೩. ನನ್ದವಗ್ಗೋ
೧. ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೧. ನನ್ದವಗ್ಗಸ್ಸ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ನಾಮಗೋತ್ತೇನ ಅಪಾಕಟೋ ಏಕೋ ಖೀಣಾಸವಭಿಕ್ಖು। ಸೋ ಕಿರ ರಾಜಗಹವಾಸೀ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೇನ ಸಂವೇಜಿತೋ ಸಂಸಾರದೋಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸೀಲಾನಿ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಚತುಸಚ್ಚಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ। ತಸ್ಸ ಅಪರಭಾಗೇ ಖರೋ ಆಬಾಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಸೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಯ ಅಧಿವಾಸೇನ್ತೋ ವಿಹರತಿ। ಖೀಣಾಸವಾನಞ್ಹಿ ಚೇತಸಿಕದುಕ್ಖಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಕಾಯಿಕದುಕ್ಖಂ ಪನ ಹೋತಿಯೇವ। ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ನಾತಿದೂರೇ ಠಾನೇ ದುಕ್ಖಂ ಅಧಿವಾಸೇನ್ತೋ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಭಗವತೋ ಅವಿದೂರೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ।
ತತ್ಥ ಪಲ್ಲಙ್ಕನ್ತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಊರುಬದ್ಧಾಸನಂ। ಆಭುಜಿತ್ವಾತಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ। ಉಜುಂ ಕಾಯಂ ಪಣಿಧಾಯಾತಿ ಉಪರಿಮಂ ಸರೀರಂ ಉಜುಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾರಸ ಪಿಟ್ಠಿಕಣ್ಟಕೇ ಕೋಟಿಯಾ ಕೋಟಿಂ ಪಟಿಪಾದೇತ್ವಾ। ಏವಞ್ಹಿ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಚಮ್ಮಮಂಸನ್ಹಾರೂನಿ ನ ನಮನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ತಥಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ। ಪುರಾಣಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕಭಾವೇನ ಜಾತಂ, ಪುರಾಣಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇ ವಾ ಸುಖದುಕ್ಖಪ್ಪಕಾರೇ ವಿಪಾಕವಟ್ಟಸಮುದಾಯೇ ತದೇಕದೇಸಭಾವೇನ ಜಾತಂ। ಕಿಂ ತಂ? ದುಕ್ಖಂ। ಪುರಾಣಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜನ್ತಿ ಚ ಇಮಿನಾ ತಸ್ಸ ಆಬಾಧಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಓಪಕ್ಕಮಿಕಉತುವಿಪರಿಣಾಮಜಾದಿಭಾವಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ। ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಪಚುರಜನೇಹಿ ಖಮಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಂ। ತಿಬ್ಬನ್ತಿ ಖರನ್ತಿ ಕಕ್ಖಳಂ। ಕಟುಕನ್ತಿ ಅಸಾತಂ। ಅಧಿವಾಸೇನ್ತೋತಿ ಉಪರಿ ವಾಸೇನ್ತೋ ಸಹನ್ತೋ ಖಮನ್ತೋ।
ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋತಿ ವೇದನಾಪರಿಗ್ಗಾಹಕಾನಂ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಾನಂ ವಸೇನ ಸತಿಮಾ ಸಮ್ಪಜಾನನ್ತೋ ಚ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಯಂ ವೇದನಾ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಟ್ಠೇನ ಅನಿಚ್ಚಾ, ಅನಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಾದಿಪಚ್ಚಯೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಾ, ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಏಕನ್ತೇನ ಭಿಜ್ಜನಸಭಾವತ್ತಾ ಖಯಧಮ್ಮಾ ವಯಧಮ್ಮಾ ವಿರಾಗಧಮ್ಮಾ ನಿರೋಧಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ವೇದನಾಯ ಅನಿಚ್ಚತಾಸಲ್ಲಕ್ಖಣವಸೇನ ಸತೋಕಾರಿತಾಯ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಚ ಹುತ್ವಾ। ಅಥ ವಾ ಸತಿವೇಪುಲ್ಲಪತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಬತ್ಥೇವ ಕಾಯವೇದನಾಚಿತ್ತಧಮ್ಮೇಸು ಸುಟ್ಠು ಉಪಟ್ಠಿತಸತಿತಾಯ ಸತೋ, ತಥಾ ಪಞ್ಞಾವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಸಙ್ಖಾರತಾಯ ಸಮ್ಪಜಾನೋ। ಅವಿಹಞ್ಞಮಾನೋತಿ ‘‘ಅಸ್ಸುತವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ದುಕ್ಖಧಮ್ಮೇನ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ಸೋಚತಿ ಕಿಲಮತಿ ಪರಿದೇವತಿ ಉರತ್ತಾಳಿಂ ಕನ್ದತಿ ಸಮ್ಮೋಹಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಅನ್ಧಪುಥುಜ್ಜನೋ ವಿಯ ನ ವಿಹಞ್ಞಮಾನೋ ಮಗ್ಗೇನೇವ ಸಮುಗ್ಘಾತಿತತ್ತಾ ಚೇತೋದುಕ್ಖಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇನ್ತೋ ಕೇವಲಂ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಜಂ ಸರೀರದುಕ್ಖಂ ಅಧಿವಾಸೇನ್ತೋ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ ವಿಯ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ। ಅದ್ದಸಾತಿ ತಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಅಧಿವಾಸನಖನ್ತಿಯಾ ತಥಾ ನಿಸಿನ್ನಂ ಅದ್ದಕ್ಖಿ।
ಏತಮತ್ಥನ್ತಿ ಏತಂ ತಾದಿಸಸ್ಸಪಿ ರೋಗಸ್ಸ ವೇಜ್ಜಾದೀಹಿ ತಿಕಿಚ್ಛನತ್ಥಂ ಅನುಸ್ಸುಕ್ಕಾಪಜ್ಜನಕಾರಣಂ ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಲೋಕಧಮ್ಮೇಹಿ ಅನುಪಲೇಪಿತಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ಥಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ವಿದಿತ್ವಾ। ಇಮಂ ಉದಾನನ್ತಿ ಇಮಂ ಸಙ್ಖತಧಮ್ಮಾನಂ ಯೇಹಿ ಕೇಹಿಚಿ ದುಕ್ಖಧಮ್ಮೇಹಿ ಅವಿಘಾತಪತ್ತಿವಿಭಾವನಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ।
ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಕಮ್ಮಜಹಸ್ಸಾತಿ ಪಹೀನಸಬ್ಬಕಮ್ಮಸ್ಸ। ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಸ್ಸ ಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅರಹತೋ ಸಬ್ಬಾನಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮಾನಿ ಪಹೀನಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ದಾತುಂ ಅಸಮತ್ಥಭಾವತೋ, ಯತೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗಞಾಣಂ ಕಮ್ಮಕ್ಖಯಕರನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ ಭಿನ್ನಕಿಲೇಸತಾಯ ಭಿಕ್ಖುನೋ। ಧುನಮಾನಸ್ಸ ಪುರೇ ಕತಂ ರಜನ್ತಿ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಂ ರಾಗರಜಾದಿಮಿಸ್ಸತಾಯ ರಜನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಂ ದುಕ್ಖವೇದನೀಯಂ ಕಮ್ಮಂ ವಿಪಾಕಪಟಿಸಂವೇದನೇನ ತಂ
ಅಮಮಸ್ಸಾತಿ ರೂಪಾದೀಸು ಕತ್ಥಚಿ ಮಮನ್ತಿ ಗಹಣಾಭಾವತೋ ಅಮಮಸ್ಸ ಮಮಙ್ಕಾರರಹಿತಸ್ಸ। ಯಸ್ಸ ಹಿ ಮಮಙ್ಕಾರೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಅತ್ತಸಿನೇಹೇನ ವೇಜ್ಜಾದೀಹಿ ಸರೀರಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಪೇತಿ। ಅರಹಾ ಪನ ಅಮಮೋ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಸರೀರಜಗ್ಗನೇಪಿ ಉದಾಸೀನಧಾತುಕೋವ। ಠಿತಸ್ಸಾತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಮ್ಪಿ ಓಘಂ ತರಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಥಲೇ ಠಿತಸ್ಸ, ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣವಸೇನ ವಾ ಸನ್ಧಾವನಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ ಠಿತಸ್ಸ ತಾದಿನೋತಿ ‘‘ಪಟಿಕೂಲೇ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಟಿ॰ ಮ॰ ೩.೧೭) ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ನತ್ಥಿ ಜನಂ ಲಪೇತವೇತಿ ‘‘ಮಮ ಭೇಸಜ್ಜಾದೀನಿ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಜನಂ ಲಪಿತುಂ ಕಥೇತುಂ ಪಯೋಜನಂ ನತ್ಥಿ ಸರೀರೇ ನಿರಪೇಕ್ಖಭಾವತೋ। ಪಣ್ಡುಪಲಾಸೋ ವಿಯ ಹಿ ಬನ್ಧನಾ ಪವುತ್ತೋ ಸಯಮೇವಾಯಂ ಕಾಯೋ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪತತೂತಿ ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಅಜ್ಝಾಸಯೋ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –
‘‘ನಾಭಿಕಙ್ಖಾಮಿ ಮರಣಂ, ನಾಭಿಕಙ್ಖಾಮಿ ಜೀವಿತಂ।
ಕಾಲಞ್ಚ ಪಟಿಕಙ್ಖಾಮಿ, ನಿಬ್ಬಿಸಂ ಭತಕೋ ಯಥಾ’’ತಿ॥ (ಥೇರಗಾ॰ ೬೦೬)।
ಅಥ ವಾ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ನಿಮಿತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಜನಂ ಲಪೇತವೇ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ನಿಮನ್ತನವಸೇನ ಲಪಾಪೇತುಂ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ನತ್ಥಿ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವಸ್ಸ ಮಗ್ಗೇನೇವ ಸಮುಗ್ಘಾತಿತತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇತಿ ಭಗವಾ ‘‘ಕಿಸ್ಸಾಯಂ ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ರೋಗಂ ವೇಜ್ಜೇಹಿ ಅತಿಕಿಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಅವಿದೂರೇ ನಿಸೀದತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತಾನಂ ತಸ್ಸ ಅತಿಕಿಚ್ಛಾಪನೇ ಕಾರಣಂ ಪಕಾಸೇಸಿ।
ಪಠಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ನನ್ದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೨. ದುತಿಯೇ ನನ್ದೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ। ಸೋ ಹಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಲಕ್ಖಣೂಪೇತತ್ತಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಸಪರಿಜನಂ ಸಕಲಞ್ಚ ಞಾತಿಪರಿವಟ್ಟಂ ನನ್ದಯನ್ತೋ ಜಾತೋತಿ ‘‘ನನ್ದೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಲಭಿ। ಭಗವತೋ ಭಾತಾತಿ ಭಗವತೋ ಏಕಪಿತುಪುತ್ತತಾಯ ಭಾತಾ। ನ ಹಿ ಭಗವತೋ ಸಹೋದರಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಾತುಚ್ಛಾಪುತ್ತೋ’’ತಿ, ಚೂಳಮಾತುಪುತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮಿಯಾ ಹಿ ಸೋ ಪುತ್ತೋ। ಅನಭಿರತೋತಿ ನ ಅಭಿರತೋ। ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಸನ್ಧಾರೇತುನ್ತಿ ಪಠಮಚಿತ್ತತೋ ಯಾವಚರಿಮಕಚಿತ್ತಂ ಸಮ್ಮಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಧಾರೇತುಂ ಪವತ್ತೇತುಂ। ದುತಿಯೇನ ಚೇತ್ಥ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪದೇನ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸಾಪಿ ಸಙ್ಗಹೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯಾತಿ ಉಪಸಮ್ಪದಕಾಲೇ ಭಿಕ್ಖುಭಾವೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಾದಿನ್ನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಬ್ಬಭಾವೇನ ಅನುಟ್ಠಿತಂ ತಿವಿಧಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಹೀನಾಯಾತಿ ಗಿಹಿಭಾವಾಯ। ಆವತ್ತಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ನಿವತ್ತಿಸ್ಸಾಮಿ।
ಕಸ್ಮಾ
ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾವಸಾನೇ
ತಸ್ಮಿಂ
ಇತಿ ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ನನ್ದೋ…ಪೇ॰… ಹೀನಾಯಾವತ್ತಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ।
ಕಸ್ಮಾ ಪನ ನಂ ಭಗವಾ ಏವಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸೀತಿ? ‘‘ಪುರೇತರಮೇವ ಆದೀನವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕಾಮೇಹಿ ನಂ ವಿವೇಚೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಪನ ಉಪಾಯೇನ ತತೋ ವಿವೇಚೇತ್ವಾ ಉಪರಿವಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವೇನೇಯ್ಯದಮನಕುಸಲೋ ಸತ್ಥಾ ಏವಂ ನಂ ಪಠಮಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ।
ಸಾಕಿಯಾನೀತಿ ಸಕ್ಯರಾಜಧೀತಾ। ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀತಿ ಜನಪದಮ್ಹಿ ಕಲ್ಯಾಣೀ ರೂಪೇನ ಉತ್ತಮಾ ಛಸರೀರದೋಸರಹಿತಾ, ಪಞ್ಚಕಲ್ಯಾಣಸಮನ್ನಾಗತಾ। ಸಾ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ನಾತಿದೀಘಾ ನಾತಿರಸ್ಸಾ ನಾತಿಕಿಸಾ ನಾತಿಥೂಲಾ ನಾತಿಕಾಳಿಕಾ ನಚ್ಚೋದಾತಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಮಾನುಸಕವಣ್ಣಂ ಅಪ್ಪತ್ತಾ ದಿಬ್ಬವಣ್ಣಂ, ತಸ್ಮಾ ಛಸರೀರದೋಸರಹಿತಾ। ಛವಿಕಲ್ಯಾಣಂ ಮಂಸಕಲ್ಯಾಣಂ ನಖಕಲ್ಯಾಣಂ ಅಟ್ಠಿಕಲ್ಯಾಣಂ ವಯಕಲ್ಯಾಣನ್ತಿ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಲ್ಯಾಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ।
ತತ್ಥ ಛವಿಕಲ್ಯಾಣತಾ। ಚತ್ತಾರೋ ಪನಸ್ಸಾ ಹತ್ಥಪಾದಾ ಮುಖಪರಿಯೋಸಾನಞ್ಚ ಲಾಖಾರಸಪರಿಕಮ್ಮಕತಂ ವಿಯ ರತ್ತಪವಾಳರತ್ತಕಮ್ಬಲೇನ ಸದಿಸಂ ಹೋತಿ, ಅಯಮಸ್ಸಾ ಮಂಸಕಲ್ಯಾಣತಾ। ವೀಸತಿ ನಖಪತ್ತಾನಿ ಮಂಸತೋ ಅಮುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಲಾಖಾರಸಪರಿಕಿತಾನಿ ವಿಯ ಮುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಖೀರಧಾರಾಸದಿಸಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಅಯಮಸ್ಸಾ ನಖಕಲ್ಯಾಣತಾ। ದ್ವತ್ತಿಂಸದನ್ತಾ ಸುಫುಸಿತಾ ಪರಿಸುದ್ಧಪವಾಳಪನ್ತಿಸದಿಸಾ ವಜಿರಪನ್ತೀ ವಿಯ ಖಾಯನ್ತಿ, ಅಯಮಸ್ಸಾ ಅಟ್ಠಿಕಲ್ಯಾಣತಾ। ವೀಸತಿವಸ್ಸಸತಿಕಾಪಿ ಸಮಾನಾ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಾ ವಿಯ ಹೋತಿ ನಿಪ್ಪಲಿತಾ, ಅಯಮಸ್ಸಾ ವಯಕಲ್ಯಾಣತಾ। ಸುನ್ದರೀ ಚ ಹೋತಿ ಏವರೂಪಗುಣಸಮನ್ನಾಗತಾ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀ’’ತಿ।
ಘರಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅನಾದರೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ಘರತೋ ನಿಕ್ಖಮತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಘರಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ। ಉಪಡ್ಢುಲ್ಲಿಖಿತೇಹಿ ಕೇಸೇಹೀತಿ ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಲಕ್ಖಣೇ ಕರಣವಚನಂ, ವಿಪ್ಪಕತುಲ್ಲಿಖಿತೇಹಿ ಕೇಸೇಹಿ ಉಪಲಕ್ಖಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಅಡ್ಢುಲ್ಲಿಖಿತೇಹೀ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ। ಉಲ್ಲಿಖನನ್ತಿ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾತಿ ಸಿನೇಹರಸವಿಪ್ಫಾರಸಂಸೂಚಕೇನ ಅಡ್ಢಕ್ಖಿನಾ ಆಬನ್ಧನ್ತೀ ವಿಯ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ। ಮಂ, ಭನ್ತೇತಿ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ‘‘ಮ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಉಕ್ಕಣ್ಠಾಕುಲಚಿತ್ತತಾಯ ಪುನ ‘‘ಮಂ ಏತದವೋಚಾ’’ತಿ ಆಹ। ತುವಟನ್ತಿ ಸೀಘಂ। ತಮನುಸ್ಸರಮಾನೋತಿ ತಂ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ, ತಂ ವಾ ತಸ್ಸಾ ಆಕಾರಸಹಿತಂ ವಚನಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋ।
ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಉಪಾಯೇನಸ್ಸ ರಾಗಂ ವೂಪಸಮೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಇದ್ಧಿಬಲೇನ ನಂ ತಾವತಿಂಸಭವನಂ ನೇನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಝಾಮಖೇತ್ತೇ ಝಾಮಖಾಣುಮತ್ಥಕೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ಛಿನ್ನಕಣ್ಣನಾಸಾನಙ್ಗುಟ್ಠಂ ಏಕಂ ಪಲುಟ್ಠಮಕ್ಕಟಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತಾವತಿಂಸಭವನಂ ನೇಸಿ। ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ಏಕಕ್ಖಣೇನೇವ ಸತ್ಥಾರಾ ತಾವತಿಂಸಭವನಂ ಗತಂ ವಿಯ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಗಮನಂ ಅವತ್ವಾ ತಾವತಿಂಸಭವನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಗಚ್ಛನ್ತೋಯೇವ ಹಿ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ನನ್ದಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ತಂ ಪಲುಟ್ಠಮಕ್ಕಟಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯದಿ ಏವಂ ಕಥಂ ಸಮಿಞ್ಜನಾದಿನಿದಸ್ಸನಂ? ತಂ ಅನ್ತರಧಾನನಿದಸ್ಸನನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಏವಂ ಸತ್ಥಾ ತಂ ತಾವತಿಂಸಭವನಂ ನೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ದೇವರಞ್ಞೋ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗತಾನಿ ಕಕುಟಪಾದಾನಿ ಪಞ್ಚ ಅಚ್ಛರಾಸತಾನಿ ಅತ್ತಾನಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಠಿತಾನಿ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ನನ್ದಂ ಬಾಹಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ…ಪೇ॰… ಕಕುಟಪಾದಾನೀ’’ತಿ।
ತತ್ಥ ಬಾಹಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಬಾಹುಮ್ಹಿ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಯ। ಭಗವಾ ಹಿ ತದಾ ತಾದಿಸಂ ಇದ್ಧಾಭಿಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರೇಸಿ, ಯಥಾ ಆಯಸ್ಮಾ ನನ್ದೋ ಭುಜೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಗವತಾ ನೀಯಮಾನೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ। ತತ್ಥ ಚ ಭಗವತಾ ಸಚೇ ತಸ್ಸ ಆಯಸ್ಮತೋ ತಾವತಿಂಸದೇವಲೋಕಸ್ಸ ದಸ್ಸನಂ ಪವೇಸನಮೇವ ವಾ ಇಚ್ಛಿತಂ ಸಿಯಾ, ಯಥಾನಿಸಿನ್ನಸ್ಸೇವ ತಸ್ಸ ತಂ ದೇವಲೋಕಂ ದಸ್ಸೇಯ್ಯ ಲೋಕವಿವರಣಿದ್ಧಿಕಾಲೇ
ಕಕುಟಪಾದಾನೀತಿ ರತ್ತವಣ್ಣತಾಯ ಪಾರಾವತಸದಿಸಪಾದಾನಿ। ತಾ ಕಿರ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಾನಂ ಪಾದಮಕ್ಖನತೇಲದಾನೇನ ತಾದಿಸಾ ಸುಕುಮಾರಪಾದಾ ಅಹೇಸುಂ। ಪಸ್ಸಸಿ ನೋತಿ ಪಸ್ಸಸಿ ನು। ಅಭಿರೂಪತರಾತಿ ವಿಸಿಟ್ಠರೂಪತರಾ। ದಸ್ಸನೀಯತರಾತಿ ದಿವಸಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸನ್ತಾನಂ ಅತಿತ್ತಿಕರಣಟ್ಠೇನ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬತರಾ। ಪಾಸಾದಿಕತರಾತಿ ಸಬ್ಬಾವಯವಸೋಭಾಯ ಸಮನ್ತತೋ ಪಸಾದಾವಹತರಾ।
ಕಸ್ಮಾ
ಪಲುಟ್ಠಮಕ್ಕಟೀತಿ ಝಾಮಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಮಕ್ಕಟೀ। ಏವಮೇವ ಖೋತಿ ಯಥಾ ಸಾ, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಮಯ್ಹಂ ದಸ್ಸಿತಾ ಛಿನ್ನಕಣ್ಣನಾಸಾ ಪಲುಟ್ಠಮಕ್ಕಟೀ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣಿಂ ಉಪಾದಾಯ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಅಚ್ಛರಾಸತಾನನ್ತಿ ಉಪಯೋಗೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ಪಞ್ಚ ಅಚ್ಛರಾಸತಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅವಯವಸಮ್ಬನ್ಧೇ ವಾ ಏತಂ ಸಾಮಿವಚನಂ, ತೇನ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಅಚ್ಛರಾಸತಾನಂ ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಉಪನಿಧಾಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಉಪನಿಧಾಯಾತಿ ಚ ಸಮೀಪೇ ಠಪೇತ್ವಾ, ಉಪಾದಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಙ್ಖ್ಯನ್ತಿ ಇತ್ಥೀತಿ ಗಣನಂ। ಕಲಭಾಗನ್ತಿ ಕಲಾಯಪಿ ಭಾಗಂ, ಏಕಂ ಸೋಳಸಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕತ್ವಾ ತತೋ ಏಕಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸೋಳಸಧಾ ಗಣಿತೇ ತತ್ಥ ಯೋ ಏಕೇಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ, ಸೋ ಕಲಭಾಗೋತಿ ಉಪನಿಧಿನ್ತಿ ‘‘ಇಮಾಯ ಅಯಂ ಸದಿಸೀ’’ತಿ ಉಪಮಾಭಾವೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಮೀಪೇ ಠಪನಮ್ಪಿ।
ಯತ್ಥಾಯಂ ಅನಭಿರತೋ, ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಂ ಪಾಕಟಞ್ಚಾತಿ ತಂ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಅಭಿರತಿಯಂ ಆದರಜನನತ್ಥಂ ಅಭಿರಮ, ನನ್ದ, ಅಭಿರಮ, ನನ್ದಾ’’ತಿ ಆಮೇಡಿತವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಅಹಂ ತೇ ಪಾಟಿಭೋಗೋತಿ ಕಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಂ ಇಚ್ಛನ್ತೋ ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಸ್ಸ ಪಾಟಿಭೋಗಂ ಉಪಗಞ್ಛಿ? ಯತ್ಥಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣೇ ರಾಗೋ ದಳ್ಹಂ ನಿಪತಿ, ತಂ ಆಗನ್ತುಕಾರಮ್ಮಣೇ ಸಙ್ಕಾಮೇತ್ವಾ ಸುಖೇನ ಸಕ್ಕಾ ಜಹಾಪೇತುನ್ತಿ ಪಾಟಿಭೋಗಂ ಉಪಗಞ್ಛಿ। ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾಯಂ ಸಗ್ಗಕಥಾ ಇಮಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ನಿದಸ್ಸನಂ।
ಅಸ್ಸೋಸುನ್ತಿ ಕಥಮಸ್ಸೋಸುಂ? ಭಗವಾ ಹಿ ತದಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತೇ ನನ್ದೇ ವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ದಿವಾಟ್ಠಾನಂ ಗತೇ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಯಥಾ ನಾಮ ಕುಸಲೋ ಪುರಿಸೋ ಅನಿಕ್ಖನ್ತಂ ಆಣಿಂ ಅಞ್ಞಾಯ ಆಣಿಯಾ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಪುನ ತಂ ಹತ್ಥಾದೀಹಿ ಸಞ್ಚಾಲೇತ್ವಾ ಅಪನೇತಿ, ಏವಮೇವ ಆಚಿಣ್ಣವಿಸಯೇ ತಸ್ಸ ರಾಗಂ ಆಗನ್ತುಕವಿಸಯೇನ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಪುನ ತದಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಮಗ್ಗಹೇತುಂ ಕತ್ವಾ ಅಪನೇತುಕಾಮೋ ‘‘ಏಥ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನನ್ದಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಭತಕವಾದೇನ ಚ ಉಪಕ್ಕಿತಕವಾದೇನ ಚ ಸಮುದಾಚರಥಾ’’ತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ, ಏವಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಸ್ಸೋಸುಂ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಭಗವಾ ತಥಾರೂಪಂ ಇದ್ಧಾಭಿಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರೇಸಿ, ಯಥಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತಮತ್ಥಂ ಜಾನಿಂಸೂ’’ತಿ ವದನ್ತಿ।
ಭತಕವಾದೇನಾತಿ ಉಪಕ್ಕಿತಕವಾದೇನಾತಿ ಯೋ ಕಹಾಪಣಾದೀಹಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಿಣಾತಿ, ಸೋ ಉಪಕ್ಕಿತಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಅಯಮ್ಪಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಅಚ್ಛರಾನಂ ಹೇತು ಅತ್ತನೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಕಿಣಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಉಪಕ್ಕಿತಕೋ’’ತಿ ಏವಂ ವಚನೇನ। ಅಥ ವಾ ಭಗವತೋ ಆಣಾಯ ಅಚ್ಛರಾಸಮ್ಭೋಗಸಙ್ಖಾತಾಯ ಭತಿಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಸಙ್ಖಾತಂ ಜೀವಿತಂ ಪವತ್ತೇನ್ತೋ ತಾಯ ಭತಿಯಾ ಯಾಪನೇ ಭಗವತಾ ಭರಿಯಮಾನೋ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಭತಕೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ, ತಥಾ
ಅಟ್ಟೀಯಮಾನೋತಿ ಪೀಳಿಯಮಾನೋ ದುಕ್ಖಾಪಿಯಮಾನೋ। ಹರಾಯಮಾನೋತಿ ಲಜ್ಜಮಾನೋ। ಜಿಗುಚ್ಛಮಾನೋತಿ ಪಾಟಿಕುಲ್ಯತೋ ದಹನ್ತೋ। ಏಕೋತಿ ಅಸಹಾಯೋ। ವೂಪಕಟ್ಠೋತಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇಹಿ ಕಿಲೇಸಕಾಮೇಹಿ ಚ ಕಾಯೇನ ಚೇವ ಚಿತ್ತೇನ ಚ ವೂಪಕಟ್ಠೋ। ಅಪ್ಪಮತ್ತೋತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಸತಿಂ ಅವಿಜಹನ್ತೋ। ಆತಾಪೀತಿ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕವೀರಿಯಾತಾಪೇನ ಆತಾಪವಾ, ಆತಾಪೇತಿ ಕಿಲೇಸೇತಿ ಆತಾಪೋ, ವೀರಿಯಂ। ಪಹಿತತ್ತೋತಿ ಕಾಯೇ ಚ ಜೀವಿತೇ ಚ ಅನಪೇಕ್ಖತಾಯ ಪೇಸಿತತ್ತೋ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಅತ್ತಭಾವೋ, ನಿಬ್ಬಾನೇ ವಾ ಪೇಸಿತಚಿತ್ತೋ। ನ ಚಿರಸ್ಸೇವಾತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾರಮ್ಭತೋ ನ ಚಿರೇನೇವ। ಯಸ್ಸತ್ಥಾಯಾತಿ ಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ। ಕುಲಪುತ್ತಾತಿ ದುವಿಧಾ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಜಾತಿಕುಲಪುತ್ತಾ ಚ ಆಚಾರಕುಲಪುತ್ತಾ ಚ, ಅಯಂ ಪನ ಉಭಯಥಾಪಿ ಕುಲಪುತ್ತೋ। ಸಮ್ಮದೇವಾತಿ ಹೇತುನಾ ಚ ಕಾರಣೇನ ಚ। ಅಗಾರಸ್ಮಾತಿ ಘರತೋ। ಅನಗಾರಿಯನ್ತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ। ಕಸಿವಣಿಜ್ಜಾದಿಕಮ್ಮಞ್ಹಿ ಅಗಾರಸ್ಸ ಹಿತನ್ತಿ ಅಗಾರಿಯಂ ನಾಮ, ತಂ ಏತ್ಥ ನತ್ಥೀತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಅನಗಾರಿಯಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಪಬ್ಬಜನ್ತೀತಿ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಿ। ತದನುತ್ತರನ್ತಿ ತಂ ಅನುತ್ತರಂ। ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪರಿಯೋಸಾನನ್ತಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಪರಿಯೋಸಾನಭೂತಂ ಅರಹತ್ತಫಲಂ। ತಸ್ಸ ಹಿ ಅತ್ಥಾಯ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಇಧ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ। ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ। ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನಾಯೇವ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ, ಅಪರಪ್ಪಚ್ಚಯೇನ ಞತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹಾಸೀತಿ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ವಾ ವಿಹಾಸಿ। ಏವಂ ವಿಹರನ್ತೋವ ಖೀಣಾ ಜಾತಿ…ಪೇ॰… ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸೀತಿ। ಇಮಿನಾ ಅಸ್ಸ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಭೂಮಿ ದಸ್ಸಿತಾ।
ತತ್ಥ ಖೀಣಾ ಜಾತೀತಿ ನ ತಾವಸ್ಸ ಅತೀತಾ ಜಾತಿ ಖೀಣಾ ಪುಬ್ಬೇವ ಖೀಣತ್ತಾ, ನ ಅನಾಗತಾ ಅನಾಗತತ್ತಾ ಏವ, ನ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ। ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಪನ ಅಭಾವಿತತ್ತಾ ಯಾ ಏಕಚತುಪಞ್ಚವೋಕಾರಭವೇಸು ಏಕಚತುಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಪ್ಪಭೇದಾ ವುಸಿತನ್ತಿ ವುತ್ಥಂ ಪರಿವುತ್ಥಂ ಕತಂ ಚರಿತಂ, ನಿಟ್ಠಾಪಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ। ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕೇನ ಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತ ಸೇಕ್ಖಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಂ ವಸನ್ತಿ ನಾಮ, ಖೀಣಾಸವೋ ವುತ್ಥವಾಸೋ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ‘‘ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯ’’ನ್ತಿ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿ। ಕತಂ ಕರಣೀಯನ್ತಿ ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಪಹಾನಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಭಾವನಾವಸೇನ ಸೋಳಸವಿಧಮ್ಪಿ ಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಾಪಿತಂ। ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕಾದಯೋ ಹಿ ತಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಿ ನಾಮ, ಖೀಣಾಸವೋ ಕತಕರಣೀಯೋ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಕರಣೀಯಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ‘‘ಕತಂ ಕರಣೀಯ’’ನ್ತಿ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿ। ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ‘‘ಇದಾನಿ ಪುನ ಇತ್ಥಭಾವಾಯ ಏವಂ ಸೋಳಸಕಿಚ್ಚಭಾವಾಯ ಕಿಲೇಸಕ್ಖಯಾಯ ವಾ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಕಿಚ್ಚಂ ಮೇ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿ। ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ವಾ ‘‘ಇತ್ಥಭಾವತೋ ಇಮಸ್ಮಾ ಏವಂಪಕಾರಾ ವತ್ತಮಾನಕ್ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಾ ಅಪರಂ ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಂ ಮಯ್ಹಂ ನತ್ಥಿ, ಇಮೇ ಪನ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ಪರಿಞ್ಞಾತಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಛಿನ್ನಮೂಲಕಾ ವಿಯ ರುಕ್ಖಾ, ತೇ ಚರಿಮಕಚಿತ್ತನಿರೋಧೇನ ಅನುಪಾದಾನೋ ವಿಯ ಜಾತವೇದೋ ನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಪಣ್ಣತ್ತಿಕಭಾವಂ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿ। ಅಞ್ಞತರೋತಿ ಏಕೋ। ಅರಹತನ್ತಿ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಾನಂ ಅರಹನ್ತಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೋ ಏಕೋ ಮಹಾಸಾವಕೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಅಞ್ಞತರಾ ದೇವತಾತಿ ಅಧಿಗತಮಗ್ಗಾ ಏಕಾ ಬ್ರಹ್ಮದೇವತಾ। ಸಾ ಹಿ ಸಯಂ ಅಸೇಕ್ಖತ್ತಾ ಅಸೇಕ್ಖವಿಸಯಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿ। ಸೇಕ್ಖಾ ಹಿ ತಂ ತಂ ಸೇಕ್ಖವಿಸಯಂ, ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಚ ಅತ್ತನೋ ಪುಥುಜ್ಜನವಿಸಯಮೇವ ಜಾನನ್ತಿ। ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾಯ ರತ್ತಿಯಾತಿ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾಯ ರತ್ತಿಯಾ, ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಭಿಕ್ಕನ್ತವಣ್ಣಾತಿ ಅತಿಉತ್ತಮವಣ್ಣಾ। ಕೇವಲಕಪ್ಪನ್ತಿ ಅನವಸೇಸೇನ ಸಮನ್ತತೋ। ಓಭಾಸೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಭಾಯ ಚನ್ದೋ ವಿಯ ಸೂರಿಯೋ ವಿಯ ಚ ಜೇತವನಂ ಏಕೋಭಾಸಂ ಕತ್ವಾ। ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ನನ್ದಸ್ಸ
ಆಸವಾನಂ ಖಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಆಸವನ್ತೀತಿ ಆಸವಾ, ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಾದೀಹಿ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಥ ವಾ ಆಗೋತ್ರಭುಂ ಆಭವಗ್ಗಂ ವಾ ಸವನ್ತೀತಿ ಆಸವಾ, ಏತೇ ಧಮ್ಮೇ ಏತಞ್ಚ ಓಕಾಸಂ ಅನ್ತೋ ಕರಿತ್ವಾ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಚಿರಪಾರಿವಾಸಿಯಟ್ಠೇನ ಮದಿರಾದಿಆಸವಾ ವಿಯಾತಿ ಆಸವಾ। ‘‘ಪುರಿಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯಾ’’ತಿಆದಿವಚನೇಹಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೧೦.೬೧) ನೇಸಂ ಚಿರಪಾರಿವಾಸಿಯತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಅಥ ವಾ ಆಯತಂ ಸಂಸಾರದುಕ್ಖಂ ಸವನ್ತಿ ಪಸವನ್ತೀತಿಪಿ, ಆಸವಾ। ಪುರಿಮೋ ಚೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ಕಿಲೇಸೇಸು ಯುಜ್ಜತಿ, ಪಚ್ಛಿಮೋ ಕಮ್ಮೇಪಿ। ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸಾ ಏವ ಆಸವಾ, ಅಥ ಖೋ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾ ಉಪದ್ದವಾಪಿ। ತಥಾ ಹಿ ‘‘ನಾಹಂ, ಚುನ್ದ
‘‘ಯೇನ ದೇವೂಪಪತ್ಯಸ್ಸ, ಗನ್ಧಬ್ಬೋ ವಾ ವಿಹಙ್ಗಮೋ।
ಯಕ್ಖತ್ತಂ ಯೇನ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಮನುಸ್ಸತ್ತಞ್ಚ ಅಬ್ಬಜೇ।
ತೇ ಮಯ್ಹಂ ಆಸವಾ ಖೀಣಾ, ವಿದ್ಧಸ್ತಾ ವಿನಲೀಕತಾ’’ತಿ॥ (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೩೬) –
ಏತ್ಥ ತೇಭೂಮಿಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಅವಸೇಸಾ ಚ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಆಸವಾತಿ ಆಗತಾ। ‘‘ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಆಸವಾನಂ ಸಂವರಾಯ, ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾನಂ ಆಸವಾನಂ ಪಟಿಘಾತಾಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೯) ಪರೂಪಘಾತವಿಪ್ಪಟಿಸಾರವಧಬನ್ಧಾದಯೋ ಚೇವ ಅಪಾಯದುಕ್ಖಭೂತಾ ಚ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾ ಉಪದ್ದವಾ।
ತೇ ಪನೇತೇ ಆಸವಾ ವಿನಯೇ – ‘‘ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಆಸವಾನಂ ಸಂವರಾಯ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾನಂ ಆಸವಾನಂ ಪಟಿಘಾತಾಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೯) ದ್ವಿಧಾ ಆಗತಾ। ಸಳಾಯತನೇ ‘‘ತಯೋಮೇ, ಆವುಸೋ, ಆಸವಾ – ಕಾಮಾಸವೋ, ಭವಾಸವೋ, ಅವಿಜ್ಜಾಸವೋ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೩೦೫) ತಿಧಾ ಆಗತಾ, ತಥಾ ಅಞ್ಞೇಸು ಚ ಸುತ್ತನ್ತೇಸು। ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ತೇಯೇವ ದಿಟ್ಠಾಸವೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಚತುಧಾ ಆಗತಾ। ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಪರಿಯಾಯೇ ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಸವಾ ನಿರಯಗಾಮಿನಿಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಅ॰ ನಿ॰ ೬.೬೩) ಪಞ್ಚಧಾ
ಖಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ‘‘ಯೋ ಆಸವಾನಂ ಖಯೋ ಭೇದೋ ಪರಿಭೇದೋ’’ತಿಆದೀಸು ಆಸವಾನಂ ಸರಸಭೇದೋ ಆಸವಕ್ಖಯೋತಿ ವುತ್ತೋ। ‘‘ಜಾನತೋ ಅಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಸ್ಸತೋ ಆಸವಾನಂ ಖಯಂ ವದಾಮೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೧೫) ಆಸವಾನಂ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದೋ ಆಸವಕ್ಖಯೋತಿ ವುತ್ತೋ।
‘‘ಸೇಕ್ಖಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಮಾನಸ್ಸ, ಉಜುಮಗ್ಗಾನುಸಾರಿನೋ।
ಖಯಸ್ಮಿಂ ಪಠಮಂ ಞಾಣಂ, ತತೋ ಅಞ್ಞಾ ಅನನ್ತರಾ’’ತಿ॥ (ಇತಿವು॰ ೬೨) –
ಆದೀಸು
‘‘ಪರವಜ್ಜಾನುಪಸ್ಸಿಸ್ಸ, ನಿಚ್ಚಂ ಉಜ್ಝಾನಸಞ್ಞಿನೋ।
ಆಸವಾ ತಸ್ಸ ವಡ್ಢನ್ತಿ, ಆರಾ ಸೋ ಆಸವಕ್ಖಯಾ’’ತಿ॥ –
ಆದೀಸು (ಧ॰ ಪ॰ ೨೫೩) ನಿಬ್ಬಾನಂ। ಇಧ ಪನ ಆಸವಾನಂ ಅಚ್ಚನ್ತಖಯೋ ಅನುಪ್ಪಾದೋ ವಾ ಮಗ್ಗೋ ವಾ ‘‘ಆಸವಾನಂ ಖಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ।
ಅನಾಸವನ್ತಿ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಿವಸೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಹೀನಾಸವಂ। ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿನ್ತಿ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಧಿಂ। ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿನ್ತಿ ಅರಹತ್ತಫಲಪಞ್ಞಂ। ಉಭಯವಚನಂ ಮಗ್ಗೇ ವಿಯ ಫಲೇಪಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾನಂ ಯುಗನನ್ಧಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ। ಞಾಣನ್ತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ। ದೇವತಾಯ ವಚನಸಮನನ್ತರಮೇವ ‘‘ಕಥಂ ನು ಖೋ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ‘‘ನನ್ದೇನ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಿಕತ’’ನ್ತಿ। ಸೋ ಹಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಹಾಯಭಿಕ್ಖೂಹಿ ತಥಾ ಉಪ್ಪಣ್ಡಿಯಮಾನೋ ‘‘ಭಾರಿಯಂ ವತ ಮಯಾ ಕತಂ, ಯೋಹಂ ಏವಂ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೇ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಚ್ಛರಾನಂ ಪಟಿಲಾಭಾಯ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಾಟಿಭೋಗಂ ಅಕಾಸಿ’’ನ್ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಸಂವೇಗೋ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಘಟೇನ್ತೋ ವಾಯಮನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಭಗವನ್ತಂ ಏತಸ್ಮಾ ಪಟಿಸ್ಸವಾ ಮೋಚೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ। ಸೋ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸಿ। ತೇನ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ನನ್ದೋ…ಪೇ॰… ಏತಸ್ಮಾ ಪಟಿಸ್ಸವಾ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಪಟಿಸ್ಸವಾತಿ ಪಾಟಿಭೋಗಪ್ಪಟಿಸ್ಸವಾ, ‘‘ಅಚ್ಛರಾನಂ ಪಟಿಲಾಭಾಯ ಅಹಂ ಪಟಿಭೂತೋ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ।
ಅಥಸ್ಸ ‘‘ಯದೇವ ಖೋ ತೇ ನನ್ದಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಯದೇವಾತಿ ಯದಾ ಏವ। ತೇತಿ ತವ। ಮುತ್ತೋತಿ ಪಮುತ್ತೋ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕಾಲೇ ಆಸವೇಹಿ ತವ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ, ಅಥ ಅನನ್ತರಮೇವಾಹಂ ತತೋ ಪಾಟಿಭೋಗತೋ ಮುತ್ತೋತಿ।
ಸೋಪಿ ಆಯಸ್ಮಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಕಾಲೇಯೇವ ‘‘ಯದೇವಾಹಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಸಂವರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಇಮಂ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ಪತ್ತೋ, ತಮೇವ ಸುಟ್ಠು ನಿಗ್ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಸ್ಸಾಹಜಾತೋ ಬಲವಹಿರೋತ್ತಪ್ಪೋ ತತ್ಥ ಚ ಕತಾಧಿಕಾರತ್ತಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೇ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪಟಿಪದಮ್ಪಿ ಅಗಮಾಸಿ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –
‘‘ಸಚೇ
‘‘ಸಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನನ್ದಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಾ…ಪೇ॰… ಉತ್ತರಾ… ದಕ್ಖಿಣಾ… ಉದ್ಧಂ… ಅಧೋ… ಅನುದಿಸಾ ಆಲೋಕೇತಬ್ಬಾ ಹೋತಿ, ಸಬ್ಬಂ ಚೇತಸೋ ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾ ನನ್ದೋ ಅನುದಿಸಂ ಆಲೋಕೇತಿ ‘ಏವಂ ಮೇ…ಪೇ॰… ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತೀ’’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೮.೯)।
ತೇನೇವ ತಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರಾನಂ ಯದಿದಂ ನನ್ದೋ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೧.೨೩೦) ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪೇಸಿ।
ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಏತಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ನನ್ದಸ್ಸ ಸಬ್ಬಾಸವೇ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಸುಖಾದೀಸು ತಾದಿಭಾವಪ್ಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ಥಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ವಿದಿತ್ವಾ। ಇಮಂ ಉದಾನನ್ತಿ ತದತ್ಥವಿಭಾವನಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ।
ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ನಿತ್ತಿಣ್ಣೋ ಪಙ್ಕೋತಿ ಯೇನ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸೇತುನಾ ಸಬ್ಬೋ ದಿಟ್ಠಿಪಙ್ಕೋ ಸಂಸಾರಪಙ್ಕೋ ಏವ ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಪಾರಗಮನೇನ ತಿಣ್ಣೋ। ಮದ್ದಿತೋ ಕಾಮಕಣ್ಡಕೋತಿ ಯೇನ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಜ್ಝನತೋ। ‘‘ಕಾಮಕಣ್ಡಕೋ’’ತಿ ಮೋಹಕ್ಖಯಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಏವಂಭೂತೋ ಚ ದುಕ್ಖಾದಿವಿಸಯಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಸಮ್ಮೋಹಸ್ಸ ಸುಖದುಕ್ಖೇಸು ನ ವೇಧತೀ ಸ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸೋ ಭಿನ್ನಕಿಲೇಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಸಮಾಯೋಗತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ಸುಖೇಸು ಅನಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಸಮಾಯೋಗತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ದುಕ್ಖೇಸು ಚ ನ ವೇಧತಿ ನ ಕಮ್ಪತಿ, ತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಚಿತ್ತವಿಕಾರಂ ನಾಪಜ್ಜತಿ। ‘‘ಸುಖದುಕ್ಖೇಸೂ’’ತಿ ಚ ದೇಸನಾಮತ್ತಂ, ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ಲೋಕಧಮ್ಮೇಸು ನ ವೇಧತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ದುತಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಯಸೋಜಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೩. ತತಿಯೇ ಯಸೋಜಪ್ಪಮುಖಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಯಸೋಜೋತಿ ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ನಾಮಂ, ತಂ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತತ್ತಾ ವಿಚರಣತೋ ಚ ತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ ‘‘ಯಸೋಜಪ್ಪಮುಖಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾನಿ।
ತೇಸಂ ಅಯಂ ಪುಬ್ಬಯೋಗೋ – ಅತೀತೇ ಕಿರ ಕಸ್ಸಪದಸಬಲಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಆರಞ್ಞಕೋ ಅರಞ್ಞೇ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೇ ಕತಪಣ್ಣಕುಟಿಯಂ ವಿಹರತಿ। ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸಮಯೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಚೋರಾ ಗಾಮಘಾತಕಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ ಚೋರಿಕಾಯ ಜೀವನ್ತಾ ಚೋರಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಜನಪದಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಅನುಬದ್ಧಾ ಪಲಾಯಮಾನಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಹಣಂ ವಾ ಪಟಿಸರಣಂ ವಾ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ಅವಿದೂರೇ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಾಸಾಣೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ, ಭನ್ತೇ, ಪಟಿಸರಣಂ ಹೋಥಾ’’ತಿ ಯಾಚಿಂಸು। ಥೇರೋ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸೀಲಸದಿಸಂ ಪಟಿಸರಣಂ ನತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬೇ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ಸಮಾದಿಯಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸೀಲಾನಿ ಸಮಾದಿಯಿಂಸು। ಥೇರೋ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಇದಾನಿ ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತಾ, ಅತ್ತನೋ ಜೀವಿತಂ ವಿನಾಸಯನ್ತೇಸುಪಿ ಮಾ ಮನಂ ಪದೋಸಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಕಕಚೂಪಮವಿಧಿಂ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೨೨ ಆದಯೋ) ಆಚಿಕ್ಖಿ। ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು। ಅಥ ತೇ ಜಾನಪದಾ ತಂ ಸಮ್ಪತ್ತಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಗವೇಸನ್ತಾ ತೇ ಚೋರೇ ದಿಸ್ವಾ ಸಬ್ಬೇವ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸುಂ। ತೇ
ತೇ ಅಪರಾಪರಂ ಸಂಸರನ್ತಾ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ದೇವಲೋಕೇ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ದೇವಲೋಕತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಜೇಟ್ಠದೇವಪುತ್ತೋ ಸಾವತ್ಥಿನಗರದ್ವಾರೇ ಕೇವಟ್ಟಗಾಮೇ ಪಞ್ಚಸತಕುಲಗಾಮಜೇಟ್ಠಕಸ್ಸ ಕೇವಟ್ಟಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಯಸೋಜೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು। ಇತರೇಪಿ ಅವಸೇಸಕೇವಟ್ಟಾನಂ ಪುತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಂಸು। ತೇ ಪುಬ್ಬಸನ್ನಿವಾಸೇನ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಹಾಯಕಾ ಹುತ್ವಾ ಸಹಪಂಸುಕೀಳಿತಂ ಕೀಳನ್ತಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ, ಯಸೋಜೋ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗೋ ಅಹೋಸಿ। ತೇ ಸಬ್ಬೇವ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಜಾಲಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ನದಿತಳಾಕಾದೀಸು ಮಚ್ಛೇ ಬನ್ಧನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತಿ।
ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಅಚಿರವತಿಯಾ ನದಿಯಾ ಜಾಲೇ ಖಿತ್ತೇ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ಮಚ್ಛೋ ಅನ್ತೋಜಾಲೇ ಪಾವಿಸಿ। ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕೇವಟ್ಟಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುತ್ತಾ ಮಚ್ಛೇ ಬನ್ಧನ್ತಾ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಮಚ್ಛಂ ಬನ್ಧಿಂಸೂ’’ತಿ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠಾ ಅಹೇಸುಂ। ಅಥ ತೇ ಪಞ್ಚಸತಾಪಿ ಸಹಾಯಕಾ ಮಚ್ಛಂ ನಾವಾಯ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ನಾವಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಸುಂ। ರಾಜಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಭಗವಾ ಏತಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಕಾರಣಂ ಜಾನಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮಚ್ಛಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಭಗವತೋ ದಸ್ಸೇಸಿ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅಯಂ ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ
ಸತ್ಥು ದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ತೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಕೇವಟ್ಟಪುತ್ತಾ ಸಂವೇಗಜಾತಾ ಹುತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ, ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಹುತ್ವಾ ವಿವೇಕವಾಸಂ ವಸನ್ತಾ ಭಗವನ್ತಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಆಗಮಂಸು। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಯಸೋಜಪ್ಪಮುಖಾನಿ ಪಞ್ಚಮತ್ತಾನಿ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನೀ’’ತಿಆದಿ।
ತತ್ಥ ತೇಧಾತಿ ತೇ ಇಧ। ನೇವಾಸಿಕೇಹೀತಿ ನಿಬದ್ಧವಾಸಂ ವಸಮಾನೇಹಿ। ಪಟಿಸಮ್ಮೋದಮಾನಾತಿ ನೇವಾಸಿಕಭಿಕ್ಖೂಹಿ ‘‘ಕಚ್ಚಾವುಸೋ, ಖಮನೀಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪಟಿಸನ್ಥಾರವಸೇನ ಸಮ್ಮೋದನಾಯ ಕತಾಯ ‘‘ಆಮಾವುಸೋ, ಖಮನೀಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಾಪಯಮಾನಾತಿ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ
ಪತ್ತಚೀವರಾನಿ ಪಟಿಸಾಮಯಮಾನಾತಿ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಂ ಮೇ ಪತ್ತಂ ಠಪೇಥ, ಇದಂ ಚೀವರಂ, ಇದಂ ಥಾಲಕಂ, ಇದಂ ಉದಕತುಮ್ಬಂ, ಇದಂ ಮೇ ಕತ್ತರಯಟ್ಠಿ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಸಮಣಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಸಂಗೋಪಯಮಾನಾ। ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಾ ಮಹಾಸದ್ದಾತಿ ಉದ್ಧಂ ಗತಟ್ಠೇನ ಉಚ್ಚೋ ಸದ್ದೋ ಯೇಸನ್ತೇ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಾ ಅಕಾರಸ್ಸ ಆಕಾರಂ ಕತ್ವಾ। ಸಮನ್ತತೋ ಪತ್ಥಟಟ್ಠೇನ ಮಹನ್ತೋ ಸದ್ದೋ ಯೇಸನ್ತೇ ಮಹಾಸದ್ದಾ। ಕೇವಟ್ಟಾ ಮಞ್ಞೇ ಮಚ್ಛವಿಲೋಪೇತಿ ಕೇವಟ್ಟಾ ವಿಯ ಮಚ್ಛವಿಲುಮ್ಪನೇ। ಯಥಾ ನಾಮ ಕೇವಟ್ಟಾ ಉದಕೇ ವಟ್ಟನತೋ ಮಚ್ಛಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಪವತ್ತನತೋ ‘‘ಕೇವಟ್ಟಾ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾ ಮಚ್ಛಬನ್ಧಾ ಮಚ್ಛಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಜಲೇ ಜಾಲಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಪವಿಟ್ಠೋ ನ ಪವಿಟ್ಠೋ, ಗಹಿತೋ ನ ಗಹಿತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಮಹಾಸದ್ದಾ ಹೋನ್ತಿ। ಯಥಾ ಚ ತೇ ಮಚ್ಛಪಚ್ಛಿಆದೀನಿ ಠಪಿತಟ್ಠಾನೇ ಮಹಾಜನೇ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಏಕಂ ಮಚ್ಛಂ ದೇಥ, ಮಯ್ಹಂ ಏಕಂ ಮಚ್ಛಫಾಲಂ ದೇಥ, ಅಮುಕಸ್ಸ ದಿನ್ನೋ ಮಹನ್ತೋ, ಮಯ್ಹಂ ಖುದ್ದಕೋ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ವಿಲುಮ್ಪಮಾನೇ ತೇಸಂ ಪಟಿಸೇಧನಾದಿವಸೇನ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಮಹಾಸದ್ದಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಮೇತೇ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ತೇತೇತಿ ತೇ ಏತೇ। ಕಿಂನೂತಿ ಕಿಸ್ಸ ನು, ಕಿಮತ್ಥಂ ನೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇಮೇತಿ ತೇ ಇಮೇ। ಪಣಾಮೇಮೀತಿ ನೀಹರಾಮಿ। ವೋತಿ ತುಮ್ಹೇ। ನ ವೋ ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ವತ್ಥಬ್ಬನ್ತಿ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಮಯ್ಹಂ ಸನ್ತಿಕೇ ನ ವಸಿತಬ್ಬಂ। ಯೇ ತುಮ್ಹೇ ಮಾದಿಸಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ
ಸಂಸಾಮೇತ್ವಾತಿ ಸುಗುತ್ತಂ ಕತ್ವಾ। ವಜ್ಜೀತಿ ಏವಂನಾಮಕೋ ಜನಪದೋ, ವಜ್ಜೀ ನಾಮ ಜಾನಪದಿನೋ ರಾಜಕುಮಾರಾ, ತೇಸಂ ನಿವಾಸೋ ಏಕೋಪಿ ಜನಪದೋ ರುಳ್ಹೀವಸೇನ ‘‘ವಜ್ಜೀ’’ತ್ವೇವ ವುಚ್ಚತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ವಜ್ಜೀಸೂ’’ತಿ। ವಗ್ಗುಮುದಾತಿ ಏವಂನಾಮ ಲೋಕಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಮತಾ ಏಕಾ ನದೀ। ‘‘ವಗ್ಗಮುದಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ಅತ್ಥಕಾಮೇನಾತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಯೋಜನಂ ಅನಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಅತ್ಥಮೇವ ಇಚ್ಛನ್ತೇನ। ಹಿತೇಸಿನಾತಿ ಅತ್ಥಂ ಇಚ್ಛನ್ತೇನ, ‘‘ಕಿನ್ತಿ ಮೇ ಸಾವಕಾ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಾ ಪರಿಮುಚ್ಚೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಾ ಹೇತುಭೂತಸ್ಸ ಹಿತಸ್ಸ ಏಸನಸೀಲೇನ। ತತೋ ಏವ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರಖೇದಂ ಅಗಣೇತ್ವಾ ದೂರೇಪಿ ವೇನೇಯ್ಯಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅನುಕಮ್ಪನತೋ ಅನುಕಮ್ಪಕೇನ। ತಮೇವ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯ ಮಯಂ ಪಣಾಮಿತಾ, ನ ಅತ್ತನೋ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಾದಿಪಚ್ಚಾಸೀಸಾಯ। ಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಗರುನೋ ಬುದ್ಧಾ ಭಗವನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾವ ಪೂಜೇತಬ್ಬಾ, ಯೇ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಕರಣಮತ್ತೇಪಿ ಪಣಾಮೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಹನ್ದ ಮಯಂ, ಆವುಸೋ, ತಥಾ ವಿಹಾರಂ ಕಪ್ಪೇಮ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಯೋಗೇನ ಅಪಣ್ಣಕಪ್ಪಟಿಪದಂ ಪೂರೇನ್ತಾ ಯಥಾಗಹಿತಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇನ್ತಾ ಚತುಇರಿಯಾಪಥವಿಹಾರಂ ಕಪ್ಪೇಮ ವಿಹರಾಮ। ಯಥಾ ನೋ ವಿಹರತನ್ತಿ ಯಥಾ ಅಮ್ಹೇಸು ವಿಹರನ್ತೇಸು, ಭಗವಾ ಅತ್ತಮನೋ ಅಸ್ಸ, ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಪೂಜಾಯ ಆರಾಧಿತೋ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ತೇನೇವನ್ತರವಸ್ಸೇನಾತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅನ್ತರವಸ್ಸೇ ಮಹಾಪವಾರಣಂ ಸಬ್ಬೇವ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಸಚ್ಛಾಕಂಸೂತಿ ಸಬ್ಬೇಯೇವ ತೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞಾಣಂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಂ ಆಸವಕ್ಖಯಞಾಣನ್ತಿ ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ಪುಬ್ಬೇನಿವುತ್ಥಕ್ಖನ್ಧಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಮೋಹಕ್ಖನ್ಧಾದೀನಂ ವಿನಿವಿಜ್ಝನಟ್ಠೇನ ವಿಜ್ಜಾ ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖಾ ಅಕಂಸು। ಲೋಕಿಯಾಭಿಞ್ಞಾಸು ಇಮಾಯೇವ ದ್ವೇ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಆಸವಕ್ಖಯಞಾಣಸ್ಸ ಬಹೂಪಕಾರಾ, ನ ತಥಾ ದಿಬ್ಬಸೋತಚೇತೋಪರಿಯಇದ್ಧಿವಿಧಞಾಣಾನೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವಿಜ್ಜತ್ತಯಮೇವೇತ್ಥ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಧಿಗಮದಸ್ಸನವಸೇನ ಉದ್ಧಟಂ। ತಥಾ ಹಿ ವೇರಞ್ಜಸುತ್ತೇ (ಅ॰ ನಿ॰ ೮.೧೧) ಭಗವಾ ವೇರಞ್ಜಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಗಮಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ವಿಜ್ಜತ್ತಯಮೇವ ದೇಸೇಸಿ, ನ ದಿಬ್ಬಸೋತಞಾಣಾದೀನಂ
ಯಥಾಭಿರನ್ತನ್ತಿ ಯಥಾಭಿರತಿಂ ಯಥಾಜ್ಝಾಸಯಂ। ಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಸನ್ತಾನಂ ಛಾಯೂದಕವಿಪತ್ತಿಂ ವಾ ಅಫಾಸುಕಸೇನಾಸನಂ ವಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅಸ್ಸದ್ಧಾದಿಭಾವಂ ವಾ ಆಗಮ್ಮ ಅನಭಿರತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತೇಸಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ‘‘ಫಾಸುಂ ವಿಹರಾಮಾ’’ತಿ ಚಿರವಿಹಾರೋಪಿ ನತ್ಥಿ। ಯತ್ಥ ಪನ ಭಗವತಿ ವಿಹರನ್ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಸರಣೇಸು ವಾ ಪತಿಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಸೀಲಾನಿ ವಾ ಸಮಾದಿಯನ್ತಿ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಾದೀನಿ ವಾ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ಸತ್ಥಾ ತಾಸು ಸಮ್ಪತ್ತೀಸು ತೇಸಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪನತ್ಥಂ ವಸತಿ, ತದಭಾವೇ ಪಕ್ಕಮತಿ। ತದಾ ಹಿ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕತ್ತಬ್ಬಬುದ್ಧಕಿಚ್ಚಂ ನಾಹೋಸಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಯಥಾಭಿರನ್ತಂ ವಿಹರಿತ್ವಾ ಯೇನ ವೇಸಾಲೀ ತೇನ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಾಮೀ’’ತಿ।
ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋತಿ ಅದ್ಧಾನಗಮನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ। ಚಾರಿಕಾ ಚ ನಾಮೇಸಾ ಭಗವತೋ ದುವಿಧಾ ತುರಿತಚಾರಿಕಾ ಅತುರಿತಚಾರಿಕಾತಿ। ತತ್ಥ ದೂರೇಪಿ ಬೋಧನೇಯ್ಯಪುಗ್ಗಲಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸ ಬೋಧನತ್ಥಂ ಸಹಸಾ ಗಮನಂ ತುರಿತಚಾರಿಕಾ ನಾಮ, ಸಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಾದೀಸು ದಟ್ಠಬ್ಬಾ। ಯಾ ಪನ ಗಾಮನಿಗಮರಾಜಧಾನೀಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ದೇವಸಿಕಂ ಯೋಜನದ್ಧಯೋಜನವಸೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತಚರಿಯಾದೀಹಿ ಲೋಕಂ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಅಯಂ ಅತುರಿತಚಾರಿಕಾ ನಾಮ, ಅಯಮೇವ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾ। ತದವಸರೀತಿ ತೇನ ಅವಸರಿ, ತಂ ವಾ ಅವಸರಿ, ತತ್ಥ ಅವಸರಿ
ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಸಂ। ಸುದನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ। ವೇಸಾಲಿಯನ್ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಿಸಾಲೀಭೂತತ್ತಾ ‘‘ವೇಸಾಲೀ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮೇ ಲಿಚ್ಛವಿರಾಜೂನಂ ನಗರೇ। ಮಹಾವನೇತಿ ಮಹಾವನಂ ನಾಮ ಸಯಂಜಾತಂ ಅರೋಪಿಮಂ ಸಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಮಹನ್ತಂ ವನಂ। ಕಪಿಲವತ್ಥುಸಾಮನ್ತಾ ಪನ ಮಹಾವನಂ ಹಿಮವನ್ತೇನ ಸಹ ಏಕಾಬದ್ಧಂ ಅಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಹುತ್ವಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಆಹಚ್ಚ ಠಿತಂ। ಇದಂ ತಾದಿಸಂ ನ ಹೋತಿ, ಸಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಮಹನ್ತಂ ವನನ್ತಿ ಮಹಾವನಂ। ಕೂಟಾಗಾರಸಾಲಾಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಮಹಾವನೇ ಭಗವನ್ತಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತೇ ಆರಾಮೇ ಕೂಟಾಗಾರಂ ಅನ್ತೋ ಕತ್ವಾ ಹಂಸವಟ್ಟಕಚ್ಛನ್ನೇನ ಕತಾ ಸಬ್ಬಾಕಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಗನ್ಧಕುಟಿ ಕೂಟಾಗಾರಸಾಲಾ ನಾಮ ವಗ್ಗುಮುದಾತೀರಿಯಾನನ್ತಿ ವಗ್ಗುಮುದಾತೀರವಾಸೀನಂ। ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ಮನಸಿ ಕರಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತೇನ ತೇಸಂ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜ ಮನಸಿ ಕರಿತ್ವಾ, ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣೇನ ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ವಾ ತೇಹಿ ಅಧಿಗತವಿಸೇಸಂ ಜಾನಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಆಲೋಕಜಾತಾ ವಿಯಾತಿ ಸಞ್ಜಾತಾಲೋಕಾ ವಿಯ। ಇತರಂ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ, ಚನ್ದಸಹಸ್ಸಸೂರಿಯಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಓಭಾಸಿತಾ ವಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಸ್ಮಾ ತೇ ಯಸೋಜಪ್ಪಮುಖಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಬ್ಬಸೋ ಅವಿಜ್ಜನ್ಧಕಾರವಿಧಮನೇನ ಆಲೋಕಭೂತಾ ಓಭಾಸಭೂತಾ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ತೇಹಿ ಠಿತದಿಸಾಯ ‘‘ಆಲೋಕಜಾತಾ ವಿಯ ಮೇ, ಆನನ್ದ, ಏಸಾ ದಿಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವಣ್ಣಭಣನಾಪದೇಸೇನ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಸಂಸತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಯಸ್ಸಂ ದಿಸಾಯಂ ವಗ್ಗುಮುದಾತೀರಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಹರನ್ತೀ’’ತಿ। ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಾತಿ ನ ಪಟಿಕೂಲಾ, ಮನಾಪಾ ಮನೋಹರಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಪದೇಸೇ ಸೀಲಾದಿಗುಣಸಮ್ಪನ್ನಾ ಮಹೇಸಿನೋ ವಿಹರನ್ತಿ, ತಂ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಉಕ್ಕೂಲವಿಕೂಲವಿಸಮದುಗ್ಗಾಕಾರಂ, ಅಥ ಖೋ ಮನುಞ್ಞಂ ರಮಣೀಯಮೇವ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –
‘‘ಗಾಮೇ ವಾ ಯದಿ ವಾರಞ್ಞೇ, ನಿನ್ನೇ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಥಲೇ।
ಯತ್ಥ ಅರಹನ್ತೋ ವಿಹರನ್ತಿ, ತಂ ಭೂಮಿರಾಮಣೇಯ್ಯಕ’’ನ್ತಿ॥ (ಧ॰ ಪ॰ ೯೮)।
ಪಹಿಣೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಸತ್ಥಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಾನಂ ದಸ್ಸನಕಾಮೋತಿ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಹೇಣಾಕಾರದಸ್ಸನಂ। ಇತಿ ಭಗವಾ ಯದತ್ಥಂ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಣಾಮೇಸಿ, ತಮತ್ಥಂ ಮತ್ಥಕಪ್ಪತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಆರದ್ಧಚಿತ್ತೋ ತೇಸಂ ದಸ್ಸನಕಾಮತಂ ಥೇರಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ। ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ ‘‘ಅಹಂ ಇಮೇ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಮಹಾಸದ್ದಕರಣೇ ಪಣಾಮೇಸ್ಸಾಮಿ, ಅಥ ತೇ ಭದ್ರೋ ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೋ ವಿಯ ಕಸಾಭಿಘಾತೇನ, ತೇನ ಚೋದಿತಾ ಸಂವೇಗಪ್ಪತ್ತಾ ಮಮಾರಾಧನತ್ಥಂ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಘಟೇನ್ತಾ ವಾಯಮನ್ತಾ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಿಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ। ಇದಾನಿ ತೇ ಅಗ್ಗಫಲಪ್ಪತ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ತಾಯ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಆರಾಧಿತಚಿತ್ತೋ ತೇಸಂ ದಸ್ಸನಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ಏವಂ ಧಮ್ಮಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಂ ಆಣಾಪೇಸಿ।
ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇನ ತಥಾ ಆಣತ್ತೋ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು। ಪಮುಖೇತಿ ಸಮ್ಮುಖೇ। ಆನೇಞ್ಜಸಮಾಧಿನಾತಿ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಪಾದಕೇನ ಅಗ್ಗಫಲಸಮಾಧಿನಾ, ‘‘ಅರೂಪಜ್ಝಾನಪಾದಕೇನಾ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ‘‘ಆನೇಞ್ಜೇನ ಸಮಾಧಿನಾ’’ತಿಪಿ ‘‘ಕತಮೇನ ನು ಖೋ ಭಗವಾ ವಿಹಾರೇನ ಏತರಹಿ ವಿಹರತೀ’’ತಿಆದಿ।
ಏತ್ಥ
‘‘ಅನೋಣತಂ
ರೂಪಾವಚರಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಮೇವ ಚ ರೂಪವಿರಾಗಭಾವನಾವಸೇನ ಪವತ್ತಿತಂ, ಆರಮ್ಮಣವಿಭಾಗೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಅರೂಪಾವಚರಜ್ಝಾನನ್ತಿ ಏತೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಝಾನಾನಂ ಆನೇಞ್ಜವೋಹಾರೋ। ತೇಸಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ಸಮಾಪನ್ನಾ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿ ಆನೇಞ್ಜಸಮಾಧೀತಿ ಪೋರಾಣಾ।
ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾಯಾತಿ ನಿಕ್ಖನ್ತೇತಿ ನಿಗ್ಗತೇ, ಅಪಗತೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸೀತಿ ಭಗವಾ ಅರಿಯೇನ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ। ಉದ್ಧಸ್ತೇ ಅರುಣೇತಿ ಉಗ್ಗತೇ ಅರುಣೇ, ಅರುಣೋ ನಾಮ ಪುರತ್ಥಿಮದಿಸಾಯ ಸೂರಿಯೋದಯತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಉಟ್ಠಿತೋಭಾಸೋ। ನನ್ದಿಮುಖಿಯಾತಿ ರತ್ತಿಯಾ ಅರುಣಸ್ಸ ಉಗ್ಗತತ್ತಾ ಏವ ಅರುಣಪ್ಪಭಾಯ ಸೂರಿಯಾಲೋಕೂಪಜೀವಿನೋ ಸತ್ತೇ ನನ್ದಾಪನಮುಖಿಯಾ ವಿಯ
ತಮ್ಹಾ ಸಮಾಧಿಮ್ಹಾ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾತಿ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛೇದಂ ತತೋ ಆನೇಞ್ಜಸಮಾಧಿತೋ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ಉಟ್ಠಾಯ। ಸಚೇ ಖೋ ತ್ವಂ, ಆನನ್ದ, ಜಾನೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಭಗವಾ ‘‘ಇಮೇ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಇಮಿನಾ ನಾಮ ಸಮಾಪತ್ತಿಸುಖೇನ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತೀ’’ತಿ, ಆನನ್ದ, ಯದಿ ತ್ವಂ ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ। ಏತ್ತಕಮ್ಪಿ ತೇ ನಪ್ಪಟಿಭಾಸೇಯ್ಯಾತಿ ಲೋಕಿಯಪಟಿಸಮ್ಮೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಯದಿದಂ ತೇ ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾ, ಭನ್ತೇ, ರತ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ‘‘ಅಹಞ್ಚ, ಆನನ್ದ, ಇಮಾನಿ ಚ ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ ಸಬ್ಬೇವ ಆನೇಞ್ಜಸಮಾಧಿನಾ ನಿಸೀದಿಮ್ಹಾ’’ತಿ।
ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಏತಂ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅತ್ತನಾ ಸಮಂ ಆನೇಞ್ಜಸಮಾಧಿಸಮಾಪಜ್ಜನಸಮತ್ಥತಾಸಙ್ಖಾತಂ ವಸೀಭಾವತ್ಥಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ವಿದಿತ್ವಾ। ಇಮಂ ಉದಾನನ್ತಿ ಇಮಂ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನವಸೇಸರಾಗಾದಿಪ್ಪಹಾನಸಂಸಿದ್ಧಿತಾದಿಸಭಾವದೀಪನಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ।
ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಜಿತೋ ಕಾಮಕಣ್ಡಕೋತಿ ಕುಸಲಪಕ್ಖವಿಜ್ಝನಟ್ಠೇನ ಕಣ್ಡಕಭೂತೋ ಕಿಲೇಸಕಾಮೋ ಯೇನ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲೇನ ಅನವಸೇಸಂ ಜಿತೋ ಪಹೀನೋ, ಏತೇನಸ್ಸ ಅನುನಯಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಗಾಮಕಣ್ಟಕೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಗಾಮೇ ಕಣ್ಟಕೋ ಕಣ್ಟಕಟ್ಠಾನಿಯೋ ಸಕಲೋ ವತ್ಥುಕಾಮೋ ಯಸ್ಸ ಜಿತೋತಿ। ಜಯೋ ಚಸ್ಸ ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ತೇನ ತೇಸಂ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೋ ವುತ್ತೋ ಹೋತಿ ವಧೋ ಚ ಬನ್ಧನಞ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ತೇಸು ಅಕ್ಕೋಸಜಯೇನ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಾಭಾವೋ, ಇತರೇನ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾಭಾವೋ ದಸ್ಸಿತೋ। ತೇನ ತಂನಿಮಿತ್ತಕಸ್ಸ ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ ಅನವಸೇಸಪ್ಪಹಾನೇನ ತತಿಯಮಗ್ಗೋ ವುತ್ತೋ ಹೋತಿ। ಅಥ ವಾ ಅಕ್ಕೋಸಾದಿಜಯವಚನೇನ ತತಿಯಮಗ್ಗೋ ವುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಅಕ್ಕೋಸಾದೀನಂ ಅಚ್ಚನ್ತಖಮನಂ ತತ್ಥ ಪಕಾಸಿತಂ ಹೋತಿ, ಉಭಯಥಾಪಿ ನೇಸಂ ವಿರೋಧಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪಬ್ಬತೋ ವಿಯ ಸೋ ಠಿತೋ ಅನೇಜೋತಿ ಏಜಾ ವುಚ್ಚತಿ ಚಲನಕಿಲೇಸಪರಿಪನ್ಥೋ, ಏಜಾಹೇತೂನಂ ಅವಸೇಸಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಭಾವೇನ ಅನೇಜೋ, ಅನೇಜತ್ತಾಯೇವ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇಹಿ ಪರವಾದವಾತೇಹಿ ಚ ಅಕಮ್ಪನೀಯತ್ತಾ ಠಿತೋ ಏಕಗ್ಘನಪಬ್ಬತಸದಿಸೋ। ಸುಖದುಕ್ಖೇಸು ನ ವೇಧತಿ ಸ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸೋ ಭಿನ್ನಕಿಲೇಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಸುಖದುಕ್ಖನಿಮಿತ್ತಂ ನ ಕಮ್ಪತೀತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಇತಿ ಭಗವಾ ತೇಸಂ ಪಞ್ಚಸತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅರಹತ್ತಾಧಿಗಮೇನ ತಾದಿಭಾವಪ್ಪತ್ತಿಂ ಏಕಜ್ಝಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸೀತಿ।
ತತಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಸಾರಿಪುತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೪. ಚತುತ್ಥೇ ಪರಿಮುಖಂ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಆರಮ್ಮಣಾಭಿಮುಖಂ ಸತಿಂ ಠಪಯಿತ್ವಾ ಮುಖಸಮೀಪೇ ಕತ್ವಾ। ತಥಾ ಹಿ ವಿಭಙ್ಗೇ ವುತ್ತಂ –
‘‘ಅಯಂ ಸತಿ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ ಸುಪಟ್ಠಿತಾ ನಾಸಿಕಗ್ಗೇ ವಾ ಮುಖನಿಮಿತ್ತೇ ವಾ, ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ ಪರಿಮುಖಂ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ (ವಿಭ॰ ೫೩೭)।
ಅಥ ವಾ ‘‘ಪರೀತಿ ಪರಿಗ್ಗಹಟ್ಠೋ, ಮುಖನ್ತಿ ನಿಯ್ಯಾನಟ್ಠೋ, ಸತೀತಿ ಉಪಟ್ಠಾನಟ್ಠೋ, ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ ‘ಪರಿಮುಖಂ ಸತಿ’’’ನ್ತಿ। ಏವಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯಂ (ಪಟಿ॰ ಮ॰ ೧.೧೬೪) ವುತ್ತನಯೇನಪೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಪರಿಗ್ಗಹಿತನಿಯ್ಯಾನಸತಿಂ ಕತ್ವಾತಿ। ನಿಯ್ಯಾನನ್ತಿ ಚ ಸತಿಯಾ ಓಗಾಹಿತಬ್ಬಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಏತ್ಥ ಚ ಪುರಿಮೋ ಪಚ್ಛಿಮೋ ಚ ಅತ್ಥೋ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಕವಸೇನ, ಇತರೋ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗಸಮನ್ನಾಹಾರವಸೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಸತೀತಿ ವಾ ಸತಿಸೀಸೇನ ಝಾನಂ ವುತ್ತಂ
ಏತಮತ್ಥನ್ತಿ ಏತಂ ಥೇರಸ್ಸ ಆನೇಞ್ಜಸಮಾಧಿಯೋಗೇನ ತಾದಿಭಾವಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಕೇನಚಿ ಅಕಮ್ಪನೀಯತಾಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ಥಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ವಿದಿತ್ವಾ ತದತ್ಥವಿಭಾವನಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ।
ತತ್ಥ ಯಥಾಪಿ ಪಬ್ಬತೋ ಸೇಲೋತಿ ಯಥಾ ಸಿಲಾಮಯೋ ಏಕಗ್ಘನಸಿಲಾಪಬ್ಬತೋ, ನ ಪಂಸುಪಬ್ಬತೋ ನ ಮಿಸ್ಸಕಪಬ್ಬತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಚಲೋ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೋತಿ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಮೂಲೋ ಪಕತಿವಾತೇಹಿ ಅಚಲೋ ಅಕಮ್ಪನೀಯೋ ಹೋತಿ। ಏವಂ ಮೋಹಕ್ಖಯಾ ಭಿಕ್ಖು, ಪಬ್ಬತೋವ ನ ವೇಧತೀತಿ ಮೋಹಸ್ಸ ಅನವಸೇಸಪ್ಪಹಾನಾ ಮೋಹಮೂಲಕತ್ತಾ ಚ ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಾನಂ ಪಹೀನಸಬ್ಬಾಕುಸಲೋ ಭಿಕ್ಖು, ಯಥಾ ಸೋ ಪಬ್ಬತೋ ಪಕತಿವಾತೇಹಿ, ಏವಂ ಲೋಕಧಮ್ಮೇಹಿ ನ ವೇಧತಿ ನ ಕಮ್ಪತಿ। ಮೋಹಕ್ಖಯೋತಿ ವಾ ಯಸ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅರಹತ್ತಞ್ಚ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ಮೋಹಕ್ಖಯಸ್ಸ ಹೇತು ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ವಾ ಅಧಿಗತತ್ತಾ ಚತೂಸು ಅರಿಯಸಚ್ಚೇಸು
ಚತುತ್ಥಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಕಾಯಗತಾಯ ಸತಿಯಾತಿ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಕಾಯೇ ಗತಾಯ ಕಾಯಾರಮ್ಮಣಾಯ ಸತಿಯಾ, ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಲಕ್ಖಣೇ ಇದಂ ಕರಣವಚನಂ ಅಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ ಇಧ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ನಾಮ ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅತ್ತನಿ ಅತ್ತಸನ್ತಾನೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಥ ವಾ ಯಸ್ಮಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಭೂತೋ ಕೇಸಾದಿಕೋ ದ್ವತ್ತಿಂಸಕೋಟ್ಠಾಸಸಮುದಾಯೋ ಇಧ ಕಾಯೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ತಸ್ಮಾ ಅಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ಗೋಚರಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ ಸೂಪಟ್ಠಿತಾಯಾತಿ ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತಭೂತೇ ಗೋಚರಜ್ಝತ್ತಭೂತೇ ವಾ ಕಾಯೇ ಸುಟ್ಠು ಉಪಟ್ಠಿತಾಯ। ಕಾ ಪನಾಯಂ ಸತಿ, ಯಾ ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸೂಪಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ? ಯ್ವಾಯಂ ಭಗವತಾ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇ ಕೇಸಾ ಲೋಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೩೭೭; ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೧೧೦; ಖು॰ ಪಾ॰ ೩.ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರ) ಅಜ್ಝತ್ತಕೇಸಾದಿಕೋ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರೋ ಕಾಯೋ ವುತ್ತೋ, ತತ್ಥ ಯಾ ಪಟಿಕೂಲಮನಸಿಕಾರಂ ಪವತ್ತೇನ್ತಸ್ಸ ಉಪಚಾರಪ್ಪನಾವಸೇನ ಕಾಯೇ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಸತಿ, ಸಾ ‘‘ಕಾಯಗತಾ ಸತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಯಥಾ ಚಾಯಂ, ಏವಂ ಆನಾಪಾನಚತುಇರಿಯಾಪಥಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಾನಂ ವಸೇನ ಉದ್ಧುಮಾತಕವಿನೀಲಕಾದಿವಸೇನ ಚ ಮನಸಿಕಾರಂ ಪವತ್ತೇನ್ತಸ್ಸ ಯಥಾರಹಂ ಉಪಚಾರಪ್ಪನಾವಸೇನ ಕಾಯೇ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ಸತಿ ‘‘ಕಾಯಗತಾ ಸತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಇಧ ಪನ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಕಾಯಗತಾ ಸತಿ ಪಥವೀಆದಿಕಾ ಚತಸ್ಸೋ ಧಾತುಯೋ ಸಸಮ್ಭಾರಸಙ್ಖೇಪಾದೀಸು ಚತೂಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಏಕೇನಾಕಾರೇನ ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಲಕ್ಖಣಸಲ್ಲಕ್ಖಣವಸೇನ ಉಪಟ್ಠಿತಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಸತಿ ‘‘ಕಾಯಗತಾ ಸತೀ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ಥೇರೋ ಪನ ತಥಾ ವಿಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಮೇವ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ। ಇಧಾಪಿ ಗಾಥಾಯ ಏವಂ ಇಮಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬತಾ ‘‘ನ ಚಾಯಂ ನಿಸಜ್ಜಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತನಯಾನುಸಾರೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ।
ಏತಮತ್ಥನ್ತಿ ಏತಂ ಥೇರಸ್ಸ ಚತುಧಾತುವವತ್ಥಾನಮುಖೇನ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನೇನ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಓಗಾಹೇತ್ವಾ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಸಮಾಪಜ್ಜನಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾ। ಇಮಂ ಉದಾನನ್ತಿ ಇಮಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಧಿಗಮದೀಪಕಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ।
ತತ್ಥ ಸತಿ ಕಾಯಗತಾ ಉಪಟ್ಠಿತಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಾ ಸತಿ ಸದ್ಧಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾನಂ ಸಮಾಧಿವೀರಿಯಪಞ್ಞಾನಂ ಯಥಾಸಕಂ ಕಿಚ್ಚನಿಪ್ಫಾದನೇನ ಸಹಾಯಭಾವಂ ಆಪನ್ನತ್ತಾ ಪಹೀನಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖಾ ತತೋ ಏವ ತಿಕ್ಖವಿಸದಭೂತಾ ಚ ಯಥಾವುತ್ತಕಾಯಸಂವರಣವಸೇನ ಏಕತ್ಥಸಮೋಸರಣವಸೇನ ಚ ಅವಿಪರೀತಸಭಾವಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೀ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಠಿತಾ ಹೋತಿ, ಏತೇನ ಕಾಯಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಧಾತೂನಂ ತನ್ನಿಸ್ಸಿತಾನಞ್ಚ ಉಪಾದಾರೂಪಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖಣವಸೇನ, ಪಚ್ಚಯೇ ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ತೇಸಂ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಲಕ್ಖಣಸಲ್ಲಕ್ಖಣವಸೇನ ಛಸು ಫಸ್ಸಾಯತನೇಸು ಸಂವುತೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತಾಯ ಕಾಯೇ ಉಪಟ್ಠಿತಾಯ ಸತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಚಕ್ಖಾದೀಸು ಫಸ್ಸಸ್ಸ ಕಾರಣಭೂತೇಸು ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಅಭಾವಿತಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹಾನಂ ಅಭಿಜ್ಝಾದೀನಂ ತಸ್ಸಾ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಞಾಣಪ್ಪವತ್ತಿಂ ಪಟಿವೇಧೇನ್ತೋ ತೇ ಪಿದಹನ್ತೋ ‘‘ತತ್ಥ ಸಂವುತೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏತೇನ ಞಾಣಸಂವರಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಸತತಂ ಭಿಕ್ಖು ಸಮಾಹಿತೋತಿ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಚ ಸಂವುತೋ ಪುಥುತ್ತಾರಮ್ಮಣೇ ಚಿತ್ತಂ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಞಾಣೇ ತಿಕ್ಖೇ ಸೂರೇ ವಹನ್ತೇ ವಿಪಸ್ಸನಾಸಮಾಧಿನಾ ತಾವ ಸತತಂ ನಿರನ್ತರಂ ಸಮಾಹಿತೋ ಅನುಲೋಮಞಾಣಾನನ್ತರಂ ಗೋತ್ರಭುಞಾಣೋದಯತೋ ಪಟ್ಠಾಯ। ಜಞ್ಞಾ ನಿಬ್ಬಾನಮತ್ತನೋತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಸುಪಿನನ್ತೇಪಿ ಅಗೋಚರಭಾವತೋ, ಅರಿಯಾನಂ ಪನ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸೇವ ಆವೇಣಿಕತ್ತಾ ಅತ್ತಸದಿಸತ್ತಾ ಚ ‘‘ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಲದ್ಧವೋಹಾರಸ್ಸ ಮಗ್ಗಫಲಞಾಣಸ್ಸ ಸಾತಿಸಯವಿಸಯಭಾವತೋ ಏಕನ್ತಸುಖಾವಹಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಸಙ್ಖತಧಾತು ‘‘ಅತ್ತನೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಜಞ್ಞಾ ಜಾನೇಯ್ಯ, ಮಗ್ಗಫಲಞಾಣೇಹಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝೇಯ್ಯ, ಸಚ್ಛಿಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತೇನ ಅರಿಯಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಅಧಿಮುತ್ತತಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅರಿಯಾ ಹಿ ಅಧಿಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿಕಾಲೇಪಿ ಏಕನ್ತೇನೇವ ನಿಬ್ಬಾನೇ ನಿನ್ನಪೋಣಪಬ್ಭಾರಭಾವೇನ ವಿಹರನ್ತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಯಸ್ಸ ಸತಿ ಕಾಯಗತಾ ಉಪಟ್ಠಿತಾ, ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಛಸು ಫಸ್ಸಾಯತನೇಸು ಸಂವುತೋ, ತತೋ ಏವ ಸತತಂ ಸಮಾಹಿತೋ ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖಕರಣೇನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಜಾನೇಯ್ಯಾತಿ ಏವಂ ಗಾಥಾಪದಾನಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಏವಂ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಮುಖೇನ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಾ ಏಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ನಿಯ್ಯಾನಮಗ್ಗಂ ದಸ್ಸೇತಿ ಧಮ್ಮರಾಜಾ।
ಅಪರೋ ನಯೋ – ಸತಿ ಕಾಯಗತಾ ಉಪಟ್ಠಿತಾತಿ ಏತೇನ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಛಸು ಫಸ್ಸಾಯತನೇಸು ಸಂವುತೋತಿ ಫಸ್ಸೋ ಆಯತನಂ ಕಾರಣಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಿ, ತೇಸು ಫಸ್ಸಾಯತನೇಸು। ಫಸ್ಸಹೇತುಕೇಸು ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸು ಸತತಂ ಭಿಕ್ಖು ಸಮಾಹಿತೋತಿ ಸತತಂ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ನಿರನ್ತರಂ ವಿಕ್ಖೇಪಾಭಾವತೋ ಸಮಾಹಿತೋ ಭಿಕ್ಖು। ಸೋ ಚಾಯಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಜಞ್ಞಾ ನಿಬ್ಬಾನಮತ್ತನೋತಿ ಏವಂ ಚತುಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಠಿತೋ ಭಿನ್ನಕಿಲೇಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ತನೋ ಕಿಲೇಸನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣೇನ ಸಯಮೇವ ಜಾನೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಅಥ ವಾ ಸತಿ ಕಾಯಗತಾ ಉಪಟ್ಠಿತಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಪರೇಸಞ್ಚ ಕಾಯಸ್ಸ ಯಥಾಸಭಾವಪರಿಞ್ಞಾದೀಪನೇನ ಥೇರಸ್ಸ ಸತಿವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತಿ ದೀಪಿತಾ। ಛಸು ಫಸ್ಸಾಯತನೇಸು ಸಂವುತೋತಿ ಚಕ್ಖಾದೀಸು ಛಸು ದ್ವಾರೇಸು ಅಚ್ಚನ್ತಸಂವರದೀಪನೇನ ಸತತವಿಹಾರಿವಸೇನ ಥೇರಸ್ಸ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಪ್ಪಕಾಸಿನೀ ಪಞ್ಞಾವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತಿ ದೀಪಿತಾ। ಸತತಂ ಭಿಕ್ಖು ಸಮಾಹಿತೋತಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಬಹುಲತಾದಸ್ಸನೇನ ನವಾನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ದಸ್ಸಿತಾ। ಏವಂಭೂತೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಜಞ್ಞಾ ನಿಬ್ಬಾನಮತ್ತನೋತಿ ಕತಕಿಚ್ಚತ್ತಾ ಉತ್ತರಿ ಕರಣೀಯಾಭಾವತೋ ಕೇವಲಂ ಅತ್ತನೋ ಅನುಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ಜಾನೇಯ್ಯ ಚಿನ್ತೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಚಿನ್ತೇತಬ್ಬಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಪಞ್ಚಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಪಿಲಿನ್ದವಚ್ಛಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೬. ಛಟ್ಠೇ ಪಿಲಿನ್ದವಚ್ಛೋತಿ ಪಿಲಿನ್ದಾತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ, ವಚ್ಛೋತಿ ಗೋತ್ತವಸೇನ ಥೇರಂ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ। ವಸಲವಾದೇನ ಸಮುದಾಚರತೀತಿ ‘‘ಏಹಿ, ವಸಲ, ಅಪೇಹಿ, ವಸಲಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಭಿಕ್ಖೂ ವಸಲವಾದೇನ ವೋಹರತಿ ಆಲಪತಿ। ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಬಹೂ ಭಿಕ್ಖೂ। ತೇ ಥೇರಂ ತಥಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅರಹಾವ ಸಮಾನೋ ಅಪ್ಪಹೀನವಾಸನತ್ತಾ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಮನ್ತೇಸೀ’’ತಿಆದಿ।
ತತ್ಥ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಮನಸಿ ಕರಿತ್ವಾತಿ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ, ವಚ್ಛ, ಭಿಕ್ಖೂ ವಸಲವಾದೇನ ಸಮುದಾಚರಸೀ’’ತಿ ಥೇರಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತೇನ ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಯಂ ವಚ್ಛೋ ಕಿಲೇಸವಾಸನಾಯ ವಸಲವಾದಂ ನ ಪರಿಚ್ಚಜತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಅತೀತೇಸುಪಿ ಅತ್ತಭಾವೇಸು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಜಾತಿಕೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ವಾ ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅತೀತಾಸು ಜಾತೀಸು ನಿವುತ್ಥಕ್ಖನ್ಧಸನ್ತಾನಂ ಮನಸಿ ಕರಿತ್ವಾ ಹತ್ಥತಲೇ ಠಪಿತಂ ಆಮಲಕಂ ವಿಯ ಪಚ್ಚಕ್ಖಕರಣವಸೇನ ಅತ್ತನೋ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ। ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಆಲಪಿ, ಅಭಾಸಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಾ ಖೋ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿ।
ತತ್ಥ ಮಾತಿ ಪಟಿಸೇಧೇ ನಿಪಾತೋ, ತಸ್ಸ ‘‘ಉಜ್ಝಾಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಮಾ ಉಜ್ಝಾಯಿತ್ಥಾತಿ ಮಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಕತ್ವಾ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥ, ಓಲೋಕಯಿತ್ಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಚ್ಛಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ ಚ ಉಜ್ಝಾಯನಸ್ಸ ಉಸೂಯನತ್ಥತ್ತಾ ಸಮ್ಪದಾನವಚನಂ। ಇದಾನಿಸ್ಸ ಅನುಜ್ಝಾಯಿತಬ್ಬೇ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಚ್ಛೋ ದೋಸನ್ತರೋ ಭಿಕ್ಖೂ ವಸಲವಾದೇನ ಸಮುದಾಚರತೀ’’ತಿ ಆಹ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಯಂ ವಚ್ಛೋ ದೋಸನ್ತರೋ ದೋಸಚಿತ್ತೋ ದೋಸೇನ ಬ್ಯಾಪಾದೇನ ದೂಸಿತಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ವಸಲವಾದೇನ ನ ಸಮುದಾಚರತಿ ‘‘ವಚ್ಛಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ।
ತತ್ಥ ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣಾನೀತಿ ಖತ್ತಿಯಾದಿಜಾತಿಅನ್ತರೇಹಿ ಅವೋಮಿಸ್ಸಾನಿ ಅನನ್ತರಿತಾನಿ। ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ಪಚ್ಚಾಜಾತಾನೀತಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ತಾನಿ ವಚ್ಛಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ಏವ ಜಾತಾನಿ, ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಸೋ ತಸ್ಸ ವಸಲವಾದೋ ದೀಘರತ್ತಂ ಸಮುದಾಚಿಣ್ಣೋತಿ ಯೋ ಏತರಹಿ ಖೀಣಾಸವೇನಪಿ ಸತಾ ಪವತ್ತಿಯತಿ, ಸೋ ತಸ್ಸ ವಚ್ಛಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಸಲವಾದೋ ದೀಘರತ್ತಂ ಇತೋ ಜಾತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉದ್ಧಂ ಆರೋಹನವಸೇನ ಪಞ್ಚಜಾತಿಸತಮತ್ತಂ ಕಾಲಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಜಾತಿಕತ್ತಾ ಸಮುದಾಚಿಣ್ಣೋ ಸಮುದಾಚರಿತೋ ಅಹೋಸಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಹಿ ಜಾತಿಸಿದ್ಧೇನ ಮಾನೇನ ಥದ್ಧಾ ಅಞ್ಞಂ ವಸಲವಾದೇನ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ। ‘‘ಅಜ್ಝಾಚಿಣ್ಣೋ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ, ಸೋ ಏವ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾತಿ ತೇನ ದೀಘರತ್ತಂ ತಥಾ ಸಮುದಾಚಿಣ್ಣಭಾವೇನ, ಏತೇನಸ್ಸ ತಥಾ ಸಮುದಾಚಾರಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ವಾಸನಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕಾ ಪನಾಯಂ ವಾಸನಾ ನಾಮ? ಯಂ ಕಿಲೇಸರಹಿತಸ್ಸಾಪಿ ಸನ್ತಾನೇ ಅಪ್ಪಹೀನಕಿಲೇಸಾನಂ ಸಮಾಚಾರಸದಿಸಸಮಾಚಾರಹೇತುಭೂತಂ, ಅನಾದಿಕಾಲಭಾವಿತೇಹಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಆಹಿತಂ ಸಾಮತ್ಥಿಯಮತ್ತಂ, ತಥಾರೂಪಾ ಅಧಿಮುತ್ತೀತಿ ವದನ್ತಿ। ತಂ ಪನೇತಂ ಅಭಿನೀಹಾರಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಞೇಯ್ಯಾವರಣಪ್ಪಹಾನವಸೇನ ಯತ್ಥ ಕಿಲೇಸಾ
ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಏತಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಪಿಲಿನ್ದವಚ್ಛಸ್ಸ ಸತಿಪಿ ವಸಲಸಮುದಾಚಾರೇ ದೋಸನ್ತರಾಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾ। ಇಮಂ ಉದಾನನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಫಲಾಧಿಗಮವಿಭಾವನಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ।
ತತ್ಥ ಯಮ್ಹಿ ನ ಮಾಯಾ ವಸತಿ ನ ಮಾನೋತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲೇ ಸನ್ತದೋಸಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದನಲಕ್ಖಣಾ ಮಾಯಾ, ‘‘ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಮ್ಪಗ್ಗಹವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ಉಣ್ಣತಿಲಕ್ಖಣೋ ಮಾನೋ ಚ ನ ವಸತಿ, ಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಗ್ಘಾತಿತತ್ತಾ ನ ಯೋ ವೀತಲೋಭೋ ಅಮಮೋ ನಿರಾಸೋತಿ ಯೋ ಚ ರಾಗಾದಿಪರಿಯಾಯವಸೇನ ಪವತ್ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಗ್ಗಹಣಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಲೋಭಸ್ಸ ಸಬ್ಬಥಾ ವಿಗತತ್ತಾ ವೀತಲೋಭೋ, ತತೋ ಏವ ರೂಪಾದೀಸು ಕತ್ಥಚಿ ಮಮಾಯನಾಭಾವತೋ ಅಮಮೋ ಅಪರಿಗ್ಗಹೋ, ಅನಾಗತಾನಮ್ಪಿ ಭವಾದೀನಂ ಅನಾಸೀಸನತೋ ನಿರಾಸೋ। ಪನುಣ್ಣಕೋಧೋತಿ ಕುಜ್ಝನಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಕೋಧಸ್ಸ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಹೀನತ್ತಾ ಪನುಣ್ಣಕೋಧೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾಘಾತೋ। ಅಭಿನಿಬ್ಬುತತ್ತೋತಿ ಯೋ ಏವಂ ಮಾಯಾಮಾನಲೋಭಕೋಧಾನಂ ಸಮುಗ್ಘಾತೇನ ತದೇಕಟ್ಠತಾಯ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಸಂಕಿಲೇಸಪಕ್ಖಸ್ಸ ಸುಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ಸಬ್ಬಸೋ ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಅಭಿನಿಬ್ಬುತಚಿತ್ತೋ ಸೀತಿಭೂತೋ। ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸೋ ಸಮಣೋ ಸ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸೋ ಏವರೂಪೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಸಬ್ಬಸೋ ಬಾಹಿತಪಾಪತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ಸೋ ಏವ ಸಮಿತಪಾಪತ್ತಾ ಸಮಚರಿಯಾಯ ಚ ಸಮಣೋ, ಸೋ ಏವ ಚ ಸಬ್ಬಸೋ ಭಿನ್ನಕಿಲೇಸತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖು ನಾಮ। ಏವಂಭೂತೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಚ್ಛೋ ಸೋ ಕಥಂ ದೋಸನ್ತರೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದಿಂ ಪವತ್ತೇಯ್ಯ, ಕೇವಲಂ ಪನ ವಾಸನಾಯ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ವಸಲವಾದೇನ ಸಮುದಾಚರತೀತಿ।
ಛಟ್ಠಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಸಕ್ಕುದಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೭. ಸತ್ತಮೇ ಸತ್ತಾಹಂ ಏಕಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ ಅಞ್ಞತರಂ ಸಮಾಧಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಕೇಚಿ ತಾವ ಆಹು ‘‘ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಧಿ ಇಧ ‘ಅಞ್ಞತರೋ ಸಮಾಧೀ’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ’’ತಿ। ತಞ್ಹಿ ಸೋ ಆಯಸ್ಮಾ
‘‘ಅಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಾವದೇ ಆಕಙ್ಖಾಮಿ ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ, ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ…ಪೇ॰… ವಿಹರಾಮಿ। ಕಸ್ಸಪೋಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಾವದೇ ಆಕಙ್ಖತಿ ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ…ಪೇ॰… ವಿಹರತೀ’’ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೨.೧೫೨) –
ಆದಿನಾ ನವಾನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಛಳಭಿಞ್ಞಾದಿಭೇದೇ
ಪೋರಾಣಾ ಪನಾಹು – ಅಞ್ಞತರಂ ಸಮಾಧಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ। ಕಥಂ ಪನ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿ ಸಮಾಧೀತಿ ವುತ್ತಾ? ಸಮಾಧಾನಟ್ಠೇನ। ಕೋ ಪನಾಯಂ ಸಮಾಧಾನಟ್ಠೋ? ಸಮ್ಮದೇವ ಆಧಾತಬ್ಬತಾ। ಯಾ ಹಿ ಏಸಾ ಪಚ್ಚನೀಕಧಮ್ಮೇಹಿ ಅಕಮ್ಪನೀಯಾ ಬಲಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಮಥಬಲಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲನ್ತಿ ಇಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಬಲೇಹಿ, ಅನಿಚ್ಚದುಕ್ಖಾನತ್ತನಿಬ್ಬಿದಾವಿರಾಗನಿರೋಧಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗವಿವಟ್ಟಾನುಪಸ್ಸನಾ ಚತ್ತಾರಿ ಮಗ್ಗಞಾಣಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಚ ಫಲಞಾಣಾನೀತಿ ಇಮೇಸಂ
‘‘ಕಥಂ ದ್ವೀಹಿ ಬಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಸೋಳಸಹಿ ಞಾಣಚರಿಯಾಹಿ ನವಹಿ ಸಮಾಧಿಚರಿಯಾಹಿ ವಸೀಭಾವತಾಯ ಸಞ್ಞಾನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಞಾಣ’’ನ್ತಿ (ಪಟಿ॰ ಮ॰ ೧.೮೩) –
ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ದ್ವೀಹಿ ಬಲೇಹೀ’’ತಿ ದ್ವೇ ಬಲಾನಿ ಸಮಥಬಲಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಬಲನ್ತಿ ವಿತ್ಥಾರೋ। ಸಾಯಂ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಕಥಾ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ೨.೮೬೭ ಆದಯೋ) ಸಂವಣ್ಣಿತಾವ। ಕಸ್ಮಾ ಪನಾಯಂ ಥೇರೋ
ವುಟ್ಠಾಸೀತಿ ಅರಹತ್ತಫಲಚಿತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ವುಟ್ಠಾಸಿ। ನಿರೋಧಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ ಹಿ ಅರಹಾ ಚೇ ಅರಹತ್ತಫಲಸ್ಸ, ಅನಾಗಾಮೀ ಚೇ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೇನ ವುಟ್ಠಿತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ।
ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ದಾತುಕಾಮೋ ಹೋತೀತಿ ಕಥಂ ತಸ್ಸ ದಾತುಕಾಮತಾ ಜಾತಾ? ಯಾನಿ ‘‘ತಾನಿ ಪಞ್ಚಮತ್ತಾನಿ ದೇವತಾಸತಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾನಿ, ತಾ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ದೇವರಞ್ಞೋ ಪರಿಚಾರಿಕಾ ಕಕುಟಪಾದಿನಿಯೋ ಪುಬ್ಬೇ ‘‘ಅಯ್ಯೋ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ರಾಜಗಹಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸತಿ, ಗಚ್ಛಥ ಥೇರಸ್ಸ ದಾನಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಸಕ್ಕೇನ ಪೇಸಿತಾ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ದಿಬ್ಬಾಹಾರಂ ದಾತುಕಾಮಾ ಠಿತಾ ಥೇರೇನ ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ…ಪೇ॰… ತಸರಂ ಪೂರೇತೀ’’ತಿ।
ತತ್ಥ ತನ್ತಂ ವಿನಾತೀತಿ ಪಸಾರಿತತನ್ತಂ ವಿನನ್ತೋ ವಿಯ ಹೋತಿ। ತಸರಂ ಪೂರೇತೀತಿ ತಸರವಟ್ಟಿಂ ವಡ್ಢೇನ್ತೀ ವಿಯ। ಯೇನ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ದೇವಾನಮಿನ್ದಸ್ಸ ನಿವೇಸನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಥೇರೋ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ‘‘ದುಗ್ಗತಜನಸಙ್ಗಹಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಗರಾಭಿಮುಖೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ…ಪೇ॰… ಅದಾಸೀ’’ತಿ।
ತತ್ಥ ಘಟಿಯಾತಿ ಭತ್ತಘಟಿತೋ। ‘‘ಘಟಿಓದನ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ತಸ್ಸ ಘಟಿಓದನಂ ನಾಮ ದೇವಾನಂ ಕೋಚಿ ಆಹಾರವಿಸೇಸೋತಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ। ಉದ್ಧರಿತ್ವಾತಿ ಕುತೋಚಿ ಭಾಜನತೋ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ। ಅನೇಕಸೂಪೋ ಅನೇಕಸೂಪೋತಿ ಮುಗ್ಗಮಾಸಾದಿಸೂಪೇಹಿ ಚೇವ ಖಜ್ಜವಿಕತೀಹಿ ಚ ಅನೇಕವಿಧಸೂಪೋ। ಅನೇಕಬ್ಯಞ್ಜನೋತಿ ನಾನಾವಿಧಉತ್ತರಿಭಙ್ಗೋ। ಅನೇಕರಸಬ್ಯಞ್ಜನೋತಿ ಅನೇಕೇಹಿ ಸೂಪೇಹಿ ಚೇವ ಬ್ಯಞ್ಜನೇಹಿ ಚ ಮಧುರಾದಿಮೂಲರಸಾನಞ್ಚೇವ ಸಮ್ಭಿನ್ನರಸಾನಞ್ಚ ಅಭಿಬ್ಯಞ್ಜಕೋ, ನಾನಗ್ಗರಸಸೂಪಬ್ಯಞ್ಜನೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಸೋ ಕಿರ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಥೇರಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಠಪಿತಕಾಲೇ ರಾಜಗಹನಗರಂ ಅತ್ತನೋ ದಿಬ್ಬಗನ್ಧೇನ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿ, ತತೋ ಥೇರೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಪುರಿಸೋ ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖೋ, ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಅತಿವಿಯ ಪಣೀತೋ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಭೋಜನಸದಿಸೋ। ಕೋ ನು ಖೋ ಏಸೋ’’ತಿ? ಅಥ ನಂ ‘‘ಸಕ್ಕೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಭಾರಿಯಂ ತೇ, ಕೋಸಿಯ, ಕಮ್ಮಂ ಕತಂ ದುಗ್ಗತಾನಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ವಿಲುಮ್ಪನ್ತೇನ, ಅಜ್ಜ ಮಯ್ಹಂ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಕೋಚಿದೇವ ದುಗ್ಗತೋ ಸೇನಾಪತಿಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಲಭೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ‘‘ಕೋ ಮಯಾ ದುಗ್ಗತತರೋ ಅತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ಕಥಂ ತ್ವಂ ದುಗ್ಗತೋ ದೇವರಜ್ಜಸಿರಿಂ ಅನುಭವನ್ತೋ’’ತಿ? ‘‘ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ನಾಮೇತಂ, ಮಯಾ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಏತದಹೋಸೀ’’ತಿಆದಿ।
ತತ್ಥ ಕೋಸಿಯಾತಿ ಸಕ್ಕಂ ದೇವಾನಮಿನ್ದಂ ಗೋತ್ತೇನ ಆಲಪತಿ। ಪುಞ್ಞೇನ ಅತ್ಥೋತಿ ಪುಞ್ಞೇನ ಪಯೋಜನಂ। ಅತ್ಥೀತಿ ವಚನಸೇಸೋ। ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾತಿ ಪಥವಿತೋ ವೇಹಾಸಂ ಅಭಿಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ। ಆಕಾಸೇ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇತಿ ಆಕಾಸಮೇವ ಪರಿಯಾಯಸದ್ದೇನ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇತಿ ವದನ್ತಿ। ಅಥ ವಾ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಸಙ್ಖಾತೇ ಆಕಾಸೇ ನ ಕಸಿಣುಗ್ಘಾಟಿಮಾದಿಆಕಾಸೇತಿ ವಿಸೇಸೇನ್ತೋ ವದತಿ। ಅಹೋ ದಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಹೋತಿ ಅಚ್ಛರಿಯತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ। ಸಕ್ಕೋ ಹಿ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ, ‘‘ಯಸ್ಮಾ ನಿರೋಧಾ ವುಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸಹತ್ಥೇನ ಚಿತ್ತೀಕತ್ವಾ ಅನಪವಿದ್ಧಂ ಕಾಲೇನ ಪರೇಸಂ ಅನುಪಹಚ್ಚ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ ಪುರಕ್ಖತ್ವಾ ಇದಮೀದಿಸಂ ಮಯಾ ದಿಬ್ಬಭೋಜನದಾನಂ ದಿನ್ನಂ, ತಸ್ಮಾ ಖೇತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸಮ್ಪತ್ತಿ ಚಿತ್ತಸಮ್ಪತ್ತೀತಿ, ತಿವಿಧಾಯಪಿ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಸಬ್ಬಙ್ಗಸಮ್ಪನ್ನಂ ವತ ಮಯಾ ದಾನಂ ಪವತ್ತಿತ’’ನ್ತಿ ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಚಿತ್ತಜಾತೋ ತದಾ ಅತ್ತನೋ ಹದಯಬ್ಭನ್ತರಗತಂ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ ಸಮುಗ್ಗಿರನ್ತೋ ‘‘ಅಹೋ ದಾನ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ದಾನಸ್ಸ ವುತ್ತನಯೇನ ಉತ್ತಮದಾನಭಾವಂ ಖೇತ್ತಙ್ಗತಭಾವಞ್ಚ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪರಮದಾನಂ ಕಸ್ಸಪೇ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತ’’ನ್ತಿ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ।
ಏವಂ ಪನ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಉದಾನೇನ್ತಸ್ಸ ಭಗವಾ ವಿಹಾರೇ ಠಿತೋಯೇವ ದಿಬ್ಬಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಪಸ್ಸಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಕ್ಕಂ ದೇವಾನಮಿನ್ದಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತ’’ನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ತೇನ ಕತ’’ನ್ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ದಾನಂ ಅದಾಸಿ, ತೇನ ಚ ಅತ್ತಮನೋ ಉದಾನೇಸೀ’’ತಿ ಆಹ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಸ್ಸೋಸಿ ಖೋ ಭಗವಾ ದಿಬ್ಬಾಯ ಸೋತಧಾತುಯಾ’’ತಿಆದಿ।
ತತ್ಥ ದಿಬ್ಬಾಯ ಸೋತಧಾತುಯಾತಿ ದಿಬ್ಬಸದಿಸತ್ತಾ ದಿಬ್ಬಾ। ದೇವತಾನಞ್ಹಿ ಸುಚರಿತಕಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಪಿತ್ತಸೇಮ್ಹರುಹಿರಾದೀಹಿ ಅಪಲಿಬುದ್ಧಾ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸವಿನಿಮುತ್ತತಾಯ ದೂರೇಪಿ ಆರಮ್ಮಣಂ ಗಹೇತುಂ ಸಮತ್ಥಾ ದಿಬ್ಬಪಸಾದಸೋತಧಾತು ಹೋತಿ। ಅಯಞ್ಚಾಪಿ ಭಗವತೋ ವೀರಿಯಭಾವನಾಬಲನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಞಾಣಮಯಾ ಸೋತಧಾತು ತಾದಿಸಾ ಏವಾತಿ ದಿಬ್ಬಸದಿಸತ್ತಾ ದಿಬ್ಬಾ। ಅಪಿ ಚ ದಿಬ್ಬವಿಹಾರವಸೇನ ಪಟಿಲದ್ಧತ್ತಾ ಅತ್ತನಾ ಚ ದಿಬ್ಬವಿಹಾರಸನ್ನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾಪಿ ದಿಬ್ಬಾ। ಸವನಟ್ಠೇನ ಚ ಸಭಾವಧಾರಣಟ್ಠೇನ ಚ ಸೋತಧಾತು, ಸೋತಧಾತುಯಾಪಿ ಕಿಚ್ಚಕರಣೇನ ಸೋತಧಾತು ವಿಯಾತಿ ಸೋತಧಾತು, ತಾಯ ದಿಬ್ಬಾಯ ಸೋತಧಾತುಯಾ। ವಿಸುದ್ಧಾಯಾತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಾಯ ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸಾಯ। ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಿಕಾಯಾತಿ ಮನುಸ್ಸೂಪಚಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸದ್ದಸ್ಸವನೇನ ಮಾನುಸಿಕಮಂಸಸೋತಧಾತುಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತಾಯ।
ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಗುಣವಿಸೇಸೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ಪುರಿಸಾತಿಸಯಂ ದೇವಾಪಿ ಮನುಸ್ಸಾಪಿ ಆದರಜಾತಾ ಅತಿವಿಯ ಪಿಹಯನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾ ತದತ್ಥದೀಪನಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ।
ತತ್ರ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಙ್ಗಸಙ್ಖಾತಂ ಧುತಙ್ಗಂ ಸಮಾದಾಯ ತಸ್ಸ ಪರಿಪೂರಣೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಸ್ಸ। ನನು ಚಾಯಂ ಗಾಥಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಭಾಸಿತಾ, ಥೇರೋ ಚ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಧುತವಾದಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ತೇರಸಧುತಙ್ಗಧರೋ, ಸೋ ಕಸ್ಮಾ ಏಕೇನೇವ ಧುತಙ್ಗೇನ ಕಿತ್ತಿತೋತಿ? ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನಾಯಂ ನಿದ್ದೇಸೋ। ಅಥ ವಾ ದೇಸನಾಮತ್ತಮೇತಂ, ಇಮಿನಾ ದೇಸನಾಸೀಸೇನ ಸಬ್ಬೇಪಿಸ್ಸ ಧುತಙ್ಗಾ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಅಥ ವಾ ‘‘ಯಥಾಪಿ ಭಮರೋ ಪುಪ್ಫ’’ನ್ತಿ (ಧ॰ ಪ॰ ೪೯) ಗಾಥಾಯ ವುತ್ತನಯೇನ ಪರಮಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ಕುಲಾನುದ್ದಯತಾಯ ಚಸ್ಸ ಸಬ್ಬಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕವತ್ತಂ ಅಕ್ಖಣ್ಡೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸಾತಿಸಯಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಪಕಾಸನತ್ಥಂ ‘‘ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಸ್ಸಾತಿ ಚ ಪಿಹಯನ್ತೀತಿ ಪದಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪದಾನವಚನಂ, ತಂ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಅತ್ತಭರಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಅಪ್ಪಾನಿ ಚ ತಾನಿ ಸುಲಭಾನಿ ಅನವಜ್ಜಾನೀ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೨೭; ಇತಿವು॰ ೧೦೧) ಏವಂ ವುತ್ತೇಹಿ ಅಪ್ಪಾನವಜ್ಜಸುಲಭರೂಪೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಅತ್ತಾನಮೇವ ಅನಞ್ಞಪೋಸಿನೋತಿ ಆಮಿಸಸಙ್ಗಣ್ಹನೇನ ಅಞ್ಞೇ ಸಿಸ್ಸಾದಿಕೇ ಪೋಸೇತುಂ ಅನುಸ್ಸುಕ್ಕತಾಯ ಅನಞ್ಞಪೋಸಿನೋ। ಪದದ್ವಯೇನಸ್ಸ ಕಾಯಪರಿಹಾರಿಕೇನ ಚೀವರೇನ ಕುಚ್ಛಿಪರಿಹಾರಿಕೇನ ಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ ವಿಚರಣತೋ ಸಲ್ಲಹುಕವುತ್ತಿತಂ ಸುಭರತಂ ಪರಮಞ್ಚ ಸನ್ತುಟ್ಠಿಂ ಅತ್ತಭರಸ್ಸಾತಿ ಏಕವಚನಿಚ್ಛಾಯ ಅತ್ತಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ ಏಕಂಯೇವ ಇಮಂ ಅತ್ತಾನಂ ಭರತಿ, ನ ಇತೋ ಪರಂ ಅಞ್ಞನ್ತಿ ಅತ್ತಭರೋ, ತತೋ ಏವ ಅತ್ತನಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪೋಸೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಅನಞ್ಞಪೋಸೀ, ತಸ್ಸ ಅತ್ತಭರಸ್ಸ ಅನಞ್ಞಪೋಸಿನೋ। ಪದದ್ವಯೇನಪಿ ಖೀಣಾಸವಭಾವೇನ ಆಯತಿಂ ಅನಾದಾನತಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ದೇವಾ ಪಿಹಯನ್ತಿ…ಪೇ॰… ಸತೀಮತೋತಿ ತಂ ಅಗ್ಗಫಲಾಧಿಗಮೇನ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸದರಥಪರಿಳಾಹಾನಂ ವೂಪಸಮೇನ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಉಪಸನ್ತಂ, ಸತಿವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಸತೋಕಾರಿತಾಯ ಸತಿಮನ್ತಂ, ತತೋ ಏವ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಾದೀಸು ತಾದಿಲಕ್ಖಣಪ್ಪತ್ತಂ ಖೀಣಾಸವಂ ಸಕ್ಕಾದಯೋ ದೇವಾ ಪಿಹಯನ್ತಿ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಸೀಲಾದಿಗುಣವಿಸೇಸೇಸು ಬಹುಮಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಾ ಆದರಂ ಜನೇನ್ತಿ, ಪಗೇವ ಮನುಸ್ಸಾತಿ।
ಸತ್ತಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೮. ಅಟ್ಠಮೇ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತನ್ತಿ ಏಕಾಸನಿಕಖಲುಪಚ್ಛಾಭತ್ತಿಕಾನಂ ಪಾತೋವ ಭುತ್ತಾನಂ ಅನ್ತೋಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೋಪಿ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಮೇವ, ಇಧ ಪನ ಪಕತಿಭತ್ತಸ್ಸೇವ ಪಚ್ಛತೋ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತಾನನ್ತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತತೋ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತಾನಂ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ನಿಟ್ಠಾಪನವಸೇನ ತತೋ ನಿವತ್ತಾನಂ। ಕರೇರಿಮಣ್ಡಲಮಾಳೇತಿ ಏತ್ಥ ಕರೇರೀತಿ ವರುಣರುಕ್ಖಸ್ಸ ನಾಮಂ। ಸೋ ಕಿರ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಾ ಮಣ್ಡಪಸ್ಸ ಸಾಲಾಯ ಚ ಅನ್ತರೇ ಹೋತಿ, ತೇನ ಗನ್ಧಕುಟೀಪಿ
ಕಾಲೇನ ಕಾಲನ್ತಿ ಕಾಲೇ ಕಾಲೇ ಅನ್ತರನ್ತರಾ, ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮನಾಪಿಕೇತಿ ಮನವಡ್ಢಕೇ, ಪಿಯರೂಪೇ ಇಟ್ಠೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಭಾವೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲವಸೇನ ಚ ದ್ವಾರವಸೇನ ಚ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಹಿ ಇಟ್ಠಾಭಿಮತೋ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಅನಿಟ್ಠೋ ಹೋತಿ, ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಅನಿಟ್ಠಾಭಿಮತೋ ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಇಟ್ಠೋ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪೇ ಪಸ್ಸಿತುನ್ತಿ ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠೋ ಉಪಾಸಕೇಹಿ ಗೇಹಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಪೂಜಾಸಕ್ಕಾರಕರಣತ್ಥಂ ಉಪನೀತೇಸು ಆಸನವಿತಾನಾದೀಸು ನಾನಾವಿರಾಗಸಮುಜ್ಜಲವಣ್ಣಸಙ್ಖಾತೇ ರಜನೀಯೇ ಅಞ್ಞೇ ಚ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕರೂಪೇ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಿಕವಿಞ್ಞಾಣೇಹಿ ಪಸ್ಸಿತುಂ। ಸದ್ದೇತಿ ತಥೇವ ಇಸ್ಸರಜನಾನಂ ಗೇಹಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ತೇಸಂ ಪಯುತ್ತೇ ಗೀತವಾದಿತಸದ್ದೇ ಸೋತುಂ। ಗನ್ಧೇತಿ ತಥಾ ತೇಹಿ ಪೂಜಾಸಕ್ಕಾರವಸೇನ ಉಪನೀತೇ ಪುಪ್ಫಧೂಮಾದಿಗನ್ಧೇ ಘಾಯಿತುಂ। ರಸೇತಿ ತೇಹಿ ದಿನ್ನಾಹಾರಪರಿಭೋಗೇ ನಾನಗ್ಗರಸೇ ಸಾಯಿತುಂ। ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇತಿ ಮಹಗ್ಘಪಚ್ಚತ್ಥರಣೇಸು ‘‘ಸಕ್ಕತೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ।
ಕಿಂ ಪನ ಅಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಾನಂ ಅಯಂ ನಯೋ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ? ಲಬ್ಭತಿ। ತೇಸಮ್ಪಿ ಹಿ ನಿಮನ್ತನಸಲಾಕಭತ್ತಾದಿಅತ್ಥಂ ಗಾಮಂ ಗತಕಾಲೇ ಉಳಾರವಿಭವಾ ಉಪಾಸಕಾ ತಥಾ ಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಂ ಕರೋನ್ತಿಯೇವ, ತಂ ಪನ ಅನಿಯತಂ। ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಾನಂ ಪನ ತದಾ ನಿಚ್ಚಮೇವ ತತ್ಥ ಪೂಜಾಸಕ್ಕಾರಂ ಕರಿಯಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ, ಸಕ್ಕಾರಗರುತಾಯ ಅನಿಸ್ಸರಣಮಗ್ಗೇ ಠತ್ವಾ, ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರವಸೇನ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಏವಮಾಹಂಸು। ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಹನ್ದಾವುಸೋ, ಮಯಮ್ಪಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಾ ಹೋಮಾ’’ತಿಆದಿ।
ತತ್ಥ ಹನ್ದಾತಿ ವೋಸ್ಸಗ್ಗತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ। ಲಚ್ಛಾಮಾತಿ ಲಭಿಸ್ಸಾಮ। ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ತತ್ಥ ಸುರಭಿಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ತೇಸಂ ತಂ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪಂ ಸುತ್ವಾ
ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಸನ್ತುಟ್ಠಿತಾಸಲ್ಲೇಖಾನಂ ವಸೇನ ಕಿಲೇಸೇ ಧುನಿತುಂ ತಣ್ಹಂ ವಿಸೋಸೇತುಂ ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಸ್ಸ ಸತೋ ದೇವಾ ಪಿಹಯನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಆದರಜಾತಾ ಪಿಯಾಯನ್ತಿ, ನ ಇತೋ ಅಞ್ಞಥಾ’’ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾ ತದತ್ಥದೀಪನಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ।
ತತ್ಥ ನೋ ಚೇ ಸದ್ದಸಿಲೋಕನಿಸ್ಸಿತೋತಿ ‘‘ಅಹೋ ಅಯ್ಯೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಪರಮಸಲ್ಲೇಖವುತ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪರೇಹಿ ಕಿತ್ತಿತಬ್ಬಸದ್ದಸಙ್ಖಾತಂ ಸಿಲೋಕಂ। ತಣ್ಹಾಯ ನಿಸ್ಸಿತೋ ನ ಹೋತಿ ಚೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸದ್ದೋ ವಾ ಸಮ್ಮುಖಾ ವಣ್ಣಭಣನಥುತಿಘೋಸೋ, ಸಿಲೋಕೋ ಪರಮ್ಮುಖಭೂತಾ ಪಸಂಸಾ ಪತ್ಥಟಯಸತಾ ವಾ। ಸೇಸಂ ಅನನ್ತರಸುತ್ತೇ ವುತ್ತನಯಮೇವ।
ಅಟ್ಠಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಸಿಪ್ಪಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೨೯. ನವಮೇ ಕೋ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಸಿಪ್ಪಂ ಜಾನಾತೀತಿ, ಆವುಸೋ, ಅಮ್ಹೇಸು ಇಧ ಸನ್ನಿಪತಿತೇಸು ಕೋ ನು ಜೀವಿತನಿಮಿತ್ತಂ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ‘‘ಸಿಪ್ಪ’’ನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಆಜೀವಂ ವಿಜಾನಾತಿ? ಕೋ ಕಿಂ ಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖೀತಿ ಕೋ ದೀಘರತ್ತಂ ಸಿಪ್ಪಾಚರಿಯಕುಲಂ ಪಯಿರುಪಾಸಿತ್ವಾ ಆಗಮತೋ ಪಯೋಗತೋ ಚ ಹತ್ಥಿಸಿಪ್ಪಾದೀಸು ಕಿಂ ಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖಿ? ಕತರಂ ಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಪ್ಪಾನಂ ಅಗ್ಗನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಂ ಅಗಾರಯ್ಹತಾಯ ಮಹಪ್ಫಲತಾಯ ಅಕಿಚ್ಛಸಿದ್ಧಿಯಾ ಚ ಕತರಂ ಸಿಪ್ಪಂ ಅಗ್ಗಂ ಉತ್ತಮಂ? ಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸುಖೇನ ಸಕ್ಕಾ ಜೀವಿತುನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತತ್ಥೇಕಚ್ಚೇತಿ ತೇಸು ಭಿಕ್ಖೂಸು ಏಕಚ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖೂ। ಯೇ ಹತ್ಥಾಚರಿಯಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ತೇ। ಏವಮಾಹಂಸೂತಿ ತೇ ಏವಂ ಭಣಿಂಸು। ಇತೋ ಪರಮ್ಪಿ ‘‘ಏಕಚ್ಚೇ’’ತಿ ವುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಹತ್ಥಿಸಿಪ್ಪನ್ತಿ ಅಸ್ಸಸಿಪ್ಪನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ರಥಸಿಪ್ಪಂ ಪನ ರಥಯೋಗ್ಗಾನಂ ದಮನಸಾರಣಾದಿವಿಧಾನವಸೇನ ಚೇವ ರಥಸ್ಸ ಕರಣವಸೇನ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಧನುಸಿಪ್ಪನ್ತಿ ಇಸ್ಸಾಸಸಿಪ್ಪಂ, ಯೋ ಧನುಬ್ಬೇಧೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಥರುಸಿಪ್ಪನ್ತಿ ಸೇಸಆವುಧಸಿಪ್ಪಂ। ಮುದ್ದಾಸಿಪ್ಪನ್ತಿ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾಯ ಗಣನಸಿಪ್ಪಂ। ಗಣನಸಿಪ್ಪನ್ತಿ ಅಚ್ಛಿದ್ದಕಗಣನಸಿಪ್ಪಂ। ಸಙ್ಖಾನಸಿಪ್ಪನ್ತಿ ಸಙ್ಕಲನಪಟುಪ್ಪಾದನಾದಿವಸೇನ ಪಿಣ್ಡಗಣನಸಿಪ್ಪಂ। ತಂ ಯಸ್ಸ ಪಗುಣಂ ಹೋತಿ, ಸೋ ರುಕ್ಖಮ್ಪಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏತ್ತಕಾನಿ ಏತ್ಥ ಪಣ್ಣಾನೀ’’ತಿ ಗಣಿತುಂ ಜಾನಾತಿ। ಲೇಖಾಸಿಪ್ಪನ್ತಿ ನಾನಾಕಾರೇಹಿ ಅಕ್ಖರಲಿಖನಸಿಪ್ಪಂ, ಲಿಪಿಞಾಣಂ ವಾ। ಕಾವೇಯ್ಯಸಿಪ್ಪನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಚಿನ್ತಾವಸೇನ ವಾ ಪರತೋ ಪಟಿಲದ್ಧಸುತವಸೇನ ವಾ, ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಅಯಮತ್ಥೋ, ಏವಂ ನಂ ಯೋಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ಥವಸೇನ ವಾ, ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಕಬ್ಬಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ತಪ್ಪಟಿಭಾಗಂ ಕಬ್ಬಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ
‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕವೀ – ಚಿನ್ತಾಕವಿ, ಸುತಕವಿ, ಅತ್ಥಕವಿ, ಪಟಿಭಾನಕವೀ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೨೩೧)।
ಲೋಕಾಯತಸಿಪ್ಪನ್ತಿ ‘‘ಕಾಕೋ ಸೇತೋ ಅಟ್ಠೀನಂ ಸೇತತ್ತಾ, ಬಲಾಕಾ ರತ್ತಾ ಲೋಹಿತಸ್ಸ ರತ್ತತ್ತಾ’’ತಿ ಏವಮಾದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಂ ಪರಲೋಕನಿಬ್ಬಾನಾನಂ ಪಟಿಸೇಧಕಂ ವಿತಣ್ಡಸತ್ಥಸಿಪ್ಪಂ। ಖತ್ತವಿಜ್ಜಾಸಿಪ್ಪನ್ತಿ ಅಬ್ಭೇಯ್ಯಮಾಸುರಕ್ಖಾದಿನೀತಿಸತ್ಥಸಿಪ್ಪಂ। ಇಮಾನಿ ಕಿರ ದ್ವಾದಸ ಮಹಾಸಿಪ್ಪಾನಿ ನಾಮ। ತೇನೇವಾಹ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ‘‘ಸಿಪ್ಪಾನಂ ಅಗ್ಗ’’ನ್ತಿ।
ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಏತಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾಯತನಾನಂ ಜೀವಿಕತ್ಥತಾಯ ವಟ್ಟದುಕ್ಖತೋ ಅನಿಸ್ಸರಣಭಾವಂ
ತತ್ಥ ಅಸಿಪ್ಪಜೀವೀತಿ ಚತುನ್ನಂ ತಣ್ಹುಪ್ಪಾದಾನಂ ಸಮುಚ್ಛೇದವಿಕ್ಖಮ್ಭನೇನ ಪಚ್ಚಯಾಸಾಯ ವಿಸೋಸಿತತ್ತಾ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಿಕಂ ನ ಕಪ್ಪೇತೀತಿ ಅಸಿಪ್ಪಜೀವೀ, ಏತೇನ ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಲಹೂತಿ ಅಪ್ಪಕಿಚ್ಚತಾಯ ಸಲ್ಲಹುಕವುತ್ತಿತಾಯ ಚ ಲಹು ಅಬಹುಲಸಮ್ಭಾರೋ, ಏತೇನ ಚತುಪಚ್ಚಯಸನ್ತೋಸಸಿದ್ಧಂ ಸುಭರತಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅತ್ಥಕಾಮೋತಿ ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಅತ್ಥಮೇವ ಕಾಮೇತೀತಿ ಅತ್ಥಕಾಮೋ, ಏತೇನ ಸತ್ತಾನಂ ಅನತ್ಥಪರಿವಜ್ಜನಸ್ಸ ಪಕಾಸಿತತ್ತಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಂ ದಸ್ಸೇತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಅನತ್ಥವಿರಮಣಪರಿದೀಪನತೋ। ಯತಿನ್ದ್ರಿಯೋತಿ ಚಕ್ಖಾದೀನಂ ಛನ್ನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಅಭಿಜ್ಝಾದ್ಯಪ್ಪವತ್ತಿತೋ ಸಂಯಮೇನ ಯತಿನ್ದ್ರಿಯೋ, ಏತೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಸೀಲಂ ವುತ್ತಂ। ಸಬ್ಬಧಿ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋತಿ ಏವಂ ಸುಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲೋ ಚತುಪಚ್ಚಯಸನ್ತೋಸೇ ಅವಟ್ಠಿತೋ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯಂ ನಾಮರೂಪಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪವತ್ತಿತೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇಹಿ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪಹೀನತ್ತಾ ಸಬ್ಬಧಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಭವಾದೀಸು ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ।
ಅನೋಕಸಾರೀ ಅಮಮೋ ನಿರಾಸೋತಿ ತಥಾ ಸಬ್ಬಧಿ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತತ್ತಾ ಏವ ಓಕಸಙ್ಖಾತೇಸು ಛಸುಪಿ ಆಯತನೇಸು ತಣ್ಹಾಭಿಸರಣಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ ಅನೋಕಸಾರೀ, ರೂಪಾದೀಸು ಕತ್ಥಚಿ ಮಮಙ್ಕಾರಾಭಾವತೋ ಅಮಮೋ, ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಅನಾಸೀಸನತೋ ನಿರಾಸೋ। ಹಿತ್ವಾ ಮಾನಂ ಏಕಚರೋ ಸ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಏವಂಭೂತೋ ಚ ಸೋ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಿಸಮಕಾಲಮೇವ ಅನವಸೇಸಂ ಮಾನಂ ಹಿತ್ವಾ ಪಜಹಿತ್ವಾ ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಯ ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಂ ಅಕತ್ವಾ ಪವಿವೇಕಕಾಮತಾಯ ತಣ್ಹಾಸಹಾಯವಿರಹೇನ ಚ ಸಬ್ಬಿರಿಯಾಪಥೇಸು ಏಕಚರೋ, ಸೋ ಸಬ್ಬಸೋ ಭಿನ್ನಕಿಲೇಸತ್ತಾ ಪರಮತ್ಥತೋ ಭಿಕ್ಖು ನಾಮ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಅಸಿಪ್ಪಜೀವೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಲೋಕಿಯಗುಣಾ ಕಥಿತಾ, ‘‘ಸಬ್ಬಧಿ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಲೋಕುತ್ತರಗುಣಾ ಕಥಿತಾ। ತತ್ಥ ಅಸಿಪ್ಪಜೀವೀತಿಆದಿ ‘‘ವಿಭವೇ ಠಿತಸ್ಸೇವ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ನ ಸಿಪ್ಪಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತಸ್ಸ, ತಸ್ಮಾ ಸಿಪ್ಪೇಸು ಸಾರಗ್ಗಹಣಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅಧಿಸೀಲಾದೀಸುಯೇವ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ನವಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಲೋಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೩೦. ದಸಮೇ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾತಿ ಏತ್ಥ ಆಸಯಾನುಸಯಞಾಣಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಞಾಣಞ್ಚ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖು ನಾಮ। ಯಥಾಹ –
‘‘ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಭಗವಾ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ಸತ್ತೇ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖೇ ಮಹಾರಜಕ್ಖೇ ತಿಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯೇ ಮುದಿನ್ದ್ರಿಯೇ’’ತಿಆದಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೮೩; ೨.೩೩೯)।
ಲೋಕನ್ತಿ ತಯೋ ಲೋಕಾ – ಓಕಾಸಲೋಕೋ, ಸಙ್ಖಾರಲೋಕೋ, ಸತ್ತಲೋಕೋತಿ। ತತ್ಥ –
‘‘ಯಾವತಾ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಪರಿಹರನ್ತಿ,
ದಿಸಾ ಭನ್ತಿ ವಿರೋಚನಾ।
ತಾವ ಸಹಸ್ಸಧಾ ಲೋಕೋ,
ಏತ್ಥ ತೇ ವತ್ತತೀ ವಸೋ’’ತಿ॥ –
ಆದೀಸು (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೫೦೩) ಓಕಾಸಲೋಕೋ। ‘‘ಏಕೋ ಲೋಕೋ – ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾ, ದ್ವೇ ಲೋಕಾ – ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚ, ತಯೋ ಲೋಕಾ – ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ
ತತ್ಥ ಲೋಕೀಯತಿ ವಿಚಿತ್ತಾಕಾರತೋ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಚಕ್ಕವಾಳಸಙ್ಖಾತೋ ಲೋಕೋ ಓಕಾಸಲೋಕೋ, ಸಙ್ಖಾರೋ ಲುಜ್ಜತಿ ಪಲುಜ್ಜತೀತಿ ಲೋಕೋ, ಲೋಕೀಯತಿ ಏತ್ಥ ಪುಞ್ಞಪಾಪಂ ತಬ್ಬಿಪಾಕೋ ಚಾತಿ ಸತ್ತಲೋಕೋ। ತೇಸು ಭಗವಾ ಮಹಾಕರುಣಾಯ ಅನುಕಮ್ಪಮಾನೋ ಸಂಸಾರದುಕ್ಖತೋ ಮೋಚೇತುಕಾಮೋ ಸತ್ತಲೋಕಂ ಓಲೋಕೇಸಿ। ಕತಮಸ್ಸ ಪನ ಸತ್ತಾಹಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇನ ಓಲೋಕೇಸಿ? ಪಠಮಸ್ಸ ಸತ್ತಾಹಸ್ಸ। ಭಗವಾ ಹಿ ಪಲ್ಲಙ್ಕಸತ್ತಾಹಸ್ಸ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮಾವಸಾನೇ ‘‘ಯದಾ ಹವೇ ಪಾತುಭವನ್ತಿ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ॰… ಸೂರಿಯೋವ ಓಭಾಸಯಮನ್ತಲಿಕ್ಖ’’ನ್ತಿ (ಉದಾ॰ ೧-೩; ಕಥಾ॰ ೩೨೧; ಮಹಾವ॰ ೧-೩) ಇಮಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾನುಭಾವದೀಪಕಂ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ಸತ್ತಾಹಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇನ ತಮ್ಹಾ ಸಮಾಧಿಮ್ಹಾ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇಸೀ’’ತಿ।
ತತ್ಥ ವೋಲೋಕೇಸೀತಿ ವಿವಿಧೇಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಪಸ್ಸಿ, ಹತ್ಥತಲೇ ಠಪಿತಆಮಲಕಂ ವಿಯ ಅತ್ತನೋ ಞಾಣೇನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಅಕಾಸಿ। ಅನೇಕೇಹಿ ಸನ್ತಾಪೇಹೀತಿಆದಿ ವೋಲೋಕಿತಾಕಾರದಸ್ಸನಂ। ಅನೇಕೇಹಿ ಸನ್ತಾಪೇಹೀತಿ ಅನೇಕೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ। ದುಕ್ಖಞ್ಹಿ ಸನ್ತಾಪನಪೀಳನಟ್ಠೇನ ಸನ್ತಾಪೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಯಥಾಹ – ‘‘ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪೀಳನಟ್ಠೋ ಸಙ್ಖತಟ್ಠೋ ಸನ್ತಾಪಟ್ಠೋ ವಿಪರಿಣಾಮಟ್ಠೋ’’ತಿ (ಪಟಿ॰ ಮ॰ ೧.೧೭)। ತಞ್ಚ ದುಕ್ಖದುಕ್ಖಾದಿವಸೇನ ಚೇವ ಜಾತಿಆದಿವಸೇನ ಚ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಂ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅನೇಕೇಹಿ ಸನ್ತಾಪೇಹೀ’’ತಿ। ಅನೇಕೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ಸನ್ತಪ್ಪಮಾನೇ ಪೀಳಿಯಮಾನೇ ಬಾಧಿಯಮಾನೇ। ಪರಿಳಾಹೇಹೀತಿ ಪರಿದಾಹೇಹಿ। ಪರಿಡಯ್ಹಮಾನೇತಿ ಇನ್ಧನಂ ವಿಯ ಅಗ್ಗಿನಾ ಸಮನ್ತತೋ ಡಯ್ಹಮಾನೇ। ರಾಗಜೇಹೀತಿ ರಾಗಸಮ್ಭೂತೇಹಿ
ಭಗವಾ ಹಿ ಬೋಧಿರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಅಪರಾಜಿತಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪಠಮಯಾಮೇ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಂ ವಿಸೋಧೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೇ ಞಾಣಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಕಿಲೇಸಮೂಲಕಂ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಙ್ಖಾರೇ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾಧಿಗಮೇನ ಸಯಂ ವಿಗತವಿದ್ಧಸ್ತಕಿಲೇಸೋ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾನನ್ತರಂ ಅನವಸೇಸಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಹೀನತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೀಣಭಾವದೀಪಕಂ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಾನಂ ಅವಿಜಹಿತಂ ‘‘ಅನೇಕಜಾತಿಸಂಸಾರ’’ನ್ತಿ (ಧ॰ ಪ॰ ೧೫೩) ಉದಾನಂ ಉದಾನೇತ್ವಾ ತೇನೇವ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ಸತ್ತಾಹಂ ವಿಮುತ್ತಿಸುಖಪಟಿಸಂವೇದೀ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸತ್ತಮಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ತೀಸು ಯಾಮೇಸು ವುತ್ತನಯೇನ ತೀಣಿ ಉದಾನಾನಿ ಉದಾನೇತ್ವಾ ತತಿಯಉದಾನಾನನ್ತರಂ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ಸಕಲಮಿದಂ ಸತ್ತಾನಂ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ಕಿಲೇಸಮೂಲಕಂ, ಕಿಲೇಸಾ ನಾಮೇತೇ ಪವತ್ತಿದುಕ್ಖಾ ಆಯತಿಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಹೇತುಭೂತಾ, ತೇಹಿ ‘‘ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಭಗವಾ…ಪೇ॰… ಮೋಹಜೇಹಿಪೀ’’ತಿ।
ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಏತಂ ಲೋಕಸ್ಸ ಯಥಾವುತ್ತಸನ್ತಾಪಪರಿಳಾಹೇಹಿ ಅಭಿಭುಯ್ಯಮಾನತಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ವಿದಿತ್ವಾ। ಇಮಂ ಉದಾನನ್ತಿ ಇಮಂ ಸಬ್ಬಸನ್ತಾಪಪರಿಳಾಹತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನವಿಭಾವನಂ ಮಹಾಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ।
ತತ್ಥ ಅಯಂ ಲೋಕೋ ಸನ್ತಾಪಜಾತೋತಿ ಅಯಂ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಲೋಕೋ ಜರಾರೋಗಮರಣೇಹಿ ಚೇವ ನಾನಾವಿಧಬ್ಯಸನೇಹಿ ಚ ಕಿಲೇಸಪರಿಯುಟ್ಠಾನೇಹಿ ಚ ಜಾತಸನ್ತಾಪೋ, ಉಪ್ಪನ್ನಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕದುಕ್ಖಾಭಿಭವೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಫಸ್ಸಪರೇತೋತಿ ತತೋ ಏವ ಅನೇಕೇಹಿ ದುಕ್ಖಸಮ್ಫಸ್ಸೇಹಿ ಪರಿಹತೋ ಉಪದ್ದುತೋ। ಅಥ ವಾ ಫಸ್ಸಪರೇತೋತಿ ಸುಖಾದಿಸಙ್ಖಾತಾನಂ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ದುಕ್ಖತಾನಂ ಪಚ್ಚಯಭೂತೇಹಿ ಛಹಿ ಫಸ್ಸೇಹಿ ಅಭಿಭೂತೋ, ತತೋ ತತೋ ದ್ವಾರತೋ ತಸ್ಮಿಂ ರೋಗಂ ವದತಿ ಅತ್ತತೋತಿ ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ವೇದನಾಸಙ್ಖಾತಂ ರೋಗಂ ದುಕ್ಖಂ, ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಮೇವ ವಾ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ‘‘ಅಹ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ದಿಟ್ಠಿಗಾಹವಸೇನ ‘‘ಅಹಂ ಸುಖಿತೋ ದುಕ್ಖಿತೋ’’ತಿ ಅತ್ತತೋ ವದತಿ। ‘‘ಅತ್ತನೋ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯ್ವಾಯಂ ಲೋಕೋ ಕೇನಚಿ ದುಕ್ಖಧಮ್ಮೇನ ಫುಟ್ಠೋ ಅಭಾವಿತತ್ತತಾಯ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ‘‘ಅಹೋ ದುಕ್ಖಂ, ಈದಿಸಂ ದುಕ್ಖಂ ಮಯ್ಹಂ ಅತ್ತನೋಪಿ ಮಾ ಹೋತೂ’’ತಿಆದಿನಾ ವಿಪ್ಪಲಪನ್ತೋ ಕೇವಲಂ ಅತ್ತನೋ ರೋಗಂ ವದತಿ, ತಸ್ಸ ಪನ ಪಹಾನಾಯ ನ ಪಟಿಪಜ್ಜತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅಥ ವಾ ತಂ ಯಥಾವುತ್ತಂ ದುಕ್ಖಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ತಣ್ಹಾಗಾಹವಸೇನ ‘‘ಮಮ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಅತ್ತತೋ ವದತಿ, ‘‘ಮಮ ಇದ’’ನ್ತಿ ವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರೇತಿ।
ಯೇನ ಯೇನ ಹಿ ಮಞ್ಞತೀತಿ ಏವಮಿಮಂ ರೋಗಭೂತಂ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ಅತ್ತತೋ ಅತ್ತನೋ ವಾ ವದನ್ತೋ ಲೋಕೋ ಯೇನ ಯೇನ ರೂಪವೇದನಾದಿನಾ ಕಾರಣಭೂತೇನ, ಯೇನ ವಾ ಸಸ್ಸತಾದಿನಾ ಪಕಾರೇನ ದಿಟ್ಠಿಮಾನತಣ್ಹಾಮಞ್ಞನಾಹಿ ಮಞ್ಞತಿ। ತತೋ ತಂ ಹೋತಿ ಅಞ್ಞಥಾತಿ ತತೋತಿ ತಸ್ಮಾ ಮಞ್ಞನಾಮತ್ತಭಾವತೋ ತಂ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಮಞ್ಞಿತಂ ಅಞ್ಞಥಾ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಸಭಾವಮೇವ ಹೋತಿ। ನ ಹಿ ಮಞ್ಞನಾ ಭಾವಞ್ಞಥತ್ತಂ ವಾ ಲಕ್ಖಣಞ್ಞಥತ್ತಂ ವಾ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ।
ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೀ ಭವಸತ್ತೋತಿ ಅಸಮ್ಭವೇ ವಡ್ಢಿಯಂ ಹಿತಸುಖೇ ಸತ್ತೋ ಲಗ್ಗೋ ಸತ್ತಲೋಕೋ ಮಞ್ಞನಾಯ ಯಥಾರುಚಿ ಚಿನ್ತಿಯಮಾನೋಪಿ ವಿಪರೀತಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ತತೋ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೀ ಅಹಿತದುಕ್ಖಭಾವೀ ವಿಘಾತಂಯೇವ ಪಾಪುಣಾತಿ। ಭವಮೇವಾಭಿನನ್ದತೀತಿ ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ತಂ ಮಞ್ಞನಾಪರಿಕಪ್ಪಿತಂ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಂ ಭವಂ ವಡ್ಢಿಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ ಏವ ಅಭಿಕಙ್ಖತಿ ಏವ। ಅಥ ವಾ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೀತಿ ‘‘ನಿಚ್ಚೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಮಞ್ಞನಾಯ ಪರಿಕಪ್ಪಿತಾಕಾರತೋ ಸಯಂ ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೀ ಸಮಾನೋ ಅನಿಚ್ಚೋ ಅಧುವೋತಿ ಭವಸತ್ತೋತಿ ಕಾಮಾದಿಭವೇಸು ಭವತಣ್ಹಾಯ ಸತ್ತೋ ಲಗ್ಗೋ ಗಧಿತೋ। ಭವಮೇವಾಭಿನನ್ದತೀತಿ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಸಭಾವಂ ಭವಮೇವ ನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ, ತತ್ಥ ವಾ ಅಧಿಮುತ್ತಿಸಞ್ಞಂ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಾಭಿನನ್ದನಾಹಿ ಅಭಿನನ್ದತಿ, ನ ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ ಯದಭಿನನ್ದತಿ ತಂ ಭಯನ್ತಿ ಯಂ ವಡ್ಢಿಸಙ್ಖಾತಂ ಭವಂ ಕಾಮಾದಿಭವಂ ವಾ ಅಭಿನನ್ದತಿ, ತಂ ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಿಪರಿಣಾಮಸಭಾವತ್ತಾ ಅನೇಕಬ್ಯಸನಾನುಬನ್ಧತ್ತಾ ಚ ಭವಹೇತುಭಾವತೋ ಅತಿವಿಯ ಭಯಾನಕಟ್ಠೇನ ಭಯಂ। ಯಸ್ಸ ಭಾಯತೀತಿ ಯತೋ ಜರಾಮರಣಾದಿತೋ ಭಾಯತಿ, ತಂ ಜರಾಮರಣಾದಿ ದುಕ್ಖಾಧಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ ದುಕ್ಖದುಕ್ಖಭಾವತೋ ಚ ದುಕ್ಖಂ। ಅಥ ವಾ ಯಸ್ಸ ಭಾಯತೀತಿ ಭವಾಭಿನನ್ದನೇನ ಯಸ್ಸ ವಿಭವಸ್ಸ ಭಾಯತಿ ಯಸ್ಸ ಭಾಯತಿ ತಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಕಸ್ಸ ಭಾಯತಿ ತಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಅಜಾನನ್ತೋ, ತಂ ಭಯಂ ತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಂ ಹೋತಿ, ದುಕ್ಖಂ ಆವಹತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಏತ್ತಕೇನ ವಟ್ಟಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ವಿವಟ್ಟಂ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ಭವವಿಪ್ಪಹಾನಾಯ ಖೋ ಪನಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ವುಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ। ತತ್ಥ ಭವವಿಪ್ಪಹಾನಾಯಾತಿ ಕಾಮಾದಿಭವಸ್ಸ ಪಜಹನತ್ಥಾಯ। ಖೋತಿ ಅವಧಾರಣೇ, ಪನಾತಿ ಪದಪೂರಣೇ ನಿಪಾತೋ। ಇದನ್ತಿ ಆಸನ್ನಪಚ್ಚಕ್ಖವಚನಂ। ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ। ವುಸ್ಸತೀತಿ ಪೂರೇಸ್ಸತಿ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಏಕನ್ತೇನೇವ ಕಾಮಾದಿಭವಸ್ಸ ಸಮುದಯಪ್ಪಹಾನೇನ ಅನವಸೇಸಪಜಹನತ್ಥಾಯ ಇದಂ ಮಯಾ ಸತಸಹಸ್ಸಕಪ್ಪಾಧಿಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ಅತಿದುಕ್ಕರಾನಿ ಆಚರಿತ್ವಾ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ತಿಣ್ಣಂ ಮಾರಾನಂ ಮತ್ಥಕಂ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಅಧಿಗತಂ ಸೀಲಾದಿಕ್ಖನ್ಧತ್ತಯಸಙ್ಗಹಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿಯತಿ ಭಾವಿಯತೀತಿ।
ಏವಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಏಕಂಸೇನೇವ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅಞ್ಞಮಗ್ಗಸ್ಸ ತದಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯೇ ಹಿ ಕೇಚೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಯೇತಿ ಅನಿಯಮನಿದ್ದೇಸೋ। ಹೀತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ। ಕೇಚೀತಿ ಏಕಚ್ಚೇ। ಪದದ್ವಯೇನಾಪಿ ತಥಾವಾದಿನೋ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೇ ಅನಿಯಮತೋ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ। ಸಮಣಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜೂಪಗಮನಮತ್ತೇನ ಸಮಣಾ, ನ ಸಮಿತಪಾಪಾ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ಜಾತಿಮತ್ತೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ನ ಬಾಹಿತಪಾಪಾ। ವಾಸದ್ದೋ ವಿಕಪ್ಪತ್ಥೋ। ಭವೇನ ಭವಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಮೋಕ್ಖಮಾಹಂಸೂತಿ ಏಕಚ್ಚೇ ಕಾಮಭವೇನ ರೂಪಭವೇನ ವಾ ಸಬ್ಬಭವತೋ ವಿಮುತ್ತಿಂ ಸಂಸಾರಸುದ್ಧಿಂ ಕಥಯಿಂಸು।
ಕೇ ಪನೇವಂ ವದನ್ತೀತಿ? ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮನಿಬ್ಬಾನವಾದಿನೋ ತೇಸು ಹಿ ಕೇಚಿ ‘‘ಉಳಾರೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾಮಗುಣೇಹಿ ಸಮಪ್ಪಿತೋ ಅತ್ತಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಪರಮಂ ನಿಬ್ಬುತಿಂ ಪತ್ತೋ
‘‘ಇಧ
ತೇ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಯಾವದತ್ಥಂ ಪೀತತ್ತಾ ಸುಹಿತಾಯ ಜಲೂಕಾಯ ವಿಯ ರುಹಿರಪಿಪಾಸಾ ಕಾಮಾದಿಸುಖೇಹಿ ಸಮಪ್ಪಿತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಕಾಮೇಸನಾದಯೋ ನ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತದಭಾವೇ ಚ ಭವಸ್ಸ ಅಭಾವೋಯೇವ, ಯಸ್ಮಿಂ ಯಸ್ಮಿಞ್ಚ ಭವೇ ಠಿತಸ್ಸ ಅಯಂ ನಯೋ ಲಬ್ಭತಿ, ತೇನ ತೇನ ಭವೇನ ಸಬ್ಬಭವತೋ ವಿಮುತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ವದನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಭವೇನ ಭವಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಮೋಕ್ಖಮಾಹಂಸೂ’’ತಿ ವುತ್ತಾ। ಯೇಸಞ್ಚ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ನಾಮ ಕಾಲಂ ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಬಾಲಾ ಚ ಪಣ್ಡಿತಾ ಚ ಪರಿಯೋಸಾನಭವೇ ಠತ್ವಾ ಸಂಸಾರತೋ ವಿಮುಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿ ಲದ್ಧಿ, ತೇಪಿ ಭವೇನ ಭವಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಮೋಕ್ಖಂ ವದನ್ತಿ ನಾಮ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –
‘‘ಚುಲ್ಲಾಸೀತಿ ಮಹಾಕಪ್ಪಿನೋ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಯಾನಿ ಬಾಲೇ ಚ ಪಣ್ಡಿತೇ ಚ ಸನ್ಧಾವಿತ್ವಾ ಸಂಸರಿತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೧೬೮)।
ಅಥ ವಾ ಭವೇನಾತಿ ಭವದಿಟ್ಠಿಯಾ। ಭವತಿ ಸಸ್ಸತಂ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಪವತ್ತನತೋ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿ ಭವದಿಟ್ಠೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಭವದಿಟ್ಠಿ ಏವೇತ್ಥ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ ಭವತಣ್ಹಾತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಭವೋತಿ ವುತ್ತೋ। ಭವದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಚ ಏಕಚ್ಚೇ ಭವವಿಸೇಸಂಯೇವ ಕಿಲೇಸಾನಂ ವೂಪಸನ್ತವುತ್ತಿಯಾ ಆಯುನೋ ಚ ದೀಘಾವಾಸತಾಯ ನಿಚ್ಚಾದಿಸಭಾವಂ ಭವವಿಮೋಕ್ಖಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಬಕೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ‘‘ಇದಂ ನಿಚ್ಚಂ, ಇದಂ ಧುವಂ, ಇದಂ ಸಸ್ಸತಂ, ಇದಂ ಅವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೫೦೧) ಅವೋಚ। ತೇಸಮೇವಂ ವಿಪರೀತಗಾಹೀನಂ ಅನಿಸ್ಸರಣೇ ನಿಸ್ಸರಣದಿಟ್ಠೀನಂ ಕುತೋ ಭವವಿಮೋಕ್ಖೋ। ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಸಬ್ಬೇ ತೇ ‘ಅವಿಪ್ಪಮುತ್ತಾ ಭವಸ್ಮಾ’ತಿ ವದಾಮೀ’’ತಿ।
ವಿಭವೇನಾತಿ ಉಚ್ಛೇದೇನ। ಭವಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಮಾಹಂಸೂತಿ ಸಬ್ಬಭವತೋ ನಿಗ್ಗಮನಂ ನಿಕ್ಖನ್ತಿಂ ಸಂಸಾರಸುದ್ಧಿಂ ವದಿಂಸು। ತೇ ಹಿ ‘‘ಭವೇನ ಭವಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಮೋಕ್ಖೋ’’ತಿ ವದನ್ತಾನಂ ವಾದಂ ಅನನುಜಾನನ್ತಾ ಭವೂಪಚ್ಛೇದೇನ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಪಟಿಜಾನಿಂಸು। ವಿಭವೇನಾತಿ ವಾ ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿಯಾ। ವಿಭವತಿ ವಿನಸ್ಸತಿ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ
‘‘ಯತೋ ಖೋ ಭೋ ಅಯಂ ಅತ್ತಾ ರೂಪೀ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕೋ…ಪೇ॰… ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ
ತಥಾ –
‘‘ನತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜ, ದಿನ್ನಂ, ನತ್ಥಿ ಯಿಟ್ಠಂ ನತ್ಥಿ ಹುತಂ…ಪೇ॰… ಬಾಲೇ ಚ ಪಣ್ಡಿತೇ ಚ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತಿ ವಿನಸ್ಸನ್ತಿ ನ ಹೋನ್ತಿ ಪರಂ ಮರಣಾ’’ತಿ ಚ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೧೭೧)।
ತೇಸಮ್ಪಿ ಏವಂ ವಿಪರೀತಗಾಹೀನಂ ಕುತೋ ಭವನಿಸ್ಸರಣಂ। ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಸಬ್ಬೇ ತೇ ‘ಅನಿಸ್ಸಟಾ ಭವಸ್ಮಾ’ತಿ ವದಾಮೀ’’ತಿ। ನ ಹಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಅನವಸೇಸಕಿಲೇಸಂ ಅಸಮುಗ್ಘಾತೇತ್ವಾ ಕದಾಚಿಪಿ ಭವತೋ ನಿಸ್ಸರಣವಿಮುತ್ತಿ ಸಮ್ಭವತಿ। ತಥಾ ಹಿ ತೇಸಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಯಥಾಭೂತಾವಬೋಧಾಭಾವತೋ ‘‘ಅತ್ಥಿ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಅನ್ತದ್ವಯನಿಪತಿತಾನಂ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಸಮ್ಪರಿತಸಿತವಿಪ್ಫನ್ದಿತಮತ್ತಂ, ಯತೋ ತೇ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾ ಪವತ್ತಿಹೇತೂಸುಪಿ ಸಮ್ಮೂಳ್ಹಾ ಸಕ್ಕಾಯಭೂಮಿಯಂ ಸುನಿಖಾತೇ ವಿಪರೀತದಸ್ಸನಥಮ್ಭೇ ತಣ್ಹಾಬನ್ಧನೇನ ಬದ್ಧಾ ಗದ್ದೂಲಬನ್ಧನಾ ವಿಯ ಸಾ ನ ವಿಜಹನ್ತಿ ಬನ್ಧನಟ್ಠಾನಂ, ಕುತೋ ನೇಸಂ ವಿಮೋಕ್ಖೋ?
ಯೇ ಪನ ಚತುಸಚ್ಚವಿಭಾವನೇನ ಪವತ್ತಿಆದೀಸು ಅಸಮ್ಮೋಹತೋ ತಂ ಅನ್ತದ್ವಯಂ ಅನುಪಗಮ್ಮ ಮಜ್ಝಿಮಂ ಪಟಿಪದಂ ಸಮಾರುಳ್ಹಾ, ತೇಸಂಯೇವ ಭವವಿಪ್ಪಮೋಕ್ಖೋ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಉಪಧಿಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಉಪಧಿನ್ತಿ ಖನ್ಧಾದಿಉಪಧಿಂ। ಹೀತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ। ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ನಿಸ್ಸಾಯ, ಪಚ್ಚಯಂ ಕತ್ವಾ। ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಜಾತಿಆದಿ ದುಕ್ಖಂ। ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಯತ್ಥಿಮೇ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾ ವಿಮೋಕ್ಖಸಞ್ಞಿನೋ, ತತ್ಥ ಖನ್ಧಕಿಲೇಸಾಭಿಸಙ್ಖಾರೂಪಧಯೋ ಅಧಿಗತಾ, ಕುತೋ ತತ್ಥ ದುಕ್ಖನಿಸ್ಸರಣಂ? ಯತ್ರ ಹಿ ಕಿಲೇಸಾ, ತತ್ರಾಭಿಸಙ್ಖಾರಸಮ್ಭವತೋ ಭವಪಬನ್ಧಸ್ಸ ಅವಿಚ್ಛೇದೋಯೇವಾತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನಿವತ್ತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಉಪಧಿಞ್ಹಿ ಪಟಿಚ್ಚ ದುಕ್ಖಮಿದಂ ಸಮ್ಭೋತೀ’’ತಿ।
ಇದಾನಿ ‘‘ಸಬ್ಬುಪಾದಾನಕ್ಖಯಾ ನತ್ಥಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಸಬ್ಬುಪಾದಾನಕ್ಖಯಾತಿ ಕಾಮುಪಾದಾನಂ ದಿಟ್ಠುಪಾದಾನಂ ಸೀಲಬ್ಬತುಪಾದಾನಂ ಅತ್ತವಾದುಪಾದಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಇಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಉಪಾದಾನಾನಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾಧಿಗಮೇನ ನತ್ಥಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಉಪಾದಾನಕ್ಖಯಾ ತದೇಕಟ್ಠತಾಯ ಸಬ್ಬಸ್ಸಪಿ ಕಿಲೇಸಗಣಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪಾದನತೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಸ್ಸಪಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋ ಪಾತುಭಾವೋ ನತ್ಥಿ।
ಏವಂ ಭಗವಾ ಹೇತುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪವತ್ತಿಂ ನಿವತ್ತಿಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ನಯಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಅಯಂ ಸತ್ತಲೋಕೋ ವಟ್ಟತೋಪಿ ಸೀಸಂ ನ ಉಕ್ಖಿಪತೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಲೋಕಮಿಮಂ ಪಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಲೋಕಮಿಮಂ ಪಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ವಿಸಯಭಾವಸ್ಸ ಉಪಗತತ್ತಾ ‘‘ಲೋಕಮಿಮಂ ಪಸ್ಸಾ’’ತಿ ಭಗವಾದಸ್ಸನಕಿರಿಯಾಯ ನಿಯೋಜೇನ್ತೋ ಅತ್ತಾನಮೇವಾಲಪತಿ। ಪುಥೂತಿ ಬಹೂ, ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ವಾ। ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪರೇತಾತಿ ‘‘ದುಕ್ಖೇ ಅಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಧ॰ ಸ॰ ೧೧೦೬; ವಿಭ॰ ೨೨೬) ನಯೇನ ವುತ್ತಾಯ ಚತುಸಚ್ಚಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾಯ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಅಭಿಭೂತಾ। ಭೂತಾತಿ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸೇಹಿ ಜಾತಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ। ಭೂತರತಾತಿ ಭೂತೇಸು ಮಾತಾಪಿತುಪುತ್ತದಾರಾದಿಸಞ್ಞಾಯ ಅಞ್ಞಸತ್ತೇಸು ತಣ್ಹಾಯ ರತಾ, ಭೂತೇ ವಾ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕೇ ಅನಿಚ್ಚಾಸುಭದುಕ್ಖಾನತ್ತಸಭಾವೇ ತಂಸಭಾವಾನವಬೋಧತೋ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾದಿಪರಿಕಪ್ಪವಸೇನ ನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಅತ್ತತ್ತನಿಯಗಾಹವಸೇನ ಚ ಅಭಿರತಾ। ಭವಾ ಅಪರಿಮುತ್ತಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇನ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಗಾಹೇನ ಭವತೋ ಸಂಸಾರತೋ ನ ಪರಿಮುತ್ತಾ।
ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಲೋಕಮಿಮ’’ನ್ತಿ ಪಠಮಂ ತಾವ ಸಕಲಮ್ಪಿ ಸತ್ತನಿಕಾಯಂ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ಏಕತ್ತಂ ಉಪನೇನ್ತೋ ಏಕವಚನೇನ ಅನೋಧಿಸೋ ಗಹಣಂ ದೀಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸ್ವಾಯಂ ಲೋಕೋ ಭವಯೋನಿಗತಿಠಿತಿಸತ್ತಾವಾಸಾದಿವಸೇನ ಚೇವ ತತ್ಥಾಪಿ ತಂತಂಸತ್ತನಿಕಾಯಾದಿವಸೇನ ಚ ಅನೇಕಭೇದಭಿನ್ನೋ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಮಯಾ ವೋಲೋಕಿತೋ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುಞಾಣಾನುಭಾವಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಪುನ ವಚನಭೇದಂ ಕತ್ವಾ ಬಹುವಚನೇನ ಓಧಿಸೋ ಗಹಣಂ ದೀಪೇತಿ ‘‘ಪುಥೂ
ಇದಾನಿ ಯೇನ ಉಪಾಯೇನ ಭವವಿಪ್ಪಮೋಕ್ಖೋ ಹೋತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಅವಿಸಯಭೂತಂ ಬುದ್ಧಗೋಚರಂ ವಿಪಸ್ಸನಾವೀಥಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯೇ ಹಿ ಕೇಚೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಯೇ ಹಿ ಕೇಚಿ ಭವಾತಿ ಕಾಮಭವಾದಿ ಸಞ್ಞೀಭವಾದಿ ಏಕವೋಕಾರಭವಾದಿವಿಭಾಗೇನ ನಾನಾಭೇದಭಿನ್ನಾ ಸಾತವನ್ತೋ ವಾ ಅಸಾತವನ್ತೋ ವಾ ದೀಘಾಯುಕಾ ವಾ ಇತ್ತರಕ್ಖಣಾ ವಾ ಯೇ ಹಿ ಕೇಚಿ ಭವಾ। ಸಬ್ಬಧೀತಿ ಉದ್ಧಂ ಅಧೋ ತಿರಿಯನ್ತಿ ಆದಿವಿಭಾಗೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ। ಸಬ್ಬತ್ಥತಾಯಾತಿ ಸಗ್ಗಾಪಾಯಮನುಸ್ಸಾದಿವಿಭಾಗೇನ। ಸಬ್ಬೇ ತೇತಿಆದೀಸು ಅನಿಚ್ಚಾ, ಉದಯಬ್ಬಯಪಟಿಪೀಳಿತತ್ತಾ ದುಕ್ಖಾ, ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಚಾತಿ ದ್ವಿಧಾ ವಿಪರಿಣಾಮೇತಬ್ಬತಾಯ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ। ಇತಿಸದ್ದೋ ಆದಿಅತ್ಥೋ ಪಕಾರತ್ಥೋ ವಾ, ತೇನ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅವಸವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಅನತ್ತಾ, ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮತಾಯ ವಾ ಅವಸವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಅನತ್ತಾತಿ ವುತ್ತಾ।
ಏವಂ ಲಕ್ಖಣತ್ತಯಪಟಿವಿಜ್ಝನಾಕಾರೇನ ಏತಂ ಭವಸಙ್ಖಾತಂ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಅವಿಪರೀತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಮಾ ಞಾಯೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಸಹಿತಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೋ ಪರಿಞ್ಞಾಭಿಸಮಯಾದಿವಸೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೋ ‘‘ಭವೋ ನಿಚ್ಚೋ’’ತಿ ಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಾ ಭವೇಸು ತಣ್ಹಾ ಪಹೀಯತಿ, ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಿಸಮಕಾಲಮೇವ ಅನವಸೇಸಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಹೀನತ್ತಾ ವಿಭವಂ ವಿಚ್ಛೇದಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ ನ ಪತ್ಥೇತಿ। ಏವಂಭೂತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಯಾ ಕಾಮತಣ್ಹಾದಿವಸೇನ ಅಟ್ಠಸತಭೇದಾ ಅವತ್ಥಾದಿವಿಭಾಗೇನ ಅನನ್ತಭೇದಾ ಚ, ತಾಸಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರೇನ ತಣ್ಹಾನಂ ಖಯಾ ಪಹಾನಾ, ತದೇಕಟ್ಠತಾಯ ಸಬ್ಬಸ್ಸಪಿ ಸಂಕಿಲೇಸಪಕ್ಖಸ್ಸ ಅಸೇಸಂ ನಿಸ್ಸೇಸಂ ವಿರಾಗೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಯೋ ಅನುಪ್ಪಾದನಿರೋಧೋ, ತಂ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ।
ಏವಂ ತಣ್ಹಾಯ ಪಹಾನಮುಖೇನ ಸಉಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅನುಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬುತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ ತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅನುಪಾದಾ ಉಪಾದಾನಾಭಾವತೋ ಕಿಲೇಸಾಭಿಸಙ್ಖಾರಮಾರಾನಂ ವಾ ಅಗ್ಗಹಣತೋ ಪುನಬ್ಭವೋ ನ ಹೋತಿ, ಆಯತಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಉಪಪತ್ತಿಭವೋ ನತ್ಥಿ। ಏವಂಭೂತೇನ ಚ ತೇನ ಅಭಿಭೂತೋ ಮಾರೋ, ಅರಿಯಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಕಿಲೇಸಮಾರೋ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಮಾರೋ ದೇವಪುತ್ತಮಾರೋ ಚ ಚರಿಮಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇ ಖನ್ಧಮಾರೋ ಮಚ್ಚುಮಾರೋ ಚಾತಿ ಪಞ್ಚವಿಧೋ ಮಾರೋ ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಾಜಿತೋ, ಪುನ ಸೀಸಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಂ ಅಪ್ಪದಾನೇನ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನೋ ಕತೋ, ಯತೋ ತೇನ ವಿಜಿತೋ ಸಙ್ಗಾಮೋ ಮಾರೇಹಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪವತ್ತಿತೋ। ಏವಂ ವಿಜಿತಸಙ್ಗಾಮೋ ಪನ ಇಟ್ಠಾದೀಸು ಸಬ್ಬೇಸು ವಿಕಾರಾಭಾವೇನ ತಾದಿಲಕ್ಖಣಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ತಾದೀ ಅರಹಾ ಸಬ್ಬಭವಾನಿ ಯಥಾವುತ್ತಭೇದೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಭವೇ ಉಪಚ್ಚಗಾ ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತೋ, ನ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಸಙ್ಖಂ ಉಪೇತಿ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಅನುಪಾದಾನೋ ವಿಯ ಜಾತವೇದೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನತೋ ಉದ್ಧಂ ಅಪಞ್ಞತ್ತಿಕೋವ ಹೋತೀತಿ। ಇತಿ ಭಗವಾ ಇಮಂ ಮಹಾಉದಾನಂ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಕೂಟಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಟ್ಠಪೇಸಿ।
ದಸಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚ ನನ್ದವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ।