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ದಟ್ಠುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಏವಂ ಸೇಟ್ಠಿ ಇಮೇಸಂ ದಸಓವಾದಾನಂ ಅತ್ಥಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿವಚನಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅಧೋಮುಖೋ ನಿಸೀದಿ।

ಅಥ ನಂ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಾ ‘‘ಕಿಂ ಸೇಟ್ಠಿ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧೀತು ದೋಸೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು। ‘‘ನತ್ಥಿ, ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ। ‘‘ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ನಂ ನಿದ್ದೋಸಂ ಅಕಾರಣೇನ ಗೇಹಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪೇಸೀ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೇ ವಿಸಾಖಾ ಆಹ – ‘‘ತಾತಾ, ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಮಯ್ಹಂ ಸಸುರಸ್ಸ ವಚನೇನ ಪಠಮಮೇವ ಗಮನಂ ನ ಯುತ್ತಂ, ಪಿತಾ ಪನ ಮೇ ಆಗಮನಕಾಲೇ ಮಮ ದೋಸಸೋಧನತ್ಥಾಯ ಮಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇಸಿ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಚ ಮೇ ನಿದ್ದೋಸಭಾವೋ ಞಾತೋ, ಇದಾನಿ ಚ ಮಯ್ಹಂ ಗನ್ತುಂ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ದಾಸಿದಾಸೇ ‘‘ಯಾನಾದೀಹಿ ಸಜ್ಜಾಪೇಥಾ’’ತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ। ಅಥ ನಂ ಸೇಟ್ಠಿ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಮಯಾ ಅಜಾನಿತ್ವಾವ ಕಥಿತಂ, ಖಮಾಹಿ ಮೇ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ತಾತ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಖಮಿತಬ್ಬಂ ತಾವ ಖಮಾಮಿ, ಅಹಂ ಪನ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸನ್ನಸ್ಸ ಕುಲಸ್ಸ ಧೀತಾ, ನ ಮಯಂ ವಿನಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ವತ್ತಾಮ, ಸಚೇ ಮಮ ರುಚಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತುಂ ಲಭಾಮಿ, ವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಅಮ್ಮ, ತ್ವಂ ಯಥಾರುಚಿಯಾ ತವ ಸಮಣೇ ಪಟಿಜಗ್ಗಾ’’ತಿ ಆಹ।

ವಿಸಾಖಾ ದಸಬಲಂ ನಿಮನ್ತಾಪೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ನಿವೇಸನಂ ಪವೇಸೇಸಿ। ನಗ್ಗಸಮಣಾಪಿ ಸತ್ಥು ಮಿಗಾರಸೇಟ್ಠಿನೋ ಗೇಹಂ ಗಮನಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸು। ವಿಸಾಖಾ ದಕ್ಖಿಣೋದಕಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಸಬ್ಬೋ ಸಕ್ಕಾರೋ ಪಟಿಯಾದಿತೋ, ಸಸುರೋ ಮೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದಸಬಲಂ ಪರಿವಿಸತೂ’’ತಿ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸಿ। ಅಥ ನಂ ಗನ್ತುಕಾಮಂ ಆಜೀವಕಾ ‘‘ಮಾ ಖೋ ತ್ವಂ, ಗಹಪತಿ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ನಿವಾರೇಸುಂ। ಸೋ ‘‘ಸುಣ್ಹಾ ಮೇ ಸಯಮೇವ ಪರಿವಿಸತೂ’’ತಿ ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಿ। ಸಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಟ್ಠಿತೇ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚೇ ಪುನ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸಿ – ‘‘ಸಸುರೋ ಮೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣಾತೂ’’ತಿ। ಅಥ ನಂ ‘‘ಇದಾನಿ ಅಗಮನಂ ನಾಮ ಅತಿವಿಯ ಅಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಧಮ್ಮಂ ಸೋತುಕಾಮತಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಪುನ ತೇ ಆಹಂಸು – ‘‘ತೇನ ಹಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಬಹಿಸಾಣಿಯಾ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸುಣಾಹೀ’’ತಿ। ಪುರೇತರಮೇವಸ್ಸ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಾಣಿಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿಂಸು। ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಬಹಿಸಾಣಿಯಂ ನಿಸೀದಿ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ತ್ವಂ ಬಹಿಸಾಣಿಯಂ ವಾ ನಿಸೀದ, ಪರಕುಟ್ಟೇ ವಾ ಪರಸೇಲೇ ವಾ ಪರಚಕ್ಕವಾಳೇ ವಾ ಪನ ನಿಸೀದ, ಅಹಂ ಬುದ್ಧೋ ನಾಮ ಸಕ್ಕೋಮಿ ತಂ ಮಮ ಸದ್ದಂ ಸಾವೇತು’’ನ್ತಿ ಮಹಾಜಮ್ಬುಂ ಖನ್ಧೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಚಾಲೇನ್ತೋ ವಿಯ ಅಮತವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸೇನ್ತೋ ವಿಯ ಚ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತುಂ ಅನುಪುಬ್ಬಿಂ ಕಥಂ ಆರಭಿ।

ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇ ಚ ಪನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೇ ಪುರತೋ ಠಿತಾಪಿ ಪಚ್ಛತೋ ಠಿತಾಪಿ ಚಕ್ಕವಾಳಸತಂ ಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತಾಪಿ ಅಕನಿಟ್ಠಭವನೇ ಠಿತಾಪಿ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಮಮಞ್ಞೇವ ಓಲೋಕೇತಿ, ಮಯ್ಹಮೇವ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಹಿ ತಂ ತಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ವಿಯ ತೇನ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೋ ವಿಯ ಚ ಅಹೋಸಿ। ಚನ್ದಸಮಾ ಕಿರ ಬುದ್ಧಾ। ಯಥಾ ಚನ್ದೋ ಗಗನಮಜ್ಝೇ ಠಿತೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಉಪರಿ ಚನ್ದೋ, ಮಯ್ಹಂ ಉಪರಿ ಚನ್ದೋ’’ತಿ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಖಾಯತಿ, ಏವಮೇವ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಠಿತಾನಂ ಅಭಿಮುಖೇ ಠಿತಾ ವಿಯ ಖಾಯನ್ತಿ। ಇದಂ ಕಿರ ತೇಸಂ ಅಲಙ್ಕತಸೀಸಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಿತಅಕ್ಖೀನಿ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಹದಯಮಂಸಂ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಪರಸ್ಸ ದಾಸತ್ಥಾಯ ಜಾಲಿಸದಿಸೇ ಪುತ್ತೇ ಕಣ್ಹಾಜಿನಾಸದಿಸಾ ಧೀತರೋ ಮದ್ದಿಸದಿಸಾ ಪಜಾಪತಿಯೋ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ದಿನ್ನದಾನಸ್ಸ ಫಲಂ। ಮಿಗಾರಸೇಟ್ಠಿಪಿ ಖೋ ತಥಾಗತೇ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ವಿನಿವತ್ತೇನ್ತೇ ಬಹಿಸಾಣಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಸಹಸ್ಸ ನಯಪಟಿಮಣ್ಡಿತೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಅಚಲಾಯ ಸದ್ಧಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ತೀಸು ರತನೇಸು ನಿಕ್ಕಙ್ಖೋ ಹುತ್ವಾ ಸಾಣಿಕಣ್ಣಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸುಣ್ಹಾಯ ಥನಂ ಮುಖೇನ ಗಹೇತ್ವಾ, ‘‘ತ್ವಂ ಮೇ ಅಜ್ಜತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಾತಾ’’ತಿ ತಂ ಮಾತುಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಿಗಾರಮಾತಾ ನಾಮ ಜಾತಾ। ಪಚ್ಛಾಭಾಗೇ ಪುತ್ತಂ ಲಭಿತ್ವಾಪಿ ಮಿಗಾರೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಮಕಾಸಿ।

ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ಸುಣ್ಹಾಯ ಥನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಗವತೋ ದ್ವೀಸು ಪಾದೇಸು ಸಿರಸಾ ನಿಪತಿತ್ವಾ ಪಾದೇ ಪಾಣೀಹಿ ಚ ಪರಿಸಮ್ಬಾಹನ್ತೋ ಮುಖೇನ ಚ ಪರಿಚುಮ್ಬನ್ತೋ ‘‘ಮಿಗಾರೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಮಿಗಾರೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ನಾಮಂ ಸಾವೇತ್ವಾ, ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಯತ್ಥ ನಾಮ ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲನ್ತಿ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಇದಾನಿ ಚ ಮೇ ಸುಣಿಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಞಾತಂ, ಸಬ್ಬಾ ಅಪಾಯದುಕ್ಖಾ ಮುತ್ತೋಮ್ಹಿ, ಸುಣಿಸಾ ಮೇ ಇಮಂ ಗೇಹಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೀ ಮಮ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಆಗತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಸೋಹಂ ಅಜ್ಜ ಪಜಾನಾಮಿ, ಯತ್ಥ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ।

ಅತ್ಥಾಯ ವತ ಮೇ ಭದ್ದಾ, ಸುಣಿಸಾ ಘರಮಾಗತಾ’’ತಿ॥

ವಿಸಾಖಾ ಪುನದಿವಸತ್ಥಾಯಪಿ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಮನ್ತೇಸಿ। ಅಥಸ್ಸಾ ಪುನದಿವಸೇಪಿ ಸಸ್ಸು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ತಾ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಂ ಗೇಹಂ ಸಾಸನಸ್ಸ ವಿವಟದ್ವಾರಂ ಅಹೋಸಿ। ತತೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಬಹೂಪಕಾರಾ ಮೇ ಸುಣಿಸಾ ಪಸನ್ನಾಕಾರಮಸ್ಸಾ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಏತಿಸ್ಸಾ ಭಾರಿಯಂ ಪಸಾಧನಂ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಪಸಾಧೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಸಲ್ಲಹುಕಮಸ್ಸಾ ದಿವಾ ಚ ರತ್ತೋ ಚ ಸಬ್ಬಇರಿಯಾಪಥೇಸು ಪಸಾಧನಯೋಗ್ಗಂ ಪಸಾಧನಂ ಕಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಂ ಘನಮಟ್ಠಕಂ ನಾಮ ಪಸಾಧನಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ನಿಟ್ಠಿತೇ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಭೋಜೇತ್ವಾ ವಿಸಾಖಂ ಸೋಳಸಹಿ ಗನ್ಧೋದಕಘಟೇಹಿ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸಮ್ಮುಖೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಸಾಧೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಾಪೇಸಿ। ಸತ್ಥಾ ಅನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹಾರಮೇವ ಗತೋ। ವಿಸಾಖಾಪಿ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತೀ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಾ ಅಟ್ಠ ವರೇ (ಮಹಾವ॰ ೩೫೦) ಲಭಿತ್ವಾ ಗಗನತಲೇ ಚನ್ದಲೇಖಾ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯಮಾನಾ ಪುತ್ತಧೀತಾಹಿ ವುಡ್ಢಿಂ ಪಾಪುಣಿ। ತಸ್ಸಾ ಕಿರ ದಸ ಪುತ್ತಾ ದಸ ಧೀತರೋ ಚ ಅಹೇಸುಂ। ತೇಸು ಏಕೇಕಸ್ಸ ದಸ ದಸ ಪುತ್ತಾ ದಸ ದಸ ಧೀತರೋ ಅಹೇಸುಂ। ತೇಸು ತೇಸುಪಿ ಏಕೇಕಸ್ಸ ದಸ ದಸ ಪುತ್ತಾ ದಸ ದಸ ಧೀತರೋ ಚಾತಿ ಏವಮಸ್ಸಾ ಪುತ್ತನತ್ತಪನತ್ತಸನ್ತಾನವಸೇನ ಪವತ್ತಾನಿ ವೀಸಾಧಿಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸತಾನಿ ಅಟ್ಠ ಚ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಹೇಸುಂ। ತೇನಾಹು ಪೋರಾಣಾ –

‘‘ವಿಸಾಖಾ ವೀಸತಿ ಪುತ್ತಾ, ನತ್ತಾ ಚ ಚತುರೋ ಸತಾ।

ಪನತ್ತಾ ಅಟ್ಠಸಹಸ್ಸಾ, ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಸುಪಾಕಟಾ’’ತಿ॥

ಆಯು ವೀಸವಸ್ಸಸತಂ ಅಹೋಸಿ, ಸೀಸೇ ಏಕಮ್ಪಿ ಪಲಿತಂ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ, ನಿಚ್ಚಂ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಾ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ। ತಂ ಪುತ್ತನತ್ತಪನತ್ತಪರಿವಾರಂ ವಿಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಕತಮಾ ಏತ್ಥ ವಿಸಾಖಾ’’ತಿ ಪರಿಪುಚ್ಛಿತಾರೋ ಹೋನ್ತಿ? ಯೇ ನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ‘‘ಇದಾನಿ ಥೋಕಂ ಗಚ್ಛತು, ಗಚ್ಛಮಾನಾವ ನೋ, ಅಯ್ಯಾ ಸೋಭತೀ’’ತಿ, ಚಿನ್ತೇನ್ತಿ। ಯೇ ನಂ ಠಿತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ನಿಪನ್ನಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ‘‘ಇದಾನಿ ಥೋಕಂ ನಿಪಜ್ಜತು, ನಿಪನ್ನಾವ ನೋ, ಅಯ್ಯಾ, ಸೋಭತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತಿ। ಇತಿ ಸಾ ‘‘ಚತೂಸು ಇರಿಯಾಪಥೇಸು ಅಸುಕಇರಿಯಾಪಥೇನ ನಾಮ ನ ಸೋಭತೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ ನ ಹೋತಿ। ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖೋ ಪನ ಹತ್ಥೀನಂ ಬಲಂ ಧಾರೇತಿ। ರಾಜಾ ‘‘ವಿಸಾಖಾ ಕಿರ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಹತ್ಥೀನಂ ಬಲಂ ಧಾರೇತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಆಗಮನವೇಲಾಯ ಥಾಮಂ ವೀಮಂಸಿತುಕಾಮೋ ಹತ್ಥಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇಸಿ, ಸೋ ಸೋಣ್ಡಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಿಸಾಖಾಭಿಮುಖೋ ಅಗಮಾಸಿ। ತಸ್ಸಾ ಪರಿವಾರಿತ್ಥಿಯೋ ಪಞ್ಚಸತಾ ಏಕಚ್ಚಾ ಪಲಾಯಿಂಸು, ಏಕಚ್ಚಾ ನ ಪರಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ – ‘‘ರಾಜಾ ಕಿರ ತೇ, ಅಯ್ಯೇ, ಬಲಂ ವೀಮಂಸಿತುಕಾಮೋ ಹತ್ಥಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇಸೀ’’ತಿ ವದಿಂಸು। ವಿಸಾಖಾ ಇಮಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ ಪಲಾಯಿತೇನ, ಕಥಂ ನು ಖೋ ತಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಸಚೇ ತಂ ದಳ್ಹಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ವಿನಸ್ಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ದ್ವೀಹಿ ಅಙ್ಗುಲೀಹಿ ಸೋಣ್ಡಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಟಿಪಣಾಮೇಸಿ। ಹತ್ಥೀ ಅತ್ತಾನಂ ಸನ್ಧಾರೇತ್ವಾ ಠಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಉಕ್ಕುಟಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಪತಿತೋ। ಮಹಾಜನೋ ಸಾಧುಕಾರಂ ಅದಾಸಿ। ಸಾಪಿ ಸಪರಿವಾರಾ ಸೋತ್ಥಿನಾ ಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸಿ।

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಸಾಖಾ ಮಿಗಾರಮಾತಾ ಬಹುಪುತ್ತಾ ಹೋತಿ ಬಹುನತ್ತಾ ಅರೋಗಪುತ್ತಾ ಅರೋಗನತ್ತಾ ಅಭಿಮಙ್ಗಲಸಮ್ಮತಾ, ತಾವತಕೇಸು ಪುತ್ತನತ್ತೇಸು ಏಕೋಪಿ ಅನ್ತರಾ ಮರಣಂ ಪತ್ತೋ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ। ಸಾವತ್ಥಿವಾಸಿನೋ ಮಙ್ಗಲೇಸು ಛಣೇಸು ವಿಸಾಖಂ ಪಠಮಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಭೋಜೇನ್ತಿ। ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ಉಸ್ಸವದಿವಸೇ ಮಹಾಜನೇ ಮಣ್ಡಿತಪಸಾಧಿತೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾಯ ವಿಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ವಿಸಾಖಾಪಿ ನಿಮನ್ತಿತಟ್ಠಾನೇ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಮಹಾಲತಾಪಸಾಧನಂ ಪಸಾಧೇತ್ವಾ ಮಹಾಜನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಭರಣಾನಿ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇನ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ದಾಸಿಯಾ ಅದಾಸಿ। ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ –

‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಉಸ್ಸವೋ ಹೋತಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಾ ಆರಾಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ವಿಸಾಖಾಪಿ ಮಿಗಾರಮಾತಾ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಾ ವಿಹಾರಂ ಗಚ್ಛತಿ। ಅಥ ಖೋ ವಿಸಾಖಾ ಮಿಗಾರಮಾತಾ ಆಭರಣಾನಿ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇನ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ದಾಸಿಯಾ ಅದಾಸಿ ‘ಹನ್ದ ಜೇ ಇಮಂ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೫೦೩)।

ಸಾ ಕಿರ ವಿಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏವರೂಪಂ ಮಹಗ್ಘಂ ಪಸಾಧನಂ ಸೀಸೇ ಪಟಿಮುಕ್ಕಂ ಯಾವ ಪಾದಪಿಟ್ಠಿಂ ಅಲಙ್ಕಾರಂ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತುಂ ಅಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ನಂ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪುಞ್ಞೇನೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತಾಯ ಪಞ್ಚಹತ್ಥಿಥಾಮಧರಾಯ ದಾಸಿಯಾ ಹತ್ಥೇ ಅದಾಸಿ। ಸಾ ಏವ ಕಿರ ತಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ। ತೇನ ನಂ ಆಹ – ‘‘ಅಮ್ಮ, ಇಮಂ ಪಸಾಧನಂ ಗಣ್ಹ, ಸತ್ಥುಸನ್ತಿಕಾ ನಿವತ್ತನಕಾಲೇ ಪಸಾಧೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ। ತಂ ಪನ ದತ್ವಾ ಘನಮಟ್ಠಕಂ ಪಸಾಧನಂ ಪಸಾಧೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಅಸ್ಸೋಸಿ, ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಾವಸಾನೇ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಸಾಪಿಸ್ಸಾ ದಾಸೀ ತಂ ಪಸಾಧನಂ ಪಮುಟ್ಠಾ। ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪನ ಪಕ್ಕನ್ತಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಸಚೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಮುಟ್ಠಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಪಟಿಸಾಮೇತಿ। ಇತಿ ಸೋ ತಂ ದಿವಸಂ ಮಹಾಲತಾಪಸಾಧನಂ ದಿಸ್ವಾ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸಿ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ವಿಸಾಖಾ ಪಸಾಧನಂ ಪಮುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಗತಾ’’ತಿ। ‘‘ಏಕಮನ್ತಂ ಠಪೇಹಿ, ಆನನ್ದಾ’’ತಿ। ಥೇರೋ ತಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸೋಪಾನಪಸ್ಸೇ ಲಗ್ಗೇತ್ವಾ ಠಪೇಸಿ।

ವಿಸಾಖಾಪಿ ಸುಪ್ಪಿಯಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ‘‘ಆಗನ್ತುಕಗಮಿಕಗಿಲಾನಾದೀನಂ ಕತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅನ್ತೋವಿಹಾರೇ ವಿಚರಿ। ತಾ ಪನ ಉಪಾಸಿಕಾಯೋ ಅನ್ತೋವಿಹಾರೇ ದಿಸ್ವಾ ಸಪ್ಪಿಮಧುತೇಲಾದೀಹಿ ಅತ್ಥಿಕಾ ಪಕತಿಯಾವ ದಹರಾ ಚ ಸಾಮಣೇರಾ ಚ ಥಾಲಕಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿ। ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ದಿವಸೇ ತಥೇವ ಕರಿಂಸು। ಅಥೇಕಂ ಗಿಲಾನಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದಿಸ್ವಾ ಸುಪ್ಪಿಯಾ (ಮಹಾವ॰ ೨೮೦) ‘‘ಕೇನತ್ಥೋ ಅಯ್ಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಪಟಿಚ್ಛಾದನೀಯೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಹೋತು, ಅಯ್ಯ, ಪೇಸೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಂ ಅಲಭನ್ತೀ ಅತ್ತನೋ ಊರುಮಂಸೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಸತ್ಥರಿ ಪಸಾದೇನ ಪಾಕತಿಕಸರೀರಾವ ಅಹೋಸಿ। ವಿಸಾಖಾಪಿ ಗಿಲಾನೇ ಚ ದಹರೇ ಚ ಸಾಮಣೇರೇ ಚ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ದ್ವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವಿಹಾರೂಪಚಾರೇ ಠಿತಾ, ‘‘ಅಮ್ಮ, ಪಸಾಧನಂ ಆಹರ ಪಸಾಧೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಾ ದಾಸೀ ಪಮುಸ್ಸಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ, ‘‘ಅಯ್ಯೇ, ಪಮುಟ್ಠಾಮ್ಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಏಹಿ, ಸಚೇ ಪನ ಮಯ್ಹಂ ಅಯ್ಯೇನ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇನ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠಪಿತಂ ಹೋತಿ, ಮಾ ಆಹರೇಯ್ಯಾಸಿ, ಅಯ್ಯಸ್ಸೇವ ತಂ ಮಯಾ ಪರಿಚ್ಚತ್ತ’’ನ್ತಿ। ಜಾನಾತಿ ಕಿರ ಸಾ ‘‘ಕುಲಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಮುಟ್ಠಭಣ್ಡಕಂ ಥೇರೋ ಪಟಿಸಾಮೇತೀ’’ತಿ; ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ। ಥೇರೋಪಿ ತಂ ದಾಸಿಂ ದಿಸ್ವಾವ ‘‘ಕಿಮತ್ಥಂ ಆಗತಾಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಅಯ್ಯಾಯ ಮೇ ಪಸಾಧನಂ ಪಮುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಆಗತಾಮ್ಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಏತಸ್ಮಿಂ ಮೇ ಸೋಪಾನಪಸ್ಸೇ ಠಪಿತಂ, ಗಚ್ಛ ನಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ಸಾ, ‘‘ಅಯ್ಯ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಹತ್ಥೇನ ಆಮಟ್ಠಭಣ್ಡಕಂ ಮಯ್ಹಂ ಅಯ್ಯಾಯ ಅನಾಹಾರಿಯಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತುಚ್ಛಹತ್ಥಾವ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ವಿಸಾಖಾಯ ಪುಟ್ಠಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ‘‘ಅಮ್ಮ , ನಾಹಂ ಮಮ ಅಯ್ಯೇನ ಆಮಟ್ಠಭಣ್ಡಂ ಪಿಲನ್ಧಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪರಿಚ್ಚತ್ತಂ ಮಯಾ। ಅಯ್ಯಾನಂ ಪನ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತುಂ ದುಕ್ಖಂ, ತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ಉಪನೇಸ್ಸಾಮಿ, ಗಚ್ಛ, ತಂ ಆಹರಾಹೀ’’ತಿ। ಸಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಹರಿ। ವಿಸಾಖಾ ತಂ ಅಪಿಲನ್ಧಿತ್ವಾವ ಕಮ್ಮಾರೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಅಗ್ಘಾಪೇಸಿ। ತೇಹಿ ‘‘ನವ ಕೋಟಿಯೋ ಅಗ್ಘತಿ, ಹತ್ಥಕಾರಾಪಣಿಯಂ ಪನಸ್ಸ ಸತಸಹಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಪಸಾಧನಂ ಯಾನೇ ಠಪಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ ತಂ ವಿಕ್ಕಿಣಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ಭತ್ತಕಂ ಧನಂ ದತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿಂತು ನ ಕೋಚಿ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ। ತಞ್ಹಿ ಪಸಾಧನಂ ಪಸಾಧೇತುಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ ದುಲ್ಲಭಾ। ಪಥವಿಮಣ್ಡಲಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ತಿಸ್ಸೋವ ಇತ್ಥಿಯೋ ಮಹಾಲತಾಪಸಾಧನಂ ಲಭಿಂಸು ವಿಸಾಖಾ ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಾ, ಬನ್ಧುಲಮಲ್ಲಸೇನಾಪತಿಸ್ಸ ಭರಿಯಾ, ಮಲ್ಲಿಕಾ, ಬಾರಾಣಸೀಸೇಟ್ಠಿನೋ ಧೀತಾತಿ।

ತಸ್ಮಾ ವಿಸಾಖಾ ಸಯಮೇವ ತಸ್ಸ ಮೂಲಂ ದತ್ವಾ ಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಾ ನವ ಕೋಟಿಯೋ ಸಕಟೇ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ನೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಅಯ್ಯೇನ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇನ ಮಮ ಪಸಾಧನಂ ಹತ್ಥೇನ ಆಮಟ್ಠಂ, ತೇನ ಆಮಟ್ಠಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ಸಕ್ಕಾ ತಂ ಮಯಾ ಪಿಲನ್ಧಿತುಂ। ತಂ ಪನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಉಪನೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ವಿಕ್ಕಿಣಾಪೇನ್ತೀ ಅಞ್ಞಂ ತಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಸಮತ್ಥಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಅಹಮೇವ ತಸ್ಸ ಮೂಲಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಆಗತಾ, ಚತೂಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಕತರಪಚ್ಚಯೇನ ಉಪನೇಸ್ಸಾಮಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ಪಾಚೀನದ್ವಾರೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಕಾತುಂ ತೇ ಯುತ್ತಂ ವಿಸಾಖೇತಿ ‘‘ಯುತ್ತಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವಿಸಾಖಾ ತುಟ್ಠಮಾನಸಾ ನವಕೋಟೀಹಿ ಭೂಮಿಮೇವ ಗಣ್ಹಿ। ಅಪರಾಹಿ ನವಕೋಟೀಹಿ ವಿಹಾರಂ ಕಾತುಂ ಆರಭಿ।

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ದೇವಲೋಕಾ ಚವಿತ್ವಾ ಭದ್ದಿಯನಗರೇ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ಭದ್ದಿಯಸ್ಸ ನಾಮ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಉತ್ತರದ್ವಾರಾಭಿಮುಖೋ ಅಹೋಸಿ। ಪಕತಿಯಾ ಹಿ ಸತ್ಥಾ ವಿಸಾಖಾಯ ಗೇಹೇ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಜೇತವನೇ ವಸತಿ। ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾಚೀನದ್ವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಾರಾಮೇ ವಸತಿ। ಉತ್ತರದ್ವಾರಂ ಸನ್ಧಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಂಯೇವ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಜಾನನ್ತಿ। ವಿಸಾಖಾಪಿ ತಂ ದಿವಸಂ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಉತ್ತರದ್ವಾರಾಭಿಮುಖೋ ಗತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಚಾರಿಕಂ ಗನ್ತುಕಾಮತ್ಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ವಿಸಾಖೇ’’ತಿ। ‘‘ಭನ್ತೇ, ಏತ್ತಕಂ ಧನಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಿಹಾರಂ ಕಾರೇಮಿ, ನಿವತ್ತಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಅನಿವತ್ತಗಮನಂ ಇದಂ ವಿಸಾಖೇ’’ತಿ। ಸಾ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಹೇತುಸಮ್ಪನ್ನಂ ಕಞ್ಚಿ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ ಭಗವಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಕತಾಕತವಿಜಾನನಕಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಯಂ ರುಚ್ಚಸಿ, ತಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಗಣ್ಹ ವಿಸಾಖೇ’’ತಿ ಆಹ। ಸಾ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಪಿಯಾಯತಿ, ‘‘ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ ಇದ್ಧಿಮಾ, ಏತಂ ಮೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಲಹುಂ ನಿಪ್ಫಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪನ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿ। ಥೇರೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಓಲೋಕೇಸಿ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ತವ ಪರಿವಾರೇ ಪಞ್ಚಸತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿವತ್ತ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ। ತಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ ಪಞ್ಞಾಸಸಟ್ಠಿಯೋಜನಾನಿಪಿ ರುಕ್ಖತ್ಥಾಯ ಚ ಪಾಸಾಣತ್ಥಾಯ ಚ ಗತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಮಹನ್ತೇ ಮಹನ್ತೇ ರುಕ್ಖೇ ಚ ಪಾಸಾಣೇ ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ದಿವಸಮೇವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನೇವ ಸಕಟೇ ರುಕ್ಖಪಾಸಾಣೇ ಆರೋಪೇನ್ತಾ ಕಿಲಮನ್ತಿ, ನ ಅಕ್ಖೋ ಭಿಜ್ಜತಿ। ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ದ್ವೇಭೂಮಿಕಂ ಪಾಸಾದಂ ಕರಿಂಸು। ಹೇಟ್ಠಾಭೂಮಿಯಂ ಪಞ್ಚ ಗಬ್ಭಸತಾನಿ, ಉಪರಿಭೂಮಿಯಂ ಪಞ್ಚ ಗಬ್ಭಸತಾನೀತಿ ಗಬ್ಭಸಹಸ್ಸಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ ಪಾಸಾದೋ ಅಹೋಸಿ। ಅಟ್ಠಕರೀಸೇ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಪಾಸಾದಂ ಕಾರಾಪೇಸಿ, ‘‘ಸುದ್ಧಪಾಸಾದೋ ಪನ ನ ಸೋಭತೀ’’ತಿ ತಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಪಧಾನವೇತ್ತಗೇಹಸತಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಚೂಳಪಾಸಾದಸತಾನಿ, ಪಞ್ಚ ದೀಘಮಾಳಕಸತಾನಿ ಕಾರಾಪೇಸಿ।

ಅಥ ಸತ್ಥಾ ನವಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ಚಾರಿಕಂ ಚರಿತ್ವಾ ಪುನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಅಗಮಾಸಿ। ವಿಸಾಖಾಯಪಿ ಪಾಸಾದೇ ಕಮ್ಮಂ ನವಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ನಿಟ್ಠಿತಂ। ಪಾಸಾದಕೂಟಂ ಘನಕೋಟ್ಟಿತರತ್ತಸುವಣ್ಣೇನೇವ ಸಟ್ಠಿಉದಕಘಟಗಣ್ಹನಕಂ ಕಾರಾಪೇಸಿ। ‘‘ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನವಿಹಾರಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಚ ಸುತ್ವಾ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಅತ್ತನೋ ವಿಹಾರಂ ನೇತ್ವಾ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಣ್ಹಿ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಂ ಚತುಮಾಸಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಇಧೇವ ವಸಥ, ಪಾಸಾದಮಹಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ। ಸಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಿಹಾರೇ ಏವ ದಾನಂ ದೇತಿ। ಅಥಸ್ಸಾ ಏಕಾ ಸಹಾಯಿಕಾ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಂ ಏಕಂ ವತ್ಥಂ ಆದಾಯ ಆಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಸಹಾಯಿಕೇ ಅಹಂ ಇಮಂ ವತ್ಥಂ ತವ ಪಾಸಾದೇ ಭೂಮತ್ಥರಣಸಙ್ಖೇಪೇನ ಅತ್ಥರಿತುಕಾಮಾ, ಅತ್ಥರಣಟ್ಠಾನಂ ಮೇ ಆಚಿಕ್ಖಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಸಾಧು ಸಹಾಯಿಕೇ, ಸಚೇ ತ್ಯಾಹಂ ‘ಓಕಾಸೋ ನತ್ಥೀ’ತಿ ವಕ್ಖಾಮಿ, ತ್ವಂ ‘ಮೇ ಓಕಾಸಂ ಅದಾತುಕಾಮಾ’ತಿ ಮಞ್ಞಿಸ್ಸಸಿ, ಸಯಮೇವ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ದ್ವೇ ಭೂಮಿಯೋ ಗಬ್ಭಸಹಸ್ಸಞ್ಚ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಅತ್ಥರಣಟ್ಠಾನಂ ಜಾನಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ಸಾ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಂ ವತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿಚರನ್ತೀ ತತೋ ಅಪ್ಪತರಮೂಲಂ ವತ್ಥಂ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ನಾಹಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಾಸಾದೇ ಪುಞ್ಞಭಾಗಂ ಲಭಾಮೀ’’ತಿ ದೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ರೋದನ್ತೀ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅಥ ನಂ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಕಸ್ಮಾ ರೋದಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಸಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ಥೇರೋ ‘‘ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ಅಹಂ ತೇ ಅತ್ಥರಣಟ್ಠಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ಸೋಪಾನಪಾದಮೂಲೇ ಪಾದಧೋವನಟ್ಠಾನೇ ಇಮಂ ಪಾದಪುಞ್ಛನಕಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ಥರಾಹಿ, ಭಿಕ್ಖೂ ಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಏತ್ಥ ಪಾದಂ ಪುಞ್ಛಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ಪವಿಸಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಏವಂ ತೇ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ। ವಿಸಾಖಾಯ ಕಿರೇತಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖಿತಟ್ಠಾನಂ।

ವಿಸಾಖಾ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಅನ್ತೋವಿಹಾರೇ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನಂ ಅದಾಸಿ, ಅವಸಾನದಿವಸೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚೀವರಸಾಟಕೇ ಅದಾಸಿ। ಸಙ್ಘನವಕೇನ ಲದ್ಧಚೀವರಸಾಟಕಾ ಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಾ ಹೋನ್ತಿ। ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪತ್ತಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಅದಾಸಿ। ದಾನಪರಿಚ್ಚಾಗೇ ನವ ಕೋಟಿಯೋ ಅಗಮಂಸು। ಇತಿ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಭೂಮಿಗ್ಗಹಣೇ ನವ ಕೋಟಿಯೋ, ವಿಹಾರಸ್ಸ ಕಾರಾಪನೇ ನವ, ವಿಹಾರಮಹೇ ನವಾತಿ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸತ್ತವೀಸತಿ ಕೋಟಿಯೋ ಸಾ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಪರಿಚ್ಚಜಿ। ಇತ್ಥಿಭಾವೇ ಠತ್ವಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ ವಸಮಾನಾಯ ಏವರೂಪೋ ಮಹಾಪರಿಚ್ಚಾಗೋ ನಾಮ ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ನತ್ಥಿ। ಸಾ ವಿಹಾರಮಹಸ್ಸ ನಿಟ್ಠಿತದಿವಸೇ ವಡ್ಢಮಾನಕಚ್ಛಾಯಾಯ ಪುತ್ತನತ್ತಪನತ್ತಪರಿವುತಾ ‘‘ಯಂ ಯಂ ಮಯಾ ಪುಬ್ಬೇ ಪತ್ಥಿತಂ, ಸಬ್ಬಮೇವ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಾಸಾದಂ ಅನುಪರಿಯಾಯನ್ತೀ ಪಞ್ಚಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಮಧುರಸದ್ದೇನ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ –

‘‘ಕದಾಹಂ ಪಾಸಾದಂ ರಮ್ಮಂ, ಸುಧಾಮತ್ತಿಕಲೇಪನಂ।

ವಿಹಾರದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಮಯ್ಹ ಪೂರಿತೋ॥

‘‘ಕದಾಹಂ ಮಞ್ಚಪೀಠಞ್ಚ, ಭಿಸಿಬಿಮ್ಬೋಹನಾನಿ ಚ।

ಸೇನಾಸನಭಣ್ಡಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಮಯ್ಹ ಪೂರಿತೋ॥

‘‘ಕದಾಹಂ ಸಲಾಕಭತ್ತಂ, ಸುಚಿಂ ಮಂಸೂಪಸೇಚನಂ।

ಭೋಜನದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಮಯ್ಹ ಪೂರಿತೋ॥

‘‘ಕದಾಹಂ ಕಾಸಿಕಂ ವತ್ಥಂ, ಖೋಮಕಪ್ಪಾಸಿಕಾನಿ ಚ।

ಚೀವರದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಮಯ್ಹ ಪೂರಿತೋ॥

‘‘ಕದಾಹಂ ಸಪ್ಪಿನವನೀತಂ, ಮಧುತೇಲಞ್ಚ ಫಾಣಿತಂ।

ಭೇಸಜ್ಜದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಮಯ್ಹ ಪೂರಿತೋ’’ತಿ॥

ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸಾ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಆರೋಚಯಿಂಸು – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಏತ್ತಕೇ ಅದ್ಧಾನೇ ವಿಸಾಖಾಯ ಗಾಯನಂ ನಾಮ ನ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಂ, ಸಾ ಅಜ್ಜ ಪುತ್ತನತ್ತಪನತ್ತಪರಿವುತಾ ಗಾಯಮಾನಾ ಪಾಸಾದಂ ಅನುಪರಿಯಾಯತಿ, ಕಿಂ ನು ಖ್ವಸ್ಸಾ ಪಿತ್ತಂ ವಾ ಕುಪಿತಂ, ಉದಾಹು ಉಮ್ಮತ್ತಿಕಾ ಜಾತಾ’’ತಿ? ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯ್ಹಂ ಧೀತಾ ಗಾಯತಿ, ಅತ್ತನೋ ಪನಸ್ಸಾ ಅಜ್ಝಾಸಯೋ ಪರಿಪುಣ್ಣೋ, ಸಾ ‘ಪತ್ಥಿತಪತ್ಥನಾ ಮೇ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತಾ’ತಿ ತುಟ್ಠಮಾನಸಾ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇನ್ತೀ ವಿಚರತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕದಾ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ತಾಯ ಪತ್ಥನಾ ಪತ್ಥಿತಾ’’ತಿ? ‘‘ಸುಣಿಸ್ಸಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ। ‘‘ಸುಣಿಸ್ಸಾಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ –

‘‘ಅತೀತೇ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇತೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಮತ್ಥಕೇ ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ತಸ್ಸ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಂ ಆಯು ಅಹೋಸಿ, ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರೋ, ನಗರಂ ಹಂಸವತೀ ನಾಮ, ಪಿತಾ ಸುನನ್ದೋ ನಾಮ ರಾಜಾ, ಮಾತಾ ಸುಜಾತಾ ನಾಮ ದೇವೀ, ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಉಪಟ್ಠಾಯಿಕಾ ಏಕಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ಅಟ್ಠ ವರೇ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಮಾತುಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತೀ ಸಾಯಂಪಾತಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ। ತಸ್ಸಾ ಏಕಾ ಸಹಾಯಿಕಾ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹಾರಂ ನಿಬದ್ಧಂ ಗಚ್ಛತಿ। ಸಾ ತಸ್ಸಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ಕಥನಞ್ಚ ವಲ್ಲಭಭಾವಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ, ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕತ್ವಾ ಏವಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ವಲ್ಲತಾ ಹೋತೀ’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘ಭನ್ತೇ, ಏಸಾ ಇತ್ಥೀ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕಿಂ ಹೋತೀ’’’ತಿ? ‘‘ಉಪಟ್ಠಾಯಿಕಾನಂ ಅಗ್ಗಾ’’ತಿ। ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕಿಂ ಕತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಯಿಕಾನಂ ಅಗ್ಗಾ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಪತ್ಥನಂ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ’’ತಿ। ‘‘ಇದಾನಿ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ಲದ್ಧುಂ ಸಕ್ಕಾ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಆಮ, ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಯ್ಹಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ಸತ್ಥಾ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ। ಸಾ ಸತ್ತಾಹಂ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಓಸಾನದಿವಸೇ ಚೀವರಸಾಟಕೇ ದತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ನಾಹಂ ಇಮಸ್ಸ ದಾನಸ್ಸ ಫಲೇನ ದೇವಿಸ್ಸರಿಯಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಪತ್ಥೇಮಿ, ತುಮ್ಹಾದಿಸಸ್ಸ ಪನೇಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಟ್ಠ ವರೇ ಲಭಿತ್ವಾ ಮಾತುಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತುಂ ಸಮತ್ಥಾನಂ ಅಗ್ಗಾ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಮಿಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ ನು ಖೋ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪತ್ಥನಾ’’ತಿ ಅನಾಗತಂ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಪರಿಯೋಸಾನೇ ಗೋತಮೋ ನಾಮ ಬುದ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತದಾ ತ್ವಂ ವಿಸಾಖಾ ನಾಮ ಉಪಾಸಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಟ್ಠ ವರೇ ಲಭಿತ್ವಾ ಮಾತುಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತೀನಂ ಉಪಟ್ಠಾಯಿಕಾನಂ ಅಗ್ಗಾ ಭವಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಆಹ। ತಸ್ಸಾ ಸಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಸ್ವೇವ ಲದ್ಧಬ್ಬಾ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ।

ಸಾ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಪುಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ ತತೋ ಚುತಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೀ ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಕಿಕಿಸ್ಸ ಕಾಸಿರಞ್ಞೋ ಸತ್ತನ್ನಂ ಧೀತಾನಂ ಕನಿಟ್ಠಾ ಸಙ್ಘದಾಸೀ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ಪರಕುಲಂ ಅಗನ್ತ್ವಾ ತಾಹಿ ಜೇಟ್ಠಭಗಿನೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ದೀಘರತ್ತಂ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇಪಿ ‘‘ಅನಾಗತೇ ತುಮ್ಹಾದಿಸಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಮಾತುಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಚತುಪಚ್ಚಯದಾಯಿಕಾನಂ ಅಗ್ಗಾ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ। ಸಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೀ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಮೇಣ್ಡಕಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಧನಞ್ಚಯಸೇಟ್ಠಿನೋ ಧೀತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ। ಮಯ್ಹಂ ಸಾಸನೇ ಬಹೂನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಅಕಾಸಿ। ಇತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ‘‘ನ ಮಯ್ಹಂ ಧೀತಾ ಗಾಯತಿ, ಪತ್ಥಿತಪತ್ಥನಾಯ ಪನ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಥಾ ನಾಮ ಛೇಕೋ ಮಾಲಾಕಾರೋ ನಾನಾಪುಪ್ಫಾನಂ ಮಹನ್ತಂ ರಾಸಿಂ ಕತ್ವಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇ ಮಾಲಾಗುಣೇ ಕರೋತಿ, ಏವಮೇವ ವಿಸಾಖಾಯ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕಾತುಂ ಚಿತ್ತಂ ನಮತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೩.

‘‘ಯಥಾಪಿ ಪುಪ್ಫರಾಸಿಮ್ಹಾ, ಕಯಿರಾ ಮಾಲಾಗುಣೇ ಬಹೂ।

ಏವಂ ಜಾತೇನ ಮಚ್ಚೇನ, ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕುಸಲಂ ಬಹು’’ನ್ತಿ॥

ತತ್ಥ ಪುಪ್ಫರಾಸಿಮ್ಹಾತಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾನಂ ಪುಪ್ಫಾನಂ ರಾಸಿಮ್ಹಾ। ಕಯಿರಾತಿ ಕರೇಯ್ಯ। ಮಾಲಾಗುಣೇ ಬಹೂತಿ ಏಕತೋ ವಣ್ಟಿಕಮಾಲಾದಿಭೇದಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾ ಮಾಲಾವಿಕತಿಯೋ। ಮಚ್ಚೇನಾತಿ ಮರಿತಬ್ಬಸಭಾವತಾಯ ‘‘ಮಚ್ಚೋ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮೇನ ಸತ್ತೇನ ಚೀವರದಾನಾದಿಭೇದಂ ಬಹುಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ। ತತ್ಥ ಪುಪ್ಫರಾಸಿಗ್ಗಹಣಂ ಬಹುಪುಪ್ಫದಸ್ಸನತ್ಥಂ। ಸಚೇ ಹಿ ಅಪ್ಪಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಮಾಲಾಕಾರೋ ಚ ಛೇಕೋ ನೇವ ಬಹೂ ಮಾಲಾಗುಣೇ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಛೇಕೋ ಪನ ಅಪ್ಪೇಸು ಬಹೂಸುಪಿ ಪುಪ್ಫೇಸು ನ ಸಕ್ಕೋತಿಯೇವ। ಬಹೂಸು ಪನ ಪುಪ್ಫೇಸು ಸತಿ ಛೇಕೋ ಮಾಲಾಕಾರೋ ದಕ್ಖೋ ಕುಸಲೋ ಬಹೂ ಮಾಲಾಗುಣೇ ಕರೋತಿ, ಏವಮೇವ ಸಚೇ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಸದ್ಧಾ ಮನ್ದಾ ಹೋತಿ, ಭೋಗಾ ಚ ಬಹೂ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ, ನೇವ ಸಕ್ಕೋತಿ ಬಹೂನಿ ಕುಸಲಾನಿ ಕಾತುಂ, ಮನ್ದಾಯ ಚ ಪನ ಸದ್ಧಾಯ ಮನ್ದೇಸು ಚ ಪನ ಭೋಗೇಸು ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ಉಳಾರಾಯ ಚ ಪನ ಸದ್ಧಾಯ ಮನ್ದೇಸು ಚ ಭೋಗೇಸು ನ ಸಕ್ಕೋತಿಯೇವ। ಉಳಾರಾಯ ಚ ಪನ ಸದ್ಧಾಯ ಉಳಾರೇಸು ಚ ಭೋಗೇಸು ಸತಿ ಸಕ್ಕೋತಿ। ತಥಾರೂಪಾ ಚ ವಿಸಾಖಾ ಉಪಾಸಿಕಾ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಯಥಾಪಿ…ಪೇ॰… ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕುಸಲಂ ಬಹು’’ನ್ತಿ।

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪನ್ನಾದಯೋ ಅಹೇಸುಂ। ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಜಾತಾತಿ।

ವಿಸಾಖಾವತ್ಥು ಅಟ್ಠಮಂ

೯. ಆನನ್ದತ್ಥೇರಪಞ್ಹಾವತ್ಥು

ನ ಪುಪ್ಫಗನ್ಧೋ ಪಟಿವಾತಮೇತೀತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ಕಥೇಸಿ।

ಥೇರೋ ಕಿರ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭಗವತಾ ಮೂಲಗನ್ಧೋ, ಸಾರಗನ್ಧೋ, ಪುಪ್ಫಗನ್ಧೋತಿ ತಯೋ ಉತ್ತಮಗನ್ಧಾ ವುತ್ತಾ, ತೇಸಂ ಅನುವಾತಮೇವ ಗನ್ಧೋ ಗಚ್ಛತಿ, ನೋ ಪಟಿವಾತಂ। ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ತಂ ಗನ್ಧಜಾತಂ, ಯಸ್ಸ ಪಟಿವಾತಮ್ಪಿ ಗನ್ಧೋ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಕಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಅತ್ತನಾ ವಿನಿಚ್ಛಿತೇನ, ಸತ್ಥಾರಂಯೇವ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ , ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ, ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ತೀಣಿಮಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಗನ್ಧಜಾತಾನಿ, ಯೇಸಂ ಅನುವಾತಮೇವ ಗನ್ಧೋ ಗಚ್ಛತಿ, ನೋ ಪಟಿವಾತಂ। ಕತಮಾನಿ ತೀಣಿ? ಮೂಲಗನ್ಧೋ, ಸಾರಗನ್ಧೋ, ಪುಪ್ಫಗನ್ಧೋ , ಇಮಾನಿ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ತೀಣಿ ಗನ್ಧಜಾತಾನಿ। ಯೇಸಂ ಅನುವಾತಮೇವ ಗನ್ಧೋ ಗಚ್ಛತಿ, ನೋ ಪಟಿವಾತಂ। ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಕಿಞ್ಚಿ ಗನ್ಧಜಾತಂ ಯಸ್ಸ ಅನುವಾತಮ್ಪಿ ಗನ್ಧೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಪಟಿವಾತಮ್ಪಿ ಗನ್ಧೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಅನುವಾತಪಟಿವಾತಮ್ಪಿ ಗನ್ಧೋ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ? (ಅ॰ ನಿ॰ ೩.೮೦)

ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ –

‘‘ಅತ್ಥಾನನ್ದ, ಕಿಞ್ಚಿ ಗನ್ಧಜಾತಂ, ಯಸ್ಸ ಅನುವಾತಮ್ಪಿ ಗನ್ಧೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಪಟಿವಾತಮ್ಪಿ ಗನ್ಧೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಅನುವಾತಪಟಿವಾತಮ್ಪಿ ಗನ್ಧೋ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ। ‘‘ಕತಮಂ ಪನ ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಗನ್ಧಜಾತಂ’’? ‘‘ಯಸ್ಸ ಅನುವಾತಮ್ಪಿ ಗನ್ಧೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಪಟಿವಾತಮ್ಪಿ ಗನ್ಧೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಅನುವಾತಪಟಿವಾತಮ್ಪಿ ಗನ್ಧೋ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ?

‘‘ಇಧಾನನ್ದ, ಯಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ವಾ ನಿಗಮೇ ವಾ ಇತ್ಥೀ ವಾ ಪುರಿಸೋ ವಾ ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಹೋತಿ, ಧಮ್ಮಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಹೋತಿ, ಸಙ್ಘಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಹೋತಿ, ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಮುಸಾವಾದಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪಮಾದಟ್ಠಾನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ, ಸೀಲವಾ ಹೋತಿ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮೋ, ವಿಗತಮಲಮಚ್ಛೇರೇನ ಚೇತಸಾ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತಿ ಮುತ್ತಚಾಗೋ ಪಯತಪಾಣಿ ವೋಸ್ಸಗ್ಗರತೋ ಯಾಚಯೋಗೋ ದಾನಸಂವಿಭಾಗರತೋ।

‘‘ತಸ್ಸ ದಿಸಾಸು ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸನ್ತಿ, ‘ಅಮುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಗಾಮೇ ವಾ ನಿಗಮೇ ವಾ ಇತ್ಥೀ ವಾ ಪುರಿಸೋ ವಾ ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಹೋತಿ, ಧಮ್ಮಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಹೋತಿ, ಸಙ್ಘಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಹೋತಿ…ಪೇ॰… ದಾನಸಂವಿಭಾಗರತೋ’’’ತಿ।

‘‘ದೇವತಾಪಿಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸನ್ತಿ, ‘ಅಮುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಗಾಮೇ ವಾ ನಿಗಮೇ ವಾ ಇತ್ಥೀ ವಾ ಪುರಿಸೋ ವಾ ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಹೋತಿ, ಧಮ್ಮಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಹೋತಿ, ಸಙ್ಘಂ ಸರಣಂ ಗತೋ ಹೋತಿ…ಪೇ॰… ದಾನಸಂವಿಭಾಗರತೋ’’’ತಿ। ‘‘ಇದಂ ಖೋ ತಂ, ಆನನ್ದ, ಗನ್ಧಜಾತಂ, ಯಸ್ಸ ಅನುವಾತಮ್ಪಿ ಗನ್ಧೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಪಟಿವಾತಮ್ಪಿ ಗನ್ಧೋ ಗಚ್ಛತಿ , ಅನುವಾತಪಟಿವಾತಮ್ಪಿ ಗನ್ಧೋ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೩.೮೦) ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೫೪.

‘‘ನ ಪುಪ್ಫಗನ್ಧೋ ಪಟಿವಾತಮೇತಿ,

ನ ಚನ್ದನಂ ತಗರಮಲ್ಲಿಕಾ ವಾ।

ಸತಞ್ಚ ಗನ್ಧೋ ಪಟಿವಾತಮೇತಿ,

ಸಬ್ಬಾ ದಿಸಾ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ ಪವಾಯತಿ॥ (ಅ॰ ನಿ॰ ೩.೮೦)।

೫೫.

‘‘ಚನ್ದನಂ ತಗರಂ ವಾಪಿ, ಉಪ್ಪಲಂ ಅಥ ವಸ್ಸಿಕೀ।

ಏತೇಸಂ ಗನ್ಧಜಾತಾನಂ, ಸೀಲಗನ್ಧೋ ಅನುತ್ತರೋ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ನ ಪುಪ್ಫಗನ್ಧೋತಿ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ಪರಿಚ್ಛತ್ತಕರುಕ್ಖೋ ಆಯಾಮತೋ ಚ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಚ ಯೋಜನಸತಿಕೋ, ತಸ್ಸ ಪುಪ್ಫಾನಂ ಆಭಾ ಪಞ್ಞಾಸ ಯೋಜನಾನಿ ಗಚ್ಛತಿ, ಗನ್ಧೋ ಯೋಜನಸತಂ, ಸೋಪಿ ಅನುವಾತಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ, ಪಟಿವಾತಂ ಪನ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಮತ್ತಮ್ಪಿ ಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವರೂಪೋಪಿ ನ ಪುಪ್ಫಗನ್ಧೋ ಪಟಿವಾತಮೇತಿ। ಚನ್ದನನ್ತಿ ಚನ್ದನಗನ್ಧೋ। ತಗರಮಲ್ಲಿಕಾ ವಾತಿ ಇಮೇಸಮ್ಪಿ ಗನ್ಧೋ ಏವ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ಸಾರಗನ್ಧಾನಂ ಅಗ್ಗಸ್ಸ ಹಿ ಲೋಹಿತಚನ್ದನಸ್ಸಾಪಿ ತಗರಸ್ಸಪಿ ಮಲ್ಲಿಕಾಯಪಿ ಅನುವಾತಮೇವ ವಾಯತಿ, ನೋ ಪಟಿವಾತಂ। ಸತಞ್ಚ ಗನ್ಧೋತಿ ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಪನ ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸಾವಕಾನಂ ಸೀಲಗನ್ಧೋ ಪಟಿವಾತಮೇತಿ। ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ಸಬ್ಬಾ ದಿಸಾ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ ಪವಾಯತಿ ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ ಸೀಲಗನ್ಧೇನ ಸಬ್ಬಾಪಿ ದಿಸಾ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾವ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ತಸ್ಸ ಗನ್ಧೋ ನ ಪಟಿವಾತಮೇತೀ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ । ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಟಿವಾತಮೇತೀ’’ತಿ। ವಸ್ಸಿಕೀತಿ ಜಾತಿಸುಮನಾ। ಏತೇಸನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ಚನ್ದನಾದೀನಂ ಗನ್ಧಜಾತಾನಂ ಗನ್ಧತೋ ಸೀಲವನ್ತಾನಂ ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಸೀಲಗನ್ಧೋವ ಅನುತ್ತರೋ ಅಸದಿಸೋ ಅಪಟಿಭಾಗೋತಿ।

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪತ್ತಾ। ದೇಸನಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಜಾತಾತಿ।

ಆನನ್ದತ್ಥೇರಪಞ್ಹಾವತ್ಥು ನವಮಂ।

೧೦. ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಪಿಣ್ಡಪಾತದಿನ್ನವತ್ಥು

ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಅಯಂ ಗನ್ಧೋತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತದಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।

ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ದಿವಸೇ ಥೇರೋ ಸತ್ತಾಹಚ್ಚಯೇನ ನಿರೋಧಾ ವುಟ್ಠಾಯ ‘‘ರಾಜಗಹೇ ಸಪದಾನಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಕ್ಖಮಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸಮಯೇ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ದೇವರಞ್ಞೋ ಪರಿಚಾರಿಕಾ ಕಕುಟಪಾದಿನಿಯೋ ಪಞ್ಚಸತಾ ಅಚ್ಛರಾಯೋ ‘‘ಥೇರಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಉಸ್ಸಾಹಜಾತಾ ಪಞ್ಚ ಪಿಣ್ಡಪಾತಸತಾನಿ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಆದಾಯ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಠತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಗಣ್ಹಥ, ಸಙ್ಗಹಂ ನೋ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ವದಿಂಸು। ‘‘ಗಚ್ಛಥ ತುಮ್ಹೇ, ಅಹಂ ದುಗ್ಗತಾನಂ ಸಙ್ಗಹಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಾ ನೋ ನಾಸೇಥ, ಸಙ್ಗಹಂ ನೋ ಕರೋಥಾ’’ತಿ। ಥೇರೋ ಞತ್ವಾ ಪುನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುನಪಿ ಅಪಗನ್ತುಂ ಅನಿಚ್ಛಮಾನಾ ಯಾಚನ್ತಿಯೋ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಪಮಾಣಂ ನ ಜಾನಾಥ, ಅಪಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಅಚ್ಛರಂ ಪಹರಿ। ತಾ ಥೇರಸ್ಸ ಅಚ್ಛರಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಸನ್ಥಮ್ಭಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮುಖಾ ಠಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಿಯೋ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ದೇವಲೋಕಮೇವ ಗನ್ತ್ವಾ, ಸಕ್ಕೇನ ‘‘ಕಹಂ ಗತಾತ್ಥಾ’’ತಿ ಪುಟ್ಠಾ, ‘‘‘ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಗತಾಮ್ಹಾ, ದೇವಾ’’ತಿ। ‘‘ದಿನ್ನೋ ಪನ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛತೀ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ? ‘‘‘ದುಗ್ಗತಾನಂ ಸಙ್ಗಹಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಆಹ, ದೇವಾ’’ತಿ। ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಕೇನಾಕಾರೇನ ಗತಾ’’ತಿ। ‘‘ಇಮಿನಾವ, ದೇವಾ’’ತಿ। ಸಕ್ಕೋ ‘‘ತುಮ್ಹಾದಿಸಿಯೋ ಥೇರಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಕಿಂ ದಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಸಯಂ ದಾತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ, ಜರಾಜಿಣ್ಣೋ ಮಹಲ್ಲಕೋ ಖಣ್ಡದನ್ತೋ ಪಲಿತಕೇಸೋ ಓತಗ್ಗಸರೀರೋ ಮಹಲ್ಲಕತನ್ತ ವಾಯೋ ಹುತ್ವಾ ಸುಜಮ್ಪಿ ದೇವಧೀತರಂ ತಥಾರೂಪಮೇವ ಮಹಲ್ಲಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಂ ಪೇಸಕಾರವೀಥಿಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ತನ್ತಂ ಪಸಾರೇನ್ತೋ ಅಚ್ಛಿ।

ಥೇರೋಪಿ ‘‘ದುಗ್ಗತಾನಂ ಸಙ್ಗಹಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಗರಾಭಿಮುಖೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಬಹಿನಗರೇ ಏವ ತಂ ವೀಥಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ದ್ವೇ ಜನೇ ಅದ್ದಸ। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಕ್ಕೋ ತನ್ತಂ ಪಸಾರೇತಿ, ಸುಜಾ ತಸರಂ ವಟ್ಟೇತಿ। ಥೇರೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮೇ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿಯೇವ ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಇಮೇಹಿ ದುಗ್ಗತತರಾ ನತ್ಥಿ ಮಞ್ಞೇ, ಇಮೇಹಿ ದಿನ್ನಂ ಉಳುಙ್ಕಮತ್ತಮ್ಪಿ ಸಾಕಮತ್ತಮ್ಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಇಮೇಸಂ ಸಙ್ಗಹಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ತೇಸಂ ಗೇಹಾಭಿಮುಖೋ ಅಹೋಸಿ। ಸಕ್ಕೋ ತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸುಜಂ ಆಹ – ‘‘ಭದ್ದೇ, ಮಯ್ಹಂ ಅಯ್ಯೋ ಇತೋ ಆಗಚ್ಛತಿ, ತ್ವಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ ವಿಯ ತುಣ್ಹೀ ಹುತ್ವಾ ನಿಸೀದ, ಖಣೇನ ಥೇರಂ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ಥೇರೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಗೇಹದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ತೇಪಿ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ವಿಯ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಮೇವ ಕರೋನ್ತಾ ಥೋಕಂ ಆಗಮಿಂಸು।

ಅಥ ಸಕ್ಕೋ ‘‘ಗೇಹದ್ವಾರೇ ಏಕೋ ಥೇರೋ ವಿಯ ಠಿತೋ, ಉಪಧಾರೇಹಿ ತಾವಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಗನ್ತ್ವಾ ಉಪಧಾರೇಥ, ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ಗೇಹಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಥೇರಂ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಉಭೋಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಜಣ್ಣುಕಾನಿ ಓಲಮ್ಬಿತ್ವಾ ನಿತ್ಥುನನ್ತೋ ಉಟ್ಠಾಯ ‘‘ಕತರೋ ಥೇರೋ ನು ಖೋ ಅಯ್ಯೋ’’ತಿ ಥೋಕಂ ಓಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ‘‘ಅಕ್ಖೀನಿ ಮೇ ಧೂಮಾಯನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ನಲಾಟೇ ಹತ್ಥಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಉದ್ಧಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಅಹೋ ದುಕ್ಖಂ, ಅಯ್ಯೋ ನೋ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರೋ ಚಿರಸ್ಸಂ ಮೇ ಕುಟಿದ್ವಾರಂ ಆಗತೋ, ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಗೇಹೇ’’ತಿ ಆಹ। ಸುಜಾ ಥೋಕಂ ಆಕುಲಂ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಟಿವಚನಂ ಅದಾಸಿ। ಸಕ್ಕೋ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಲೂಖಂ ವಾ ಪಣೀತಂ ವಾತಿ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸಙ್ಗಹಂ ನೋ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಪತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿ। ಥೇರೋ ‘‘ಏತೇಹಿ ದಿನ್ನಂ ಸಾಕಂ ವಾ ಹೋತು ಕುಣ್ಡಕಮುಟ್ಠಿ ವಾ, ಸಙ್ಗಹಂ ನೇಸಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪತ್ತಂ ಅದಾಸಿ। ಸೋ ಅನ್ತೋಘರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಘಟಿಓದನಂ ನಾಮ ಘಟಿಯಾ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇಸಿ। ಸೋ ಅಹೋಸಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಅನೇಕಸೂಪಬ್ಯಞ್ಜನೋ, ಸಕಲಂ ರಾಜಗಹನಗರಂ ಗನ್ಧೇನ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿ।

ತದಾ ಥೇರೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಪುರಿಸೋ ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖೋ, ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಮಹೇಸಕ್ಖೋ, ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಭೋಜನಸದಿಸೋ, ಕೋ ನು ಖೋ ಏಸೋ’’ತಿ। ಅಥ ನಂ ‘‘ಸಕ್ಕೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಭಾರಿಯಂ ತೇ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ ದುಗ್ಗತಾನಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ವಿಲುಮ್ಪನ್ತೇನ, ಅಜ್ಜ ಮಯ್ಹಂ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಕೋಚಿದೇವ ದುಗ್ಗತೋ ಸೇನಾಪತಿಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಲಭೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ‘‘ಮಯಾ ದುಗ್ಗತತರೋ ನತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ತ್ವಂ ದುಗ್ಗತೋ ದೇವಲೋಕೇ ರಜ್ಜಸಿರಿಂ ಅನುಭವನ್ತೋ’’ತಿ? ‘‘ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ನಾಮೇತಂ, ಮಯಾ ಪನ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಬುದ್ಧೇ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ವತ್ತಮಾನೇ ಕಲ್ಯಾಣಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಚೂಳರಥದೇವಪುತ್ತೋ ಮಹಾರಥದೇವಪುತ್ತೋ ಅನೇಕವಣ್ಣದೇವಪುತ್ತೋತಿ ಇಮೇ ತಯೋ ಸಮಾನದೇವಪುತ್ತಾ ಮಮ ಆಸನ್ನಟ್ಠಾನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ, ಮಯಾ ತೇಜವನ್ತತರಾ। ಅಹಞ್ಹಿ ತೇಸು ದೇವಪುತ್ತೇಸು ‘ನಕ್ಖತ್ತಂ ಕೀಳಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಪರಿಚಾರಿಕಾಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತರವೀಥಿಂ ಓತಿಣ್ಣೇಸು ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಪವಿಸಾಮಿ। ತೇಸಞ್ಹಿ ಸರೀರತೋ ತೇಜೋ ಮಮ ಸರೀರಂ ಓತ್ಥರತಿ, ಮಮ ಸರೀರತೋ ತೇಜೋ ತೇಸಂ ಸರೀರಂ ನ ಓತ್ಥರತಿ, ‘ಕೋ ಮಯಾ ದುಗ್ಗತತರೋ, ಭನ್ತೇ’ತಿ। ‘ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಯ್ಹಂ ಮಾ ಏವಂ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ದಾನಮದಾಸೀ’’’ತಿ। ‘‘ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದಾನೇ ದಿನ್ನೇ ಮಯ್ಹಂ ಕುಸಲಂ ಅತ್ಥಿ, ನ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ? ‘‘ಅತ್ಥಾವುಸೋ’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಕುಸಲಕಮ್ಮಕರಣಂ ನಾಮ ಮಯ್ಹಂ ಭಾರೋ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ಸೋ ಏವಂ ವತ್ವಾ ಥೇರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸುಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಥೇರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಹೋ ದಾನಂ ಪರಮದಾನಂ ಕಸ್ಸಪೇ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತ’’ನ್ತಿ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ವೇಳುವನೇ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇ। ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ಪಿಪ್ಪಲಿಗುಹಾಯಂ ವಿಹರತಿ, ಸತ್ತಾಹಂ ಏಕಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ ಅಞ್ಞತರಂ ಸಮಾಧಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ। ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ತಸ್ಸ ಸತ್ತಾಹಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇನ ತಮ್ಹಾ ಸಮಾಧಿಮ್ಹಾ ವುಟ್ಠಾಸಿ। ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ತಮ್ಹಾ ಸಮಾಧಿಮ್ಹಾ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಯಂನೂನಾಹಂ ರಾಜಗಹಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ।

‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಪಞ್ಚಮತ್ತಾನಿ ದೇವತಾಸತಾನಿ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ಆಪನ್ನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಲಾಭಾಯ। ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ತಾನಿ ಪಞ್ಚಮತ್ತಾನಿ ದೇವತಾಸತಾನಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ರಾಜಗಹಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ।

‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದಾತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ। ಪೇಸಕಾರವಣ್ಣಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ತನ್ತಂ ವಿನಾತಿ, ಸುಜಾ ಅಸುರಕಞ್ಞಾ ತಸರಂ ಪೂರೇತಿ। ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ರಾಜಗಹೇ ಸಪದಾನಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಮಾನೋ ಯೇನ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ದೇವಾನಮಿನ್ದಸ್ಸ ನಿವೇಸನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಂ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ, ದಿಸ್ವಾ ಘರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಹತ್ಥತೋ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಘರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಘಟಿಯಾ ಓದನಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಅದಾಸಿ। ಸೋ ಅಹೋಸಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಅನೇಕಸೂಪೋ ಅನೇಕಬ್ಯಞ್ಜನೋ ಅನೇಕರಸಬ್ಯಞ್ಜನೋ। ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕೋ ನು ಖೋ ಅಯಂ ಸತ್ತೋ, ಯಸ್ಸಾಯಂ ಏವರೂಪೋ ಇದ್ಧಾನುಭಾವೋ’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಸಕ್ಕೋ ಖೋ ಅಯಂ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ’ತಿ ವಿದಿತ್ವಾ ಸಕ್ಕಂ ದೇವಾನಮಿನ್ದಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಕತಂ ಖೋ ತೇ ಇದಂ, ಕೋಸಿಯ, ಮಾ ಪುನಪಿ ಏವರೂಪಮಕಾಸೀ’’’ತಿ। ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ, ಭನ್ತೇ ಕಸ್ಸಪ, ಪುಞ್ಞೇನ ಅತ್ಥೋ, ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಪುಞ್ಞೇನ ಕರಣೀಯ’’ನ್ತಿ।

‘‘ಅಥ ಖೋ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ – ‘ಅಹೋ ದಾನಂ ಪರಮದಾನಂ ಕಸ್ಸಪೇ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಂ, ಅಹೋ ದಾನಂ ಪರಮದಾನಂ ಕಸ್ಸಪೇ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಂ, ಅಹೋ ದಾನಂ ಪರಮದಾನಂ ಕಸ್ಸಪೇ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತ’’’ನ್ತಿ (ಉದಾ॰ ೨೭)।

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ವಿಹಾರೇ ಠಿತೋ ಏವ ತಸ್ಸ ತಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ – ‘‘ಪಸ್ಸಥ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಕ್ಕಂ ದೇವಾನಮಿನ್ದಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತೇನ ಕತಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ತೇನ ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ದಿನ್ನೋ, ತಂ ದತ್ವಾ ತುಟ್ಠಮಾನಸೋ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇನ್ತೋ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ। ‘‘ಥೇರಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಕಥಂ, ಭನ್ತೇ, ತೇನ ಞಾತನ್ತಿ। ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಪುತ್ತೇನ ಸದಿಸಂ ನಾಮ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಂ ದೇವಾಪಿ ಮನುಸ್ಸಾಪಿ ಪಿಹಯನ್ತೀತಿ ವತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇ’’ಸಿ। ಸುತ್ತೇ ಪನ ಏತ್ಥಕಮೇವ ಆಗತಂ –

‘‘ಅಸ್ಸೋಸಿ ಖೋ ಭಗವಾ ದಿಬ್ಬಾಯ ಸೋತಧಾತುಯಾ ವಿಸುದ್ಧಾಯ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಿಕಾಯ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ದೇವಾನಮಿನ್ದಸ್ಸ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇನ್ತಸ್ಸ ‘‘ಅಹೋ ದಾನಂ ಪರಮದಾನಂ ಕಸ್ಸಪೇ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಂ, ಅಹೋ ದಾನಂ ಪರಮದಾನಂ ಕಸ್ಸಪೇ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಂ, ಅಹೋ ದಾನಂ ಪರಮದಾನಂ ಕಸ್ಸಪೇ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತ’’ನ್ತಿ (ಉದಾ॰ ೨೭)।

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾ ತಾಯಂ ವೇಲಾಯಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ –

‘‘ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ,

ಅತ್ತಭರಸ್ಸ ಅನಞ್ಞಪೋಸಿನೋ।

ದೇವಾ ಪಿಹಯನ್ತಿ ತಾದಿನೋ,

ಉಪಸನ್ತಸ್ಸ ಸದಾ ಸತೀಮತೋ’’ತಿ॥ (ಉದಾ॰ ೨೭)।

ಇಮಞ್ಚ ಪನ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಸೀಲಗನ್ಧೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಅದಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೬.

‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಅಯಂ ಗನ್ಧೋ, ಯ್ವಾಯಂ ತಗರಚನ್ದನಂ।

ಯೋ ಚ ಸೀಲವತಂ ಗನ್ಧೋ, ವಾತಿ ದೇವೇಸು ಉತ್ತಮೋ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋತಿ ಪರಿತ್ತಪ್ಪಮಾಣೋ। ಯೋ ಚ ಸೀಲವತನ್ತಿ ಯೋ ಪನ ಸೀಲವನ್ತಾನಂ ಸೀಲಗನ್ಧೋ, ಸೋ ತಗರಂ ವಿಯ ಲೋಹಿತಚನ್ದನಂ ವಿಯ ಚ ಪರಿತ್ತಕೋ ನ ಹೋತಿ, ಅತಿವಿಯ ಉಳಾರೋ ವಿಪ್ಫಾರಿತೋ। ತೇನೇವ ಕಾರಣೇನ ವಾತಿ ದೇವೇಸು ಉತ್ತಮೋತಿ ಪವರೋ ಸೇಟ್ಠೋ ಹುತ್ವಾ ದೇವೇಸು ಚ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಚ ಸಬ್ಬತ್ಥಮೇವ ವಾಯತಿ, ಓತ್ಥರನ್ತೋ ಗಚ್ಛತೀತಿ।

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪತ್ತಾ। ದೇಸನಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಜಾತಾತಿ।

ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಪಿಣ್ಡಪಾತದಿನ್ನವತ್ಥು ದಸಮಂ।

೧೧. ಗೋಧಿಕತ್ಥೇರಪರಿನಿಬ್ಬಾನವತ್ಥು

ತೇಸಂ ಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲಾನನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ರಾಜಗಹಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಗೋಧಿಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।

ಸೋ ಹಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಇಸಿಗಿಲಿಪಸ್ಸೇ ಕಾಳಸಿಲಾಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಆತಾಪೀ ಪಹಿತತ್ತೋ ಸಾಮಾಯಿಕಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಫುಸಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಸ ಅನುಸ್ಸಾಯಿಕಸ್ಸ ರೋಗಸ್ಸ ವಸೇನ ತತೋ ಪರಿಹಾಯಿ। ಸೋ ದುತಿಯಮ್ಪಿ ತತಿಯಮ್ಪಿ ಛಕ್ಖತ್ತುಂ ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಪರಿಹೀನೋ, ಸತ್ತಮೇ ವಾರೇ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಛಕ್ಖತ್ತುಂ ಝಾನಾ ಪರಿಹೀನೋ, ಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ಅನಿಯತಾ ಗತಿ, ಇದಾನೇವ ಸತ್ಥಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕೇಸೋರೋಪನಸತ್ಥಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಲನಾಳಿಂ ಛಿನ್ದಿತುಂ ಪಞ್ಚಕೇ ನಿಪಜ್ಜಿ। ಮಾರೋ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಸತ್ಥಂ ಆಹರಿತುಕಾಮೋ, ಸತ್ಥಂ ಆಹರನ್ತಾ ಖೋ ಪನ ಜೀವಿತೇ ನಿರಪೇಕ್ಖಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಮ್ಪಿ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ಸಚಾಹಂ ಏತಂ ವಾರೇಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಮೇ ವಚನಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಸತ್ಥಾರಂ ವಾರಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞಾತಕವೇಸೇನ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹ –

‘‘ಮಹಾವೀರ ಮಹಾಪಞ್ಞ, ಇದ್ಧಿಯಾ ಯಸಸಾ ಜಲಂ।

ಸಬ್ಬವೇರಭಯಾತೀತ, ಪಾದೇ ವನ್ದಾಮಿ ಚಕ್ಖುಮ॥

‘‘ಸಾವಕೋ ತೇ ಮಹಾವೀರ, ಮರಣಂ ಮರಣಾಭಿಭೂ।

ಆಕಙ್ಖತಿ ಚೇತಯತಿ, ತಂ ನಿಸೇಧ ಜುತಿನ್ಧರ॥

‘‘ಕಥಞ್ಹಿ ಭಗವಾ ತುಯ್ಹಂ, ಸಾವಕೋ ಸಾಸನೇ ರತೋ।

ಅಪ್ಪತ್ತಮಾನಸೋ ಸೇಕ್ಖೋ, ಕಾಲಂ ಕಯಿರಾ ಜನೇ ಸುತಾ’’ತಿ॥ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೧೫೯)।

ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಥೇರೇನ ಸತ್ಥಂ ಆಹರಿತಂ ಹೋತಿ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ಮಾರೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ವಿದಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಏವಞ್ಹಿ ಧೀರಾ ಕುಬ್ಬನ್ತಿ, ನಾವಕಙ್ಖನ್ತಿ ಜೀವಿತಂ।

ಸಮೂಲಂ ತಣ್ಹಮಬ್ಬುಯ್ಹ, ಗೋಧಿಕೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ’’ತಿ॥ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೧೫೯)।

ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಸಮ್ಬಹುಲೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಥೇರಸ್ಸ ಸತ್ಥಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ನಿಪನ್ನಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ‘‘ಕತ್ಥ ನು ಖೋ ಇಮಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪತಿಟ್ಠಿತ’’ನ್ತಿ ಧೂಮರಾಸಿ ವಿಯ ತಿಮಿರಪುಞ್ಜೋ ವಿಯ ಚ ಹುತ್ವಾ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಥೇರಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸಮನ್ವೇಸತಿ। ಭಗವಾ ತಂ ಧೂಮತಿಮಿರಭಾವಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಏಸೋ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ಗೋಧಿಕಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಸಮನ್ವೇಸತಿ ‘ಕತ್ಥ ಗೋಧಿಕಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪತಿಟ್ಠಿತ’ನ್ತಿ। ಅಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಗೋಧಿಕೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ’’ತಿ ಆಹ। ಮಾರೋಪಿ ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಾನಂ ದಟ್ಠುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಕುಮಾರಕವಣ್ಣೋ ಹುತ್ವಾ ಬೇಲುವಪಣ್ಡುವೀಣಂ ಆದಾಯ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ –

‘‘ಉದ್ಧಂ ಅಧೋ ಚ ತಿರಿಯಂ, ದಿಸಾ ಅನುದಿಸಾ ಸ್ವಹಂ।

ಅನ್ವೇಸಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛಾಮಿ, ಗೋಧಿಕೋ ಸೋ ಕುಹಿಂ ಗತೋ’’ತಿ॥ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೧೫೯)।

ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ಆಹ –

‘‘ಯೋ ಧೀರೋ ಧಿತಿಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಝಾಯೀ ಝಾನರತೋ ಸದಾ।

ಅಹೋರತ್ತಂ ಅನುಯುಞ್ಜಂ, ಜೀವಿತಂ ಅನಿಕಾಮಯಂ॥

‘‘ಜೇತ್ವಾನ ಮಚ್ಚುನೋ ಸೇನಂ, ಅನಾಗನ್ತ್ವಾ ಪುನಬ್ಭವಂ।

ಸಮೂಲಂ ತಣ್ಹಮಬ್ಬುಯ್ಹ, ಗೋಧಿಕೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ’’ತಿ॥ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೧೫೯)।

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ಭಗವನ್ತಂ ಗಾಥಾಯ ಅಜ್ಝಭಾಸಿ –

‘‘ತಸ್ಸ ಸೋಕಪರೇತಸ್ಸ, ವೀಣಾ ಕಚ್ಛಾ ಅಭಸ್ಸಥ।

ತತೋ ಸೋ ದುಮ್ಮನೋ ಯಕ್ಖೋ, ತತ್ಥೇವನ್ತರಧಾಯಥಾ’’ತಿ॥ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೧೫೯)।

ಸತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಕಿಂ ತೇ, ಪಾಪಿಮ, ಗೋಧಿಕಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇನ? ತಸ್ಸ ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನಂ ತುಮ್ಹಾದಿಸಾನಂ ಸತಮ್ಪಿ ಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ದಟ್ಠುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೭.

‘‘ತೇಸಂ ಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲಾನಂ, ಅಪ್ಪಮಾದವಿಹಾರಿನಂ।

ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾ ವಿಮುತ್ತಾನಂ, ಮಾರೋ ಮಗ್ಗಂ ನ ವಿನ್ದತೀ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ತೇಸನ್ತಿ ಯಥಾ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವಿಞ್ಞಾಣೇನ ಗೋಧಿಕೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ಯೇ ಚ ಏವಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲಾನನ್ತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಸೀಲಾನಂ। ಅಪ್ಪಮಾದವಿಹಾರಿನನ್ತಿ ಸತಿಅವಿಪ್ಪವಾಸಸಙ್ಖಾತೇನ ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ವಿಹರನ್ತಾನಂ। ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾ ವಿಮುತ್ತಾನನ್ತಿ ಹೇತುನಾ ಞಾಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಜಾನಿತ್ವಾ ‘‘ತದಙ್ಗವಿಮುತ್ತಿಯಾ, ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಿಮುತ್ತಿಯಾ, ಸಮುಚ್ಛೇದವಿಮುತ್ತಿಯಾ, ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿಮುತ್ತಿಯಾ, ನಿಸ್ಸರಣವಿಮುತ್ತಿಯಾ’’ತಿ ಇಮಾಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಮುತ್ತೀಹಿ ವಿಮುತ್ತಾನಂ। ಮಾರೋ ಮಗ್ಗಂ ನ ವಿನ್ದತೀತಿ ಏವರೂಪಾನಂ ಮಹಾಖೀಣಾಸವಾನಂ ಸಬ್ಬಥಾಮೇನ ಮಗ್ಗನ್ತೋಪಿ ಮಾರೋ ಗತಮಗ್ಗಂ ನ ವಿನ್ದತಿ ನ ಲಭತಿ ನ ಪಸ್ಸತೀತಿ।

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪತ್ತಾ। ದೇಸನಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಜಾತಾತಿ।

ಗೋಧಿಕತ್ಥೇರಪರಿನಿಬ್ಬಾನವತ್ಥು ಏಕಾದಸಮಂ।

೧೨. ಗರಹದಿನ್ನವತ್ಥು

ಯಥಾ ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನಸ್ಮಿನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಗರಹದಿನ್ನಂ ನಾಮ ನಿಗಣ್ಠಸಾವಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।

ಸಾವತ್ಥಿಯಞ್ಹಿ ಸಿರಿಗುತ್ತೋ ಚ ಗರಹದಿನ್ನೋ ಚಾತಿ ದ್ವೇ ಸಹಾಯಕಾ ಅಹೇಸುಂ। ತೇಸು ಸಿರಿಗುತ್ತೋ ಉಪಾಸಕೋ ಬುದ್ಧಸಾವಕೋ, ಗರಹದಿನ್ನೋ ನಿಗಣ್ಠಸಾವಕೋ । ತಂ ನಿಗಣ್ಠಾ ಅಭಿಕ್ಖಣಂ ಏವಂ ವದನ್ತಿ – ‘‘ತವ ಸಹಾಯಕಂ ಸಿರಿಗುತ್ತಂ ‘ಕಿಂ ತ್ವಂ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಸಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಿಂ ಲಭಿಸ್ಸಸೀ’ತಿ ವತ್ವಾ ಯಥಾ ಅಮ್ಹೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ದಸ್ಸತಿ, ಕಿಂ ಏವಂ ಓವದಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ಗರಹದಿನ್ನೋ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಅಭಿಕ್ಖಣಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಠಿತನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಸಿರಿಗುತ್ತಂ ಏವಂ ಓವದತಿ – ‘‘ಸಮ್ಮ, ಕಿಂ ತೇ ಸಮಣೇನ ಗೋತಮೇನ, ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕಿಂ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ, ಕಿಂ ತೇ ಮಮ, ಅಯ್ಯೇ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ದಾನಂ ದಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ? ಸಿರಿಗುತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾಪಿ ಬಹೂ ದಿವಸೇ ತುಣ್ಹೀ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ, ‘‘ಸಮ್ಮ, ತ್ವಂ ಅಭಿಕ್ಖಣಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಂ ಠಿತಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಏವಂ ವದೇಸಿ, ‘ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕಿಂ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ, ಮಮ, ಅಯ್ಯೇ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ದಾನಂ ದೇಹೀ’ತಿ, ಕಥೇಹಿ ತಾವ ಮೇ, ತವ, ಅಯ್ಯಾ, ಕಿಂ ಜಾನನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘‘ಅಹೋ, ಸಾಮಿ, ಮಾ ಏವಂ ವದ, ಮಮ ಅಯ್ಯಾನಂ ಅಞ್ಞಾತಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಸಬ್ಬಂ ಕಾಯವಚೀಮನೋಕಮ್ಮಂ ಇದಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಇದಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಭಬ್ಬಾಭಬ್ಬಂ ಜಾನನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏವಂ ವದೇಸೀ’’ತಿ। ‘‘ಆಮ, ವದೇಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಯದಿ ಏವಂ, ಅತಿಭಾರಿಯಂ ತೇ ಕತಂ, ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಮಯ್ಹಂ ಏತಮತ್ಥಂ ಅನಾಚಿಕ್ಖನ್ತೇನ, ಅಜ್ಜ ಮಯಾ ಅಯ್ಯಾನಂ ಞಾಣಾನುಭಾವೋ ಞಾತೋ, ಗಚ್ಛ, ಸಮ್ಮ, ಅಯ್ಯೇ, ಮಮ ವಚನೇನ ನಿಮನ್ತೇಹೀ’’ತಿ। ಸೋ ನಿಗಣ್ಠಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸಹಾಯಕೋ ಸಿರಿಗುತ್ತೋ ಸ್ವಾತನಾಯ ತುಮ್ಹೇ ನಿಮನ್ತೇತೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಸಿರಿಗುತ್ತೇನ ಸಾಮಂ ತ್ವಂ ವುತ್ತೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ। ತೇ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠಾ ಹುತ್ವಾ ‘‘ನಿಪ್ಫನ್ನಂ ನೋ ಕಿಚ್ಚಂ, ಸಿರಿಗುತ್ತಸ್ಸ ಅಮ್ಹೇಸು ಪಸನ್ನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕಾ ನಾಮ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವದಿಂಸು।

ಸಿರಿಗುತ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಮಹನ್ತಂ ನಿವೇಸನಂ। ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಗೇಹಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಉಭತೋ ದೀಘಂ ಆವಾಟಂ ಖಣಾಪೇತ್ವಾ ಗೂಥಕಲಲಸ್ಸ ಪೂರಾಪೇಸಿ। ಬಹಿಆವಾಟೇ ದ್ವೀಸು ಪರಿಯನ್ತೇಸು ಖಾಣುಕೇ ಕೋಟ್ಟಾಪೇತ್ವಾ ತೇಸು ರಜ್ಜುಯೋ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ಆಸನಾನಂ ಪುರಿಮಪಾದೇ ಆವಾಟಸ್ಸ ಪುರಿಮಪಸ್ಸೇ ಠಪಾಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಪಾದೇ ರಜ್ಜುಕೇಸು ಠಪಾಪೇಸಿ। ‘‘ಏವಂ ನಿಸಿನ್ನಕಾಲೇ ಏವಂ ಅವಂಸಿರಾ ಪತಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಯಥಾ ಆವಾಟೋ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಏವಂ ಆಸನಾನಂ ಉಪರಿ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಾನಿ ದಾಪೇಸಿ। ಮಹನ್ತಾ ಮಹನ್ತಾ ಚಾಟಿಯೋ ಠಪಾಪೇತ್ವಾ ಕದಲಿಪಣ್ಣೇಹಿ ಚ ಸೇತಪಿಲೋತಿಕಾಹಿ ಚ ಮುಖಾನಿ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ತಾ ತುಚ್ಛಾ ಏವ ಗೇಹಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಭಾಗೇ ಬಹಿ ಯಾಗುಭತ್ತಸಿತ್ಥಸಪ್ಪಿತೇಲಮಧುಫಾಣಿತಪೂವಚುಣ್ಣಮಕ್ಖಿತಾ ಕತ್ವಾ ಠಪಾಪೇಸಿ। ಗರಹದಿನ್ನೋ ಪಾತೋವ ತಸ್ಸ ಘರಂ ವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಅಯ್ಯಾನಂ ಸಕ್ಕಾರೋ ಸಜ್ಜಿತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಆಮ, ಸಮ್ಮ, ಸಜ್ಜಿತೋ’’ತಿ। ‘‘ಕಹಂ ಪನ ಏಸೋ’’ತಿ। ‘‘ಏತಾಸು ಏತ್ತಿಕಾಸು ಚಾಟೀಸು ಯಾಗು, ಏತ್ತಿಕಾಸು ಭತ್ತಂ, ಏತ್ತಿಕಾಸು ಸಪ್ಪಿಫಾಣಿತಪೂವಾದೀನಿ ಪೂರಿತಾನಿ, ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾನೀ’’ತಿ। ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗತೋ ತಸ್ಸ ಗತಕಾಲೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ನಿಗಣ್ಠಾ ಆಗಮಿಂಸು। ಸಿರಿಗುತ್ತೋ ಗೇಹಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ನಿಗಣ್ಠೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪುರತೋ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಠಿತೋ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಕಿರ ಅತೀತಾದಿಭೇದಂ ಸಬ್ಬಂ ಜಾನಾಥ, ಏವಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಉಪಟ್ಠಾಕೇನ ಮಯ್ಹಂ ಕಥಿತಂ। ಸಚೇ ಸಬ್ಬಂ ತುಮ್ಹೇ ಜಾನಾಥ, ಮಯ್ಹಂ ಗೇಹಂ ಮಾ ಪವಿಸಿತ್ಥ। ಮಮ ಗೇಹಂ ಪವಿಟ್ಠಾನಞ್ಹಿ ವೋ ನೇವ ಯಾಗು ಅತ್ಥಿ, ನ ಭತ್ತಾದೀನಿ। ಸಚೇ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಪವಿಸಿಸ್ಸಥ, ಗೂಥಆವಾಟೇ ವೋ ಪಾತೇತ್ವಾ ಪೋಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪುರಿಸಾನಂ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ। ಏವಂ ತೇಸಂ ನಿಸೀದನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಪಸ್ಸೇ ಠತ್ವಾ ಆಸನಾನಂ ಉಪರಿ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಾನಿ ಅಪನೇಯ್ಯಾಥ, ಮಾ ತಾನಿ ಅಸುಚಿನಾ ಮಕ್ಖಯಿಂಸೂತಿ।

ಅಥ ನಿಗಣ್ಠೇ ‘‘ಇತೋ ಏಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಹ। ನಿಗಣ್ಠಾ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇಸು ನಿಸೀದಿತುಂ ಆರಭಿಂಸು। ಅಥ ನೇ ಮನುಸ್ಸಾ ವದಿಂಸು – ‘‘ಆಗಮೇಥ, ಭನ್ತೇ, ಮಾ ತಾವ ನಿಸೀದಥಾ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗೇಹಂ ಪವಿಟ್ಠಾನಂ ಅಯ್ಯಾನಂ ವತ್ತಂ ಞತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಆವುಸೋ’’ತಿ? ‘‘ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಾಸನಮೂಲೇಸು ಠತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ನಿಸೀದಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ಇದಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ಆವಾಟೇ ಪತಿತೇ ‘ಮಾ, ಆವುಸೋ, ಅವಸೇಸಾ ಆಸನೇ ನಿಸೀದನ್ತೂ’ತಿ ವತ್ತುಂ ಮಾ ಲಭತೂ’’ತಿ। ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇಹಿ ಕಥಿತಕಥಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು। ಅಥ ಸಬ್ಬೇ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಾಸನಮೂಲೇ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅಟ್ಠಂಸು। ಅಥ ನೇ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಖಿಪ್ಪಂ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ನಿಸೀದಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಸಂ ನಿಸಿನ್ನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಆಸನಾನಂ ಉಪರಿ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಾನಿ ನೀಹರಿಂಸು। ನಿಗಣ್ಠಾ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ನಿಸಿನ್ನಾ, ರಜ್ಜೂನಂ ಉಪರಿ ಠಪಿತಾ ಆಸನಪಾದಾ ಭಟ್ಠಾ, ನಿಗಣ್ಠಾ ಅವಂಸಿರಾ ಆವಾಟೇ ಪತಿಂಸು। ಸಿರಿಗುತ್ತೋ ತೇಸು ಪತಿತೇಸು ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ತೇ ಉತ್ತಿಣ್ಣುತ್ತಿಣ್ಣೇ ‘‘ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಕಸ್ಮಾ ನ ಜಾನಾಥಾ’’ತಿ ದಣ್ಡೇಹಿ ಪಾಥೇತ್ವಾ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಏತೇಸಂ ವಟ್ಟಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ದ್ವಾರಂ ವಿವರಾಪೇಸಿ। ತೇ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಲಾಯಿತುಂ ಆರಭಿಂಸು। ಗಮನಮಗ್ಗೇ ಪನ ತೇಸಂ ಸುಧಾಪರಿಕಮ್ಮಕತಂ ಭೂಮಿಂ ಪಿಚ್ಛಿಲಂ ಕಾರಾಪೇಸಿ। ತೇ ತತ್ಥ ಅಸಣ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪತಿತೇ ಪತಿತೇ ಪುನ ಪೋಥಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಲಂ ಏತ್ತಕಂ ತುಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ। ತೇ ‘‘ನಾಸಿತಮ್ಹಾ ತಯಾ, ನಾಸಿತಮ್ಹಾ ತಯಾ’’ತಿ ಕನ್ದನ್ತಾ ಉಪಟ್ಠಾಕಸ್ಸ ಗೇಹದ್ವಾರಂ ಅಗಮಂಸು।

ಗರಹದಿನ್ನೋ ತಂ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಕುದ್ಧೋ ‘‘ನಾಸಿತಮ್ಹಿ ಸಿರಿಗುತ್ತೇನ, ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ವನ್ದನ್ತಾನಂ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಯಥಾರುಚಿಯಾ ದಾತುಂ ಸಮತ್ಥೇ ನಾಮ ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಭೂತೇ ಮಮ, ಅಯ್ಯೇ , ಪೋಥಾಪೇತ್ವಾ ಬ್ಯಸನಂ ಪಾಪೇಸೀ’’ತಿ ರಾಜಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಕಹಾಪಣಸಹಸ್ಸಂ ದಣ್ಡಂ ಕಾರೇಸಿ। ಅಥಸ್ಸ ರಾಜಾ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸಿ। ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ದೇವ, ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ದಣ್ಡಂ ಗಣ್ಹಥ, ಮಾ ಅನುಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಸಾಧು, ದೇವಾ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ। ದೇವ, ಮಯ್ಹಂ ಸಹಾಯಕೋ ನಿಗಣ್ಠಸಾವಕೋ ಮಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಅಭಿಣ್ಹಂ ಏವಂ ವದೇಸಿ – ‘‘ಸಮ್ಮ, ಕಿಂ ತೇ ಸಮಣೇನ ಗೋತಮೇನ, ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕಿಂ ಲಭಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಇದಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಿರಿಗುತ್ತೋ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ದೇವ, ಸಚೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾರಣೇ ದಣ್ಡಂ ಗಹೇತುಂ ಯುತ್ತಂ, ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ। ರಾಜಾ ಗರಹದಿನ್ನಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತೇ ಏವಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ದೇವಾ’’ತಿ। ತ್ವಂ ಏತ್ತಕಮ್ಪಿ ಅಜಾನನ್ತೇ ಸತ್ಥಾರೋತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತೋ ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಜಾನನ್ತೀ’’ತಿ ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ತಥಾಗತಸಾವಕಸ್ಸ ಕಥೇಸಿ। ‘‘ತಯಾ ಆರೋಪಿತದಣ್ಡೋ ತುಯ್ಹಮೇವ ಹೋತೂ’’ತಿ ಏವಂ ಸ್ವೇವ ದಣ್ಡಂ ಪಾಪಿತೋ, ತಸ್ಸೇವ ಕುಲೂಪಕಾ ಪೋಥೇತ್ವಾ ನೀಹಟಾ।

ಸೋ ತಂ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಡ್ಢಮಾಸಮತ್ತಮ್ಪಿ ಸಿರಿಗುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಕಥೇತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏವಂ ವಿಚರಿತುಂ ಮಯ್ಹಂ ಅಯುತ್ತಂ, ಏತಸ್ಸ ಕುಲೂಪಕಾನಮ್ಪಿ ಮಯಾ ಬ್ಯಸನಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಸಿರಿಗುತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಸಹಾಯ ಸಿರಿಗುತ್ತಾ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ, ಸಮ್ಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಞಾತಿಸುಹಜ್ಜಾನಂ ನಾಮ ಕಲಹೋಪಿ ಹೋತಿ ವಿವಾದೋಪಿ, ಕಿಂ ತ್ವಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಕಥೇಸಿ, ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಮ್ಮ, ತವ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅಕಥನತೋ ನ ಕಥೇಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಯಂ, ಸಮ್ಮ, ಕತಂ, ಕತಮೇವ ತಂ ನ ಮಯಂ ಮೇತ್ತಿಂ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಭೋಪಿ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ನಿಸೀದನ್ತಿ । ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸಿರಿಗುತ್ತೋ ಗರಹದಿನ್ನಂ ಆಹ – ‘‘ಕಿಂ ತೇ ನಿಗಣ್ಠೇಹಿ, ತೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕಿಂ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ, ಮಮ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ ವಾ ಅಯ್ಯಾನಂ ದಾನಂ ದಾತುಂ ವಾ ಕಿಂ ತೇ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ? ಸೋಪಿ ಏತಮೇವ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತಿ, ತೇನಸ್ಸ ಕಣ್ಡುವನಟ್ಠಾನೇ ನಖೇನ ವಿಲೇಖಿತಂ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ, ‘‘ಸಿರಿಗುತ್ತ, ತವ ಸತ್ಥಾ ಕಿಂ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಅಮ್ಭೋ, ಮಾ ಏವಂ ವದ, ಸತ್ಥು ಮೇ ಅಜಾನಿತಬ್ಬಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅತೀತಾದಿಭೇದಂ ಸಬ್ಬಂ ಜಾನಾತಿ, ಸೋಳಸಹಾಕಾರೇಹಿ ಸತ್ತಾನಂ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದತೀ’’ತಿ। ‘‘ಅಹಂ ಏವಂ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಕಸ್ಮಾ ಮಯ್ಹಂ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ನ ಕಥೇಸಿ, ತೇನ ಹಿ ತ್ವಂ ಗಚ್ಛ, ತವ ಸತ್ಥಾರಂ ಸ್ವಾತನಾಯ ನಿಮನ್ತೇಹಿ, ಭೋಜೇಸ್ಸಾಮಿ, ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮಮ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ವದೇಹೀ’’ತಿ।

ಸಿರಿಗುತ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಮ ಸಹಾಯಕೋ ಗರಹದಿನ್ನೋ ತುಮ್ಹೇ ನಿಮನ್ತಾಪೇತಿ, ಪಞ್ಚಹಿ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸ್ವೇ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಥ, ಪುರಿಮದಿವಸೇ ಖೋ ಪನ ತಸ್ಸ ಕುಲೂಪಕಾನಂ ಮಯಾ ಇದಂ ನಾಮ ಕತಂ, ಮಯಾ ಕತಸ್ಸ ಪಟಿಕರಣಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಾಮಿ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖಂ ದಾತುಕಾಮತಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯುತ್ತಂ ಚೇ, ಅಧಿವಾಸೇಥ। ನೋ ಚೇ, ಮಾ ಅಧಿವಾಸಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಸೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಾತು ಕಾಮೋ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅದ್ದಸ ‘‘ದ್ವಿನ್ನಂ ಗೇಹಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಮಹನ್ತಂ ಆವಾಟಂ ಖಣಾಪೇತ್ವಾ ಅಸೀತಿಸಕಟಮತ್ತಾನಿ ಖದಿರದಾರೂನಿ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಪೂರಾಪೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ದತ್ವಾ ಅಮ್ಹೇ ಅಙ್ಗಾರಆವಾಟೇ ಪಾತೇತ್ವಾ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮೋ’’ತಿ। ಪುನ ಆವಜ್ಜೇಸಿ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ತತ್ಥ ಗತಪಚ್ಚಯಾ ಅತ್ಥೋ ಅತ್ಥಿ, ನತ್ಥೀ’’ತಿ। ತತೋ ಇದಂ ಅದ್ದಸ – ‘‘ಅಹಂ ಅಙ್ಗಾರಆವಾಟೇ ಪಾದಂ ಪಸಾರೇಸ್ಸಾಮಿ, ತಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಠಪಿತಕಿಲಞ್ಜಂ ಅನ್ತರಧಾಯಿಸ್ಸತಿ, ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಚಕ್ಕಮತ್ತಂ ಮಹಾಪದುಮಂ ಉಟ್ಠಹಿಸ್ಸತಿ, ಅಥಾಹಂ ಪದುಮಕಣ್ಣಿಕಾ ಅಕ್ಕಮನ್ತೋ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂಪಿ ತಥೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಹಾಜನೋ ಸನ್ನಿಪತಿಸ್ಸತಿ, ಅಹಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಾಗಮೇ ದ್ವೀಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಅನುಮೋದನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅನುಮೋದನಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸಿರಿಗುತ್ತೋ ಚ ಗರಹದಿನ್ನೋ ಚ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅತ್ತನೋ ಚ ಧನರಾಸಿಂ ಸಾಸನೇ ವಿಕಿರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಇಮಂ ಕುಲಪುತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಯಾ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖಂ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ।

ಸಿರಿಗುತ್ತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಅಧಿವಾಸನಂ ಗರಹದಿನ್ನಸ್ಸ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಲೋಕಜೇಟ್ಠಸ್ಸ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ಗರಹದಿನ್ನೋ ‘‘ಇದಾನಿಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಗೇಹಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಮಹನ್ತಂ ಆವಾಟಂ ಖಣಾಪೇತ್ವಾ ಅಸೀತಿಸಕಟಮತ್ತಾನಿ ಖದಿರದಾರೂನಿ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಪೂರಾಪೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ದತ್ವಾ ಖದಿರಙ್ಗಾರರಾಸೀನಂ ಯೋಜಾಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಧಮಾಪೇತ್ವಾ ಖದಿರಙ್ಗಾರರಾಸಿಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಆವಾಟಮತ್ಥಕೇ ರುಕ್ಖಪದರಾನಿ ಠಪಾಪೇತ್ವಾ ಕಿಲಞ್ಜೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಗೋಮಯೇನ ಲಿಮ್ಪಾಪೇತ್ವಾ ಏಕೇನ ಪಸ್ಸೇನ ದುಬ್ಬಲದಣ್ಡಕೇ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಗಮನಮಗ್ಗಂ ಕಾರೇಸಿ, ‘‘ಏವಂ ಅಕ್ಕನ್ತಅಕ್ಕನ್ತಕಾಲೇ ದಣ್ಡಕೇಸು ಭಗ್ಗೇಸು ಪರಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಯಂ ಪತಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಗೇಹಪಚ್ಛಾಭಾಗೇ ಸಿರಿಗುತ್ತೇನ ಠಪಿತನಿಯಾಮೇನೇವ ಚಾಟಿಯೋ ಠಪಾಪೇಸಿ, ಆಸನಾನಿಪಿ ತಥೇವ ಪಞ್ಞಾಪೇಸಿ। ಸಿರಿಗುತ್ತೋ ಪಾತೋವ ತಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕತೋ ತೇ, ಸಮ್ಮ, ಸಕ್ಕಾರೋ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಆಮ, ಸಮ್ಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಕಹಂ ಪನ ಸೋ’’ತಿ? ‘‘ಏಹಿ, ಪಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಸಿರಿಗುತ್ತೇನ ದಸ್ಸಿತನಯೇನೇವ ದಸ್ಸೇಸಿ। ಸಿರಿಗುತ್ತೋ ‘‘ಸಾಧು, ಸಮ್ಮಾ’’ತಿ ಆಹ। ಮಹಾಜನೋ ಸನ್ನಿಪತಿ। ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೇನ ಹಿ ನಿಮನ್ತಿತೇ ಮಹನ್ತೋ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ। ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾಪಿ ‘‘ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಿ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಕಾಪಿ ‘‘ಅಜ್ಜ ಸತ್ಥಾ ಮಹಾಧಮ್ಮದೇಸನಂ ದೇಸೇಸ್ಸತಿ, ಬುದ್ಧವಿಸಯಂ ಬುದ್ಧಲೀಲಂ ಉಪಧಾರೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಿ।

ಪುನದಿವಸೇ ಸತ್ಥಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗರಹದಿನ್ನಸ್ಸ ಗೇಹದ್ವಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಸೋ ಗೇಹಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪುರತೋ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಠಿತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ‘ತುಮ್ಹೇ ಕಿರ ಅತೀತಾದಿಭೇದಂ ಸಬ್ಬಂ ಜಾನಾಥ, ಸತ್ತಾನಂ ಸೋಳಸಹಾಕಾರೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಥಾ’ತಿ ಏವಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಉಪಟ್ಠಾಕೇನ ಮಯ್ಹಂ ಕಥಿತಂ। ಸಚೇ ಜಾನಾಥ, ಮಯ್ಹಂ ಗೇಹಂ ಮಾ ಪವಿಸಿತ್ಥ। ಪವಿಟ್ಠಾನಞ್ಹಿ ವೋ ನೇವ ಯಾಗು ಅತ್ಥಿ, ನ ಭತ್ತಾದೀನಿ, ಸಬ್ಬೇ ಖೋ ಪನ ತುಮ್ಹೇ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಯಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಏವಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ಏಥ ಭಗವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗೇಹಂ ಆಗತಾನಂ ವತ್ತಂ ಞತ್ವಾ ಆಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಕಿಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಆವುಸೋ’’ತಿ? ‘‘ಏಕೇಕಸ್ಸ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪುರತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಕಾಲೇ ಪಚ್ಛಾ ಅಞ್ಞೇನ ಆಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಯಂ ಪತಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ ನ ಆಗಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಏಕೇಕಮೇವ ಪಾತೇತ್ವಾ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಏಕಕೋವ ಪಾಯಾಸಿ। ಗರಹದಿನ್ನೋ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಂ ಪತ್ವಾ ಅಪಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ‘‘ಪುರತೋ ಯಾಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಹ। ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಮತ್ಥಕೇ ಪಾದಂ ಪಸಾರೇಸಿ, ಕಿಲಞ್ಜಂ ಅನ್ತರಧಾಯಿ, ಅಙ್ಗಾರಕಾಸುಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಚಕ್ಕಮತ್ತಾನಿ ಪದುಮಾನಿ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು । ಸತ್ಥಾ ಪದುಮಕಣ್ಣಿಕಾ ಅಕ್ಕಮನ್ತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸೀದಿ, ಭಿಕ್ಖೂಪಿ ತಥೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸು। ಗರಹದಿನ್ನಸ್ಸ ಕಾಯತೋ ಡಾಹೋ ಉಟ್ಠಹಿ।

ಸೋ ವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಿರಿಗುತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ಸಾಮಿ, ಮೇ ತಾಣಂ ಹೋಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಕಿಂ ಏತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ಗೇಹೇ ಯಾಗು ವಾ ಭತ್ತಾದೀನಿ ವಾ ನತ್ಥಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕರೋಮೀ’’ತಿ? ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತಯಾ ಕತ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಅಹಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಗೇಹಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಮಹನ್ತಂ ಆವಾಟಂ ಅಙ್ಗಾರಸ್ಸ ಪೂರಂ ಕಾರೇಸಿಂ – ‘‘ತತ್ಥ ಪಾತೇತ್ವಾ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಅಥ ನಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮಹಾಪದುಮಾನಿ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು। ಸಬ್ಬೇ ಪದುಮಕಣ್ಣಿಕಾ ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇಸು ನಿಸಿನ್ನಾ, ಇದಾನಿ ಕಿಂ ಕರೋಮಿ, ಸಾಮೀ’’ತಿ? ನನು ತ್ವಂ ಇದಾನೇವ ಮಯ್ಹಂ ‘‘‘ಏತ್ತಿಕಾ ಚಾಟಿಯೋ, ಏತ್ತಿಕಾ ಯಾಗು, ಏತ್ತಕಾನಿ ಸತ್ತಾದೀನೀ’ತಿ ದಸ್ಸೇಸೀ’’ತಿ। ‘‘ಮುಸಾ ತಂ, ಸಾಮಿ, ತುಚ್ಛಾವ ಚಾಟಿಯೋ’’ತಿ। ಹೋತು, ‘‘ಗಚ್ಛ, ತಾಸು ಚಾಟೀಸು ಯಾಗುಆದೀನಿ ಓಲೋಕೇಹೀ’’ತಿ। ತಂ ಖಣಞ್ಞೇವ ತೇನ ಯಾಸು ಚಾಟೀಸು ‘‘ಯಾಗೂ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಾ ಯಾಗುಯಾ ಪೂರಯಿಂಸು, ಯಾಸು ‘‘ಭತ್ತಾದೀನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಾ ಭತ್ತಾದೀನಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಾವ ಅಹೇಸುಂ। ತಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾವ ಗರಹದಿನ್ನಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜೇನ ಪರಿಪೂರಿತಂ, ಚಿತ್ತಂ ಪಸನ್ನಂ। ಸೋ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ ಅನುಮೋದನಂ ಕಾರೇತುಕಾಮೋ ಪತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿ। ಸತ್ಥಾ ಅನುಮೋದನಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನೋ ಅಭಾವೇನೇವ ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಬುದ್ಧಸಾಸನಸ್ಸ ಗುಣಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ। ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುವಿರಹಿತಾ ಹಿ ಅನ್ಧಾ ನಾಮ, ಪಞ್ಞವನ್ತೋ ಸಚಕ್ಖುಕಾ ನಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೫೮.

‘‘ಯಥಾ ಸಙ್ಕಾರಧಾನಸ್ಮಿಂ, ಉಜ್ಝಿತಸ್ಮಿಂ ಮಹಾಪಥೇ।

ಪದುಮಂ ತತ್ಥ ಜಾಯೇಥ, ಸುಚಿಗನ್ಧಂ ಮನೋರಮಂ॥

೫೯.

‘‘ಏವಂ ಸಙ್ಕಾರಭೂತೇಸು, ಅನ್ಧಭೂತೇ ಪುಥುಜ್ಜನೇ।

ಅತಿರೋಚತಿ ಪಞ್ಞಾಯ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸಾವಕೋ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಸಙ್ಕಾರಧಾನಸ್ಮಿನ್ತಿ ಸಙ್ಕಾರಠಾನಸ್ಮಿಂ, ಕಚವರರಾಸಿಮ್ಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಜ್ಝಿತಸ್ಮಿಂ ಮಹಾಪಥೇತಿ ಮಹಾಮಗ್ಗೇ ಛಡ್ಡಿತಸ್ಮಿಂ। ಸುಚಿಗನ್ಧನ್ತಿ ಸುರಭಿಗನ್ಧಂ। ಮನೋ ಏತ್ಥ ರಮತೀತಿ ಮನೋರಮಂ। ಸಙ್ಕಾರಭೂತೇಸೂತಿ ಸಙ್ಕಾರಮಿವ ಭೂತೇಸು। ಪುಥುಜ್ಜನೇತಿ ಪುಥೂನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಜನನತೋ ಏವಂಲದ್ಧನಾಮೇ ಲೋಕಿಯಮಹಾಜನೇ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ನಾಮ ಮಹಾಪಥೇ ಛಡ್ಡಿತೇ ಸಙ್ಕಾರರಾಸಿಮ್ಹಿ ಅಸುಚಿಜೇಗುಚ್ಛಿಯಪಟಿಕೂಲೇಪಿ ಸುಚಿಗನ್ಧಂ ಪದುಮಂ ಜಾಯೇಥ, ತಂ ರಾಜರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾದೀನಂ ಮನೋರಮಂ ಪಿಯಂ ಮನಾಪಂ ಉಪರಿಮತ್ಥಕೇ ಪತಿಟ್ಠಾನಾರಹಮೇವ ಭವೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ಸಙ್ಕಾರಭೂತೇಸುಪಿ ಪುಥುಜ್ಜನೇಸು ಜಾತೋ ನಿಪ್ಪಞ್ಞಸ್ಸ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಅಚಕ್ಖುಕಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಪಞ್ಞಾಬಲೇನ ಕಾಮೇಸು ಆದೀನವಂ, ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಚ ಆನಿಸಂಸಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಮತ್ತೇನಪಿ, ಕತೋ ಉತ್ತರಿಂ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಾನಿ ಆರಾಧೇತ್ವಾಪಿ ಅತಿರೋಚತಿ। ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸಾವಕೋ ಹಿ ಖೀಣಾಸವೋ ಭಿಕ್ಖು ಅನ್ಧಭೂತೇ ಪುಥುಜ್ಜನೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ರೋಚತಿ ವಿರೋಚತಿ ಸೋಭತೀತಿ।

ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸಿ। ಗರಹದಿನ್ನೋ ಚ ಸಿರಿಗುತ್ತೋ ಚ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು। ತೇ ಸಬ್ಬಂ ಅತ್ತನೋ ಧನಂ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ವಿಪ್ಪಕಿರಿಂಸು। ಸತ್ಥಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಮಗಮಾಸಿ। ಭಿಕ್ಖೂ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಅಹೋ ಅಚ್ಛರಿಯಾ ಬುದ್ಧಗುಣಾ ನಾಮ, ತಥಾರೂಪಂ ನಾಮ ಖದಿರಙ್ಗಾರರಾಸಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪದುಮಾನಿ ಉಟ್ಠಹಿಂಸೂ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ – ‘‘ಅನಚ್ಛರಿಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಂ ಮಮ ಏತರಹಿ ಬುದ್ಧಭೂತಸ್ಸ ಅಙ್ಗಾರರಾಸಿಮ್ಹಾ ಪದುಮಾನಿ ಉಟ್ಠಿತಾನಿ, ಅಪರಿಪಕ್ಕೇ ಞಾಣೇ ವತ್ತಮಾನಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಭೂತಸ್ಸಪಿ ಮೇ ಉಟ್ಠಹಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ಕದಾ, ಭನ್ತೇ, ಆಚಿಕ್ಖಥ ನೋ’’ತಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ –

‘‘ಕಾಮಂ ಪತಾಮಿ ನಿರಯಂ, ಉದ್ಧಂಪಾದೋ ಅವಂಸಿರೋ।

ನಾನರಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಹನ್ದ ಪಿಣ್ಡಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಾ’’ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೧.೧.೪೦) –

ಇದಂ ಖದಿರಙ್ಗಾರಜಾತಕಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಕಥೇಸೀತಿ।

ಗರಹದಿನ್ನವತ್ಥು ದ್ವಾದಸಮಂ।

ಪುಪ್ಫವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

ಚತುತ್ಥೋ ವಗ್ಗೋ।