೮. ಸಹಸ್ಸವಗ್ಗೋ
೧. ತಮ್ಬದಾಠಿಕಚೋರಘಾತಕವತ್ಥು
ಸಹಸ್ಸಮಪಿ ಚೇ ವಾಚಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ತಮ್ಬದಾಠಿಕಚೋರಘಾತಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ಏಕೂನಪಞ್ಚಸತಾ ಕಿರ ಚೋರಾ ಗಾಮಘಾತಕಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಾ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇಸುಂ। ಅಥೇಕೋ ಪುರಿಸೋ ನಿಬ್ಬಿದ್ಧಪಿಙ್ಗಲೋ ತಮ್ಬದಾಠಿಕೋ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ। ಅಥ ನಂ ಚೋರಜೇಟ್ಠಕಸ್ಸ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸಿತುಂ ಇಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ಅಥ ನಂ ಚೋರಜೇಟ್ಠಕೋ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಮಾತು ಥನಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಿತು ವಾ ಗಲಲೋಹಿತಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಖಾದನಸಮತ್ಥೋ ಅತಿಕಕ್ಖಳೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ನತ್ಥೇತಸ್ಸ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸನಕಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ। ಸೋ ಏವಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋಪಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಂ ತಸ್ಸೇವ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಂ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೋ ಆರಾಧೇಸಿ। ಸೋ ತಂ ಆದಾಯ ಚೋರಜೇಟ್ಠಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ಸಾಮಿ, ಭದ್ದಕೋ ಏಸ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಉಪಕಾರಕೋ, ಸಙ್ಗಣ್ಹಥ ನ’’ನ್ತಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಚೋರಜೇಟ್ಠಕಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇಸಿ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ನಾಗರಾ ರಾಜಪುರಿಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ತೇ ಚೋರೇ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಮಹಾಮಚ್ಚಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ನಯಿಂಸು। ಅಮಚ್ಚಾ ತೇಸಂ ಫರಸುನಾ ಸೀಸಚ್ಛೇದಂ ಆಣಾಪೇಸುಂ। ತತೋ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ಇಮೇ ಮಾರೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪರಿಯೇಸನ್ತಾ ತೇ ಮಾರೇತುಂ ಇಚ್ಛನ್ತಂ ಕಞ್ಚಿ ಅದಿಸ್ವಾ ಚೋರಜೇಟ್ಠಕಂ ಆಹಂಸು – ‘‘ತ್ವಂ ಇಮೇ ಮಾರೇತ್ವಾ ಜೀವಿತಞ್ಚೇವ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ ಸಮ್ಮಾನಞ್ಚ, ಮಾರೇಹಿ ನೇ’’ತಿ। ಸೋಪಿ ಅತ್ತಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸಿತತ್ತಾ ತೇ ಮಾರೇತುಂ ನ ಇಚ್ಛಿ। ಏತೇನೂಪಾಯೇನ ಏಕೂನಪಞ್ಚಸತೇ ಪುಚ್ಛಿಂಸು, ಸಬ್ಬೇಪಿ ನ ಇಚ್ಛಿಂಸು। ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಾ ತಂ ನಿಬ್ಬಿದ್ಧಪಿಙ್ಗಲಂ ತಮ್ಬದಾಠಿಕಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು। ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಮಾರೇತ್ವಾ ಜೀವಿತಞ್ಚೇವ ಸಮ್ಮಾನಞ್ಚ ಲಭಿ। ಏತೇನೂಪಾಯೇನ ನಗರಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣತೋಪಿ ಪಞ್ಚ ಚೋರಸತಾನಿ ಆನೇತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚಾನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತೇಹಿ ತೇಸಮ್ಪಿ ಸೀಸಚ್ಛೇದೇ ಆಣತ್ತೇ ಚೋರಜೇಟ್ಠಕಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಪುಚ್ಛನ್ತಾ ಕಞ್ಚಿ ಮಾರೇತುಂ ಇಚ್ಛನ್ತಂ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಪುರಿಮದಿವಸೇ ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ಪಞ್ಚಸತೇ ಚೋರೇ ಮಾರೇಸಿ, ಕಹಂ ನು ಖೋ ಸೋ’’ತಿ। ‘‘ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಅಮ್ಹೇತಿ ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಮಾರೇಹಿ, ಸಮ್ಮಾನಂ ಲಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ಆಣಾಪೇಸುಂ। ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಮಾರೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾನಂ ಲಭಿ। ಅಥ ನಂ ‘‘ಭದ್ದಕೋ ಅಯಂ ಪುರಿಸೋ, ನಿಬದ್ಧಂ ಚೋರಘಾತಕಮೇವ ಏತಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಮನ್ತೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ದತ್ವಾವ ಸಮ್ಮಾನಂ ಕರಿಂಸು। ಸೋ ಪಚ್ಛಿಮದಿಸತೋಪಿ ಉತ್ತರದಿಸತೋಪಿ ಆನೀತೇ ಪಞ್ಚಸತೇ ಪಞ್ಚಸತೇ ಚೋರೇ ಘಾತೇಸಿಯೇವ। ಏವಂ ಚತೂಹಿ ದಿಸಾಹಿ ಆನೀತಾನಿ ದ್ವೇ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಮಾರೇತ್ವಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದೇವಸಿಕಂ ಏಕಂ ದ್ವೇತಿ ಆನೀತೇ ತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಮಾರೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಪಣ್ಣಾಸ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ಚೋರಘಾತಕಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸಿ।
ಸೋ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ದ್ವೇ ತಯೋ ವಾರೇ ಪಹರನ್ತೋ ಮನುಸ್ಸೇ ಕಿಲಮೇತಿ। ನಾಗರಾ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಅಞ್ಞೋಪಿ ಚೋರಘಾತಕೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ಅಯಂ ಅತಿವಿಯ ಮನುಸ್ಸೇ ಕಿಲಮೇತಿ, ಕಿಂ ಇಮಿನಾ’’ತಿ ತಸ್ಸ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಹರಿಂಸು। ಸೋ ಪುಬ್ಬೇ ಚೋರಘಾತಕಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಅಹತಸಾಟಕೇ ನಿವಾಸೇತುಂ, ನವಸಪ್ಪಿನಾ ಸಙ್ಖತಂ ಖೀರಯಾಗುಂ ಪಿವಿತುಂ, ಸುಮನಪುಪ್ಫಾನಿ ಪಿಲನ್ಧಿತುಂ, ಗನ್ಧೇ ವಿಲಿಮ್ಪಿತು’’ನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ನ ಲಭಿ। ಸೋ ಠಾನಾ ಚಾವಿತದಿವಸೇ ‘‘ಖೀರಯಾಗುಂ ಮೇ ಪಚಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಹತವತ್ಥಸುಮನಮಾಲಾವಿಲೇಪನಾನಿ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ನದಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನ್ಹತ್ವಾ ಅಹತವತ್ಥಾನಿ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಮಾಲಾ ಪಿಲನ್ಧಿತ್ವಾ ಗನ್ಧೇಹಿ ಅನುಲಿತ್ತಗತ್ತೋ ಗೇಹಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ। ಅಥಸ್ಸ ನವಸಪ್ಪಿನಾ ಸಙ್ಖತಂ ಖೀರಯಾಗುಂ ಪುರತೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಧೋವನೋದಕಂ ಆಹರಿಂಸು। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ‘‘ಕತ್ಥ ನು ಖೋ ಅಜ್ಜ ಮಯಾ ಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಖೀರಯಾಗುಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕರಿಸ್ಸತಿ ನು ಖೋ ಮೇ ಪುರಿಸೋ ಸಙ್ಗಹ’’ನ್ತಿ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ‘‘ಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಮ ಸಙ್ಗಹಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಕರಿತ್ವಾ ಚ ಪನ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಲಭಿಸ್ಸತಿ ಅಯಂ ಕುಲಪುತ್ತೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಆದಾಯ ತಸ್ಸ ಗೇಹದ್ವಾರೇ ಠಿತಮೇವ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಸಿ।
ಸೋ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯಾ ಚಿರಂ ಚೋರಘಾತಕಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ಬಹೂ ಮನುಸ್ಸಾ ಮಾರಿತಾ, ಇದಾನಿ ಮೇ ಗೇಹೇ ಖೀರಯಾಗು ಪಟಿಯತ್ತಾ, ಥೇರೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಮ ಗೇಹದ್ವಾರೇ ಠಿತೋ, ಇದಾನಿ ಮಯಾ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪುರತೋ ಠಪಿತಯಾಗುಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋಗೇಹೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಪತ್ತೇ ಖೀರಯಾಗುಂ ಆಕಿರಿತ್ವಾ ನವಸಪ್ಪಿಂ ಆಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಥೇರಂ ಬೀಜಮಾನೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅಥಸ್ಸ ಚ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಲದ್ಧಪುಬ್ಬತಾಯ ಖೀರಯಾಗುಂ ಪಾತುಂ ಬಲವಅಜ್ಝಾಸಯೋ ಅಹೋಸಿ। ಥೇರೋ ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ, ಉಪಾಸಕ, ಅತ್ತನೋ ಯಾಗುಂ ಪಿವಾ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಬೀಜನಿಂ ದತ್ವಾ ಯಾಗುಂ ಪಿವಿ। ಥೇರೋ ಬೀಜಮಾನಂ ಪುರಿಸಂ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಉಪಾಸಕಮೇವ ಬೀಜಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋ ಬೀಜಿಯಮಾನೋ ಕುಚ್ಛಿಪೂರಂ ಯಾಗುಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರಂ ಬೀಜಮಾನೋ ಠತ್ವಾ ಕತಾಹಾರಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ। ಥೇರೋ ತಸ್ಸ ಅನುಮೋದನಂ ಆರಭಿ। ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಂ ಥೇರಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಾನುಗಂ ಕಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ। ಥೇರೋ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ, ‘‘ಉಪಾಸಕ, ಕಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತಂ ದೇಸನಾನುಗಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯಾ ದೀಘರತ್ತಂ ಕಕ್ಖಳಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ಬಹೂ ಮನುಸ್ಸಾ ಮಾರಿತಾ, ತಮಹಂ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋ ಚಿತ್ತಂ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ದೇಸನಾನುಗಂ ಕಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ’’ನ್ತಿ। ಥೇರೋ ‘‘ವಞ್ಚೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತ್ವಂ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ ಅಕಾಸಿ, ಅಞ್ಞೇಹಿ ಕಾರಿತೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ರಾಜಾ ಮಂ ಕಾರೇಸಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ತೇ, ಉಪಾಸಕ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಅಕುಸಲಂ ಹೋತೀ’’ತಿ? ಮನ್ದಧಾತುಕೋ ಉಪಾಸಕೋ ಥೇರೇನೇವಂ ವುತ್ತೇ ‘‘ನತ್ಥಿ ಮಯ್ಹಂ ಅಕುಸಲ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ತೇನ ಹಿ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಥಾ’’ತಿ। ಸೋ ಥೇರೇ ಅನುಮೋದನಂ ಕರೋನ್ತೇ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸ್ಸ ಓರತೋ ಅನುಲೋಮಿಕಂ ಖನ್ತಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸಿ। ಥೇರೋಪಿ ಅನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ।
ಉಪಾಸಕಂ ಥೇರಂ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ನಿವತ್ತಮಾನಂ ಏಕಾ ಯಕ್ಖಿನೀ ಧೇನುವೇಸೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಉರೇ ಪಹರಿತ್ವಾ ಮಾರೇಸಿ। ಸೋ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತುಸಿತಪುರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಚೋರಘಾತಕೋ ಪಞ್ಚಪಣ್ಣಾಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಕಕ್ಖಳಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅಜ್ಜೇವ ತತೋ ಮುತ್ತೋ, ಅಜ್ಜೇವ ಥೇರಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖಂ ದತ್ವಾ ಅಜ್ಜೇವ ಕಾಲಂ ಕತೋ, ಕಹಂ ನು ಖೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ , ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ತುಸಿತಪುರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ವದೇಥ, ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಏತ್ತಕೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಘಾತೇತ್ವಾ ತುಸಿತವಿಮಾನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ। ‘‘ಆಮ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹನ್ತೋ ತೇನ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋ ಲದ್ಧೋ, ಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಅನುಲೋಮಞಾಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಇತೋ ಚುತೋ ತುಸಿತವಿಮಾನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
‘‘ಸುಭಾಸಿತಂ ಸುಣಿತ್ವಾನ, ನಗರೇ ಚೋರಘಾತಕೋ।
ಅನುಲೋಮಖನ್ತಿಂ ಲದ್ಧಾನ, ಮೋದತೀ ತಿದಿವಂ ಗತೋ’’ತಿ॥
‘‘ಭನ್ತೇ , ಅನುಮೋದನಕಥಾ ನಾಮ ನ ಬಲವಾ, ತೇನ ಕತಂ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ಮಹನ್ತಂ, ಕಥಂ ಏತ್ತಕೇನ ವಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸೀ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ‘ಮಯಾ ದೇಸಿತಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಬಹುಂ ವಾ’ತಿ ಮಾ ಪಮಾಣಂ ಗಣ್ಹಥ। ಏಕವಾಚಾಪಿ ಹಿ ಅತ್ಥನಿಸ್ಸಿತಾ ಸೇಯ್ಯಾವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೦೦.
‘‘ಸಹಸ್ಸಮಪಿ ಚೇ ವಾಚಾ, ಅನತ್ಥಪದಸಂಹಿತಾ।
ಏಕಂ ಅತ್ಥಪದಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಯಂ ಸುತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಮತೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಸಹಸ್ಸಮಪೀತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದವಚನಂ, ಏಕಂ ಸಹಸ್ಸಂ ದ್ವೇ ಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಏವಂ ಸಹಸ್ಸೇನ ಚೇಪಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನವಾಚಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಾ ಚ ಪನ ಅನತ್ಥಪದಸಂಹಿತಾ ಆಕಾಸವಣ್ಣನಾಪಬ್ಬತವಣ್ಣನಾವನವಣ್ಣನಾದೀನಿ ಪಕಾಸಕೇಹಿ ಅನಿಯ್ಯಾನದೀಪಕೇಹಿ ಅನತ್ಥಕೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಸಂಹಿತಾ ಯಾವ ಬಹುಕಾ ಹೋತಿ, ತಾವ ಪಾಪಿಕಾ ಏವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏಕಂ ಅತ್ಥಪದನ್ತಿ ಯಂ ಪನ ‘‘ಅಯಂ ಕಾಯೋ, ಅಯಂ ಕಾಯಗತಾಸತಿ, ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ ಏವರೂಪಂ ಏಕಂ ಅತ್ಥಪದಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಗಾದಿವೂಪಸಮೇನ ಉಪಸಮ್ಮತಿ, ತಂ ಅತ್ಥಸಾಧಕಂ ನಿಬ್ಬಾನಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನಇನ್ದ್ರಿಯಬಲಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸತಿಪಟ್ಠಾನಪರಿದೀಪಕಂ ಏಕಮ್ಪಿ ಪದಂ ಸೇಯ್ಯೋಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ।
ತಮ್ಬದಾಠಿಕಚೋರಘಾತಕವತ್ಥು ಪಠಮಂ।
೨. ಬಾಹಿಯದಾರುಚೀರಿಯತ್ಥೇರವತ್ಥು
ಸಹಸ್ಸಮಪಿ ಚೇ ಗಾಥಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ದಾರುಚೀರಿಯತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕಾಲೇ ಬಹೂ ಮನುಸ್ಸಾ ನಾವಾಯ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಭಿನ್ನಾಯ ನಾವಾಯ ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಭಕ್ಖಾ ಅಹೇಸುಂ। ಏಕೋವೇತ್ಥ ಏಕಂ ಫಲಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಾಯಮನ್ತೋ ಸುಪ್ಪಾರಕಪಟ್ಟನತೀರಂ ಓಕ್ಕಮಿ, ತಸ್ಸ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಂ ನತ್ಥಿ। ಸೋ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಸುಕ್ಖಕಟ್ಠದಣ್ಡಕೇ ವಾಕೇಹಿ ಪಲಿವೇಠೇತ್ವಾ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಕುಲತೋ ಕಪಾಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುಪ್ಪಾರಕಪಟ್ಟನಂ ಅಗಮಾಸಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಯಾಗುಭತ್ತಾದೀನಿ ದತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಏಕೋ ಅರಹಾ’’ತಿ ಸಮ್ಭಾವೇಸುಂ। ಸೋ ವತ್ಥೇಸು ಉಪನೀತೇಸು ‘‘ಸಚಾಹಂ ನಿವಾಸೇಸ್ಸಾಮಿ ವಾ ಪಾರುಪಿಸ್ಸಾಮಿ ವಾ, ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಮೇ ಪರಿಹಾಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದಾರುಚೀರಾನೇವ ಪರಿದಹಿ। ಅಥಸ್ಸ ಬಹೂಹಿ ‘‘ಅರಹಾ ಅರಹಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನಸ್ಸ ಏವಂ ಚೇತಸೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ ‘‘ಯೇ ಖೋ ಕೇಚಿ ಲೋಕೇ ಅರಹನ್ತೋ ವಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ ವಾ ಸಮಾಪನ್ನಾ, ಅಹಂ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞತರೋ’’ತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಪುರಾಣಸಾಲೋಹಿತಾ ದೇವತಾ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ।
ಪುರಾಣಸಾಲೋಹಿತಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಏಕತೋ ಕತಸಮಣಧಮ್ಮಾ। ಪುಬ್ಬೇ ಕಿರ ಕಸ್ಸಪದಸಬಲಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಓಸಕ್ಕಮಾನೇ ಸಾಮಣೇರಾದೀನಂ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಸತ್ತ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಂವೇಗಪ್ಪತ್ತಾ ‘‘ಯಾವ ಸಾಸನಸ್ಸ ಅನ್ತರಧಾನಂ ನ ಹೋತಿ, ತಾವ ಅತ್ತನೋ ಪತಿಟ್ಠಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸುವಣ್ಣಚೇತಿಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಟ್ಠಾ ಏಕಂ ಪಬ್ಬತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಜೀವಿತೇ ಸಾಲಯಾ ನಿವತ್ತನ್ತು। ನಿರಾಲಯಾ ಇಮಂ ಪಬ್ಬತಂ ಅಭಿರುಹನ್ತೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರಿಂಸು। ತೇಸು ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ ಏಕರತ್ತಾತಿಕ್ಕಮೇನೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ। ಸೋ ಅನೋತತ್ತದಹೇ ನಾಗಲತಾದನ್ತಕಟ್ಠಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಕುರುತೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಹ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಇಮಂ ದನ್ತಕಟ್ಠಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಮುಖಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಥಾ’’ತಿ। ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಏವಂ ಕತಿಕಾ ಕತಾ ‘‘ಯೋ ಪಠಮಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತೇನಾಭತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಅವಸೇಸಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಆವುಸೋ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ಸಚೇ ಮಯಮ್ಪಿ ತುಮ್ಹೇ ವಿಯ ವಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸ್ಸಾಮ, ಸಯಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನ ಇಚ್ಛಿಂಸು। ದುತಿಯದಿವಸೇ ದುತಿಯತ್ಥೇರೋ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಪಾಪುಣಿ। ಸೋಪಿ ತಥೇವ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಇತರೇ ನಿಮನ್ತೇಸಿ। ತೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಏವಂ ಕತಿಕಾ ಕತಾ ‘ಮಹಾಥೇರೇನ ಆಭತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಅಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅನುಥೇರೇನ ಆಭತಂ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಆವುಸೋ’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತುಮ್ಹೇ ವಿಯ ಮಯಮ್ಪಿ ವಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪುರಿಸಕಾರೇನ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನ ಇಚ್ಛಿಂಸು। ತೇಸು ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ, ಅನಾಗಾಮೀ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ಇತರೇ ಪಞ್ಚ ಥೇರಾ ವಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಸುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ತತೋ ಚವಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಕುಲಘರೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂಸು। ತೇಸು ಏಕೋ ಪುಕ್ಕುಸಾತಿ ರಾಜಾ (ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೩೪೨) ಅಹೋಸಿ, ಏಕೋ ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪೋ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೪೯), ಏಕೋ ದಾರುಚೀರಿಯೋ (ಉದಾ॰ ೧೦), ಏಕೋ ದಬ್ಬೋ ಮಲ್ಲಪುತ್ತೋ (ಪಾರಾ॰ ೩೮೦; ಉದಾ॰ ೭೯) ಏಕೋ ಸಭಿಯೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋತಿ (ಸು॰ ನಿ॰ ಸಭಿಯಸುತ್ತಂ)। ತತ್ಥ ಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪುರಾಣಸಾಲೋಹಿತಾ ದೇವತಾ’’ತಿ।
ತಸ್ಸ ಹಿ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಅಕಾಸಿ, ಇದಾನಿ ಇಮಂ ಲದ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತೋ ವಿನಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಸಂವೇಜೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ। ಅಥ ನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ನೇವ ಖೋ ತ್ವಂ, ಬಾಹಿಯ, ಅರಹಾ, ನಪಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ ವಾ ಸಮಾಪನ್ನೋ, ಸಾಪಿ ತೇ ಪಟಿಪದಾ ನತ್ಥಿ, ಯಾಯ ತ್ವಂ ಅರಹಾ ವಾ ಅಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ ವಾ ಸಮಾಪನ್ನೋ’’ತಿ। ಬಾಹಿಯೋ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತಂ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹೋ ಭಾರಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ಅಹಂ ‘ಅರಹನ್ತೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿಂ, ಅಯಞ್ಚ ಮಂ ‘ನ ತ್ವಂ ಅರಹಾ, ನಪಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ ವಾ ಸಮಾಪನ್ನೋಸೀ’ತಿ ವದತಿ, ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಲೋಕೇ ಅಞ್ಞೋ ಅರಹಾ’’ತಿ। ಅಥ ನಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಏತರಹಿ ದೇವತೇ ಲೋಕೇ ಅರಹಾ ವಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ ವಾ ಸಮಾಪನ್ನೋ’’ತಿ। ಅಥಸ್ಸ ದೇವತಾ ಆಚಿಕ್ಖಿ – ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಬಾಹಿಯ, ಉತ್ತರೇಸು ಜನಪದೇಸು ಸಾವತ್ಥಿ ನಾಮ ನಗರಂ, ತತ್ಥ ಸೋ ಭಗವಾ ಏತರಹಿ ವಿಹರತಿ ಅರಹಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ। ಸೋ ಹಿ, ಬಾಹಿಯ, ಭಗವಾ ಅರಹಾ ಚೇವ ಅರಹತ್ತತ್ಥಾಯ ಚ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತೀ’’ತಿ।
ಬಾಹಿಯೋ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ದೇವತಾಯ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸಂವಿಗ್ಗಮಾನಸೋ ತಂ ಖಣಂಯೇವ ಸುಪ್ಪಾರಕಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಏಕರತ್ತಿವಾಸೇನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಅಗಮಾಸಿ, ಸಬ್ಬಂ ವೀಸಯೋಜನಸತಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ ಏಕರತ್ತಿವಾಸೇನೇವ ಅಗಮಾಸಿ। ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಚ ಪನ ದೇವತಾನುಭಾವೇನ ಗತೋ। ‘‘ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೇನಾ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿಯೇವ। ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಖಣೇ ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠೋ ಹೋತಿ। ಸೋ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೇ ಕಾಯಆಲಸಿಯವಿಮೋಚನತ್ಥಂ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ಚಙ್ಕಮನ್ತೇ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಕಹಂ ಏತರಹಿ ಸತ್ಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ತ್ವಂ ಪನ ಕುತೋ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಸುಪ್ಪಾರಕಾ ಆಗತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ। ‘‘ಕದಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಹಿಯ್ಯೋ ಸಾಯಂ ನಿಕ್ಖನ್ತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ। ‘‘ದೂರತೋಸಿ ಆಗತೋ, ನಿಸೀದ, ತವ ಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ತೇಲೇನ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಥೋಕಂ ವಿಸ್ಸಮಾಹಿ, ಆಗತಕಾಲೇ ಸತ್ಥಾರಂ ದಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ। ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸತ್ಥು ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯಂ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಏಕರತ್ತೇನೇವಮ್ಹಿ ಕತ್ಥಚಿ ಅಟ್ಠತ್ವಾ ಅನಿಸೀದಿತ್ವಾ ವೀಸಯೋಜನಸತಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಗತೋ, ಸತ್ಥಾರಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾವ ವಿಸ್ಸಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ಏವಂ ವತ್ವಾ ತರಮಾನರೂಪೋ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅನೋಪಮಾಯ ಬುದ್ಧಸಿರಿಯಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಚಿರಸ್ಸಂ ವತ ಮೇ ಗೋತಮೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ ದಿಟ್ಠಟ್ಠಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಓನತಸರೀರೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಮೇವ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಗೋಪ್ಫಕೇಸು ದಳ್ಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ದೇಸೇತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಂ, ದೇಸೇತು ಸುಗತೋ ಧಮ್ಮಂ, ಯಂ ಮಮಸ್ಸ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯಾ’’ತಿ। ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅಕಾಲೋ ಖೋ ತಾವ, ಬಾಹಿಯ, ಅನ್ತರಘರಂ ಪವಿಟ್ಠಮ್ಹಾ ಪಿಣ್ಡಾಯಾ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ।
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬಾಹಿಯೋ, ಭನ್ತೇ, ಸಂಸಾರೇ ಸಂಸರನ್ತೇನ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರೋ ನ ಅಲದ್ಧಪುಬ್ಬೋ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಾ ಮಯ್ಹಂ ವಾ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯಂ ನ ಜಾನಾಮಿ, ದೇಸೇತು ಮೇ ಧಮ್ಮನ್ತಿ। ಸತ್ಥಾ ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿಯೇವ। ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಮಂ ದಿಟ್ಠಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಕಲಸರೀರಂ ಪೀತಿಯಾ ನಿರನ್ತರಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟಂ ಹೋತಿ, ಬಲವಪೀತಿವೇಗೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾಪಿ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುಂ, ಮಜ್ಝತ್ತುಪೇಕ್ಖಾಯ ತಾವ ತಿಟ್ಠತು, ಏಕರತ್ತೇನೇವ ವೀಸಯೋಜನಸತಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ ಆಗತತ್ತಾ ದರಥೋಪಿಸ್ಸ ಬಲವಾ, ಸೋಪಿ ತಾವ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತೂ’’ತಿ। ತಸ್ಮಾ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತತಿಯಂ ಯಾಚಿತೋ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ಠಿತೋವ ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ತೇ, ಬಾಹಿಯ, ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ‘ದಿಟ್ಠೇ ದಿಟ್ಠಮತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’’ತಿಆದಿನಾ (ಉದಾ॰ ೧೦) ನಯೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ। ಸೋ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋಯೇವ ಸಬ್ಬಾಸವೇ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ। ತಾವದೇವ ಚ ಪನ ಭಗವನ್ತಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ, ‘‘ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ತೇ ಪತ್ತಚೀವರ’’ನ್ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ನ ಪರಿಪುಣ್ಣ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಪರಿಯೇಸಾಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ।
‘‘ಸೋ ಕಿರ ವೀಸತಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ಅತ್ತನಾ ಪಚ್ಚಯೇ ಲಭಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’ತಿ ಏಕಭಿಕ್ಖುಸ್ಸಾಪಿ ಪತ್ತೇನ ವಾ ಚೀವರೇನ ವಾ ಸಙ್ಗಹಂ ನ ಅಕಾಸಿ , ತೇನಸ್ಸ ಇದ್ಧಿಮಯಪತ್ತಚೀವರಂ ನ ಉಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಭಾವೇನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ನ ಅದಾಸಿ। ತಮ್ಪಿ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಪರಿಯೇಸಮಾನಮೇವ ಏಕಾ ಯಕ್ಖಿನೀ ಧೇನುರೂಪೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಉರಮ್ಹಿ ಪಹರಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇಸಿ। ಸತ್ಥಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ಸಮ್ಬಹುಲೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಬಾಹಿಯಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಸಙ್ಕಾರಟ್ಠಾನೇ ಪತಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಣಾಪೇಸಿ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗೇಹದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ಮಞ್ಚಕಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಸರೀರಂ ನಗರತೋ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಝಾಪೇತ್ವಾ ಥೂಪಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ। ಭಿಕ್ಖೂ ತಥಾ ಕರಿಂಸು, ಕತ್ವಾ ಚ ಪನ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಕತಕಿಚ್ಚಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು। ಅಥ ನೇಸಂ ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಭಾವಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾನಂ ಯದಿದಂ ಬಾಹಿಯೋ ದಾರುಚೀರಿಯೋ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೧.೨೧೬) ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪೇಸಿ। ಅಥ ನಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ‘ಬಾಹಿಯೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ’ತಿ ವದೇಥ, ಕದಾ ಸೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ? ‘‘ಮಮ ಧಮ್ಮಂ ಸುತಕಾಲೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ। ‘‘ಕದಾ ಪನಸ್ಸ, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಧಮ್ಮೋ ಕಥಿತೋ’’ತಿ? ‘‘ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೇನ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ಠತ್ವಾ’’ತಿ। ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ಠತ್ವಾ ಕಥಿತಧಮ್ಮೋ ಕಥಂ ಸೋ ತಾವತ್ತಕೇನ ವಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸೀ’’ತಿ, ಅಥ ನೇ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಧಮ್ಮಂ ‘ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಬಹುಂ ವಾ’ತಿ ಮಾ ಪಮಾಣಂ ಗಣ್ಹಥ। ಅನೇಕಾನಿಪಿ ಹಿ ಗಾಥಾಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅನತ್ಥನಿಸ್ಸಿತಾನಿ ನ ಸೇಯ್ಯೋ, ಅತ್ಥನಿಸ್ಸಿತಂ ಪನ ಏಕಮ್ಪಿ ಗಾಥಾಪದಂ ಸೇಯ್ಯೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೦೧.
‘‘ಸಹಸ್ಸಮಪಿ ಚೇ ಗಾಥಾ, ಅನತ್ಥಪದಸಂಹಿತಾ।
ಏಕಂ ಗಾಥಾಪದಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಯಂ ಸುತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಮತೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಏಕಂ ಗಾಥಾಪದಂ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ‘‘ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಅಮತಪದಂ…ಪೇ॰… ಯಥಾ ಮಯಾ’’ತಿ (ಧ॰ ಪ॰ ೨೧) ಏವರೂಪಾ ಏಕಾ ಗಾಥಾಪಿ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಸಂ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ।
ಬಾಹಿಯದಾರುಚೀರಿಯತ್ಥೇರವತ್ಥು ದುತಿಯಂ।
೩. ಕುಣ್ಡಲಕೇಸಿತ್ಥೇರೀವತ್ಥು
ಯೋ ಚ ಗಾಥಾಸತಂ ಭಾಸೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕುಣ್ಡಲಕೇಸಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ರಾಜಗಹೇ ಕಿರ ಏಕಾ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಾ ಅಭಿರೂಪಾ ಅಹೋಸಿ ದಸ್ಸನೀಯಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ। ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ವಯೇ ಠಿತಾ ನಾರಿಯೋ ಪುರಿಸಜ್ಝಾಸಯಾ ಹೋನ್ತಿ ಪುರಿಸಲೋಲಾ। ಅಥ ನಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಸತ್ತಭೂಮಿಕಸ್ಸ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಉಪರಿಮತಲೇ ಸಿರಿಗಬ್ಭೇ ನಿವಾಸಾಪೇಸುಂ। ಏಕಮೇವಸ್ಸಾ ದಾಸಿಂ ಪರಿಚಾರಿಕಂ ಅದಂಸು। ಅಥೇಕಂ ಕುಲಪುತ್ತಂ ಚೋರಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಬಾಹಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಚತುಕ್ಕೇ ಚತುಕ್ಕೇ ಕಸಾಹಿ ಪಹರಿತ್ವಾ ಆಘಾತನಂ ನಯಿಂಸು। ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏತ’’ನ್ತಿ ಪಾಸಾದತಲೇ ಠತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ತಂ ಪತ್ಥಯಮಾನಾ ಆಹಾರಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮಞ್ಚಕೇ ನಿಪಜ್ಜಿ। ಅಥ ನಂ ಮಾತಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಿಂ ಇದಂ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಸಚೇ ಏತಂ ‘ಚೋರೋ’ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಯ್ಯಮಾನಂ ಪುರಿಸಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ಜೀವಿಸ್ಸಾಮಿ। ನೋ ಚೇ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ಜೀವಿತಂ ಮೇ ನತ್ಥಿ, ಇಧೇವ ಮರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಅಮ್ಮ, ಮಾ ಏವಂ ಕರಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಜಾತಿಯಾ ಚ ಗೋತ್ತೇನ ಚ ಭೋಗೇನ ಚ ಸದಿಸಂ ಅಞ್ಞಂ ಸಾಮಿಕಂ ಲಭಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ। ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಅಞ್ಞೇನ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಇಮಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಮರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಮಾತಾ ಧೀತರಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ಪಿತುನೋ ಆರೋಚೇಸಿ। ಸೋಪಿ ನಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ‘‘ಕಿಂ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಂ ಚೋರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ರಾಜಪುರಿಸಸ್ಸ ಸಹಸ್ಸಭಣ್ಡಿಕಂ ಪೇಸೇಸಿ – ‘‘ಇಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏತಂ ಪುರಿಸಂ ಮಯ್ಹಂ ದೇಹೀ’’ತಿ। ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಕಹಾಪಣೇ ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಮಾರಿತೋ, ದೇವ, ಚೋರೋ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ। ಸೇಟ್ಠಿಪಿ ತಸ್ಸ ಧೀತರಂ ಅದಾಸಿ।
ಸಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ಸಾಮಿಕಂ ಆರಾಧೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬಾಭರಣಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾ ಸಯಮೇವ ತಸ್ಸ ಯಾಗುಆದೀನಿ ಸಂವಿದಹತಿ, ಚೋರೋ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕದಾ ನು ಖೋ ಇಮಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ಏತಿಸ್ಸಾ ಆಭರಣಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸುರಾಗೇಹೇ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಖಾದಿತುಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ? ಸೋ ‘‘ಅತ್ಥೇಕೋ ಉಪಾಯೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಆಹಾರಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮಞ್ಚಕೇ ನಿಪಜ್ಜಿ, ಅಥ ನಂ ಸಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ತೇ, ಸಾಮಿ, ರುಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಮೇ, ಭದ್ದೇತಿ, ಕಚ್ಚಿ ಪನ ಮೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ ತುಯ್ಹಂ ಕುದ್ಧಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಕುಜ್ಝನ್ತಿ, ಭದ್ದೇ’’ತಿ । ಅಥ ‘‘ಕಿಂ ನಾಮೇತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಭದ್ದೇ, ಅಹಂ ತಂ ದಿವಸಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನಿಯ್ಯಮಾನೋ ಚೋರಪಪಾತೇ ಅಧಿವತ್ಥಾಯ ದೇವತಾಯ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಂ ಲಭಿಂ, ತ್ವಮ್ಪಿ ಮಯಾ ತಸ್ಸಾ ಏವ ಆನುಭಾವೇನ ಲದ್ಧಾ, ‘ತಂ ಮೇ ದೇವತಾಯ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಠಪಿತ’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇಮಿ, ಭದ್ದೇ’’ತಿ। ‘‘ಸಾಮಿ, ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ, ವದೇಹಿ , ಕೇನತ್ಥೋ’’ತಿ? ‘‘ಅಪ್ಪೋದಕಮಧುಪಾಯಸೇನ ಚ ಲಾಜಪಞ್ಚಮಕಪುಪ್ಫೇಹಿ ಚಾ’’ತಿ। ‘‘ಸಾಧು, ಸಾಮಿ, ಅಹಂ ಪಟಿಯಾದೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಾ ಸಬ್ಬಂ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ, ಸಾಮಿ, ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭದ್ದೇ, ತವ ಞಾತಕೇ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಮಹಗ್ಘಾನಿ ವತ್ಥಾಭರಣಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಅಲಙ್ಕರೋಹಿ, ಹಸನ್ತಾ ಕೀಳನ್ತಾ ಸುಖಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ಸಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ।
ಅಥ ನಂ ಸೋ ಪಬ್ಬತಪಾದಂ ಗತಕಾಲೇ ಆಹ – ‘‘ಭದ್ದೇ, ಇತೋ ಪರಂ ಉಭೋವ ಜನಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮ, ಸೇಸಜನಂ ಯಾನಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನಿವತ್ತಾಪೇತ್ವಾ ಬಲಿಕಮ್ಮಭಾಜನಂ ಸಯಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ। ಸಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ। ಚೋರೋ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚೋರಪಪಾತಪಬ್ಬತಂ ಅಭಿರುಹಿ। ತಸ್ಸ ಹಿ ಏಕೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಮನುಸ್ಸಾ ಅಭಿರುಹನ್ತಿ, ಏಕಂ ಪಸ್ಸಂ ಛಿನ್ನಪಪಾತಂ। ಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕೇ ಠಿತಾ ತೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಚೋರೇ ಪಾತೇನ್ತಿ। ತೇ ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಂ ಹುತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪತನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ‘‘ಚೋರಪಪಾತೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಸಾ ತಸ್ಸ ಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ತೇ, ಸಾಮಿ, ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ। ಪುನ ತಾಯ ‘‘ಕಸ್ಮಾ, ಸಾಮಿ, ತುಣ್ಹೀಭೂತೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಂ ಆಹ – ‘‘ನ ಮಯ್ಹಂ ಬಲಿಕಮ್ಮೇನತ್ಥೋ, ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ಪನ ತಂ ಆದಾಯ ಆಗತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ, ಸಾಮೀ’’ತಿ? ‘‘ತಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ತವ ಆಭರಣಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಲಾಯನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ। ಸಾ ಮರಣಭಯತಜ್ಜಿತಾ ಆಹ – ‘‘ಸಾಮಿ, ಅಹಞ್ಚ ಆಭರಣಾನಿ ಚ ತವ ಸನ್ತಕಾನೇವ, ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ವದೇಸೀ’’ತಿ? ಸೋ, ‘‘ಮಾ ಏವಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯಾಚಿಯಮಾನೋಪಿ ‘‘ಮಾರೇಮಿ ಏವಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಕಿಂ ತೇ ಮಮ ಮರಣೇನ? ಇಮಾನಿ ಆಭರಣಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಜೀವಿತಂ ದೇಹಿ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಂ ‘ಮತಾ’ತಿ ಧಾರೇಹಿ, ದಾಸೀ ವಾ ತೇ ಹುತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
‘‘ಇದಂ ಸುವಣ್ಣಕೇಯೂರಂ, ಮುತ್ತಾ ವೇಳುರಿಯಾ ಬಹೂ।
ಸಬ್ಬಂ ಹರಸ್ಸು ಭದ್ದನ್ತೇ, ಮಂ ಚ ದಾಸೀತಿ ಸಾವಯಾ’’ತಿ॥ (ಅಪ॰ ಥೇರೀ ೨.೩.೨೭)।
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಚೋರೋ ‘‘ಏವಂ ಕತೇ ತ್ವಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ, ಮಾರೇಸ್ಸಾಮಿಯೇವ, ಮಾ ತ್ವಂ ಬಾಳ್ಹಂ ಪರಿದೇವಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
‘‘ಮಾ ಬಾಳ್ಹಂ ಪರಿದೇವೇಸಿ, ಖಿಪ್ಪಂ ಬನ್ಧಾಹಿ ಭಣ್ಡಿಕಂ।
ನ ತುಯ್ಹಂ ಜೀವಿತಂ ಅತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬಂ ಗಣ್ಹಾಮಿ ಭಣ್ಡಕ’’ನ್ತಿ॥ –
ಸಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹೋ ಇದಂ ಕಮ್ಮಂ ಭಾರಿಯಂ। ಪಞ್ಞಾ ನಾಮ ನ ಪಚಿತ್ವಾ ಖಾದನತ್ಥಾಯ ಕತಾ, ಅಥ ಖೋ ವಿಚಾರಣತ್ಥಾಯ ಕತಾ, ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ, ಅಥ ನಂ ಆಹ – ‘‘ಸಾಮಿ, ಯದಾ ತ್ವಂ ‘ಚೋರೋ’ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ನೀಯಸಿ, ತದಾಹಂ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿಂ, ತೇ ಸಹಸ್ಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ತಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಗೇಹೇ ಕರಿಂಸು। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಹಂ ತುಯ್ಹಂ ಉಪಕಾರಿಕಾ, ಅಜ್ಜ ಮೇ ಸುದಿಟ್ಠಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ವನ್ದಿತುಂ ದೇಹೀ’’ತಿ। ಸೋ ‘‘ಸಾಧು, ಭದ್ದೇ, ಸುದಿಟ್ಠಂ ಕತ್ವಾ ವನ್ದಾಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಬ್ಬತನ್ತೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅಥ ನಂ ಸಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಸಾಮಿ, ಇದಂ ತೇ ಪಚ್ಛಿಮದಸ್ಸನಂ, ಇದಾನಿ ತುಯ್ಹಂ ವಾ ಮಮ ದಸ್ಸನಂ, ಮಯ್ಹಂ ವಾ ತವ ದಸ್ಸನಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಪುರತೋ ಚ ಪಚ್ಛತೋ ಚ ಆಲಿಙ್ಗಿತ್ವಾ ಪಮತ್ತಂ ಹುತ್ವಾ ಪಬ್ಬತನ್ತೇ ಠಿತಂ ಪಿಟ್ಠಿಪಸ್ಸೇ ಠತ್ವಾ ಏಕೇನ ಹತ್ಥೇನ ಖನ್ಧೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕೇನ ಪಿಟ್ಠಿಕಚ್ಛಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಪಪಾತೇ ಖಿಪಿ। ಸೋ ಪಬ್ಬತಕುಚ್ಛಿಯಂ ಪಟಿಹತೋ ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಿಕಂ ಹುತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿ। ಚೋರಪಪಾತಮತ್ಥಕೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ತೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಕಿರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ಸಾಧುಕಾರಂ ದತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
‘‘ನ ಹಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಠಾನೇಸು, ಪುರಿಸೋ ಹೋತಿ ಪಣ್ಡಿತೋ।
ಇತ್ಥೀಪಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿಚಕ್ಖಣಾ’’ತಿ॥ (ಅಪ॰ ಥೇರೀ ೨.೩.೩೧)।
ಸಾಪಿ ಚೋರಂ ಪಪಾತೇ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚಾಹಂ ಗೇಹಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ‘ಸಾಮಿಕೋ ತೇ ಕುಹಿ’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಚಾಹಂ ಏವಂ ಪುಟ್ಠಾ ‘ಮಾರಿತೋ ಮೇ’ತಿ ವಕ್ಖಾಮಿ, ‘ದುಬ್ಬಿನೀತೇ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ತಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ನಂ ಮಾರೇಸೀ’ತಿ ಮಂ ಮುಖಸತ್ತೀಹಿ ವಿಜ್ಝಿಸ್ಸನ್ತಿ, ‘ಆಭರಣತ್ಥಾಯ ಸೋ ಮಂ ಮಾರೇತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸೀ’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ನ ಸದ್ದಹಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಲಂ ಮೇ ಗೇಹೇನಾ’’ತಿ ತತ್ಥೇವಾಭರಣಾನಿ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ವಿಚರನ್ತೀ ಏಕಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾನಂ ಅಸ್ಸಮಂ ಪತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ಅಥ ನಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸುಂ। ಸಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾವ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಕಿಂ ಉತ್ತಮ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಭದ್ದೇ, ದಸಸು ವಾ ಕಸಿಣೇಸು ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಬ್ಬಂ , ವಾದಸಹಸ್ಸಂ ವಾ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬಂ, ಅಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಉತ್ತಮತ್ಥೋ’’ತಿ। ‘‘ಝಾನಂ ತಾವ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ಅಹಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ವಾದಸಹಸ್ಸಂ ಪನ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ। ಅಥ ನಂ ತೇ ವಾದಸಹಸ್ಸಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಉಗ್ಗಹಿತಂ ತೇ ಸಿಪ್ಪಂ, ಇದಾನಿ ತ್ವಂ ಜಮ್ಬುದೀಪತಲೇ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇತುಂ ಸಮತ್ಥಂ ಓಲೋಕೇಹೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಜಮ್ಬುಸಾಖಂ ದತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸುಂ – ‘‘ಗಚ್ಛ, ಭದ್ದೇ, ಸಚೇ ಕೋಚಿ ಗಿಹಿಭೂತೋ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಸೇವ ಪಾದಪರಿಚಾರಿಕಾ ಭವಾಹಿ, ಸಚೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಾಹೀ’’ತಿ।
ಸಾ ನಾಮೇನ ಜಮ್ಬುಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ತತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ದಿಟ್ಠೇ ದಿಟ್ಠೇ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೀ ವಿಚರತಿ। ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ। ‘‘ಇತೋ ಜಮ್ಬುಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾವ ಮನುಸ್ಸಾ ಪಲಾಯನ್ತಿ। ಸಾ ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಪವಿಸನ್ತೀ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ವಾಲುಕರಾಸಿಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ಜಮ್ಬುಸಾಖಂ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಜಮ್ಬುಸಾಖಂ ಮದ್ದತೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗಾಮಂ ಪಾವಿಸಿ। ತಂ ಠಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ। ಸಾಪಿ ಮಿಲಾತಾಯ ಜಮ್ಬುಸಾಖಾಯ ಅಞ್ಞಂ ಜಮ್ಬುಸಾಖಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಇಮಿನಾ ನೀಹಾರೇನ ವಿಚರನ್ತೀ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪತ್ವಾ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ವಾಲುಕರಾಸಿಂ ಕತ್ವಾ ಜಮ್ಬುಸಾಖಂ ಠಪೇತ್ವಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಪಾವಿಸಿ। ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಗಾಮದಾರಕಾ ಜಮ್ಬುಸಾಖಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು। ತದಾ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ತೇ ದಾರಕೇ ಜಮ್ಬುಸಾಖಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ದಾರಕಾ ಥೇರಸ್ಸ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿಂಸು। ‘‘ತೇನ ಹಿ ದಾರಕಾ ಇಮಂ ಸಾಖಂ ಮದ್ದಥಾ’’ತಿ। ‘‘ಭಾಯಾಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ । ‘‘ಅಹಂ ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮಿ, ಮದ್ದಥ ತುಮ್ಹೇ’’ತಿ। ತೇ ಥೇರಸ್ಸ ವಚನೇನ ಸಞ್ಜಾತುಸ್ಸಾಹಾ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಮದ್ದನ್ತಾ ಜಮ್ಬುಸಾಖಂ ಉಕ್ಖಿಪಿಂಸು। ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತೇ ಪರಿಭಾಸಿತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮಮ ಪಞ್ಹೇನ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಕಸ್ಮಾ ಮೇ ಸಾಖಂ ಮದ್ದಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಅಯ್ಯೇನಮ್ಹಾ ಮದ್ದಾಪಿತಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಮೇ ಸಾಖಾ ಮದ್ದಾಪಿತಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭಗಿನೀ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇಥಾ’’ತಿ। ‘‘ಸಾಧು ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ।
ಸಾ ವಡ್ಢಮಾನಕಚ್ಛಾಯಾಯ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ, ಸಕಲನಗರಂ ಸಙ್ಖುಭಿ। ‘‘ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಕಥಂ ಸುಣಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನಾಗರಾ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು। ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾ ಥೇರಂ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತೇ ಪಞ್ಹ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಪುಚ್ಛ, ಭಗಿನೀ’’ತಿ। ಸಾ ವಾದಸಹಸ್ಸಂ ಪುಚ್ಛಿ, ಪುಚ್ಛಿತಂ ಪುಚ್ಛಿತಂ ಥೇರೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ। ಅಥ ನಂ ಥೇರೋ ಆಹ – ‘‘ಏತ್ತಕಾ ಏವ ತೇ ಪಞ್ಹಾ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ? ‘‘ಏತ್ತಕಾ ಏವ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ತಯಾ ಬಹೂ ಪಞ್ಹಾ ಪುಟ್ಠಾ, ಮಯಮ್ಪಿ ಏಕಂ ಪುಚ್ಛಾಮ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿಸ್ಸಸಿ ನೋ’’ತಿ? ‘‘ಜಾನಮಾನಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ ಪುಚ್ಛಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ಥೇರೋ ‘‘ಏಕಂ ನಾಮ ಕಿ’’ನ್ತಿ (ಖು॰ ಪಾ॰ ೪.೧) ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ। ಸಾ ‘‘ಏವಂ ನಾಮೇಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಅಜಾನನ್ತೀ ‘‘ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಬುದ್ಧಪಞ್ಹೋ ನಾಮ, ಭಗಿನೀ’’ತಿ। ‘‘ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ತಂ ದೇಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಸಚೇ ಮಾದಿಸಾ ಭವಿಸ್ಸಸಿ, ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ಮಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಥಾ’’ತಿ। ಥೇರೋ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ। ಸಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದಾ ಕುಣ್ಡಲಕೇಸಿತ್ಥೇರೀ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನೇವ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ।
ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಕುಣ್ಡಲಕೇಸಿತ್ಥೇರಿಯಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಞ್ಚ ಬಹುಂ ನತ್ಥಿ, ಪಬ್ಬಜಿತಕಿಚ್ಚಞ್ಚಸ್ಸಾ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತಂ, ಏಕೇನ ಕಿರ ಚೋರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಹಾಸಙ್ಗಾಮಂ ಕತ್ವಾ ಜಿನಿತ್ವಾ ಆಗತಾ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾ ದೇಸಿತಧಮ್ಮಂ ‘ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಬಹುಂ ವಾ’ತಿ ಪಮಾಣಂ ಮಾ ಗಣ್ಹಥ, ಅನತ್ಥಕಂ ಪದಸತಮ್ಪಿ ಸೇಯ್ಯೋ ನ ಹೋತಿ, ಧಮ್ಮಪದಂ ಪನ ಏಕಮ್ಪಿ ಸೇಯ್ಯೋವ। ಅವಸೇಸಚೋರೇ ಜಿನನ್ತಸ್ಸ ಚ ಜಯೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಕಿಲೇಸಚೋರೇ ಜಿನನ್ತಸ್ಸೇವ ಪನ ಜಯೋ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
೧೦೨.
‘‘ಯೋ ಚ ಗಾಥಾಸತಂ ಭಾಸೇ, ಅನತ್ಥಪದಸಂಹಿತಾ।
ಏಕಂ ಧಮ್ಮಪದಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಯಂ ಸುತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಮತಿ॥
೧೦೩.
‘‘ಯೋ ಸಹಸ್ಸಂ ಸಹಸ್ಸೇನ, ಸಙ್ಗಾಮೇ ಮಾನುಸೇ ಜಿನೇ।
ಏಕಞ್ಚ ಜೇಯ್ಯಮತ್ತಾನಂ, ಸ ವೇ ಸಙ್ಗಾಮಜುತ್ತಮೋ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಗಾಥಾಸತನ್ತಿ ಯೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸತಪರಿಚ್ಛೇದಾ ಬಹೂಪಿ ಗಾಥಾ ಭಾಸೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನತ್ಥಪದಸಂಹಿತಾತಿ ಆಕಾಸವಣ್ಣನಾದಿವಸೇನ ಅನತ್ಥಕೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಸಂಹಿತಾ। ಧಮ್ಮಪದನ್ತಿ ಅತ್ಥಸಾಧಕಂ ಖನ್ಧಾದಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ, ‘‘ಚತ್ತಾರಿಮಾನಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಧಮ್ಮಪದಾನಿ। ಕತಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ? ಅನಭಿಜ್ಝಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಧಮ್ಮಪದಂ, ಅಬ್ಯಾಪಾದೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಧಮ್ಮಪದಂ, ಸಮ್ಮಾಸತಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಧಮ್ಮಪದಂ , ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಧಮ್ಮಪದ’’ನ್ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೩೦) ಏವಂ ವುತ್ತೇಸು ಚತೂಸು ಧಮ್ಮಪದೇಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಪದಂ ಸೇಯ್ಯೋ। ಯೋ ಸಹಸ್ಸಂ ಸಹಸ್ಸೇನಾತಿ ಯೋ ಏಕೋ ಸಙ್ಗಾಮಯೋಧೋ ಸಹಸ್ಸೇನ ಗುಣಿತಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಮಾನುಸೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಗಾಮೇ ಜಿನೇಯ್ಯ, ದಸಮನುಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಂ ಜಿನಿತ್ವಾ ಜಯಂ ಆಹರೇಯ್ಯ, ಅಯಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಾಮಜಿನತಂ ಉತ್ತಮೋ ಪವರೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ। ಏಕಞ್ಚ ಜೇಯ್ಯಮತ್ತಾನನ್ತಿ ಯೋ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನೇಸು ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಲೋಭಾದಿಕಿಲೇಸಜಯೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಜಿನೇಯ್ಯ । ಸ ವೇ ಸಙ್ಗಾಮಜುತ್ತಮೋತಿ ಸೋ ಸಙ್ಗಾಮಜಿನಾನಂ ಉತ್ತಮೋ ಪವರೋ ಸಙ್ಗಾಮಸೀಸಯೋಧೋತಿ।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ।
ಕುಣ್ಡಲಕೇಸಿತ್ಥೇರೀವತ್ಥು ತತಿಯಂ।
೪. ಅನತ್ಥಪುಚ್ಛಕಬ್ರಾಹ್ಮಣವತ್ಥು
ಅತ್ತಾ ಹವೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅನತ್ಥಪುಚ್ಛಕಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ಸೋ ಕಿರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅತ್ಥಮೇವ ಜಾನಾತಿ, ಉದಾಹು ಅನತ್ಥಮ್ಪಿ, ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ಅತ್ಥಮೇವ ಜಾನಾಥ ಮಞ್ಞೇ, ನೋ ಅನತ್ಥ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅತ್ಥಞ್ಚಾಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಜಾನಾಮಿ ಅನತ್ಥಞ್ಚಾ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ಮೇ ಅನತ್ಥಂ ಕಥೇಥಾ’’ತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
‘‘ಉಸ್ಸೂರಸೇಯ್ಯಂ ಆಲಸ್ಯಂ, ಚಣ್ಡಿಕ್ಕಂ ದೀಘಸೋಣ್ಡಿಯಂ।
ಏಕಸ್ಸದ್ಧಾನಗಮನಂ ಪರದಾರೂಪಸೇವನಂ।
ಏತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸೇವಸ್ಸು, ಅನತ್ಥಂ ತೇ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ॥
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಾಧುಕಾರಮದಾಸಿ ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಗಣಾಚರಿಯ, ಗಣಜೇಟ್ಠಕ, ತುಮ್ಹೇ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಜಾನಾಥ ಅನತ್ಥಞ್ಚಾ’’ತಿ । ‘‘ಏವಂ ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅತ್ಥಾನತ್ಥಜಾನನಕೋ ನಾಮ ಮಯಾ ಸದಿಸೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ, ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಜೀವಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಜೂತಕಮ್ಮೇನ, ಭೋ ಗೋತಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತೇ ಜಯೋ ಹೋತಿ ಪರಾಜಯೋ’’ತಿ । ‘‘ಜಯೋಪಿ ಹೋತಿ ಪರಾಜಯೋಪೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋ ಏಸ, ಪರಂ ಜಿನನ್ತಸ್ಸ ಜಯೋ ನಾಮ ನ ಸೇಯ್ಯೋ। ಯೋ ಪನ ಕಿಲೇಸಜಯೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಜಿನಾತಿ, ತಸ್ಸ ಜಯೋ ಸೇಯ್ಯೋ। ನ ಹಿ ತಂ ಜಯಂ ಕೋಚಿ ಅಪಜಯಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
೧೦೪.
‘‘ಅತ್ತಾ ಹವೇ ಜಿತಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಯಾ ಚಾಯಂ ಇತರಾ ಪಜಾ।
ಅತ್ತದನ್ತಸ್ಸ ಪೋಸಸ್ಸ, ನಿಚ್ಚಂ ಸಞ್ಞತಚಾರಿನೋ॥
೧೦೫.
‘‘ನೇವ ದೇವೋ ನ ಗನ್ಧಬ್ಬೋ, ನ ಮಾರೋ ಸಹ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ।
ಜಿತಂ ಅಪಜಿತಂ ಕಯಿರಾ, ತಥಾರೂಪಸ್ಸ ಜನ್ತುನೋ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಹವೇತಿ ನಿಪಾತೋ। ಜಿತನ್ತಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೋ, ಅತ್ತನೋ ಕಿಲೇಸಜಯೇನ ಅತ್ತಾ ಜಿತೋ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಾ ಚಾಯಂ ಇತರಾ ಪಜಾತಿ ಯಾ ಪನಾಯಂ ಅವಸೇಸಾ ಪಜಾ ಜೂತೇನ ವಾ ಧನಹರಣೇನ ವಾ ಸಙ್ಗಾಮೇನ ವಾ ಬಲಾಭಿಭವೇನ ವಾ ಜಿತಾ ಭವೇಯ್ಯ, ತಂ ಜಿನನ್ತೇನ ಯಂ ಜಿತಂ, ನ ತಂ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಸ್ಮಾ ಪನ ತದೇವ ಜಿತಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಇದಂ ನ ಸೇಯ್ಯೋತಿ? ಯಸ್ಮಾ ಅತ್ತದನ್ತಸ್ಸ…ಪೇ॰… ತಥಾರೂಪಸ್ಸ ಜನ್ತುನೋತಿ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಸ್ಮಾ ಹಿ ಯ್ವಾಯಂ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸತಾಯ ಅತ್ತದನ್ತೋ ಪೋಸೋ, ತಸ್ಸ ಅತ್ತದನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯಾದೀಹಿ ನಿಚ್ಚಂ ಸಞ್ಞತಚಾರಿನೋ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಇಮೇಹಿ ಕಾಯಸಞ್ಞಮಾದೀಹಿ ಸಞ್ಞತಸ್ಸ ಜನ್ತುನೋ ದೇವೋ ವಾ ಗನ್ಧಬ್ಬೋ ವಾ ಮಾರೋ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಸಹ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಮಸ್ಸ ಜಿತಂ ಅಪಜಿತಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಪಹೀನೇ ಕಿಲೇಸೇ ಪುನ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಘಟೇನ್ತೋಪಿ ವಾಯಮನ್ತೋಪಿ ಯಥಾ ಧನಾದೀಹಿ ಪರಾಜಿತೋ ಪಕ್ಖನ್ತರೋ ಹುತ್ವಾ ಇತರೇನ ಜಿತಂ ಪುನ ಜಿನನ್ತೋ ಅಪಜಿತಂ ಕರೇಯ್ಯ, ‘‘ಏವಂ ಅಪಜಿತಂ ಕಾತುಂ ನೇವ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಾ’’ತಿ।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ।
ಅನತ್ಥಪುಚ್ಛಕಬ್ರಾಹ್ಮಣವತ್ಥು ಚತುತ್ಥಂ।
೫. ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಮಾತುಲಬ್ರಾಹ್ಮಣವತ್ಥು
ಮಾಸೇ ಮಾಸೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಮಾತುಲಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ಥೇರೋ ಕಿರ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಕುಸಲಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಕರೋಮಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಮಾಸೇ ಮಾಸೇ ಸಹಸ್ಸಪರಿಚ್ಚಾಗೇನ ದಾನಂ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಕಸ್ಸ ದೇಸೀ’’ತಿ? ‘‘ನಿಗಣ್ಠಾನಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಪತ್ಥಯನ್ತೋ’’ತಿ? ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಪನ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಸ್ಸ ಅಯಂ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಕೋ ಏವಮಾಹಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಚರಿಯೇಹಿ ಮೇ ಕಥಿತಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ನೋ ತ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಸ್ಸ ಮಗ್ಗಂ ಜಾನಾಸಿ, ನಾಪಿ ತೇ ಆಚರಿಯಾ, ಸತ್ಥಾವ ಏಕೋ ಜಾನಾತಿ, ಏಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಸ್ಸ ತೇ ಮಗ್ಗಂ ಕಥಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ಆದಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ನೇತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಏವಮಾಹಾ’’ತಿ, ‘‘ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಸಾಧು ವತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಸ್ಸ ಮಗ್ಗಂ ಕಥೇಥಾ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏವಂ ಕಿರ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಆಮ, ಭೋ ಗೋತಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತಯಾ ಏವಂ ದದಮಾನೇನ ವಸ್ಸಸತಂ ದಿನ್ನದಾನತೋಪಿ ಮುಹುತ್ತಮತ್ತಂ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೇನ ಮಮ ಸಾವಕಸ್ಸ ಓಲೋಕನಂ ವಾ ಕಟಚ್ಛುಭಿಕ್ಖಾಮತ್ತದಾನಂ ವಾ ಮಹಪ್ಫಲತರ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೦೬.
‘‘ಮಾಸೇ ಮಾಸೇ ಸಹಸ್ಸೇನ, ಯೋ ಯಜೇಥ ಸತಂ ಸಮಂ।
ಏಕಞ್ಚ ಭಾವಿತತ್ತಾನಂ, ಮುಹುತ್ತಮಪಿ ಪೂಜಯೇ।
ಸಾಯೇವ ಪೂಜನಾ ಸೇಯ್ಯೋ, ಯಞ್ಚೇ ವಸ್ಸಸತಂ ಹುತ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಸಹಸ್ಸೇನಾಹಿ ಸಹಸ್ಸಪರಿಚ್ಚಾಗೇನ। ಯೋ ಯಜೇಥ ಸತಂ ಸಮನ್ತಿ ಯೋ ವಸ್ಸಸತಂ ಮಾಸೇ ಮಾಸೇ ಸಹಸ್ಸಂ ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತೋ ಲೋಕಿಯಮಹಾಜನಸ್ಸ ದಾನಂ ದದೇಯ್ಯ, ಏಕಞ್ಚ ಭಾವಿತತ್ತಾನನ್ತಿ ಯೋ ಪನ ಏಕಂ ಸೀಲಾದಿಗುಣವಿಸೇಸೇನ ವಡ್ಢಿತಅತ್ತಾನಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಕೋಟಿಯಾ ಸೋತಾಪನ್ನಂ, ಉಪರಿಮಕೋಟಿಯಾ ಖೀಣಾಸವಂ ಘರದ್ವಾರಂ ಸಮ್ಪತ್ತಂ ಕಟಚ್ಛುಭಿಕ್ಖಾದಾನವಸೇನ ವಾ ಯಾಪನಮತ್ತಆಹಾರದಾನವಸೇನ ವಾ ಥೂಲಸಾಟಕದಾನಮತ್ತೇನ ವಾ ಪೂಜೇಯ್ಯ। ಯಂ ಇತರೇನ ವಸ್ಸಸತಂ ಹುತಂ। ತತೋ ಸಾಯೇವ ಪೂಜನಾ ಸೇಯ್ಯೋ। ಸೇಟ್ಠೋ ಉತ್ತಮೋತಿ ಅತ್ಥೋತಿ।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ತೋ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ।
ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಮಾತುಲಬ್ರಾಹ್ಮಣವತ್ಥು ಪಞ್ಚಮಂ।
೬. ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯವತ್ಥು
ಯೋ ಚ ವಸ್ಸಸತಂ ಜನ್ತೂತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ತಮ್ಪಿ ಹಿ ಥೇರೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಕಿಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕುಸಲಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಮಾಸೇ ಮಾಸೇ ಏಕಂ ಏಕಂ ಪಸುಂ ಘಾತೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಪರಿಚರಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಮತ್ಥಂ ಏವಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಮಗ್ಗೋ ಕಿರೇಸೋ’’ತಿ। ‘‘ಕೇನೇವಂ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಚರಿಯೇಹಿ ಮೇ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ನೇವ ತ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಸ್ಸ ಮಗ್ಗಂ ಜಾನಾಸಿ, ನಾಪಿ ತೇ ಆಚರಿಯಾ, ಏಹಿ, ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ನೇತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸ, ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಸ್ಸ ಮಗ್ಗಂ ಕಥೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏವಂ ಕಿರಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ, ಭೋ ಗೋತಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ವಸ್ಸಸತಮ್ಪಿ ಏವಂ ಅಗ್ಗಿಂ ಪರಿಚರನ್ತಸ್ಸ ತವ ಅಗ್ಗಿಪಾರಿಚರಿಯಾ ಮಮ ಸಾವಕಸ್ಸ ತಙ್ಖಣಮತ್ತಂ ಪೂಜಮ್ಪಿ ನ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೦೭.
‘‘ಯೋ ಚ ವಸ್ಸಸತಂ ಜನ್ತು, ಅಗ್ಗಿಂ ಪರಿಚರೇ ವನೇ।
ಏಕಞ್ಚ ಭಾವಿತತ್ತಾನಂ, ಮುಹುತ್ತಮಪಿ ಪೂಜಯೇ।
ಸಾಯೇವ ಪೂಜನಾ ಸೇಯ್ಯೋ, ಯಞ್ಚೇ ವಸ್ಸಸತಂ ಹುತ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಜನ್ತೂತಿ ಸತ್ತಾಧಿವಚನಮೇತಂ। ಅಗ್ಗಿಂ ಪರಿಚರೇ ವನೇತಿ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚಭಾವಪತ್ಥನಾಯ ವನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾಪಿ ತತ್ಥ ಅಗ್ಗಿಂ ಪರಿಚರೇಯ್ಯ। ಸೇಸಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವಾತಿ।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪಾಪುಣಿ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ।
ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯವತ್ಥು ಛಟ್ಠಂ।
೭. ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸಹಾಯಕಬ್ರಾಹ್ಮಣವತ್ಥು
ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಯಿಟ್ಠಂ ವಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸಹಾಯಕಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ತಮ್ಪಿ ಹಿ ಥೇರೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕಿಞ್ಚಿ ಕುಸಲಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಿಟ್ಠಯಾಗಂ ಯಜಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ತದಾ ಕಿರ ತಂ ಯಾಗಂ ಮಹಾಪರಿಚ್ಚಾಗೇನ ಯಜ’’ನ್ತಿ। ಇತೋ ಪರಂ ಥೇರೋ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ನೇತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸ, ಭನ್ತೇ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಸ್ಸ ಮಗ್ಗಂ ಕಥೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ಸತ್ಥಾ, ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಏವಂ ಕಿರಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ, ಭೋ ಗೋತಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತಯಾ ಸಂವಚ್ಛರಂ ಯಿಟ್ಠಯಾಗಂ ಯಜನ್ತೇನ ಲೋಕಿಯಮಹಾಜನಸ್ಸ ದಿನ್ನದಾನಂ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೇನ ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ವನ್ದನ್ತಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನಕುಸಲಚೇತನಾಯ ಚತುಭಾಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಅಗ್ಘತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೦೮.
‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಯಿಟ್ಠಂ ವ ಹುತಂ ವ ಲೋಕೇ,
ಸಂವಚ್ಛರಂ ಯಜೇಥ ಪುಞ್ಞಪೇಕ್ಖೋ।
ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ತಂ ನ ಚತುಭಾಗಮೇತಿ,
ಅಭಿವಾದನಾ ಉಜ್ಜುಗತೇಸು ಸೇಯ್ಯೋ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಯಂ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಅನವಸೇಸಪರಿಯಾದಾನವಚನಮೇತಂ। ಯಿಟ್ಠನ್ತಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಮಙ್ಗಲಕಿರಿಯಾದಿವಸೇಸು ದಿನ್ನದಾನಂ। ಹುತನ್ತಿ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ಕತಂ ಪಾಹುನದಾನಞ್ಚೇವ, ಕಮ್ಮಞ್ಚ ಫಲಞ್ಚ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ಕತದಾನಞ್ಚ। ಸಂವಚ್ಛರಂ ಯಜೇಥಾತಿ ಏಕಸಂವಚ್ಛರಂ ನಿರನ್ತರಮೇವ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ದಾನಂ ಸಕಲಚಕ್ಕವಾಳೇಪಿ ಲೋಕಿಯಮಹಾಜನಸ್ಸ ದದೇಯ್ಯ। ಪುಞ್ಞಪೇಕ್ಖೋತಿ ಪುಞ್ಞಂ ಇಚ್ಛನ್ತೋ। ಉಜ್ಜುಗತೇಸೂತಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಕೋಟಿಯಾ ಸೋತಾಪನ್ನೇಸು ಉಪರಿಮಕೋಟಿಯಾ ಖೀಣಾಸವೇಸು। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಏವರೂಪೇಸು ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೇನ ಸರೀರಂ ಓನಮಿತ್ವಾ ವನ್ದನ್ತಸ್ಸ ಕುಸಲಚೇತನಾಯ ಯಂ ಫಲಂ, ತತೋ ಚತುಭಾಗಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ದಾನಂ ನ ಅಗ್ಘತಿ, ತಸ್ಮಾ ಉಜುಗತೇಸು ಅಭಿವಾದನಮೇವ ಸೇಯ್ಯೋ’’ತಿ।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ತೋ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ।
ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸಹಾಯಕಬ್ರಾಹ್ಮಣವತ್ಥು ಸತ್ತಮಂ।
೮. ಆಯುವಡ್ಢನಕುಮಾರವತ್ಥು
ಅಭಿವಾದನಸೀಲಿಸ್ಸಾತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ದೀಘಲಙ್ಘಿಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅರಞ್ಞಕುಟಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ದೀಘಾಯುಕುಮಾರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ದೀಘಲಙ್ಘಿಕನಗರವಾಸಿನೋ ಕಿರ ದ್ವೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬಾಹಿರಕಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಚತ್ತಾಲೀಸ ವಸ್ಸಾನಿ ತಪಚರಣಂ ಕರಿಂಸು। ತೇಸು ಏಕೋ ‘‘ಪವೇಣಿ ಮೇ ನಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ವಿಬ್ಭಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಕತಂ ತಪಂ ಪರೇಸಂ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಗೋಸತೇನ ಚೇವ ಕಹಾಪಣಸತೇನ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಭರಿಯಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಸಣ್ಠಪೇಸಿ। ಅಥಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ। ಇತರೋ ಪನಸ್ಸ ಸಹಾಯಕೋ ಪವಾಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುನದೇವ ತಂ ನಗರಂ ಪಚ್ಚಾಗಮಿ। ಸೋ ತಸ್ಸ ಆಗತಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ಪುತ್ತದಾರಂ ಆದಾಯ ಸಹಾಯಕಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಅಗಮಾಸಿ। ಗನ್ತ್ವಾ ಪುತ್ತಂ ಮಾತು ಹತ್ಥೇ ದತ್ವಾ ಸಯಂ ತಾವ ವನ್ದಿ, ಮಾತಾಪಿ ಪುತ್ತಂ ಪಿತು ಹತ್ಥೇ ದತ್ವಾ ವನ್ದಿ। ಸೋ ‘‘ದೀಘಾಯುಕಾ ಹೋಥಾ’’ತಿ ಆಹ, ಪುತ್ತೇ ಪನ ವನ್ದಾಪಿತೇ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ। ಅಥ ನಂ ‘‘ಕಸ್ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ವನ್ದಿತೇ ‘ದೀಘಾಯುಕಾ ಹೋಥಾ’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಸ್ಸ ವನ್ದನಕಾಲೇ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ವದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಇಮಸ್ಸೇಕೋ ಅನ್ತರಾಯೋ ಅತ್ಥಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ। ‘‘ಕಿತ್ತಕಂ ಜೀವಿಸ್ಸತಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ಸತ್ತಾಹಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ। ‘‘ಪಟಿಬಾಹನಕಾರಣಂ ಅತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ನಾಹಂ ಪಟಿಬಾಹನಕಾರಣಂ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಕೋ ಪನ ಜಾನೇಯ್ಯ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಜಾನೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ। ‘‘ತತ್ಥ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಪಪರಿಹಾನಿತೋ ಭಾಯಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಸಚೇ ತೇ ಪುತ್ತಸಿನೇಹೋ ಅತ್ಥಿ, ತಪಪರಿಹಾನಿಂ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ।
ಸೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಯಂ ತಾವ ವನ್ದಿ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ದೀಘಾಯುಕೋ ಹೋಹೀ’’ತಿ ಆಹ, ಪಜಾಪತಿಯಾ ವನ್ದನಕಾಲೇಪಿ ತಸ್ಸಾ ತಥೇವ ವತ್ವಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ವನ್ದಾಪನಕಾಲೇ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಸತ್ಥಾರಂ ಪುಚ್ಛಿ, ಸತ್ಥಾಪಿ ತಥೇವ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ। ಸೋ ಕಿರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಅಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾವ ಅತ್ತನೋ ಮನ್ತಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ಸಂಸನ್ದೇಸಿ, ಪಟಿಬಾಹನೂಪಾಯಂ ಪನ ನ ಜಾನಾತಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಪಟಿಬಾಹನೂಪಾಯೋ’’ತಿ? ‘‘ಭವೇಯ್ಯ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ‘‘ಸಚೇ ತ್ವಂ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹದ್ವಾರೇ ಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ಪೀಠಿಕಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಅಟ್ಠ ವಾ ಸೋಳಸ ವಾ ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ತೇಸು ಮಮ ಸಾವಕೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರನ್ತರಂ ಪರಿತ್ತಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಾಸಿ, ಏವಮಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯೋ ನಸ್ಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ‘‘ಭೋ ಗೋತಮ, ಮಯಾ ಮಣ್ಡಪಾದೀನಿ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುಂ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ಸಾವಕೇ ಕಥಂ ಲಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ? ‘‘ತಯಾ ಏತ್ತಕೇ ಕತೇ ಅಹಂ ಮಮ ಸಾವಕೇ ಪಹಿಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಸಾಧು, ಭೋ ಗೋತಮಾ’’ತಿ ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹದ್ವಾರೇ ಸಬ್ಬಂ ಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಹಿಣಿ, ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಿಸೀದಿಂಸು, ದಾರಕಮ್ಪಿ ಪೀಠಿಕಾಯಂ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇಸುಂ, ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ತರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ನಿರನ್ತರಂ ಪರಿತ್ತಂ ಭಣಿಂಸು, ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಸಾಯಂ ಸತ್ಥಾ ಆಗಚ್ಛಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಆಗತೇ ಸಬ್ಬಚಕ್ಕವಾಳದೇವತಾ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು। ಏಕೋ ಪನ ಅವರುದ್ಧಕೋ ನಾಮ ಯಕ್ಖೋ ದ್ವಾದಸ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ವೇಸ್ಸವಣಂ ಉಪಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಾ ವರಂ ಲಭನ್ತೋ ‘‘ಇತೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಇಮಂ ದಾರಕಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಲಭಿ। ತಸ್ಮಾ ಸೋಪಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ।
ಸತ್ಥರಿ ಪನ ತತ್ಥ ಗತೇ ಮಹೇಸಕ್ಖಾಸು ದೇವತಾಸು ಸನ್ನಿಪತಿತಾಸು ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖಾ ದೇವತಾ ಓಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ಓಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ಓಕಾಸಂ ಅಲಭಮಾನಾ ದ್ವಾದಸ ಯೋಜನಾನಿ ಪಟಿಕ್ಕಮಿಂಸು। ಅವರುದ್ಧಕೋಪಿ ತಥೇವ ಪಟಿಕ್ಕಮಿ, ಸತ್ಥಾಪಿ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಪರಿತ್ತಮಕಾಸಿ। ಸತ್ತಾಹೇ ವೀತಿವತ್ತೇ ಅವರುದ್ಧಕೋ ದಾರಕಂ ನ ಲಭಿ। ಅಟ್ಠಮೇ ಪನ ದಿವಸೇ ಅರುಣೇ ಉಗ್ಗತಮತ್ತೇ ದಾರಕಂ ಆನೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಾಪೇಸುಂ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ದೀಘಾಯುಕೋ ಹೋಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಕೀವಚಿರಂ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮ, ದಾರಕೋ ಠಸ್ಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ವೀಸವಸ್ಸಸತಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ। ಅಥಸ್ಸ ‘‘ಆಯುವಡ್ಢನಕುಮಾರೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು। ಸೋ ವುದ್ಧಿಮನ್ವಾಯ ಪಞ್ಚಹಿ ಉಪಾಸಕಸತೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ವಿಚರಿ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಪಸ್ಸಥಾವುಸೋ, ಆಯುವಡ್ಢನಕುಮಾರೇನ ಕಿರ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಮರಿತಬ್ಬಂ ಅಭವಿಸ್ಸ, ಸೋ ಇದಾನಿ ವೀಸವಸ್ಸಸತಟ್ಠಾಯೀ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಉಪಾಸಕಸತೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ವಿಚರತಿ, ಅತ್ಥಿ ಮಞ್ಞೇ ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಆಯುವಡ್ಢನಕಾರಣ’’ನ್ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ನ ಕೇವಲಂ ಆಯುವಡ್ಢನಮೇವ, ಇಮೇ ಪನ ಸತ್ತಾ ಗುಣವನ್ತೇ ವನ್ದನ್ತಾ ಅಭಿವಾದೇನ್ತಾ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ವಡ್ಢನ್ತಿ, ಪರಿಸ್ಸಯತೋ ಮುಚ್ಚನ್ತಿ, ಯಾವತಾಯುಕಮೇವ ತಿಟ್ಠನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೦೯.
‘‘ಅಭಿವಾದನಸೀಲಿಸ್ಸ , ನಿಚ್ಚಂ ವುಡ್ಢಾಪಚಾಯಿನೋ।
ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮಾ ವಡ್ಢನ್ತಿ, ಆಯು ವಣ್ಣೋ ಸುಖಂ ಬಲ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಅಭಿವಾದನಸೀಲಿಸ್ಸಾತಿ ವನ್ದನಸೀಲಿಸ್ಸ, ಅಭಿಣ್ಹಂ ವನ್ದನಕಿಚ್ಚಪಸುತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ವುಡ್ಢಾಪಚಾಯಿನೋತಿ ಗಿಹಿಸ್ಸ ವಾ ತದಹುಪಬ್ಬಜಿತೇ ದಹರಸಾಮಣೇರೇಪಿ, ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ವಾ ಪನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ವಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ವಾ ವುಡ್ಢತರೇ ಗುಣವುಡ್ಢೇ ಅಪಚಾಯಮಾನಸ್ಸ, ಅಭಿವಾದನೇನ ವಾ ನಿಚ್ಚಂ ಪೂಜೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮಾ ವಡ್ಢನ್ತೀತಿ ಆಯುಮ್ಹಿ ವಡ್ಢಮಾನೇ ಯತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ತಂ ವಡ್ಢತಿ, ತತ್ತಕಂ ಇತರೇಪಿ ವಡ್ಢನ್ತಿಯೇವ। ಯೇನ ಹಿ ಪಞ್ಞಾಸವಸ್ಸಆಯುಸಂವತ್ತನಿಕಂ ಕುಸಲಂ ಕತಂ, ಪಞ್ಚವೀಸತಿವಸ್ಸಕಾಲೇ ಚಸ್ಸ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಸೋ ಅಭಿವಾದನಸೀಲತಾಯ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ, ಸೋ ಯಾವತಾಯುಕಮೇವ ತಿಟ್ಠತಿ, ವಣ್ಣಾದಯೋಪಿಸ್ಸ ಆಯುನಾವ ಸದ್ಧಿಂ ವಡ್ಢನ್ತಿ। ಇತೋ ಉತ್ತರಿಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಅನನ್ತರಾಯೇನ ಪವತ್ತಸ್ಸಾಯುನೋ ವಡ್ಢನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಆಯುವಡ್ಢನಕುಮಾರೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಉಪಾಸಕಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ।
ಆಯುವಡ್ಢನಕುಮಾರವತ್ಥು ಅಟ್ಠಮಂ।
೯. ಸಂಕಿಚ್ಚಸಾಮಣೇರವತ್ಥು
ಯೋ ಚ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಂಕಿಚ್ಚಸಾಮಣೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರ ತಿಂಸಮತ್ತಾ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸಾಸನೇ ಉರಂ ದತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು। ತೇ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಪಞ್ಚವಸ್ಸಾ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಗನ್ಥಧುರಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಧುರನ್ತಿ ದ್ವೇ ಧುರಾನೀತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮಯಂ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಪಬ್ಬಜಿತಾ’’ತಿ ಗನ್ಥಧುರೇ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಅಕತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಧುರಂ ಪೂರೇತುಕಾಮಾ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಏಕಂ ಅರಞ್ಞಾಯತನಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಆಪುಚ್ಛಿಂಸು। ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕತರಂ ಠಾನಂ ಗಮಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಅಸುಕಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತತ್ಥ ತೇಸಂ ಏಕಂ ವಿಘಾಸಾದಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಭಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಞ್ಚ ಪನ ಸಂಕಿಚ್ಚಸಾಮಣೇರೇ ಗತೇ ವೂಪಸಮಿಸ್ಸತಿ, ಅಥ ನೇಸಂ ಪಬ್ಬಜಿತಕಿಚ್ಚಂ ಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞಾಸಿ।
ಸಂಕಿಚ್ಚಸಾಮಣೇರೋ ನಾಮ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸಾಮಣೇರೋ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕೋ ಜಾತಿಯಾ। ತಸ್ಸ ಕಿರ ಮಾತಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಡ್ಢಕುಲಸ್ಸ ಧೀತಾ। ಸಾ ತಸ್ಮಿಂ ಕುಚ್ಛಿಗತೇ ಏಕೇನ ಬ್ಯಾಧಿನಾ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಕಾಲಮಕಾಸಿ। ತಸ್ಸಾ ಝಾಪಿಯಮಾನಾಯ ಠಪೇತ್ವಾ ಗಬ್ಭಮಂಸಂ ಸೇಸಂ ಝಾಯಿ। ಅಥಸ್ಸಾ ಗಬ್ಭಮಂಸಂ ಚಿತಕತೋ ಓತಾರೇತ್ವಾ ದ್ವೀಸು ತೀಸು ಠಾನೇಸು ಸೂಲೇಹಿ ವಿಜ್ಝಿಂಸು। ಸೂಲಕೋಟಿ ದಾರಕಸ್ಸ ಅಕ್ಖಿಕೋಟಿಂ ಪಹರಿ। ಏವಂ ಗಬ್ಭಮಂಸಂ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಙ್ಗಾರರಾಸಿಮ್ಹಿ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಙ್ಗಾರೇಹೇವ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು। ಗಬ್ಭಮಂಸಂ ಝಾಯಿ, ಅಙ್ಗಾರಮತ್ಥಕೇ ಪನ ಸುವಣ್ಣಬಿಮ್ಬಸದಿಸೋ ದಾರಕೋ ಪದುಮಗಬ್ಭೇ ನಿಪನ್ನೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ। ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಸಿನೇರುನಾ ಓತ್ಥರಿಯಮಾನಸ್ಸಪಿ ಅರಹತ್ತಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಪುನದಿವಸೇ ‘‘ಚಿತಕಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಗತಾ ತಥಾನಿಪನ್ನಂ ದಾರಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಚಿತ್ತಜಾತಾ ‘‘ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ಏತ್ತಕೇಸು ದಾರೂಸು ಖೀಯಮಾನೇಸು ಸಕಲಸರೀರೇ ಝಾಪಿಯಮಾನೇ ದಾರಕೋ ನ ಝಾಯಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ದಾರಕಂ ಆದಾಯ ಅನ್ತೋಗಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನೇಮಿತ್ತಕೇ ಪುಚ್ಛಿಂಸು। ನೇಮಿತ್ತಕಾ ‘‘ಸಚೇ ಅಯಂ ದಾರಕೋ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಕುಲಪರಿವಟ್ಟಾ ಞಾತಕಾ ದುಗ್ಗತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ? ಸಚೇ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸತಿ, ಪಞ್ಚಹಿ ಸಮಣಸತೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ವಿಚರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ತಸ್ಸ ಸಙ್ಕುನಾ ಅಕ್ಖಿಕೋಟಿಯಾ ಭಿನ್ನತ್ತಾ ಸಂಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು। ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಸಂಕಿಚ್ಚೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿ। ಅಥ ನಂ ಞಾತಕಾ ‘‘ಹೋತು, ವಡ್ಢಿತಕಾಲೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಾಜೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪೋಸಿಂಸು। ಸೋ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ‘‘ತವ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಂ ವಸನಕಾಲೇ ಮಾತಾ ತೇ ಕಾಲಮಕಾಸಿ, ತಸ್ಸಾ ಸರೀರೇ ಝಾಪಿಯಮಾನೇಪಿ ತ್ವಂ ನ ಝಾಯೀ’’ತಿ ಕುಮಾರಕಾನಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಕಿರ ಏವರೂಪಾ ಭಯಾ ಮುತ್ತೋ, ಕಿಂ ಮೇ ಘರಾವಾಸೇನ, ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಞಾತಕಾನಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ತೇ ‘‘ಸಾಧು, ತಾತಾ’’ತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ನೇತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಥಾ’’ತಿ ಅದಂಸು। ಥೇರೋ ತಚಪಞ್ಚಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ದತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ। ಸೋ ಖುರಗ್ಗೇಯೇವ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ। ಅಯಂ ಸಂಕಿಚ್ಚಸಾಮಣೇರೋ ನಾಮ।
ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏತಸ್ಮಿಂ ಗತೇ ತಂ ಭಯಂ ವೂಪಸಮಿಸ್ಸತಿ, ಅಥ ನೇಸಂ ಪಬ್ಬಜಿತಕಿಚ್ಚಂ ಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕಂ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಆವುಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಮಯಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತುಕಾಮಾ ಹುತ್ವಾ ಆಪುಚ್ಛಿಮ್ಹಾ, ಅಥ ನೋ ಸತ್ಥಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ? ‘‘ತೇನಮ್ಹಾ ಇಧಾಗತಾ’’ತಿ। ಥೇರೋ ‘‘ಸತ್ಥಾರಾ ಇಮೇ ಏಕಂ ಕಾರಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಇಧ ಪಹಿತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏತ’’ನ್ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ತಮತ್ಥಂ ಞತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ಪನ ವೋ, ಆವುಸೋ, ಸಾಮಣೇರೋ’’ತಿ? ‘‘ನತ್ಥಿ, ಆವುಸೋ’’ತಿ। ‘‘ಸಚೇ ನತ್ಥಿ, ಇಮಂ ಸಂಕಿಚ್ಚಸಾಮಣೇರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ। ‘‘ಅಲಂ, ಆವುಸೋ, ಸಾಮಣೇರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನೋ ಪಲಿಬೋಧೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕಿಂ ಅರಞ್ಞೇ ವಸನ್ತಾನಂ ಸಾಮಣೇರೇನಾ’’ತಿ? ‘‘ನಾವುಸೋ , ಇಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಲಿಬೋಧೋ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ತುಮ್ಹೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಇಮಸ್ಸ ಪಲಿಬೋಧೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಸತ್ಥಾಪಿ ತುಮ್ಹೇ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಪಹಿಣನ್ತೋ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಪಹಿಣನಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೋ ಪಹಿಣಿ, ಇಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ। ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ ಸಾಮಣೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತಿಂಸ ಜನಾ ಥೇರಂ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತಾ ವೀಸಯೋಜನಸತಮತ್ಥಕೇ ಏಕಂ ಸಹಸ್ಸಕುಲಂ ಗಾಮಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು।
ಮನುಸ್ಸಾ ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕತ್ಥ ಗಮಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಯಥಾಫಾಸುಕಟ್ಠಾನಂ, ಆವುಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಯ್ಯೇಸು ಇಮಂ ಠಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅನ್ತೋವಸ್ಸಂ ವಸನ್ತೇಸು ಪಞ್ಚಸೀಲಂ ಸಮಾದಾಯ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಯಾಚಿಂಸು। ಥೇರಾ ಅಧಿವಾಸೇಸುಂ। ಅಥ ನೇಸಂ ಮನುಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನಚಙ್ಕಮನಪಣ್ಣಸಾಲಾಯೋ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮಯಂ, ಸ್ವೇ ಮಯ’’ನ್ತಿ ಉಸ್ಸಾಹಪ್ಪತ್ತಾ ಉಪಟ್ಠಾನಮಕಂಸು। ಥೇರಾ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕದಿವಸೇ ಕತಿಕವತ್ತಂ ಕರಿಂಸು, ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಧರಮಾನಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹಿತಂ, ನ ಖೋ ಪನ ಸಕ್ಕಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಪಟಿಪತ್ತಿಸಮ್ಪದಾಯ ಬುದ್ಧೇ ಆರಾಧೇತುಂ, ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ಅಪಾಯದ್ವಾರಾನಿ ವಿವಟಾನೇವ, ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಪಾತೋ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಂ, ಸಾಯಂ ಥೇರೂಪಟ್ಠಾನವೇಲಞ್ಚ ಸೇಸಕಾಲೇ ದ್ವೇ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ನ ಭವಿಸ್ಸಾಮ, ಯಸ್ಸ ಅಫಾಸುಕಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತೇನ ಘಣ್ಡಿಯಾ ಪಹಟಾಯ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ಇತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ವಾ ದಿವಸಭಾಗೇ ವಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮನುಯುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ।
ತೇಸು ಏವಂ ಕತಿಕಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತೇಸು ಏಕೋ ದುಗ್ಗತಪುರಿಸೋ ಧೀತರಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವನ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ದುಬ್ಭಿಕ್ಖೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಅಪರಂ ಧೀತರಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಿತುಕಾಮೋ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ। ಥೇರಾಪಿ ಗಾಮೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಏಕಿಸ್ಸಾ ನದಿಯಾ ನ್ಹತ್ವಾ ವಾಲುಕಪುಲಿನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕರಿಂಸು। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅಥ ನಂ ಥೇರಾ ‘‘ಕಹಂ ಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು। ಸೋ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ಥೇರಾ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾರುಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ, ‘‘ಉಪಾಸಕ, ಅತಿವಿಯ ಛಾತೋಸಿ, ಗಚ್ಛ, ಪಣ್ಣಂ ಆಹರ, ಏಕಮೇಕಂ ತೇ ಭತ್ತಪಿಣ್ಡಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಪಣ್ಣೇ ಆಹಟೇ ಅತ್ತನಾ ಅತ್ತನಾ ಭುಞ್ಜನನಿಯಾಮೇನೇವ ಸೂಪಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ ಸನ್ನಹಿತ್ವಾ ಏಕಮೇಕಂ ಪಿಣ್ಡಂ ಅದಂಸು। ಏತದೇವ ಕಿರ ವತ್ತಂ, ಯಂ ಭೋಜನಕಾಲೇ ಆಗತಸ್ಸ ಭತ್ತಂ ದದಮಾನೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅಗ್ಗಭತ್ತಂ ಅದತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಭುಞ್ಜನನಿಯಾಮೇನೇವ ಥೋಕಂ ವಾ ಬಹುಂ ವಾ ದಾತಬ್ಬಂ। ತಸ್ಮಾ ತೇಪಿ ತಥಾ ಅದಂಸು। ಸೋ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ಥೇರೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಯ್ಯಾ, ಕೇನಚಿ ನಿಮನ್ತಿತಾ’’ತಿ? ‘‘ನತ್ಥಿ, ಉಪಾಸಕ, ನಿಮನ್ತನಂ, ಮನುಸ್ಸಾ ದೇವಸಿಕಂ ಏವರೂಪಮೇವ ಆಹಾರಂ ದೇನ್ತೀ’’ತಿ। ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯಂ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಉಟ್ಠಾಯ ಸಮುಟ್ಠಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾಪಿ ಏವರೂಪಂ ಆಹಾರಂ ಲದ್ಧುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮ, ಕಿಂ ಮೇ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗತೇನ, ಇಮೇಸಂ ಸನ್ತಿಕೇಯೇವ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಅಥ ನೇ ಆಹ – ‘‘ಅಹಂ ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಅಯ್ಯಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸಿತುಂ ಇಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಸಾಧು, ಉಪಾಸಕಾ’’ತಿ। ಸೋ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ತೇಸಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಾಧುಕಂ ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಂ ಕರೋನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತಿವಿಯ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ದ್ವೇಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಧೀತರಂ ದಟ್ಠುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ, ಅಯ್ಯೇ, ಆಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಮಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತೇಸಂ ಅನಾಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾವ ನಿಕ್ಖಮಿ। ಏತ್ತಕಮೇವ ಕಿರಸ್ಸ ಓಳಾರಿಕಂ ಖಲಿತಂ ಅಹೋಸಿ, ಯಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ।
ತಸ್ಸ ಪನ ಗಮನಮಗ್ಗೇ ಏಕಾ ಅಟವೀ ಅತ್ಥಿ। ತತ್ಥ ಪಞ್ಚಸತಾನಂ ಚೋರಾನಂ ‘‘ಯೋ ಇಮಂ ಅಟವಿಂ ಪವಿಸತಿ, ತಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಮಂಸಲೋಹಿತೇನ ತುಯ್ಹಂ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ದೇವತಾಯ ಆಯಾಚನಂ ಕತ್ವಾ ವಸನ್ತಾನಂ ಸತ್ತಮೋ ದಿವಸೋ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಚೋರಜೇಟ್ಠಕೋ ರುಕ್ಖಂ ಆರುಯ್ಹ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಚೋರಾನಂ ಸಞ್ಞಮದಾಸಿ। ತೇ ತಸ್ಸ ಅಟವಿಮಜ್ಝಂ ಪವಿಟ್ಠಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಗಾಳ್ಹಬನ್ಧನಂ ಕತ್ವಾ ಅರಣಿಸಹಿತೇನ ಅಗ್ಗಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ದಾರೂನಿ ಸಙ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಸೂಲಾನಿ ತಚ್ಛಿಂಸು। ಸೋ ತೇಸಂ ತಂ ಕಿರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಸಾಮಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನೇವ ಸೂಕರಾ, ನ ಮಿಗಾದಯೋ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ಇದಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ತಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ತವ ಮಂಸಲೋಹಿತೇನ ದೇವತಾಯ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ಸೋ ಮರಣಭಯತಜ್ಜಿತೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ತಂ ಉಪಕಾರಂ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ಅತ್ತನೋ ಜೀವಿತಮೇವ ರಕ್ಖಮಾನೋ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಸಾಮಿ, ಅಹಂ ವಿಘಾಸಾದೋ, ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ವಡ್ಢಿತೋ, ವಿಘಾಸಾದೋ ನಾಮ ಕಾಳಕಣ್ಣಿಕೋ, ಅಯ್ಯಾ ಪನ ಯತೋ ತತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾಪಿ ಖತ್ತಿಯಾವ, ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಏಕತಿಂಸ ಭಿಕ್ಖೂ ವಸನ್ತಿ, ತೇ ಮಾರೇತ್ವಾ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋಥ, ಅತಿವಿಯ ವೋ ದೇವತಾ ತುಸ್ಸಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ತಂ ಸುತ್ವಾ ಚೋರಾ ‘‘ಭದ್ದಕಂ ಏಸ ವದೇತಿ, ಕಿಂ ಇಮಿನಾ ಕಾಳಕಣ್ಣಿನಾ, ಖತ್ತಿಯೇ ಮಾರೇತ್ವಾ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ, ನೇಸಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇಹೀ’’ತಿ ತಮೇವ ಮಗ್ಗದೇಸಕಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ವಿಹಾರಮಜ್ಝೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಹಂ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ನಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು। ಸೋ ದ್ವೇ ಮಾಸೇ ವಸಿತತ್ತಾ ತೇಸಂ ಕತಿಕವತ್ತಂ ಜಾನನ್ತೋ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಅತ್ತನೋ ದಿವಾಟ್ಠಾನರತ್ತಿಟ್ಠಾನೇಸು ನಿಸಿನ್ನಾ, ಏತಂ ಘಣ್ಡಿಂ ಪಹರಥ, ಘಣ್ಡಿಸದ್ದೇನ ಸನ್ನಿಪತಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ। ಚೋರಜೇಟ್ಠಕೋ ಘಣ್ಡಿಂ ಪಹರಿ।
ಭಿಕ್ಖೂ ಘಣ್ಡಿಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಕಾಲೇ ಘಣ್ಡಿ ಪಹಟಾ, ಕಸ್ಸಚಿ ಅಫಾಸುಕಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಿಹಾರಮಜ್ಝೇ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇಸು ಪಾಸಾಣಫಲಕೇಸು ನಿಸೀದಿಂಸು। ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ ಚೋರೇ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಉಪಾಸಕಾ ಕೇನಾಯಂ ಘಣ್ಡಿ ಪಹಟಾ’’ತಿ? ಚೋರಜೇಟ್ಠಕೋ ಆಹ – ‘‘ಮಯಾ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಮ್ಹೇಹಿ ಅಟವಿದೇವತಾಯ ಆಯಾಚಿತಂ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸಾ ಬಲಿಕಮ್ಮಕರಣತ್ಥಾಯ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಥೇರೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಹ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಭಾತಿಕಾನಂ ಉಪ್ಪನ್ನಕಿಚ್ಚಂ ನಾಮ ಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕೇನ ನಿತ್ಥರಿತಬ್ಬಂ, ಅಹಂ ಅತ್ತನೋ ಜೀವಿತಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಇಮೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅನ್ತರಾಯೋ ಹೋತು, ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ। ಅನುಥೇರೋ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಜೇಟ್ಠಭಾತು ಕಿಚ್ಚಂ ನಾಮ ಕನಿಟ್ಠಸ್ಸ ಭಾರೋ, ಅಹಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋಥಾ’’ತಿ। ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ‘‘ಅಹಮೇವ ಅಹಮೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ತಿಂಸಪಿ ಜನಾ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು, ಏವಂ ತೇ ನೇವ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಮಾತುಯಾ ಪುತ್ತಾ, ನ ಏಕಸ್ಸ ಪಿತುನೋ, ನಾಪಿ ವೀತರಾಗಾ, ಅಥ ಚ ಪನ ಅವಸೇಸಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿಂಸು। ತೇಸು ಏಕೋಪಿ ‘‘ತ್ವಂ ಯಾಹೀ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ।
ಸಂಕಿಚ್ಚಸಾಮಣೇರೋ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ತಿಟ್ಠಥ , ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ। ತೇ ಆಹಂಸು – ‘‘ಆವುಸೋ, ಮಯಂ ಸಬ್ಬೇ ಏಕತೋ ಮಾರಿಯಮಾನಾಪಿ ತಂ ಏಕಕಂ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘‘ಆವುಸೋ, ತ್ವಂ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸಾಮಣೇರೋ, ಸಚೇ ತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸಾಮ, ಸಾಮಣೇರಂ ಮೇ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಚೋರಾನಂ ನಿಯ್ಯಾದಿಂಸೂ’ತಿ ಥೇರೋ ನೋ ಗರಹಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ನಿನ್ದಂ ನಿತ್ಥರಿತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮ, ತೇನ ತಂ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ತುಮ್ಹೇ ಮಮ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಪಹಿಣನ್ತೋಪಿ, ಮಮ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಮಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಹಿಣನ್ತೋಪಿ ಇದಮೇವ ಕಾರಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಹಿಣಿ, ತಿಟ್ಠಥ ತುಮ್ಹೇ, ಅಹಮೇವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸೋ ತಿಂಸ ಭಿಕ್ಖೂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ, ಭನ್ತೇ, ಮೇ ದೋಸೋ ಅತ್ಥಿ, ಖಮಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿ। ತದಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಮಹಾಸಂವೇಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಅಕ್ಖೀನಿ ಅಸ್ಸುಪುಣ್ಣಾನಿ ಹದಯಮಂಸಂ ಪವೇಧಿ। ಮಹಾಥೇರೋ ಚೋರೇ ಆಹ – ‘‘ಉಪಾಸಕಾ ಅಯಂ ದಹರಕೋ ತುಮ್ಹೇ ಅಗ್ಗಿಂ ಕರೋನ್ತೇ, ಸೂಲಾನಿ ತಚ್ಛನ್ತೇ, ಪಣ್ಣಾನಿ ಅತ್ಥರನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಭಾಯಿಸ್ಸತಿ, ಇಮಂ ಏಕಮನ್ತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ತಾನಿ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕರೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ। ಚೋರಾ ಸಾಮಣೇರಂ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕರಿಂಸು।
ಕಿಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚೋರಜೇಟ್ಠಕೋ ಅಸಿಂ ಅಬ್ಬಾಹಿತ್ವಾ ಸಾಮಣೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ। ಸಾಮಣೇರೋ ನಿಸೀದಮಾನೋ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾವ ನಿಸೀದಿ। ಚೋರಜೇಟ್ಠಕೋ ಅಸಿಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಖನ್ಧೇ ಪಾತೇಸಿ, ಅಸಿ ನಮಿತ್ವಾ ಧಾರಾಯ ಧಾರಂ ಪಹರಿ, ಸೋ ‘‘ನ ಸಮ್ಮಾ ಪಹರಿ’’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಪುನ ತಂ ಉಜುಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಹರಿ। ಅಸಿ ತಾಲಪಣ್ಣಂ ವಿಯ ವೇಠಯಮಾನೋ ಥರುಮೂಲಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಸಾಮಣೇರಞ್ಹಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಸಿನೇರುನಾ ಅವತ್ಥರನ್ತೋಪಿ ಮಾರೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಪಗೇವ ಅಸಿನಾ। ತಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಚೋರಜೇಟ್ಠಕೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಮೇ ಅಸಿ ಸಿಲಾಥಮ್ಭಂ ವಾ ಖದಿರಖಾಣುಂ ವಾ ಕಳೀರಂ ವಿಯ ಛಿನ್ದತಿ, ಇದಾನಿ ಏಕವಾರಂ ನಮಿ, ಏಕವಾರಂ ತಾಲಪತ್ತವೇಠಕೋ ವಿಯ ಜಾತೋ। ಅಯಂ ನಾಮ ಅಸಿ ಅಚೇತನಾ ಹುತ್ವಾಪಿ ಇಮಸ್ಸ ಗುಣಂ ಜಾನಾತಿ, ಅಹಂ ಸಚೇತನೋಪಿ ನ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ಅಸಿಂ ಭೂಮಿಯಂ ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ಉರೇನ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯಂ ಧನಕಾರಣಾ ಅಟವಿಂ ಪವಿಟ್ಠಾಮ್ಹಾ, ಅಮ್ಹೇ ದೂರತೋವ ದಿಸ್ವಾ ಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾಪಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಪವೇಧನ್ತಿ, ದ್ವೇ ತಿಸ್ಸೋ ಕಥಾ ಕಥೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ। ತವ ಪನ ಸನ್ತಾಸಮತ್ತಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ, ಉಕ್ಕಾಮುಖೇ ಸುವಣ್ಣಂ ವಿಯ ಸುಪುಪ್ಫಿತಕಣಿಕಾರಂ ವಿಯ ಚ ತೇ ಮುಖಂ ವಿರೋಚತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
‘‘ತಸ್ಸ ತೇ ನತ್ಥಿ ಭೀತತ್ತಂ, ಭಿಯ್ಯೋ ವಣ್ಣೋ ಪಸೀದತಿ।
ಕಸ್ಮಾ ನ ಪರಿದೇವೇಸಿ, ಏವರೂಪೇ ಮಹಬ್ಭಯೇ’’ತಿ॥ (ಥೇರಗಾ॰ ೭೦೬)।
ಸಾಮಣೇರೋ ಝಾನಾ ವುಟ್ಠಾಯ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ, ‘‘ಆವುಸೋ ಗಾಮಣಿ, ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವೋ ನಾಮ ಸೀಸೇ ಠಪಿತಭಾರೋ ವಿಯ ಹೋತಿ, ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಭಿಜ್ಜನ್ತೇ ವಾ ನಸ್ಸನ್ತೇ ವಾ ತುಸ್ಸತೇವ, ನ ಭಾಯತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
‘‘ನತ್ಥಿ ಚೇತಸಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ, ಅನಪೇಕ್ಖಸ್ಸ ಗಾಮಣಿ।
ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಭಯಾ ಸಬ್ಬೇ, ಖೀಣಸಂಯೋಜನಸ್ಸ ವೇ॥
‘‘ಖೀಣಾಯ ಭವನೇತ್ತಿಯಾ, ದಿಟ್ಠೇ ಧಮ್ಮೇ ಯಥಾತಥೇ।
ನ ಭಯಂ ಮರಣೇ ಹೋತಿ, ಭಾರನಿಕ್ಖೇಪನೇ ಯಥಾ’’ತಿ॥ (ಥೇರಗಾ॰ ೭೦೭-೭೦೮)।
ಸೋ ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಚೋರಸತಾನಿ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ? ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಪನ, ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಮಮ ತಾವ, ಭೋ, ‘ಏವರೂಪಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥಿ, ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ। ಮಯಮ್ಪಿ ತಥೇವ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಸಾಧು, ತಾತಾ’’ತಿ ತತೋ ಪಞ್ಚಸತಾಪಿ ಚೋರಾ ಸಾಮಣೇರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿಂಸು । ಸೋ ತೇಸಂ ಅಸಿಧಾರಾಹಿ ಏವ ಕೇಸೇ ಚೇವ ವತ್ಥದಸಾ ಚ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ತಮ್ಬಮತ್ತಿಕಾಯ ರಜಿತ್ವಾ ತಾನಿ ಕಾಸಾಯಾನಿ ಅಚ್ಛಾದಾಪೇತ್ವಾ ದಸಸು ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ತೇ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚಾಹಂ ಥೇರೇ ಅದಿಸ್ವಾವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ತೇ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಚೋರಾನಞ್ಹಿ ಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತೇಸು ಏಕೋಪಿ ಅಸ್ಸೂನಿ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ‘ಮಾರಿತೋ ನು ಖೋ ಸಾಮಣೇರೋ, ನೋ’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತಾನಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಅಭಿಮುಖಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ದಿಸ್ವಾವ ನೇ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ಪಞ್ಚಸತಭಿಕ್ಖುಪರಿವಾರೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ದಸ್ಸನೇನ ಪಟಿಲದ್ಧಅಸ್ಸಾಸೇಹಿ ತೇಹಿ ‘‘ಕಿಂ, ಸಪ್ಪುರಿಸ, ಸಂಕಿಚ್ಚ, ಲದ್ಧಂ ತೇ ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಇಮೇ ಮಂ ಮಾರೇತುಕಾಮಾ ಹುತ್ವಾ ಮಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಮಮ ಗುಣೇ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾ, ಅಹಂ ‘ತುಮ್ಹೇ ದಿಸ್ವಾವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಆಗತೋ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋಥ, ಅಹಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಇತರೇ ಆದಾಯ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಸಂಕಿಚ್ಚ, ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ತೇ ಲದ್ಧಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ಥೇರೇನ ‘‘ಗಚ್ಛ ಸಂಕಿಚ್ಚ, ಸತ್ಥಾರಂ ಪಸ್ಸಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಥೇರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ತೇ ಆದಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾಪಿ ‘‘ಕಿಂ ಸಂಕಿಚ್ಚ, ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ತೇ ಲದ್ಧಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏವಂ ಕಿರ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಚೋರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ದುಸ್ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವನತೋ ಇದಾನಿ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಜೀವಿತಂ ಸೇಯ್ಯೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೧೦.
‘‘ಯೋ ಚ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವೇ, ದುಸ್ಸೀಲೋ ಅಸಮಾಹಿತೋ।
ಏಕಾಹಂ ಜೀವಿತಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಸೀಲವನ್ತಸ್ಸ ಝಾಯಿನೋ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ದುಸ್ಸೀಲೋತಿ ನಿಸ್ಸೀಲೋ। ಸೀಲವನ್ತಸ್ಸಾತಿ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವನತೋ ಸೀಲವನ್ತಸ್ಸ ದ್ವೀಹಿ ಝಾನೇಹಿ ಝಾಯಿನೋ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಏಕಮುಹುತ್ತಮ್ಪಿ ಜೀವಿತಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಉತ್ತಮನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ ತೇ ಪಞ್ಚಸತಾಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು, ಸಮ್ಪತ್ತಮಹಾಜನಸ್ಸಾಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ।
ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಸಂಕಿಚ್ಚೋ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಲಭಿತ್ವಾ ದಸವಸ್ಸೋ ಹುತ್ವಾ ಸಾಮಣೇರಂ ಗಣ್ಹಿ। ಸೋ ಪನ ತಸ್ಸೇವ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ಅಧಿಮುತ್ತಸಾಮಣೇರೋ ನಾಮ। ಅಥ ನಂ ಥೇರೋ ಪರಿಪುಣ್ಣವಸ್ಸಕಾಲೇ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪದಂ ತೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಗಚ್ಛ, ಞಾತಕಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸ್ಸಪರಿಮಾಣಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಏಹೀ’’ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ। ಸೋ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಪಞ್ಚಸತೇಹಿ ಚೋರೇಹಿ ಬಲಿಕಮ್ಮತ್ಥಾಯ ಮಾರಿಯಮಾನೋ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೇಹಿ ತೇಹಿ ‘‘ನ ತೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅತ್ಥಿಭಾವೋ ಕಸ್ಸಚಿ ಆರೋಚೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠೋ ಪಟಿಪಥೇ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ತಮೇವ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಾನಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ಸಚ್ಚಮನುರಕ್ಖನ್ತೋ ನಾರೋಚೇಸಿ। ತೇಸಂ ಚೋರೇಹಿ ವಿಹೇಠಿಯಮಾನಾನಂ ‘‘ತ್ವಮ್ಪಿ ಚೋರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಮಞ್ಞೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ನಾರೋಚೇಸೀ’’ತಿ ಪರಿದೇವನ್ತಾನಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ತೇ ಮಾತಾಪಿತೂನಮ್ಪಿ ಅನಾರೋಚಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿಂಸು। ಸೋಪಿ ಸಂಕಿಚ್ಚಸಾಮಣೇರೋ ವಿಯ ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆನೇತ್ವಾ ತೇನ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸಿತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏವಂ ಕಿರ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಮೇವ ಗಾಥಮಾಹ –
‘‘ಯೋ ಚ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವೇ, ದುಸ್ಸೀಲೋ ಅಸಮಾಹಿತೋ।
ಏಕಾಹಂ ಜೀವಿತಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಸೀಲವನ್ತಸ್ಸ ಝಾಯಿನೋ’’ತಿ॥
ಇದಮ್ಪಿ ಅಧಿಮುತ್ತಸಾಮಣೇರವತ್ಥು ವುತ್ತನಯಮೇವಾತಿ।
ಸಂಕಿಚ್ಚಸಾಮಣೇರವತ್ಥು ನವಮಂ।
೧೦. ಖಾಣುಕೋಣ್ಡಞ್ಞತ್ಥೇರವತ್ಥು
ಯೋ ಚ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಖಾಣುಕೋಣ್ಡಞ್ಞತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ಸೋ ಕಿರ ಥೇರೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಕಿಲನ್ತೋ ಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮ್ಮ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ। ಅಥೇಕಂ ಗಾಮಂ ವಿಲುಮ್ಪಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಚೋರಾ ಅತ್ತನೋ ಬಲಾನುರೂಪೇನ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಸೀಸೇನಾದಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ದೂರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಿಲನ್ತರೂಪಾ ‘‘ದೂರಂ ಆಗತಾಮ್ಹ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೇ ವಿಸ್ಸಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮ್ಮ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾಪಿ ‘‘ಖಾಣುಕೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಿನೋ ಅಹೇಸುಂ। ಅಥೇಕೋ ಚೋರೋ ಥೇರಸ್ಸ ಸೀಸೇ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಠಪೇಸಿ, ಅಪರೋಪಿ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಠಪೇಸಿ। ಏವಂ ಪಞ್ಚಸತಾಪಿ ಚೋರಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಣ್ಡಿಕಸತೇಹಿ ಥೇರಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ನಿಸಿನ್ನಾ ನಿದ್ದಾಯಿತ್ವಾ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಕಾಲೇ ಪಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತಾ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಮನುಸ್ಸೋ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಪಲಾಯಿತುಂ ಆರಭಿಂಸು। ಅಥ ನೇ ಥೇರೋ ಆಹ – ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿತ್ಥ ಉಪಾಸಕಾ, ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಅಹ’’ನ್ತಿ। ತೇ ಥೇರಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಖಮಥ, ಭನ್ತೇ, ಮಯಂ ಖಾಣುಕಸಞ್ಞಿನೋ ಅಹುಮ್ಹಾ’’ತಿ ಥೇರಂ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ಚೋರಜೇಟ್ಠಕೇನ ‘‘ಅಹಂ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸೇಸಾ ‘‘ಮಯಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಏಕಚ್ಛನ್ದಾ ಹುತ್ವಾ ಥೇರಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿಂಸು। ಥೇರೋ ಸಂಕಿಚ್ಚಸಾಮಣೇರೋ ವಿಯ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಖಾಣುಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿ। ಸೋ ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ‘‘ಕಿಂ, ಕೋಣ್ಡಞ್ಞ, ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ತೇ ಲದ್ಧಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏವಂ ಕಿರ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ನ ನೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಏವರೂಪೋ ಆನುಭಾವೋ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ, ತೇನಮ್ಹಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏವರೂಪೇ ದುಪ್ಪಞ್ಞಕಮ್ಮೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವನತೋ ಇದಾನಿ ವೋ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪದಾಯ ವತ್ತಮಾನಾನಂ ಏಕಾಹಮ್ಪಿ ಜೀವಿತಂ ಸೇಯ್ಯೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೧೧.
‘‘ಯೋ ಚ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವೇ, ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಅಸಮಾಹಿತೋ।
ಏಕಾಹಂ ಜೀವಿತಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಪಞ್ಞವನ್ತಸ್ಸ ಝಾಯಿನೋ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ನಿಪ್ಪಞ್ಞೋ। ಪಞ್ಞವನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಸಪ್ಪಞ್ಞಸ್ಸ। ಸೇಸಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವಾತಿ।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಪಞ್ಚಸತಾಪಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು। ಸಮ್ಪತ್ತಮಹಾಜನಸ್ಸಾಪಿ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅಹೋಸೀತಿ।
ಖಾಣುಕೋಣ್ಡಞ್ಞತ್ಥೇರವತ್ಥು ದಸಮಂ।
೧೧. ಸಪ್ಪದಾಸತ್ಥೇರವತ್ಥು
ಯೋ ಚ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಪ್ಪದಾಸತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರೇಕೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತ್ವಾ ‘‘ಮಾದಿಸಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಗಿಹಿಭಾವೋ ನಾಮ ಅಯುತ್ತೋ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಠತ್ವಾ ಮರಣಮ್ಹಿ ಮೇ ಸೇಯ್ಯೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಮರಣೂಪಾಯಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ವಿಚರತಿ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಪಾತೋವ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಸಾಲಾಯ ಸಪ್ಪಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕುಟೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕುಟಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಆದಾಯ ವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು। ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖುಪಿ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಇದಂ, ಆವುಸೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಪ್ಪೋ, ಆವುಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಇಮಿನಾ ‘‘ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಛಡ್ಡೇಸ್ಸಾಮ ನ’’ನ್ತಿ। ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ಅತ್ತಾನಂ ಡಂಸಾಪೇತ್ವಾ ಮರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ‘‘ಆಹರಥ, ಅಹಂ ತಂ ಛಡ್ಡೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತೇಸಂ ಹತ್ಥತೋ ಕುಟಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ತೇನ ಸಪ್ಪೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಡಂಸಾಪೇತಿ, ಸಪ್ಪೋ ಡಂಸಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛತಿ। ಸೋ ಕುಟೇ ಹತ್ಥಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಆಲೋಲೇತಿ, ಘೋರಸಪ್ಪಸ್ಸ ಮುಖಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಅಙ್ಗುಲಿಂ ಪಕ್ಖಿಪತಿ, ನೇವ ನಂ ಸಪ್ಪೋ ಡಂಸಿ। ಸೋ ‘‘ನಾಯಂ ಆಸೀವಿಸೋ, ಘರಸಪ್ಪೋ ಏಸೋ’’ತಿ ತಂ ಪಹಾಯ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಅಥ ನಂ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಛಡ್ಡಿತೋ ತೇ, ಆವುಸೋ, ಸಪ್ಪೋ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ‘‘ನ ಸೋ, ಆವುಸೋ, ಘೋರಸಪ್ಪೋ, ಘರಸಪ್ಪೋ ಏಸೋ’’ತಿ। ‘‘ಘೋರಸಪ್ಪೋಯೇವಾವುಸೋ, ಮಹನ್ತಂ ಫಣಂ ಕತ್ವಾ ಸುಸುಯನ್ತೋ ದುಕ್ಖೇನ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಗಹಿತೋ, ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ಏವಂ ತ್ವಂ ವದೇಸೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ‘‘ಅಹಂ, ಆವುಸೋ, ತೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಡಂಸಾಪೇನ್ತೋಪಿ ಮುಖೇ ಅಙ್ಗುಲಿಂ ಪಕ್ಖಿಪೇನ್ತೋಪಿ ತಂ ಡಂಸಾಪೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ’’ನ್ತಿ। ತಂ ಸುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೇಸುಂ।
ಅಥೇಕದಿವಸಂ ನ್ಹಾಪಿತೋ ದ್ವೇ ತಯೋ ಖುರೇ ಆದಾಯ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಂ ಭೂಮಿಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕೇನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕೇಸೇ ಓಹಾರೇತಿ। ಸೋ ಭೂಮಿಯಂ ಠಪಿತಂ ಖುರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ಗೀವಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖೇ ಗೀವಂ ಉಪನಿಧಾಯ ಖುರಧಾರಂ ಗಲನಾಳಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಠಿತೋ ಉಪಸಮ್ಪದಾಮಾಳತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಂ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ವಿಮಲಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ ವಿಯ ಸುಧೋತಮಣಿಖನ್ಧಮಿವ ಚ ನಿಮ್ಮಲಂ ಸೀಲಂ ಅದ್ದಸ। ತಸ್ಸ ತಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸ ಸಕಲಸರೀರಂ ಫರನ್ತೀ ಪೀತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ। ಸೋ ಪೀತಿಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇನ್ತೋ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಖುರಂ ಆದಾಯ ವಿಹಾರಮಜ್ಝಂ ಪಾವಿಸಿ। ಅಥ ನಂ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಕಹಂ ಗತೋಸಿ, ಆವುಸೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು। ‘‘‘ಇಮಿನಾ ಖುರೇನ ಗಲನಾಳಿಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಗತೋಮ್ಹಿ , ಆವುಸೋ’’ತಿ। ಅಥ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ನ ಮತೋಸೀ’’ತಿ? ಇದಾನಿಮ್ಹಿ ಸತ್ಥಂ ಆಹರಿತುಂ ಅಭಬ್ಬೋ ಜಾತೋ। ಅಹಞ್ಹಿ ‘‘ಇಮಿನಾ ಖುರೇನ ಗಲನಾಳಿಂ ಛಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಞಾಣಖುರೇನ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇ ಛಿನ್ದಿನ್ತಿ। ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಅಯಂ ಅಭೂತೇನ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋತೀ’’ತಿ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸುಂ। ಭಗವಾ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಖೀಣಾಸವಾ ನಾಮ ಸಹತ್ಥಾ ಅತ್ತಾನಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇನ್ತೀ’’ತಿ। ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ಇಮಂ ‘‘ಖೀಣಾಸವೋ’’ತಿ ವದಥ, ಏವಂ ಅರಹತ್ತೂಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪನಾಯಂ ಕಸ್ಮಾ ಉಕ್ಕಣ್ಠತಿ, ಕಿಮಸ್ಸ ಅರಹತ್ತೂಪನಿಸ್ಸಯಕಾರಣಂ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಸೋ ಸಪ್ಪೋ ಏತಂ ನ ಡಂಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೋ ತಾವ ಸಪ್ಪೋ ಇಮಸ್ಸ ಇತೋ ತತಿಯೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ದಾಸೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಡಂಸಿತುಂ ನ ವಿಸಹತೀ’’ತಿ। ಏವಂ ತಾವ ನೇಸಂ ಸತ್ಥಾ ಏಕಂ ಕಾರಣಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಪ್ಪದಾಸೋ ನಾಮ ಜಾತೋ।
ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಕಿರೇಕೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಸಂವೇಗೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಅನಭಿರತಿಯಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಏಕಸ್ಸ ಸಹಾಯಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆರೋಚೇಸಿ। ಸೋ ತಸ್ಸ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಗಿಹಿಭಾವೇ ಆದೀನವಂ ಕಥೇಸಿ। ತಂ ಸುತ್ವಾ ಇತರೋ ಸಾಸನೇ ಅಭಿರಮಿತ್ವಾ ಪುಬ್ಬೇ ಅನಭಿರತಕಾಲೇ ಮಲಗ್ಗಹಿತೇ ಸಮಣಪರಿಕ್ಖಾರೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸೋಣ್ಡಿತೀರೇ ನಿಮ್ಮಲೇ ಕರೋನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ। ಸಹಾಯಕೋಪಿಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇಯೇವ ನಿಸಿನ್ನೋ। ಅಥ ನಂ ಸೋ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಅಹಂ, ಆವುಸೋ, ಉಪ್ಪಬ್ಬಜನ್ತೋ ಇಮೇ ಪರಿಕ್ಖಾರೇ ತುಯ್ಹಂ ದಾತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ। ಸೋ ಲೋಭಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮಿನಾ ಮಯ್ಹಂ ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ವಾ ಉಪ್ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ವಾ ಕೋ ಅತ್ಥೋ, ಇದಾನಿ ಪರಿಕ್ಖಾರೇ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ಕಿಂ ದಾನಾವುಸೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಜೀವಿತೇನ, ಯೇ ಮಯಂ ಕಪಾಲಹತ್ಥಾ ಪರಕುಲೇಸು ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರಾಮ, ಪುತ್ತದಾರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಆಲಾಪಸಲ್ಲಾಪಂ ನ ಕರೋಮಾ’’ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತೋ ಗಿಹಿಭಾವಸ್ಸ ಗುಣಂ ಕಥೇಸಿ। ಸೋ ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಪುನ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಮಯಾ ‘ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಮ್ಹೀ’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪಠಮಂ ಗಿಹಿಭಾವೇ ಆದೀನವಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಗುಣಂ ಕಥೇತಿ, ‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣ’’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ‘‘ಇಮೇಸು ಸಮಣಪರಿಕ್ಖಾರೇಸು ಲೋಭೇನಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಂ ನಿವತ್ತೇಸಿ। ಏವಮಸ್ಸ ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಏಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠಾಪಿತತ್ತಾ ಇದಾನಿ ಅನಭಿರತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾ। ಯೋ ಪನ ತೇನೇವ ತದಾ ವೀಸತಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸಮಣಧಮ್ಮೋ ಕತೋ, ಸ್ವಸ್ಸ ಏತರಹಿ ಅರಹತ್ತೂಪನಿಸ್ಸಯೋ ಜಾತೋತಿ।
ಇಮಮತ್ಥಂ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಾ ಸುತ್ವಾ ಉತ್ತರಿಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಯಂ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖು ಖುರಧಾರಂ ಗಲನಾಳಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಠಿತೋವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ ನು ಖೋ ಏತ್ತಕೇನ ಖಣೇನ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ’’ತಿ। ‘‘ಆಮ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆರದ್ಧವೀರಿಯಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಾದಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಠಪೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾದೇ ಭೂಮಿಯಂ ಅಸಮ್ಪತ್ತೇಯೇವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಕುಸೀತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಹಿ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವನತೋ ಆರದ್ಧವೀರಿಯಸ್ಸ ಖಣಮತ್ತಮ್ಪಿ ಜೀವಿತಂ ಸೇಯ್ಯೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೧೨.
‘‘ಯೋ ಚ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವೇ, ಕುಸೀತೋ ಹೀನವೀರಿಯೋ।
ಏಕಾಹಂ ಜೀವಿಕಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ವೀರಿಯಮಾರಭತೋ ದಳ್ಹ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಕುಸೀತೋತಿ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದೀಹಿ ತೀಹಿ ವಿತಕ್ಕೇಹಿ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ। ಹೀನವೀರಿಯೋತಿ ನಿಬ್ಬೀರಿಯೋ। ವೀರಿಯಮಾರಭತೋ ದಳ್ಹನ್ತಿ ದುವಿಧಜ್ಝಾನನಿಬ್ಬತ್ತನಸಮತ್ಥಂ ಥಿರಂ ವೀರಿಯಂ ಆರಭನ್ತಸ್ಸ। ಸೇಸಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವ।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ।
ಸಪ್ಪದಾಸತ್ಥೇರವತ್ಥು ಏಕಾದಸಮಂ।
೧೨. ಪಟಾಚಾರಾಥೇರೀವತ್ಥು
ಯೋ ಚ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪಟಾಚಾರಂ ಥೇರಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ಸಾ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಚತ್ತಾಲೀಸಕೋಟಿವಿಭವಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಧೀತಾ ಅಹೋಸಿ ಅಭಿರೂಪಾ। ತಂ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಕಾಲೇ ಸತ್ತಭೂಮಿಕಸ್ಸ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಉಪರಿಮತಲೇ ರಕ್ಖನ್ತಾ ವಸಾಪೇಸುಂ। ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಸಾ ಏಕೇನ ಅತ್ತನೋ ಚೂಳೂಪಟ್ಠಾಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜಿ । ಅಥಸ್ಸಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಸಮಜಾತಿಕಕುಲೇ ಏಕಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ವಿವಾಹದಿವಸಂ ಠಪೇಸುಂ। ತಸ್ಮಿಂ ಉಪಕಟ್ಠೇ ಸಾ ತಂ ಚೂಳೂಪಟ್ಠಾಕಂ ಆಹ – ‘‘ಮಂ ಕಿರ ಅಸುಕಕುಲಸ್ಸ ನಾಮ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಯಿ ಪತಿಕುಲಂ ಗತೇ ಮಮ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತೋಪಿ ತತ್ಥ ಪವೇಸನಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ, ಸಚೇ ತೇ ಮಯಿ ಸಿನೇಹೋ ಅತ್ಥಿ, ಇದಾನೇವ ಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಯೇನ ವಾ ತೇನ ವಾ ಪಲಾಯಸ್ಸೂ’’ತಿ। ‘‘ಸೋ ಸಾಧು, ಭದ್ದೇ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ಅಹಂ ಸ್ವೇ ಪಾತೋವ ನಗರದ್ವಾರಸ್ಸ ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ನಾಮ ಠಸ್ಸಾಮಿ, ತ್ವಂ ಏಕೇನ ಉಪಾಯೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಸಙ್ಕೇತಟ್ಠಾನೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಸಾಪಿ ಪಾತೋವ ಕಿಲಿಟ್ಠಂ ವತ್ಥಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಕೇಸೇ ವಿಕ್ಕಿರಿತ್ವಾ ಕುಣ್ಡಕೇನ ಸರೀರಂ ಮಕ್ಖಿತ್ವಾ ಕುಟಂ ಆದಾಯ ದಾಸೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ವಿಯ ಘರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತಂ ಠಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಸೋ ತಂ ಆದಾಯ ದೂರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ನಿವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ಖೇತ್ತಂ ಕಸಿತ್ವಾ ದಾರುಪಣ್ಣಾದೀನಿ ಆಹರತಿ। ಇತರಾ ಕುಟೇನ ಉದಕಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಹತ್ಥಾ ಕೋಟ್ಟನಪಚನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತೀ ಅತ್ತನೋ ಪಾಪಸ್ಸ ಫಲಂ ಅನುಭೋತಿ। ಅಥಸ್ಸಾ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಗಬ್ಭೋ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ। ಸಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಗಬ್ಭಾ ‘‘ಇಧ ಮೇ ಕೋಚಿ ಉಪಕಾರಕೋ ನತ್ಥಿ, ಮಾತಾಪಿತರೋ ನಾಮ ಪುತ್ತೇಸು ಮುದುಹದಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಮಂ ನೇಹಿ, ತತ್ಥ ಮೇ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಾಮಿಕಂ ಯಾಚಿ। ಸೋ ‘‘ಕಿಂ, ಭದ್ದೇ, ಕಥೇಸಿ, ಮಂ ದಿಸ್ವಾ ತವ ಮಾತಾಪಿತರೋ ವಿವಿಧಾ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾ ಕರೇಯ್ಯುಂ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಮಯಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತು’’ನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ। ಸಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯಾಚಿತ್ವಾಪಿ ಗಮನಂ ಅಲಭಮಾನಾ ತಸ್ಸ ಅರಞ್ಞಂ ಗತಕಾಲೇ ಪಟಿವಿಸ್ಸಕೇ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಸೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘ಕಹಂ ಗತಾ’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ, ಮಮ ಅತ್ತನೋ ಕುಲಘರಂ ಗತಭಾವಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗೇಹದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಸೋಪಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪಟಿವಿಸ್ಸಕೇ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನಿವತ್ತೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಯಾಚಿಯಮಾನೋಪಿ ನಿವತ್ತೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ। ಅಥಸ್ಸಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಕಮ್ಮಜವಾತಾ ಚಲಿಂಸು। ಸಾ ಏಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ, ‘‘ಸಾಮಿ, ಕಮ್ಮಜವಾತಾ ಮೇ ಚಲಿತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತಮಾನಾ ಕಿಚ್ಛೇನ ದಾರಕಂ ವಿಜಾಯಿತ್ವಾ ‘‘ಯಸ್ಸತ್ಥಾಯಾಹಂ ಕುಲಘರಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಂ, ಸೋ ಅತ್ಥೋ ನಿಪ್ಫನ್ನೋ’’ತಿ ಪುನದೇವ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗೇಹಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ।
ತಸ್ಸಾ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಪುನ ಗಬ್ಭೋ ಪತಿಟ್ಠಹಿ। ಸಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಗಬ್ಭಾ ಹುತ್ವಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಸಾಮಿಕಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಗಮನಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಪುತ್ತಂ ಅಙ್ಕೇನಾದಾಯ ತಥೇವ ಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ತೇನ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ‘‘ತಿಟ್ಠಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ನಿವತ್ತಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛಿ। ಅಥ ನೇಸಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಮಹಾ ಅಕಾಲಮೇಘೋ ಉದಪಾದಿ ಸಮನ್ತಾ ವಿಜ್ಜುಲತಾಹಿ ಆದಿತ್ತಂ ವಿಯ ಮೇಘತ್ಥನಿತೇಹಿ, ಭಿಜ್ಜಮಾನಂ ವಿಯ ಉದಕಧಾರಾನಿಪಾತನಿರನ್ತರಂ ನಭಂ ಅಹೋಸಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ತಸ್ಸಾ ಕಮ್ಮಜವಾತಾ ಚಲಿಂಸು। ಸಾ ಸಾಮಿಕಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಸಾಮಿ, ಕಮ್ಮಜವಾತಾ ಮೇ ಚಲಿತಾ, ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ, ಅನೋವಸ್ಸಕಟ್ಠಾನಂ ಮೇ ಜಾನಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋ ಹತ್ಥಗತಾಯ ವಾಸಿಯಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಮ್ಮಿಕಮತ್ಥಕೇ ಜಾತಂ ಗುಮ್ಬಂ ದಿಸ್ವಾ ಛಿನ್ದಿತುಂ ಆರಭಿ। ಅಥ ನಂ ವಮ್ಮಿಕತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಘೋರವಿಸೋ ಆಸೀವಿಸೋ ಡಂಸಿ। ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಅನ್ತೋಸಮುಟ್ಠಿತಾಹಿ ಅಗ್ಗಿಜಾಲಾಹಿ ಡಯ್ಹಮಾನಂ ವಿಯ ನೀಲವಣ್ಣಂ ಹುತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಪತಿ। ಇತರಾಪಿ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವಮಾನಾ ತಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೀಪಿ ತಂ ಅದಿಸ್ವಾವ ಅಪರಮ್ಪಿ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ। ದ್ವೇ ದಾರಕಾ ವಾತವುಟ್ಠಿವೇಗಂ ಅಸಹಮಾನಾ ಮಹಾವಿರವಂ ವಿರವನ್ತಿ। ಸಾ ಉಭೋಪಿ ತೇ ಉರನ್ತರೇ ಕತ್ವಾ ದ್ವೀಹಿ ಜಣ್ಣುಕೇಹಿ ಚೇವ ಹತ್ಥೇಹಿ ಚ ಭೂಮಿಯಂ ಉಪ್ಪೀಳೇತ್ವಾ ತಥಾ ಠಿತಾವ ರತ್ತಿಂ ವೀತಿನಾಮೇಸಿ। ಸಕಲಸರೀರಂ ನಿಲ್ಲೋಹಿತಂ ವಿಯ ಪಣ್ಡುಪಲಾಸವಣ್ಣಂ ಅಹೋಸಿ। ಸಾ ಉಟ್ಠಿತೇ ಅರುಣೇ ಮಂಸಪೇಸಿವಣ್ಣಂ ಏಕಂ ಪುತ್ತಂ ಅಙ್ಕೇನಾದಾಯ ಇತರಂ ಅಙ್ಗುಲಿಯಾ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ, ತಾತ, ಪಿತಾ ತೇ ಇತೋ ಗತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಗತಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ತಂ ವಮ್ಮಿಕಮತ್ಥಕೇ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಪತಿತಂ ನೀಲವಣ್ಣಂ ಥದ್ಧಸರೀರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಮ ಸಾಮಿಕೋ ಪನ್ಥೇ ಮತೋ’’ತಿ ರೋದನ್ತೀ ಪರಿದೇವನ್ತೀ ಪಾಯಾಸಿ।
ಸಾ ಸಕಲರತ್ತಿಂ ದೇವೇನ ವುಟ್ಠತ್ತಾ ಅಚಿರವತಿಂ ನದಿಂ ಜಣ್ಣುಪ್ಪಮಾಣೇನ ಕಟಿಪ್ಪಮಾಣೇನ ಥನಪ್ಪಮಾಣೇನ ಉದಕೇನ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಮನ್ದಬುದ್ಧಿತಾಯ ದ್ವೀಹಿ ದಾರಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಉದಕಂ ಓತರಿತುಂ ಅವಿಸಹನ್ತೀ ಜೇಟ್ಠಪುತ್ತಂ ಓರಿಮತೀರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಇತರಂ ಆದಾಯ ಪರತೀರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಾಖಾಭಙ್ಗಂ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇತರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬಾಲಪುತ್ತಕಂ ಪಹಾಯ ತರಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ಪುನಪ್ಪುನಂ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ಪಾಯಾಸಿ। ಅಥಸ್ಸಾ ನದೀಮಜ್ಝಂ ಗತಕಾಲೇ ಏಕೋ ಸೇನೋ ತಂ ಕುಮಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಂಸಪೇಸೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಆಕಾಸತೋ ಭಸ್ಸಿ। ಸಾ ತಂ ಪುತ್ತಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಭಸ್ಸನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಭೋ ಹತ್ಥೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಸೂಸೂ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಮಹಾಸದ್ದಂ ನಿಚ್ಛಾರೇಸಿ। ಸೇನೋ ದೂರಭಾವೇನ ತಂ ಅಸುತ್ವಾವ ಕುಮಾರಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವೇಹಾಸಂ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಗತೋ। ಓರಿಮತೀರೇ ಠಿತಪುತ್ತೋ ಮಾತರಂ ನದೀಮಜ್ಝೇ ಉಭೋ ಹತ್ಥೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮಹಾಸದ್ದಂ ನಿಚ್ಛಾರಯಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಂ ಪಕ್ಕೋಸತೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ವೇಗೇನ ಉದಕೇ ಪತಿ। ಇತಿಸ್ಸಾ ಬಾಲಪುತ್ತಂ ಸೇನೋ ಹರಿ, ಜೇಟ್ಠಪುತ್ತೋ ಉದಕೇನ ವೂಳ್ಹೋ।
ಸಾ ‘‘ಏಕೋ ಮೇ ಪುತ್ತೋ ಸೇನೇನ ಗಹಿತೋ, ಏಕೋ ಉದಕೇನ ವೂಳ್ಹೋ, ಪನ್ಥೇ ಮೇ ಪತಿ ಮತೋ’’ತಿ ರೋದನ್ತೀ ಪರಿದೇವನ್ತೀ ಗಚ್ಛಮಾನಾ ಸಾವತ್ಥಿತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ಏಕಂ ಪುರಿಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕತ್ಥ ವಾಸಿಕೋಸಿ, ತಾತಾ’’ತಿ? ‘‘ಸಾವತ್ಥಿವಾಸಿಕೋಮ್ಹಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಸಾವತ್ಥಿನಗರೇ ಅಸುಕವೀಥಿಯಂ ಏವರೂಪಂ ಅಸುಕಕುಲಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಜಾನಾಸಿ, ತಾತಾ’’ತಿ? ‘‘ಜಾನಾಮಿ, ಅಮ್ಮ, ತಂ ಪನ ಮಾ ಪುಚ್ಛಿ, ಸಚೇ ಅಞ್ಞಂ ಜಾನಾಸಿ ಪುಚ್ಛಾ’’ತಿ। ‘‘ಅಞ್ಞೇನ ಮೇ ಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥಿ, ತದೇವ ಪುಚ್ಛಾಮಿ, ತಾತಾ’’ತಿ। ‘‘ಅಮ್ಮ, ತ್ವಂ ಅತ್ತನೋ ಅನಾಚಿಕ್ಖಿತುಂ ನ ದೇಸಿ, ಅಜ್ಜ ತೇ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ದೇವೋ ವಸ್ಸನ್ತೋ ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ। ‘‘ದಿಟ್ಠೋ ಮೇ, ತಾತ, ಮಯ್ಹಮೇವೇಸೋ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ವುಟ್ಠೋ, ನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ। ಮಯ್ಹಂ ಪನ ವುಟ್ಠಕಾರಣಂ ಪಚ್ಛಾ ತೇ ಕಥೇಸ್ಸಾಮಿ, ಏತಸ್ಮಿಂ ತಾವ ಮೇ ಸೇಟ್ಠಿಗೇಹೇ ಪವತ್ತಿಂ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ। ‘‘ಅಮ್ಮ, ಅಜ್ಜ ರತ್ತಿಂ ಸೇಟ್ಠಿಞ್ಚ ಸೇಟ್ಠಿಭರಿಯಞ್ಚ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಞ್ಚಾತಿ ತಯೋಪಿ ಜನೇ ಅವತ್ಥರಮಾನಂ ಗೇಹಂ ಪತಿ, ತೇ ಏಕಚಿತಕಸ್ಮಿಂ ಝಾಯನ್ತಿ। ಏಸ ಧೂಮೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ। ಸಾ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ನಿವತ್ಥವತ್ಥಂ ಪತಮಾನಂ ನ ಸಞ್ಜಾನಿ, ಉಮ್ಮತ್ತಿಕಭಾವಂ ಪತ್ವಾ ಯಥಾಜಾತಾವ ರೋದನ್ತೀ ಪರಿದೇವನ್ತೀ –
‘‘ಉಭೋ ಪುತ್ತಾ ಕಾಲಕತಾ, ಪನ್ಥೇ ಮಯ್ಹಂ ಪತೀ ಮತೋ।
ಮಾತಾ ಪಿತಾ ಚ ಭಾತಾ ಚ, ಏಕಚಿತಮ್ಹಿ ಡಯ್ಹರೇ’’ತಿ॥ (ಅಪ॰ ಥೇರೀ ೨.೨.೪೯೮) –
ವಿಲಪನ್ತೀ ಪರಿಬ್ಭಮಿ। ಮನುಸ್ಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಉಮ್ಮತ್ತಿಕಾ ಉಮ್ಮತ್ತಿಕಾ’’ತಿ ಕಚವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಂಸುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮತ್ಥಕೇ ಓಕಿರನ್ತಾ ಲೇಡ್ಡೂಹಿ ಪಹರನ್ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನಮಹಾವಿಹಾರೇ ಅಟ್ಠಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ತಂ ಆಗಚ್ಛಮಾನಂ ಅದ್ದಸ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಪೂರಿತಪಾರಮಿಂ ಅಭಿನೀಹಾರಸಮ್ಪನ್ನಂ।
ಸಾ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಪದುಮುತ್ತರಸತ್ಥಾರಾ ಏಕಂ ವಿನಯಧರತ್ಥೇರಿಂ ಬಾಹಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ನನ್ದನವನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ವಿಯ ಏತದಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪಿಯಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ತುಮ್ಹಾದಿಸಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ವಿನಯಧರತ್ಥೇರೀನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನಂ ಲಭೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಪತ್ಥನಂ ಠಪೇಸಿ। ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧೋ ಅನಾಗತಂಸಞಾಣಂ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ಪತ್ಥನಾಯ ಸಮಿಜ್ಝನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಅನಾಗತೇ ಗೋತಮಬುದ್ಧಸ್ಸ ನಾಮ ಸಾಸನೇ ಅಯಂ ಪಟಾಚಾರಾ ನಾಮೇನ ವಿನಯಧರತ್ಥೇರೀನಂ ಅಗ್ಗಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ। ತಂ ಏವಂ ಪತ್ಥಿತಪತ್ಥನಂ ಅಭಿನೀಹಾರಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸತ್ಥಾ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಿಸ್ಸಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಂ ಅಞ್ಞೋ ಅವಸ್ಸಯೋ ಭವಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಂ ಯಥಾ ವಿಹಾರಾಭಿಮುಖಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಏವಂ ಅಕಾಸಿ। ಪರಿಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾವ ‘‘ಇಮಿಸ್ಸಾ ಉಮ್ಮತ್ತಿಕಾಯ ಇತೋ ಆಗನ್ತುಂ ಮಾ ದದಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅಪೇಥ, ಮಾ ನಂ ವಾರಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅವಿದೂರಟ್ಠಾನಂ ಆಗತಕಾಲೇ ‘‘ಸತಿಂ ಪಟಿಲಭ ಭಗಿನೀ’’ತಿ ಆಹ। ಸಾ ತಂ ಖಣಂಯೇವ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೇನ ಸತಿಂ ಪಟಿಲಭಿ। ತಸ್ಮಿಂಕಾಲೇ ನಿವತ್ಥವತ್ಥಸ್ಸ ಪತಿತಭಾವಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ನಿಸೀದಿ। ಅಥಸ್ಸಾ ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ಉತ್ತರಸಾಟಕಂ ಖಿಪಿ। ಸಾ ತಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೇಸು ಪಾದೇಸು ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅವಸ್ಸಯೋ ಮೇ ಹೋಥ, ಪತಿಟ್ಠಾ ಮೇ ಹೋಥ। ಏಕಞ್ಹಿ ಮೇ ಪುತ್ತಂ ಸೇನೋ ಗಣ್ಹಿ, ಏಕೋ ಉದಕೇನ ವೂಳ್ಹೋ, ಪನ್ಥೇ ಮೇ ಪತಿ ಮತೋ, ಮಾತಾಪಿತರೋ ಚೇವ ಮೇ ಭಾತಾ ಚ ಗೇಹೇನ ಅವತ್ಥಟಾ ಏಕಚಿತಕಸ್ಮಿಂ ಝಾಯನ್ತೀ’’ತಿ।
ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಪಟಾಚಾರೇ, ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ತವ ತಾಣಂ ಸರಣಂ ಅವಸ್ಸಯೋ ಭವಿತುಂ ಸಮತ್ಥಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಾಸಿ। ಯಥಾ ಹಿ ತವ ಇದಾನಿ ಏಕೋ ಪುತ್ತಕೋ ಸೇನೇನ ಗಹಿತೋ, ಏಕೋ ಉದಕೇನ ವೂಳ್ಹೋ, ಪನ್ಥೇ ಪತಿ ಮತೋ, ಮಾತಾಪಿತರೋ ಚೇವ ಭಾತಾ ಚ ಗೇಹೇನ ಅವತ್ಥಟಾ; ಏವಮೇವ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಂಸಾರೇ ಪುತ್ತಾದೀನಂ ಮತಕಾಲೇ ತವ ರೋದನ್ತಿಯಾ ಪಗ್ಘರಿತಅಸ್ಸು ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾಸಮುದ್ದಾನಂ ಉದಕತೋ ಬಹುತರ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
‘‘ಚತೂಸು ಸಮುದ್ದೇಸು ಜಲಂ ಪರಿತ್ತಕಂ,
ತತೋ ಬಹುಂ ಅಸ್ಸುಜಲಂ ಅನಪ್ಪಕಂ।
ದುಕ್ಖೇನ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ನರಸ್ಸ ಸೋಚನಾ,
ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ಅಮ್ಮ ತುವಂ ಪಮಜ್ಜಸೀ’’ತಿ॥
ಏವಂ ಸತ್ಥರಿ ಅನಮತಗ್ಗಪರಿಯಾಯಂ ಕಥೇನ್ತೇ ತಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಸೋಕೋ ತನುತ್ತಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಅಥ ನಂ ತನುಭೂತಸೋಕಂ ಞತ್ವಾ ಪುನ ಸತ್ಥಾ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಪಟಾಚಾರೇ ಪುತ್ತಾದಯೋ ನಾಮ ಪರಲೋಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ತಾಣಂ ವಾ ಲೇಣಂ ವಾ ಸರಣಂ ವಾ ಭವಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿಜ್ಜಮಾನಾಪಿ ತೇ ನ ಸನ್ತಿಯೇವ, ಪಣ್ಡಿತೇನ ಪನ ಸೀಲಂ ವಿಸೋಧೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮಿಮಗ್ಗಂ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಸೋಧೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
‘‘ನ ಸನ್ತಿ ಪುತ್ತಾ ತಾಣಾಯ, ನ ಪಿತಾ ನಾಪಿ ಬನ್ಧವಾ।
ಅನ್ತಕೇನಾಧಿಪನ್ನಸ್ಸ, ನತ್ಥಿ ಞಾತೀಸು ತಾಣತಾ॥ (ಧ॰ ಪ॰ ೨೮೮; ಅಪ॰ ಥೇರೀ ೨.೨.೫೦೧)।
‘‘ಏತಮತ್ಥವಸ್ಸಂ ಞತ್ವಾ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಸೀಲಸಂವುತೋ।
ನಿಬ್ಬಾನಗಮನಂ ಮಗ್ಗಂ, ಖಿಪ್ಪಮೇವ ವಿಸೋಧಯೇ’’ತಿ॥ (ಧ॰ ಪ॰ ೨೮೯)।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಪಟಾಚಾರಾ ಮಹಾಪಥವಿಯಂ ಪಂಸುಪರಿಮಾಣೇ ಕಿಲೇಸೇ ಝಾಪೇತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ। ಸಾ ಪನ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ। ಸತ್ಥಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಪಹಿಣಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ। ಸಾ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದಾ ಪಟಿತಾಚಾರತ್ತಾ ಪಟಾಚಾರಾತ್ವೇವ ಪಞ್ಞಾಯಿ। ಸಾ ಏಕದಿವಸಂ ಕುಟೇನ ಉದಕಂ ಆದಾಯ ಪಾದೇ ಧೋವನ್ತೀ ಉದಕಂ ಆಸಿಞ್ಚಿ, ತಂ ಥೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಜ್ಜಿ। ದುತಿಯವಾರೇ ಆಸಿತ್ತಂ ತತೋ ದೂರತರಂ ಅಗಮಾಸಿ। ತತಿಯವಾರೇ ಆಸಿತ್ತಂ ತತೋಪಿ ದೂರತರನ್ತಿ। ಸಾ ತದೇವ ಆರಮ್ಮಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಯೋ ವಯೇ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಮಯಾ ಪಠಮಂ ಆಸಿತ್ತಂ ಉದಕಂ ವಿಯ ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಪಠಮವಯೇಪಿ ಮರನ್ತಿ, ತತೋ ದೂರತರಂ ಗತಂ ದುತಿಯವಾರೇ ಆಸಿತ್ತಂ ಉದಕಂ ವಿಯ ಮಜ್ಝಿಮವಯೇಪಿ ಮರನ್ತಿ, ತತೋಪಿ ದೂರತರಂ ಗತಂ ತತಿಯವಾರೇ ಆಸಿತ್ತಂ ಉದಕಂ ವಿಯ ಪಚ್ಛಿಮವಯೇಪಿ ಮರನ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ। ಸತ್ಥಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಓಭಾಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಸಮ್ಮುಖೇ ಠತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತೋ ವಿಯ ‘‘ಏವಮೇತಂ ಪಟಾಚಾರೇ, ಪಞ್ಚನ್ನಮ್ಪಿ ಖನ್ಧಾನಂ ಉದಯಬ್ಬಯಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವನತೋ ತೇಸಂ ಉದಯಬ್ಬಯಂ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಏಕಾಹಮ್ಪಿ ಏಕಕ್ಖಣಮ್ಪಿ ಜೀವಿತಂ ಸೇಯ್ಯೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೧೩.
‘‘ಯೋ ಚ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವೇ, ಅಪಸ್ಸಂ ಉದಯಬ್ಬಯಂ।
ಏಕಾಹಂ ಜೀವಿತಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಪಸ್ಸತೋ ಉದಯಬ್ಬಯ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಅಪಸ್ಸಂ ಉದಯಬ್ಬಯನ್ತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಪಞ್ಚವೀಸತಿಯಾ ಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಉದಯಞ್ಚ ವಯಞ್ಚ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ। ಪಸ್ಸತೋ ಉದಯಬ್ಬಯನ್ತಿ ತೇಸಂ ಉದಯಞ್ಚ ವಯಞ್ಚ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ। ಇತರಸ್ಸ ಜೀವನತೋ ಏಕಾಹಮ್ಪಿ ಜೀವಿತಂ ಸೇಯ್ಯೋತಿ।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಪಟಾಚಾರಾ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ।
ಪಟಾಚಾರಾಥೇರೀವತ್ಥು ದ್ವಾದಸಮಂ।
೧೩. ಕಿಸಾಗೋತಮೀವತ್ಥು
ಯೋ ಚ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕಿಸಾಗೋತಮಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರೇಕಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಚತ್ತಾಲೀಸಕೋಟಿಧನಂ ಅಙ್ಗಾರಾ ಏವ ಹುತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಸೇಟ್ಠಿ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಸೋಕೋ ಆಹಾರಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮಞ್ಚಕೇ ನಿಪಜ್ಜಿ। ತಸ್ಸೇಕೋ ಸಹಾಯಕೋ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಸಮ್ಮ, ಕಸ್ಮಾ ಸೋಚಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಸಮ್ಮ, ಮಾ ಸೋಚಿ, ಅಹಂ ಏಕಂ ಉಪಾಯಂ ಜಾನಾಮಿ, ತಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಕರೋಮಿ, ಸಮ್ಮಾ’’ತಿ? ಅತ್ತನೋ ಆಪಣೇ ಕಿಲಞ್ಜಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ತೇ ಅಙ್ಗಾರೇ ರಾಸಿಂ ಕತ್ವಾ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತೋ ವಿಯ ನಿಸೀದ, ಆಗತಾಗತೇಸು ಮನುಸ್ಸೇಸು ಯೇ ಏವಂ ವದನ್ತಿ – ‘‘ಸೇಸಜನಾ ವತ್ಥತೇಲಮಧುಫಾಣಿತಾದೀನಿ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತಿ, ತ್ವಂ ಪನ ಅಙ್ಗಾರೇ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ’’ತಿ। ತೇ ವದೇಯ್ಯಾಸಿ – ‘‘ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಅವಿಕ್ಕಿಣನ್ತೋ ಕಿಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ? ಯೋ ಪನ ತಂ ಏವಂ ವದತಿ ‘‘ಸೇಸಜನಾ ವತ್ಥತೇಲಮಧುಫಾಣಿತಾದೀನಿ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತಿ, ತ್ವಂ ಪನ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಂ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ’’ತಿ। ತಂ ವದೇಯ್ಯಾಸಿ ‘‘ಕಹಂ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಇದ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ‘‘ಆಹರ, ತಾವ ನ’’ನ್ತಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಪಟಿಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸಿ। ಏವಂ ದಿನ್ನಂ ತವ ಹತ್ಥೇ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಸಾ ಪನ ಸಚೇ ಕುಮಾರಿಕಾ ಹೋತಿ, ತವ ಗೇಹೇ ಪುತ್ತಸ್ಸ ನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಚತ್ತಾಲೀಸಕೋಟಿಧನಂ ತಸ್ಸಾ ನಿಯ್ಯಾದೇತ್ವಾ ತಾಯ ದಿನ್ನಂ ವಲಞ್ಜೇಯ್ಯಾಸಿ। ಸಚೇ ಕುಮಾರಕೋ ಹೋತಿ, ತವ ಗೇಹೇ ವಯಪ್ಪತ್ತಂ ಧೀತರಂ ತಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಚತ್ತಾಲೀಸಕೋಟಿಧನಂ ನಿಯ್ಯಾದೇತ್ವಾ ತೇನ ದಿನ್ನಂ ವಲಞ್ಜೇಯ್ಯಾಸೀತಿ। ಸೋ ‘‘ಭದ್ದಕೋ ಉಪಾಯೋ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಆಪಣೇ ಅಙ್ಗಾರೇ ರಾಸಿಂ ಕತ್ವಾ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತೋ ವಿಯ ನಿಸೀದಿ। ಯೇ ಪನ ನಂ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ಸೇಸಜನಾ ವತ್ಥತೇಲಮಧುಫಾಣಿತಾದೀನಿ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತಿ, ಕಿಂ ಪನ ತ್ವಂ ಅಙ್ಗಾರೇ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ’’ತಿ? ತೇಸಂ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ಅವಿಕ್ಕಿಣನ್ತೋ ಕಿಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಪಟಿವಚನಂ ಅದಾಸಿ। ಅಥೇಕಾ ಗೋತಮೀ ನಾಮ ಕುಮಾರಿಕಾ ಕಿಸಸರೀರತಾಯ ಕಿಸಾಗೋತಮೀತಿ ಪಞ್ಞಾಯಮಾನಾ ಪರಿಜಿಣ್ಣಕುಲಸ್ಸ ಧೀತಾ ಅತ್ತನೋ ಏಕೇನ ಕಿಚ್ಚೇನ ಆಪಣದ್ವಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಸೇಟ್ಠಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಕಿಂ, ತಾತ, ಸೇಸಜನಾ ವತ್ಥತೇಲಮಧುಫಾಣಿತಾದೀನಿ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತಿ, ತ್ವಂ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಂ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ’’ತಿ? ‘‘ಕಹಂ, ಅಮ್ಮ, ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣ’’ನ್ತಿ ? ‘‘ನನು ‘ತ್ವಂ ತದೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋಸೀ’ತಿ, ಆಹರ, ತಾವ ನಂ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ। ಸಾ ಹತ್ಥಪೂರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೇಸು ಠಪೇಸಿ, ತಂ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಮೇವ ಅಹೋಸಿ।
ಅಥ ನಂ ಸೇಟ್ಠಿ ‘‘ಕತರಂ ತೇ, ಅಮ್ಮ, ಗೇಹ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಅಸುಕಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಸ್ಸಾ ಅಸ್ಸಾಮಿಕಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಧನಂ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಆನೇತ್ವಾ ಚತ್ತಾಲೀಸಕೋಟಿಧನಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇಸಿ। ಸಬ್ಬಂ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಮೇವ ಅಹೋಸಿ। ತಸ್ಸಾ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಗಬ್ಭೋ ಪತಿಟ್ಠಹಿ। ಸಾ ದಸಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ। ಸೋ ಪದಸಾ ಗಮನಕಾಲೇ ಕಾಲಮಕಾಸಿ। ಸಾ ಅದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಮರಣತಾಯ ತಂ ಝಾಪೇತುಂ ನೀಹರನ್ತೇ ವಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಪುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮತಕಳೇವರಂ ಅಙ್ಕೇನಾದಾಯ ‘‘ಅಪಿ ನು ಮೇ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಜಾನಾಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೀ ಘರಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ವಿಚರತಿ। ಅಥ ನಂ ಮನುಸ್ಸಾ, ‘‘ಅಮ್ಮ, ತ್ವಂ ಉಮ್ಮತ್ತಿಕಾ ಜಾತಾ, ಮತಕಪುತ್ತಸ್ಸ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೀ ವಿಚರಸೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಸಾ ‘‘ಅವಸ್ಸಂ ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಜಾನನಕಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ವಿಚರತಿ। ಅಥ ನಂ ಏಕೋ ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸೋ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಅಯಂ ಮಮ ಧೀತಾ ಪಠಮಂ ಪುತ್ತಕಂ ವಿಜಾತಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಮರಣಾ, ಮಯಾ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಅವಸ್ಸಯೇನ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಅಮ್ಮ, ಅಹಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಭೇಸಜ್ಜಜಾನನಕಂ ಪನ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಕೋ ಜಾನಾತಿ, ತಾತಾ’’ತಿ? ‘‘ಸತ್ಥಾ, ಅಮ್ಮ, ಜಾನಾತಿ, ಗಚ್ಛ, ತಂ ಪುಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ। ಸಾ ‘‘ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಾತ, ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಾತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಕಿರ ಮೇ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಜಾನಾಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಚ್ಛರಗ್ಗಹಣಮತ್ತೇ ಸಿದ್ಧತ್ಥಕೇ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ‘‘ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ಭನ್ತೇ’’। ‘‘ಕಸ್ಸ ಪನ ಗೇಹೇ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಪುತ್ತೋ ವಾ ಧೀತಾ ವಾ ನ ಕೋಚಿ ಮತಪುಬ್ಬೋ’’ತಿ। ಸಾ ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಮತಪುತ್ತಕಂ ಅಙ್ಕೇನಾದಾಯ ಅನ್ತೋಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಠಮಗೇಹಸ್ಸ ದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ಸಿದ್ಧತ್ಥಕೋ, ಪುತ್ತಸ್ಸ ಕಿರ ಮೇ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಏತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತೇನ ಹಿ ದೇಥಾತಿ। ತೇಹಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಿದ್ಧತ್ಥಕೇಸು ದಿಯ್ಯಮಾನೇಸು ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ಪುತ್ತೋ ವಾ ಧೀತಾ ವಾ ಮತಪುಬ್ಬೋ ಕೋಚಿ ನತ್ಥಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ವದೇಸಿ, ಅಮ್ಮ? ಜೀವಮಾನಾ ಹಿ ಕತಿಪಯಾ, ಮತಕಾ ಏವ ಬಹುಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಗಣ್ಹಥ ವೋ ಸಿದ್ಧತ್ಥಕೇ, ನೇತಂ ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಭೇಸಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಅದಾಸಿ।
ಸಾ ಇಮಿನಾ ನೀಯಾಮೇನ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೀ ವಿಚರಿ। ಸಾ ಏಕಗೇಹೇಪಿ ಸಿದ್ಧತ್ಥಕೇ ಅಗಹೇತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹೋ ಭಾರಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ, ಅಹಂ ‘ಮಮೇವ ಪುತ್ತೋ ಮತೋ’ತಿ ಸಞ್ಞಮಕಾಸಿಂ, ಸಕಲಗಾಮೇಪಿ ಪನ ಜೀವನ್ತೇಹಿ ಮತಕಾವ ಬಹುತರಾ’’ತಿ। ತಸ್ಸಾ ಏವಂ ಚಿನ್ತಯಮಾನಾಯ ಪುತ್ತಸಿನೇಹಂ ಮುದುಕಹದಯಂ ಥದ್ಧಭಾವಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಸಾ ಪುತ್ತಂ ಅರಞ್ಞೇ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಲದ್ಧಾ ತೇ ಏಕಚ್ಛರಮತ್ತಾ ಸಿದ್ಧತ್ಥಕಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ನ ಲದ್ಧಾ, ಭನ್ತೇ, ಸಕಲಗಾಮೇ ಜೀವನ್ತೇಹಿ ಮತಕಾವ ಬಹುತರಾ’’ತಿ। ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ತ್ವಂ ‘ಮಮೇವ ಪುತ್ತೋ ಮತೋ’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸಿ, ಧುವಧಮ್ಮೋ ಏಸ ಸತ್ತಾನಂ। ಮಚ್ಚುರಾಜಾ ಹಿ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಜ್ಝಾಸಯೇ ಏವ ಮಹೋಘೋ ವಿಯ ಪರಿಕಡ್ಢಮಾನೋಯೇವ ಅಪಾಯಸಮುದ್ದೇ ಪಕ್ಖಿಪತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
‘‘ತಂ ಪುತ್ತಪಸುಸಮ್ಮತ್ತಂ, ಬ್ಯಾಸತ್ತಮನಸಂ ನರಂ।
ಸುತ್ತಂ ಗಾಮಂ ಮಹೋಘೋವ, ಮಚ್ಚು ಆದಾಯ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ॥ (ಧ॰ ಪ॰ ೨೮೭)।
ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಕಿಸಾಗೋತಮೀ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ।
ಸಾ ಪನ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ, ಸತ್ಥಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ। ಸಾ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದಾ ಕಿಸಾಗೋತಮೀ ಥೇರೀತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿ। ಸಾ ಏಕದಿವಸಂ ಉಪೋಸಥಾಗಾರೇ ವಾರಂ ಪತ್ವಾ ದೀಪಂ ಜಾಲೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ದೀಪಜಾಲಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿಯೋ ಚ ಭಿಜ್ಜನ್ತಿಯೋ ಚ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏವಮೇವ ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಚೇವ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ ಚ, ನಿಬ್ಬಾನಪ್ಪತ್ತಾ ಏವ ನ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತೀ’’ತಿ ಆರಮ್ಮಣಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ। ಸತ್ಥಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಓಭಾಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಸಮ್ಮುಖೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತೋ ವಿಯ ‘‘ಏವಮೇವ, ಗೋತಮಿ, ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ದೀಪಜಾಲಾ ವಿಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಚೇವ ನಿರುಜ್ಝನ್ತಿ ಚ, ನಿಬ್ಬಾನಪ್ಪತ್ತಾ ಏವ ನ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ಏವಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾನಂ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವನತೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಖಣಮತ್ತಮ್ಪಿ ಜೀವಿತಂ ಸೇಯ್ಯೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೧೪.
‘‘ಯೋ ಚ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವೇ, ಅಪಸ್ಸಂ ಅಮತಂ ಪದಂ।
ಏಕಾಹಂ ಜೀವಿತಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಪಸ್ಸತೋ ಅಮತಂ ಪದ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಅಮತಂ ಪದನ್ತಿ ಮರಣವಿರಹಿತಕೋಟ್ಠಾಸಂ, ಅಮತಮಹಾನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಸಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವ।
ದೇಸನಾವಸಾನೇ ಕಿಸಾಗೋತಮೀ ಯಥಾನಿಸಿನ್ನಾವ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹೀತಿ।
ಕಿಸಾಗೋತಮೀವತ್ಥು ತೇರಸಮಂ।
೧೪. ಬಹುಪುತ್ತಿಕತ್ಥೇರೀವತ್ಥು
ಯೋ ಚ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವೇತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಬಹುಪುತ್ತಿಕಂ ಥೇರಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರೇಕಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ಸತ್ತ ಪುತ್ತಾ ಸತ್ತ ಚ ಧೀತರೋ ಅಹೇಸುಂ। ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ಗೇಹೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಾಯ ಸುಖಪ್ಪತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ। ತೇಸಂ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಪಿತಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ। ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಾ ಸಾಮಿಕೇ ನಟ್ಠೇಪಿ ನ ತಾವ ಕುಟುಮ್ಬಂ ವಿಭಜತಿ। ಅಥ ನಂ ಪುತ್ತಾ ಆಹಂಸು – ‘‘ಅಮ್ಮ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಿತರಿ ನಟ್ಠೇ ತುಯ್ಹಂ ಕೋ ಅತ್ಥೋ ಕುಟುಮ್ಬೇನ, ಕಿಂ ಮಯಂ ತಂ ಉಪಟ್ಠಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಾ’’ತಿ। ಸಾ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ಹುತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ತೇಹಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ‘‘ಪುತ್ತಾ ಮಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಕಿಂ ಮೇ ವಿಸುಂ ಕುಟುಮ್ಬೇನಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯಂ ಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ। ಅಥ ನಂ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ ಜೇಟ್ಠಪುತ್ತಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ‘‘ಅಹೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ, ಅಯ್ಯಾ, ‘ಜೇಟ್ಠಪುತ್ತೋ ಮೇ’ತಿ ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ದತ್ವಾ ವಿಯ ಇಮಮೇವ ಗೇಹಂ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಆಹ। ಸೇಸಪುತ್ತಾನಂ ಭರಿಯಾಪಿ ಏವಮೇವ ವದಿಂಸು। ಜೇಟ್ಠಧೀತರಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ತಾಸಂ ಗೇಹಂ ಗತಕಾಲೇಪಿ ನಂ ಏವಮೇವ ವದಿಂಸು। ಸಾ ಅವಮಾನಪ್ಪತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಇಮೇಸಂ ಸನ್ತಿಕೇ ವುಟ್ಠೇನ, ಭಿಕ್ಖುನೀ ಹುತ್ವಾ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀಉಪಸ್ಸಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ। ತಾ ನಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸುಂ। ಸಾ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದಾ ಹುತ್ವಾ ಬಹುಪುತ್ತಿಕತ್ಥೇರೀತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿ। ಸಾ ‘‘ಅಹಂ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಪಬ್ಬಜಿತಾ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಾಯ ಮೇ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಂ ಕರೋನ್ತೀ ‘‘ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಹೇಟ್ಠಾಪಾಸಾದೇ ಏಕಂ ಥಮ್ಭಂ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ಆವಿಞ್ಛಮಾನಾವ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ಚಙ್ಕಮಮಾನಾಪಿ ‘‘ಅನ್ಧಕಾರಟ್ಠಾನೇ ಮೇ ರುಕ್ಖೇ ವಾ ಕತ್ಥಚಿ ವಾ ಸೀಸಂ ಪಟಿಹಞ್ಞೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ತಂ ರುಕ್ಖಂ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ಆವಿಞ್ಛಮಾನಾವ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ‘‘ಸತ್ಥಾರಾ ದೇಸಿತಧಮ್ಮಮೇವ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಧಮ್ಮಂ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಅನುಸ್ಸರಮಾನಾವ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ। ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಓಭಾಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮುಖೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ವಿಯ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇನ್ತೋ ‘‘ಬಹುಪುತ್ತಿಕೇ ಮಯಾ ದೇಸಿತಂ ಧಮ್ಮಂ ಅನಾವಜ್ಜೇನ್ತಸ್ಸ ಅಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವನತೋ ಮಯಾ ದೇಸಿತಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಮುಹುತ್ತಮ್ಪಿ ಜೀವಿತಂ ಸೇಯ್ಯೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೧೫.
‘‘ಯೋ ಚ ವಸ್ಸಸತಂ ಜೀವೇ, ಅಪಸ್ಸಂ ಧಮ್ಮಮುತ್ತಮಂ।
ಏಕಾಹಂ ಜೀವಿತಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಪಸ್ಸತೋ ಧಮ್ಮಮುತ್ತಮ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಮುತ್ತಮನ್ತಿ ನವವಿಧಂ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ। ಸೋ ಹಿ ಉತ್ತಮೋ ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ। ಯೋ ಹಿ ತಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ವಸ್ಸಸತಮ್ಪಿ ಜೀವನತೋ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತಸ್ಸ ಏಕಾಹಮ್ಪಿ ಏಕಕ್ಖಣಮ್ಪಿ ಜೀವಿತಂ ಸೇಯ್ಯೋತಿ।
ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬಹುಪುತ್ತಿಕತ್ಥೇರೀ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹೀತಿ।
ಬಹುಪುತ್ತಿಕತ್ಥೇರೀವತ್ಥು ಚುದ್ದಸಮಂ।
ಸಹಸ್ಸವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಅಟ್ಠಮೋ ವಗ್ಗೋ।
॥ ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ॥
ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯೇ
ಧಮ್ಮಪದ-ಅಟ್ಠಕಥಾ
(ದುತಿಯೋ ಭಾಗೋ)