೮. ಪಾಟಲಿಗಾಮಿಯವಗ್ಗೋ
೧. ಪಠಮನಿಬ್ಬಾನಪಟಿಸಂಯುತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೭೧. ಪಾಟಲಿಗಾಮಿಯವಗ್ಗಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾಯಾತಿ ಅಮತಧಾತುಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಾಯ ಅಸಙ್ಖತಧಾತುಯಾ ಪವೇದನವಸೇನ ಪವತ್ತಾಯ। ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯಾತಿ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ। ಸನ್ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಸಭಾವಸರಸಲಕ್ಖಣತೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಮಾದಪೇತೀತಿ ತಮೇವ ಅತ್ಥಂ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಣ್ಹಾಪೇತಿ। ಸಮುತ್ತೇಜೇತೀತಿ ತದತ್ಥಗಹಣೇ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಜನೇನ್ತೋ ತೇಜೇತಿ ಜೋತೇತಿ। ಸಮ್ಪಹಂಸೇತೀತಿ ನಿಬ್ಬಾನಗುಣೇಹಿ ಸಮ್ಮದೇವ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರೇಹಿ ತೋಸೇತಿ।
ಅಥ ವಾ ಸನ್ದಸ್ಸೇತೀತಿ ‘‘ಸೋ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾ ತಣ್ಹಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೮೧; ೨.೩೩೭; ಮಹಾವ॰ ೮) ನಯೇನೇವ ಸಬ್ಬಥಾ ತೇನ ತೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಅಜ್ಝಾಸಯಾನುರೂಪಂ ಸಮ್ಮಾ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಮಾದಪೇತೀತಿ ‘‘ಇಮಿನಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ತಂ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಗಮಪಟಿಪದಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿನ್ನಪೋಣಪಬ್ಭಾರೇ ಕರೋನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾ ಆದಪೇತಿ ಗಣ್ಹಾಪೇತಿ। ಸಮುತ್ತೇಜೇತೀತಿ ಏತಂ ದುಕ್ಕರಂ ದುರಭಿಸಮ್ಭವನ್ತಿ ‘‘ಮಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಪಮಾದಂ ಅನ್ತರಾವೋಸಾನಂ ಆಪಜ್ಜಥ, ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವೀರಿಯವತೋ ನಯಿದಂ ದುಕ್ಕರಂ, ತಸ್ಮಾ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿಆದಿವಿಸುದ್ಧಿಪಟಿಪದಾಯ ಉಟ್ಠಹಥ ಘಟಯಥ ವಾಯಮೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಾಧಿಗಮಾಯ ಉಸ್ಸಾಹೇತಿ, ತತ್ಥ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ವೋದಪೇತಿ। ಸಮ್ಪಹಂಸೇತೀತಿ ‘‘ಮದನಿಮ್ಮದನೋ ಪಿಪಾಸವಿನಯೋ ಆಲಯಸಮುಗ್ಘಾತೋ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೩೪; ಇತಿವು॰ ೯೦), ರಾಗಕ್ಖಯೋ ದೋಸಕ್ಖಯೋ ಮೋಹಕ್ಖಯೋತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೪.೩೬೭; ಇತಿವು॰ ೪೪), ಅಸಙ್ಖತನ್ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೪.೩೬೭), ಅಮತಞ್ಚ ಸನ್ತನ್ತಿಆದಿನಾ ಚ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೪.೪೦೯) ನಿಬ್ಬಾನಾನಿಸಂಸಪ್ಪಕಾಸನೇನ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚಿತ್ತಂ ತೋಸೇನ್ತೋ ಹಾಸೇನ್ತೋ ಸಮ್ಪಹಂಸೇತಿ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತಿ।
ತೇಧಾತಿ ಅಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾತಿ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಯಂ ನೋ ಅತ್ಥೋ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಏವಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ತಾಯ ದೇಸನಾಯ ಅತ್ಥಿಕಾ ಹುತ್ವಾ। ಮನಸಿ ಕತ್ವಾತಿ ಚಿತ್ತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅನಞ್ಞವಿಹಿತಾ ತಂ ದೇಸನಂ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಗತಮೇವ ಸಬ್ಬಂ ಚೇತಸೋ ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಕಾರಕಚಿತ್ತೇನ ಸಬ್ಬಂ ಚೇತಸೋ ಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತತೋ ದೇಸನಂ ಸಮ್ಮಾ ಅನು ಅನು ಆಹರಿತ್ವಾ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಯೇಹಿ ಚಿತ್ತೇಹಿ ದೇಸನಾ ಕತಾ, ಸಬ್ಬಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತತೋ ಪವತ್ತಂ ದೇಸನಂ ಬಹಿ ಗನ್ತುಂ ಅದೇನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾ ಅವಿಪರೀತಂ ಅನು ಅನು ಆಹರಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಯಥಾದೇಸಿತದೇಸಿತಂ ದೇಸನಂ ಸುಟ್ಠು ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ। ಓಹಿತಸೋತಾತಿ ಅವಹಿತಸೋತಾ, ಸುಟ್ಠು ಉಪಿತಸೋತಾ। ಓಹಿತಸೋತಾತಿ ವಾ ಅವಿಕ್ಖಿತ್ತಸೋತಾ। ತಮೇವ ಉಪಲಬ್ಭಮಾನೋಪಿ ಹಿ ಸವನೇ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಸತಿಸಂವರೋ ವಿಯ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಾದೀಸು ಸೋತಿನ್ದ್ರಿಯೇಪಿ ವತ್ತುಮರಹತೀತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಅಟ್ಠಿಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿಆದೀಹಿ ಚತೂಹಿಪಿ ಪದೇಹಿ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ತಪ್ಪರಭಾವತೋ ಸವನೇ ಆದರದೀಪನೇನ ಸಕ್ಕಚ್ಚಸವನಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಏತಂ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ತಸ್ಸಾ ನಿಬ್ಬಾನಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾಯ ಧಮ್ಮಕಥಾಯ ಸವನೇ ಆದರಕಾರಿತಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ವಿದಿತ್ವಾ। ಇಮಂ ಉದಾನನ್ತಿ ಇಮಂ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ತಬ್ಬಿಧುರಧಮ್ಮದೇಸನಾಮುಖೇನ ಪರಮತ್ಥತೋ ವಿಜ್ಜಮಾನಭಾವವಿಭಾವನಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ।
ತತ್ಥ ಅತ್ಥೀತಿ ವಿಜ್ಜತಿ, ಪರಮತ್ಥತೋ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆಲಪನಂ। ನನು ಚ ಉದಾನಂ ನಾಮ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಸಮುಟ್ಠಾಪಿತೋ ವಾ ಧಮ್ಮಸಂವೇಗಸಮುಟ್ಠಾಪಿತೋ ವಾ ಧಮ್ಮಪಟಿಗ್ಗಾಹಕನಿರಪೇಕ್ಖೋ ಉದಾಹಾರೋ, ತಥಾ ಚೇವ ಏತ್ತಕೇಸು ಸುತ್ತೇಸು ಆಗತಂ, ಇಧ ಕಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಉದಾನೇನ್ತೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ? ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಞ್ಞಾಪನತ್ಥಂ। ನಿಬ್ಬಾನಪಟಿಸಂಯುತ್ತಞ್ಹಿ ಭಗವಾ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಗುಣಾನುಸ್ಸರಣೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಾ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ। ಇಧ ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತದಾಯತನ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ, ನ ಏಕನ್ತತೋವ ತೇ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೇ ಕತ್ವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತದಾಯತನನ್ತಿ ತಂ ಕಾರಣಂ। ದಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ। ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಹಿ
ತತ್ರಾಯಂ ಧಮ್ಮನ್ವಯೋ – ಇಧ ಸಙ್ಖತಧಮ್ಮಾನಂ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ ಅಸಙ್ಖತಾಯಪಿ ಧಾತುಯಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖತ್ತಾ ಸಭಾವಧಮ್ಮಾನಂ। ಯಥಾ ಹಿ ದುಕ್ಖೇ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಂ ಸುಖಮ್ಪಿ ವಿಜ್ಜತಿಯೇವ
‘‘ಯಥಾಪಿ ದುಕ್ಖೇ ವಿಜ್ಜನ್ತೇ, ಸುಖಂ ನಾಮಪಿ ವಿಜ್ಜತಿ।
ಏವಂ ಭವೇ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ, ವಿಭವೋಪಿ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಕೋ॥
‘‘ಯಥಾಪಿ ಉಣ್ಹೇ ವಿಜ್ಜನ್ತೇ, ಅಪರಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಸೀತಲಂ।
ಏವಂ ತಿವಿಧಗ್ಗಿ ವಿಜ್ಜನ್ತೇ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಕಂ॥
‘‘ಯಥಾಪಿ ಪಾಪೇ ವಿಜ್ಜನ್ತೇ, ಕಲ್ಯಾಣಮಪಿ ವಿಜ್ಜತಿ।
ಏವಮೇವ ಜಾತಿ ವಿಜ್ಜನ್ತೇ, ಅಜಾತಿಮಪಿ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಕ’’ನ್ತಿಆದಿ॥ (ಬು॰ ವಂ॰ ೨.೧೦-೧೨) –
ಅಪಿಚ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಪರಮತ್ಥತೋ ಅತ್ಥಿಭಾವವಿಚಾರಣಂ ಪರತೋ ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ।
ಏವಂ ಭಗವಾ ಅಸಙ್ಖತಾಯ ಧಾತುಯಾ ಪರಮತ್ಥತೋ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ಸಮ್ಮುಖೇನ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಬ್ಬಿಧುರಧಮ್ಮಾಪೋಹನಮುಖೇನಸ್ಸ ಸಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ಯತ್ಥ ನೇವ ಪಥವೀ ನ ಆಪೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರವಿಧುರಸಭಾವಂ ಯಥಾ ಸಙ್ಖತಧಮ್ಮೇಸು ಕತ್ಥಚಿ ನತ್ಥಿ, ತಥಾ ತತ್ಥಪಿ ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖತಧಮ್ಮಾ। ನ ಹಿ ಸಙ್ಖತಾಸಙ್ಖತಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮೋಧಾನಂ ಸಮ್ಭವತಿ। ತತ್ರಾಯಂ ಅತ್ಥವಿಭಾವನಾ
ಇದಾನಿ ಅರೂಪಸಭಾವತ್ತೇಪಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಅರೂಪಭವಪರಿಯಾಪನ್ನಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ತತ್ಥ ಅಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ನ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ…ಪೇ॰… ನ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ನ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನನ್ತಿ ಸದ್ಧಿಂ ಆರಮ್ಮಣೇನ ಕುಸಲವಿಪಾಕಕಿರಿಯಭೇದೋ ತಿವಿಧೋಪಿ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಯದಗ್ಗೇನ ಚ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಕಾಮಲೋಕಾದೀನಂ ‘‘ನಾಯಂ ಲೋಕೋ ನ ಪರಲೋಕೋ’’ತಿ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯ್ವಾಯಂ ‘‘ಇತ್ಥತ್ತಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋ ಇಧಲೋಕೋ’’ತಿ ಚ ಲದ್ಧವೋಹಾರೋ ಖನ್ಧಾದಿಲೋಕೋ, ಯೋ ಚ ‘‘ತತೋ ಅಞ್ಞಥಾ ಪರೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋ’’ತಿ ಚ ಲದ್ಧವೋಹಾರೋ ಖನ್ಧಾದಿಲೋಕೋ, ತದುಭಯಮ್ಪಿ ತತ್ಥ ನತ್ಥೀತಿ। ನ ಉಭೋ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ರೂಪಗತೇ ಸತಿ ತಮೋ ನಾಮ ಸಿಯಾ, ತಮಸ್ಸ ಚ ವಿಧಮನತ್ಥಂ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯೇಹಿ ವತ್ತಿತಬ್ಬಂ। ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಪನ ಯತ್ಥ ರೂಪಗತಮೇವ ನತ್ಥಿ, ಕುತೋ ತತ್ಥ ತಮೋ। ತಮಸ್ಸ ವಾ ವಿಧಮನಾ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ, ತಸ್ಮಾ ಚನ್ದಿಮಾ ಸೂರಿಯೋ ಚಾತಿ ಉಭೋಪಿ ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬಾನೇ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇಮಿನಾ ಆಲೋಕಸಭಾವತಂಯೇವ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ಅನಭಿಸಮೇತಾವೀನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನಾದಿಮತಿಸಂಸಾರೇ ಸುಪಿನನ್ತೇಪಿ ಅನನುಭೂತಪುಬ್ಬಂ ಪರಮಗಮ್ಭೀರಂ ಅತಿದುದ್ದಸಂ ಸಣ್ಹಸುಖುಮಂ ಅತಕ್ಕಾವಚರಂ ಅಚ್ಚನ್ತಸನ್ತಂ ಪಣ್ಡಿತವೇದನೀಯಂ ಅತಿಪಣೀತಂ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ಪಠಮಂ ತಾವ ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತದಾಯತನ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಿಭಾವಾ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞಾಣಾದೀನಿ ಅಪನೇತ್ವಾ ‘‘ಯತ್ಥ ನೇವ ಪಥವೀ ‘‘ತತ್ರಾಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನೇವ ಆಗತಿಂ ವದಾಮೀ’’ತಿ।
ತತ್ಥ ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ। ಅಪಿಸದ್ದೋ ಸಮುಚ್ಚಯೇ। ಅಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯತ್ಥ ಸಙ್ಖಾರಪವತ್ತೇ ಕುತೋಚಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಆಗತಿಂ ನ ವದಾಮಿ ಯಥಾಪಚ್ಚಯಂ ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಮತ್ತಸ್ಸ ನ ಗತಿನ್ತಿ ಕತ್ಥಚಿ ಗಮನಂ ನ ವದಾಮಿ ಗನ್ತಬ್ಬಟ್ಠಾನತಾಯ ಅಭಾವತೋ। ನ ಹಿ ತತ್ಥ ಸತ್ತಾನಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಞಾಣೇನ ಆರಮ್ಮಣಕರಣಂ ಆಗತಿಗತಿಯೋ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ನಾಪಿ ಠಿತಿಚುತೂಪಪತ್ತಿಯೋ ವದಾಮಿ। ‘‘ತದಾಪಹ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಳಿ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ತಮ್ಪಿ ಆಯತನಂ ಗಾಮನ್ತರತೋ ಗಾಮನ್ತರಂ ವಿಯ ನ ಆಗನ್ತಬ್ಬತಾಯ ನ ಆಗತಿ, ನ ಗನ್ತಬ್ಬತಾಯ ನ ಗತಿ, ಪಥವೀಪಬ್ಬತಾದಿ ವಿಯ ಅಪತಿಟ್ಠಾನತಾಯ ನ ಠಿತಿ, ಅಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ವಾ ಉಪ್ಪಾದಾಭಾವೋ, ತತೋ ಅಮತಸಭಾವತ್ತಾ ಚವನಾಭಾವೋ, ಉಪ್ಪಾದನಿರೋಧಾಭಾವತೋ ಚೇವ ತದುಭಯಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾಯ ಠಿತಿಯಾ ಚ ಅಭಾವತೋ ನ ಠಿತಿಂ ನ ಚುತಿಂ ನ ಉಪಪತ್ತಿಂ ವದಾಮಿ। ಕೇವಲಂ ಪನ ತಂ ಅರೂಪಸಭಾವತ್ತಾ ಅಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ಚ ನ ಕತ್ಥಚಿ ಪತಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಂ। ತತ್ಥ ಪವತ್ತಾಭಾವತೋ ಪವತ್ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ಚ ಅಪ್ಪವತ್ತಂ। ಅರೂಪಸಭಾವತ್ತೇಪಿ ವೇದನಾದಯೋ ವಿಯ ಕಸ್ಸಚಿಪಿ ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಅನಾಲಮ್ಬನತೋ ಉಪತ್ಥಮ್ಭನಿರಪೇಕ್ಖತೋ ಚ ಅನಾರಮ್ಮಣಮೇವ ತಂ ‘‘ಆಯತನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ। ಅಯಞ್ಚ ಏವಸದ್ದೋ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಮೇವ ಅಪ್ಪವತ್ತಮೇವಾತಿ ಪದದ್ವಯೇನಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ ಏಸೇವನ್ತೋ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ಯದಿದಂ ‘‘ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿಆದೀಹಿ ವಚನೇಹಿ ವಣ್ಣಿತಂ ಥೋಮಿತಂ ಯಥಾವುತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಏಸೋ ಏವ ಸಕಲಸ್ಸ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ತದಧಿಗಮೇ ಸತಿ ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಾಭಾವತೋ। ತಸ್ಮಾ ‘‘ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತೋ’’ತಿ ಅಯಮೇವ ತಸ್ಸ ಸಭಾವೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಪಠಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ದುತಿಯನಿಬ್ಬಾನಪಟಿಸಂಯುತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೭೨. ದುತಿಯೇ ಇಮಂ ಉದಾನನ್ತಿ ಇಮಂ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಪಕತಿಯಾ ಗಮ್ಭೀರಭಾವತೋ ದುದ್ದಸಭಾವದೀಪನಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ। ತತ್ಥ ದುದ್ದಸನ್ತಿ ಸಭಾವಗಮ್ಭೀರತ್ತಾ ಅತಿಸುಖುಮಸಣ್ಹಸಭಾವತ್ತಾ ಚ ಅನುಪಚಿತಞಾಣಸಮ್ಭಾರೇಹಿ ಪಸ್ಸಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ದುದ್ದಸಂ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ತಞ್ಹಿ ತೇ, ಮಾಗಣ್ಡಿಯ, ಅರಿಯಂ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖು ನತ್ಥಿ, ಯೇನ ತ್ವಂ ಆರೋಗ್ಯಂ ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ, ನಿಬ್ಬಾನಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೨೧೮)। ಅಪರಮ್ಪಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಇದಮ್ಪಿ ಖೋ ಠಾನಂ ದುದ್ದಸಂ, ಯದಿದಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ’’ತಿಆದಿ (ಮಹಾವ॰ ೮; ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೮೧; ೨.೩೩೭)। ಅನತನ್ತಿ ನ ಹಿ ಸಚ್ಚಂ ಸುದಸ್ಸನನ್ತಿ ಇಮಿನಾಪಿ ತಮೇವತ್ಥಂ ಪಾಕಟಂ ಕರೋತಿ। ತತ್ಥ ಸಚ್ಚನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ। ತಞ್ಹಿ ಕೇನಚಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಅಸನ್ತಸಭಾವಾಭಾವತೋ ಏಕನ್ತೇನೇವ ಸನ್ತತ್ತಾ ಅವಿಪರೀತಟ್ಠೇನ ಸಚ್ಚಂ। ನ ಹಿ ತಂ ಸುದಸ್ಸನಂ ನ ಸುಖೇನ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ, ಸುಚಿರಮ್ಪಿ ಕಾಲಂ ಪುಞ್ಞಞಾಣಸಮ್ಭಾರೇ ಸಮಾನೇನ್ತೇಹಿಪಿ ಕಸಿರೇನೇವ ಸಮಧಿಗನ್ತಬ್ಬತೋ। ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಕಿಚ್ಛೇನ ಮೇ ಅಧಿಗತ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೮; ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೮೧; ೨.೩೩೭)।
ಪಟಿವಿದ್ಧಾ ತಣ್ಹಾ ಜಾನತೋ ಪಸ್ಸತೋ ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚನನ್ತಿ ತಞ್ಚ ನಿರೋಧಸಚ್ಚಂ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಭಿಸಮಯವಸೇನ ಅಭಿಸಮೇನ್ತೇನ ವಿಸಯತೋ ಕಿಚ್ಚತೋ ಚ ಆರಮ್ಮಣತೋ ಚ ಆರಮ್ಮಣಪ್ಪಟಿವೇಧೇನ ಅಸಮ್ಮೋಹಪ್ಪಟಿವೇಧೇನ ಚ ಪಟಿವಿದ್ಧಂ, ಯಥಾಪರಿಞ್ಞಾಭಿಸಮಯವಸೇನ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ, ಭಾವನಾಭಿಸಮಯವಸೇನ
ದುತಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ತತಿಯನಿಬ್ಬಾನಪಟಿಸಂಯುತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೭೩. ತತಿಯೇ ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ತದಾ ಕಿರ ಭಗವತಾ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಆದೀನವಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಸನ್ದಸ್ಸನಾದಿವಸೇನ ಇಮಂ ಉದಾನನ್ತಿ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಿಮತಿವಿಧಮನತ್ಥಞ್ಚೇವ ಇಧ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ‘‘ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ವಾಚಾವತ್ಥುಮತ್ತಮೇವ, ನತ್ಥಿ ಹಿ ಪರಮತ್ಥತೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಾಮ ಅನುಪಲಬ್ಭಮಾನಸಭಾವತ್ತಾ’’ತಿ ಲೋಕಾಯತಿಕಾದಯೋ ವಿಯ ವಿಪ್ಪಟಿಪನ್ನಾನಂ ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ಪುಥುದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾನಂ ಮಿಚ್ಛಾವಾದಭಞ್ಜನತ್ಥಞ್ಚ ಇಮಂ ಅಮತಮಹಾನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಪರಮತ್ಥತೋ ಅತ್ಥಿಭಾವದೀಪನಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ।
ತತ್ಥ ಅಜಾತಂ ಅಭೂತಂ ಅಕತಂ ಅಸಙ್ಖತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಪದಾನಿ ಅಜಾತಂ, ಕಾರಣೇನ ವಿನಾ, ಸಯಮೇವ ವಾ ನ ಭೂತಂ ನ ಪಾತುಭೂತಂ ನ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಅಭೂತಂ, ಏವಂ ಅಜಾತತ್ತಾ ಅಭೂತತ್ತಾ ಚ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಕಾರಣೇನ ನ ಕತನ್ತಿ ಅಕತಂ, ಜಾತಭೂತಕತಸಭಾವೋ ಚ ನಾಮರೂಪಾನಂ ಸಙ್ಖತಧಮ್ಮಾನಂ ಹೋತಿ, ನ ಅಸಙ್ಖತಸಭಾವಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಅಸಙ್ಖತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಪಟಿಲೋಮತೋ ವಾ ಸಮೇಚ್ಚ ಸಮ್ಭೂಯ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಕತನ್ತಿ ಸಙ್ಖತಂ, ತಥಾ ನ ಸಙ್ಖತಂ ಸಙ್ಖತಲಕ್ಖಣರಹಿತನ್ತಿ ಅಸಙ್ಖತನ್ತಿ। ಏವಂ ಅನೇಕೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಭಾವೇ ಪಟಿಸಿದ್ಧೇ ‘‘ಸಿಯಾ
ಇತಿ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಜಾತಂ ಅಭೂತಂ ಅಕತಂ ಅಸಙ್ಖತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತತ್ಥ ಹೇತುಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ನೋ ಚೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತಸ್ಸಾಯಂ
ಏವಂ ಬ್ಯತಿರೇಕವಸೇನ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅನ್ವಯವಸೇನಪಿ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತಂ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ। ಏತ್ಥ
ತತಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಚತುತ್ಥನಿಬ್ಬಾನಪಟಿಸಂಯುತ್ತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೭೪. ಚತುತ್ಥೇ ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ತದಾ ಕಿರ ಭಗವತಾ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಸನ್ದಸ್ಸನಾದಿವಸೇನ ನಿಬ್ಬಾನಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾಯ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಕತಾಯ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ತಾವ ಭಗವತಾ ಅಮತಮಹಾನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಅನೇಕಾಕಾರವೋಕಾರಂ ಆನಿಸಂಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣೋ ಆನುಭಾವೋ ಪಕಾಸಿತೋ, ಅಧಿಗಮೂಪಾಯೋ ಪನಸ್ಸಾ ನ ಭಾಸಿತೋ, ಕಥಂ ನು ಖೋ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೇಹಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಅಯಂ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬಾ’’ತಿ। ಅಥ ಭಗವಾ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಏತಂ ಯಥಾವುತ್ತಪರಿವಿತಕ್ಕಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ಥಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ವಿದಿತ್ವಾ। ಇಮಂ ಉದಾನನ್ತಿ ತಣ್ಹಾವಸೇನ ಕತ್ಥಚಿ ಅನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯಚಿತ್ತಸ್ಸ ವೀಥಿಪಟಿಪನ್ನವಿಪಸ್ಸನಸ್ಸ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಅನವಸೇಸತೋ ತಣ್ಹಾಪಹಾನೇನ ನಿಬ್ಬಾನಾಧಿಗಮವಿಭಾವನಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ।
ತತ್ಥ ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಚಲಿತನ್ತಿ ರೂಪಾದಿಸಙ್ಖಾರೇ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠೀಹಿ ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಚಲಿತಂ ‘‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’ತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಿಪ್ಫನ್ದಿತಂ ಹೋತಿ। ಅಪ್ಪಹೀನತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಕಸ್ಸ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸುಖಾದೀಸು ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ತಾನಿ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಸ್ಸ ಅನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಚಲಿತಂ ನತ್ಥೀತಿ ಯೋ ಪನ ವಿಸುದ್ಧಿಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೋ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಹಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಯೋ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತ್ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ವಿಹರತಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ಅನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಚಲಿತಂ ಅವಕ್ಖಲಿತಂ, ವಿಪ್ಫನ್ದಿತಂ ವಾ ನತ್ಥಿ ಕಾರಣಸ್ಸ ಸುವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತತ್ತಾ।
ಚಲಿತೇ ಅಸತೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಚಲಿತೇ ಅಸತಿ ಯಥಾ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಗಾಹಾ ನಪ್ಪವತ್ತನ್ತಿ, ತಥಾ ವೀಥಿಪಟಿಪನ್ನಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ತಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ। ಪಸ್ಸದ್ಧೀತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಸಹಜಾತಾನಂ ಕಾಯಚಿತ್ತಾನಂ ಸಾರಮ್ಭಕರಕಿಲೇಸವೂಪಸಮಿನೀ ದುವಿಧಾಪಿ ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ಹೋತಿ। ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಸತಿ ನತಿ ನ ಹೋತೀತಿ ಪುಬ್ಬೇನಾಪರಂ ವಿಸೇಸಯುತ್ತಾಯ ಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಸತಿ ಅನವಜ್ಜಸುಖಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ಸಮಾಧಿಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ತಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮವಾಯಕರಣೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಯುಗನದ್ಧಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಪರಮ್ಪರಾಯ ಕಿಲೇಸೇ ಖೇಪೇನ್ತಸ್ಸ ಕಾಮಭವಾದೀಸು ನಮನತೋ ‘‘ನತೀ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾ ತಣ್ಹಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಅನವಸೇಸತೋ ನ ಹೋತಿ, ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಧಮ್ಮತಂ ಆಪಾದಿತತ್ತಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ನತಿಯಾ ಅಸತೀತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ತಣ್ಹಾಯ ಸುಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ಭವಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಆಲಯನಿಕನ್ತಿ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನೇ ಅಸತಿ। ಆಗತಿಗತಿ ನ ಹೋತೀತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಇಧ ಆಗತಿ ಆಗಮನಂ ಚುತಿವಸೇನ ಗತಿ ಇತೋ ಪರಲೋಕಗಮನಂ ಪೇಚ್ಚಭಾವೋ ನ ಹೋತಿ ನ ಪವತ್ತತಿ। ಆಗತಿಗತಿಯಾ ಅಸತೀತಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಆಗತಿಯಾ ಚ ಗತಿಯಾ ಚ ಅಸತಿ। ಚುತೂಪಪಾತೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಪರಾಪರಂ ಚವನುಪಪಜ್ಜನಂ ನ ಹೋತಿ ನ ಪವತ್ತತಿ। ಅಸತಿ ಹಿ ಕಿಲೇಸವಟ್ಟೇ ಕಮ್ಮವಟ್ಟಂ ಪಚ್ಛಿನ್ನಮೇವ, ಪಚ್ಛಿನ್ನೇ ಚ ತಸ್ಮಿಂ ಕುತೋ ವಿಪಾಕವಟ್ಟಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋ। ತೇನಾಹ – ‘‘ಚುತೂಪಪಾತೇ ಅಸತಿ ನೇವಿಧ ನ ಹುರ’’ನ್ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಬಾಹಿಯಸುತ್ತೇ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವುತ್ತಮೇವ। ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಇತಿ
ಚತುತ್ಥಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಚುನ್ದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೭೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಮಲ್ಲೇಸೂತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ಜನಪದೇ। ಮಹತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನಾತಿ ಗುಣಮಹತ್ತಸಙ್ಖ್ಯಾಮಹತ್ತೇಹಿ ಮಹತಾ। ಸೋ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಸೀಲಾದಿಗುಣವಿಸೇಸಯೋಗೇನಪಿ ಮಹಾ ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಕಸ್ಸ ಸೋತಾಪನ್ನಭಾವತೋ, ಸಙ್ಖ್ಯಾಮಹತ್ತೇನಪಿ ಮಹಾ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಗಣನತ್ತಾ। ಆಯುಸಙ್ಖಾರೋಸ್ಸಜ್ಜನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹಿ ಆಗತಾಗತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ನ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು। ಚುನ್ದಸ್ಸಾತಿ ಏವಂನಾಮಕಸ್ಸ। ಕಮ್ಮಾರಪುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಸುವಣ್ಣಕಾರಪುತ್ತಸ್ಸ। ಸೋ ಕಿರ ಅಡ್ಢೋ ಮಹಾಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಭಗವತೋ ಪಠಮದಸ್ಸನೇನೇವ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅಮ್ಬವನೇ ಸತ್ಥುವಸನಾನುಚ್ಛವಿಕಂ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನಉಪಟ್ಠಾನಸಾಲಾಕುಟಿಮಣ್ಡಪಚಙ್ಕಮನಾದಿಕೇ ಚ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಪಾಕಾರಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಯುತ್ತಂ ವಿಹಾರಂ ಕತ್ವಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾದೇಸಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತತ್ರ ಸುದಂ ಭಗವಾ ಪಾವಾಯಂ ವಿಹರತಿ ಚುನ್ದಸ್ಸ ಕಮ್ಮಾರಪುತ್ತಸ್ಸ ಅಮ್ಬವನೇ’’ತಿ।
ಪಟಿಯಾದಾಪೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ। ‘‘ಸೂಕರಮದ್ದವನ್ತಿ ಸೂಕರಸ್ಸ ಮುದುಸಿನಿದ್ಧಂ ಪವತ್ತಮಂಸ’’ನ್ತಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಸೂಕರಮದ್ದವನ್ತಿ ನ ಸೂಕರಮಂಸಂ, ಸೂಕರೇಹಿ ಮದ್ದಿತವಂಸಕಳೀರೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಅಞ್ಞೇ ‘‘ಸೂಕರೇಹಿ ಮದ್ದಿತಪ್ಪದೇಸೇ ಜಾತಂ ಅಹಿಛತ್ತಕ’’ನ್ತಿ। ಅಪರೇ ಪನ ‘‘ಸೂಕರಮದ್ದವಂ ನಾಮ ಏಕಂ ರಸಾಯನ’’ನ್ತಿ ಭಣಿಂಸು
ತೇನ ಮಂ ಪರಿವಿಸಾತಿ ತೇನ ಮಮಂ ಭೋಜೇಹಿ। ಕಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಏವಮಾಹ? ಪರಾನುದ್ದಯತಾಯ। ತಞ್ಚ ಕಾರಣಂ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಮೇವ। ತೇನ ಅಭಿಹಟಭಿಕ್ಖಾಯ ಪರೇಸಂ ಅಪರಿಭೋಗಾರಹತೋ ಚ ತಥಾ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಸೂಕರಮದ್ದವೇ ದ್ವಿಸಹಸ್ಸದೀಪಪರಿವಾರೇಸು ಚತೂಸು ಮಹಾದೀಪೇಸು ದೇವತಾ ಓಜಂ ಪಕ್ಖಿಪಿಂಸು। ತಸ್ಮಾ ತಂ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಸಮ್ಮಾ ಜೀರಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಪರೂಪವಾದಮೋಚನತ್ಥಂ ‘‘ನಾಹಂ ತಂ, ಚುನ್ದ, ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿ। ಯೇ ಹಿ ಪರೇ ಉಪವದೇಯ್ಯುಂ ‘‘ಅತ್ತನಾ ಪರಿಭುತ್ತಾವಸೇಸಂ ನೇವ ಭಿಕ್ಖೂನಂ, ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅದಾಸಿ, ಆವಾಟೇ ನಿಖಣಾಪೇತ್ವಾ ವಿನಾಸೇಸೀ’’ತಿ, ‘‘ತೇಸಂ ವಚನೋಕಾಸೋ ಮಾ ಹೋತೂ’’ತಿ ಪರೂಪವಾದಮೋಚನತ್ಥಂ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿ।
ತತ್ಥ ಸದೇವಕೇತಿಆದೀಸು ಸಹ ದೇವೇಹೀತಿ ಸದೇವಕೋ, ಸಹ ಮಾರೇನಾತಿ ಸಮಾರಕೋ, ಸಹ ಬ್ರಹ್ಮುನಾತಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೋ, ಸಹ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹೀತಿ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ, ಪಜಾತತ್ತಾ ಪಜಾ, ಸಹ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹೀತಿ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾ। ತಸ್ಮಿಂ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ…ಪೇ॰… ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ। ತತ್ಥ ಸದೇವಕವಚನೇನ ಪಞ್ಚಕಾಮಾವಚರದೇವಗ್ಗಹಣಂ, ಸಮಾರಕವಚನೇನ ಛಟ್ಠಕಾಮಾವಚರದೇವಗ್ಗಹಣಂ, ಸಬ್ರಹ್ಮಕವಚನೇನ ಬ್ರಹ್ಮಕಾಯಿಕಾದಿಬ್ರಹ್ಮಗ್ಗಹಣಂ, ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೀವಚನೇನ ಸಾಸನಸ್ಸ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಗ್ಗಹಣಂ ಸಮಿತಪಾಪಬಾಹಿತಪಾಪಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಗ್ಗಹಣಞ್ಚ, ಪಜಾವಚನೇನ ಸತ್ತಲೋಕಗ್ಗಹಣಂ, ಸದೇವಮನುಸ್ಸವಚನೇನ ಸಮ್ಮುತಿದೇವಅವಸೇಸಮನುಸ್ಸಗ್ಗಹಣಂ। ಏವಮೇತ್ಥ ತೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಓಕಾಸಲೋಕವಸೇನ, ದ್ವೀಹಿ ಪಜಾವಸೇನ ಸತ್ತಲೋಕೋ ಗಹಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅಪರೋ
ಭುತ್ತಾವಿಸ್ಸಾತಿ ಭುತ್ತವತೋ। ಖರೋತಿ ಫರುಸೋ। ಆಬಾಧೋತಿ ವಿಸಭಾಗರೋಗೋ। ಪಬಾಳ್ಹಾತಿ ಬಲವತಿಯೋ। ಮಾರಣನ್ತಿಕಾತಿ ಮರಣನ್ತಾ ಮರಣಸಮೀಪಪಾಪನಸಮತ್ಥಾ। ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಅಧಿವಾಸೇಸೀತಿ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಿತಂ ಕತ್ವಾ ಞಾಣೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ। ಅವಿಹಞ್ಞಮಾನೋತಿ ವೇದನಾನುವತ್ತನವಸೇನ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖಿತಧಮ್ಮೋ ವಿಯ ಅಪರಾಪರಂ ಪರಿವತ್ತನಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಅಪೀಳಿಯಮಾನೋ ಅದುಕ್ಖಿಯಮಾನೋ ವಿಯ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ। ಭಗವತೋ ಹಿ ವೇಳುವಗಾಮಕೇಯೇವ ತಾ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ಸಮಾಪತ್ತಿಬಲೇನ ಪನ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಾ ಯಾವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನದಿವಸಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಂಸು ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಸಮಾಪತ್ತೀಹಿ ಪಟಿಪಣಾಮನತೋ। ತಂ ದಿವಸಂ ಪನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿತುಕಾಮೋ ‘‘ಕೋಟಿಸಹಸ್ಸಹತ್ಥೀನಂ ಬಲಂ ಧಾರೇನ್ತಾನಂ ವಜಿರಸಙ್ಘಾತಸಮಾನಕಾಯಾನಂ ಅಪರಿಮಿತಕಾಲಂ ಉಪಚಿತಪುಞ್ಞಸಮ್ಭಾರಾನಮ್ಪಿ ಭವೇ ಸತಿ ಏವರೂಪಾ ವೇದನಾ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಅಞ್ಞೇಸ’’ನ್ತಿ ಸತ್ತಾನಂ ಸಂವೇಗಜನನತ್ಥಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ನ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ, ತೇನ ವೇದನಾ ಖರಾ ವತ್ತಿಂಸು। ಆಯಾಮಾತಿ ಏಹಿ ಯಾಮ।
ಚುನ್ದಸ್ಸ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾತಿಆದಿಕಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಾಹಕೇಹಿ ಠಪಿತಾ ಗಾಥಾ। ತತ್ಥ ಭುತ್ತಸ್ಸ ಚ ಸೂಕರಮದ್ದವೇನಾತಿ ಭುತ್ತಸ್ಸ ಉದಪಾದಿ, ನ ಪನ ಭುತ್ತಪಚ್ಚಯಾ। ಯದಿ ಹಿ ಅಭುತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾ, ಅತಿಖರೋ ಅಭವಿಸ್ಸಾ, ಸಿನಿದ್ಧಭೋಜನಂ ವಿರಿಚ್ಚಮಾನೋತಿ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಪವತ್ತಲೋಹಿತವಿರೇಚನೋವ ಸಮಾನೋ। ಅವೋಚಾತಿ ಅತ್ತನಾ ಇಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯ ಏವಮಾಹ।
ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ಏವಂ ರೋಗೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಕುಸಿನಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ, ಕಿಂ ಅಞ್ಞತ್ಥ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿತುನ್ತಿ? ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿತುಂ ನಾಮ ನ ಕತ್ಥಚಿ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಏವಂ ಪನ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ಮಯಿ ಕುಸಿನಾರಂ ಗತೇ ಮಹಾಸುದಸ್ಸನಸುತ್ತದೇಸನಾಯ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೨೪೧) ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತಾಯ ಯಾ ದೇವಲೋಕೇ ಅನುಭವಿತಬ್ಬಸದಿಸಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಮಯಾ ಅನುಭೂತಾ, ತಂ ದ್ವೀಹಿ ಭಾಣವಾರೇಹಿ ಪಟಿಮಣ್ಡೇತ್ವಾ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬಹೂ ಜನಾ ಕುಸಲಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಸುಭದ್ದೋಪಿ ಕತ್ಥ ಮಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸರಣೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಮಯಿ ಧರನ್ತೇಯೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಸಾವಕೋ ನಾಮ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಅಞ್ಞತ್ಥ ಮಯಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಧಾತುನಿಮಿತ್ತಂ ಮಹಾಕಲಹೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಲೋಹಿತಂ ನದೀ ವಿಯ ಸನ್ದಿಸ್ಸತಿ। ಕುಸಿನಾರಾಯಂ ಪನ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ದೋಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಂ ವಿವಾದಂ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ಧಾತುಯೋ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸತೀತಿ ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ಕಾರಣಾನಿ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಭಗವಾ ಮಹತಾ ಉಸ್ಸಾಹೇನ ಕುಸಿನಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ।
ಇಙ್ಘಾತಿ ಚೋದನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ। ಕಿಲನ್ತೋಸ್ಮೀತಿ ಪರಿಸ್ಸನ್ತೋ ಅಸ್ಮಿ। ತೇನ ಯಥಾವುತ್ತವೇದನಾನಂ ಬಲವಭಾವಂ ಏವ ದಸ್ಸೇತಿ। ಭಗವಾ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ತದಾ ಪದಸಾ ಅಗಮಾಸಿ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪನ ಯಥಾ ಪದುದ್ಧಾರಮ್ಪಿ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಥಾ ವೇದನಾ ತಿಖಿಣಾ ಖರಾ ಕಟುಕಾ ವತ್ತಿಂಸು। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ನಿಸೀದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ।
ಇದಾನೀತಿ ಅಧುನಾ। ಲುಳಿತನ್ತಿ ಮದ್ದಿತಂ ವಿಯ ಆಕುಲಂ। ಆವಿಲನ್ತಿ ಆಲುಲಂ। ಅಚ್ಛೋದಕಾತಿ ತನುಪಸನ್ನಸಲಿಲಾ। ಸಾತೋದಕಾತಿ ಮಧುರತೋಯಾ। ಸೀತೋದಕಾತಿ ಸೇತೋದಕಾತಿ ನಿಕ್ಕದ್ದಮಾ ಸುಪತಿತ್ಥಾತಿ ಸುನ್ದರತಿತ್ಥಾ। ರಮಣೀಯಾತಿ ಮನೋಹರಭೂಮಿಭಾಗತಾಯ ರಮಿತಬ್ಬಾ ಯಥಾವುತ್ತಉದಕಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಮನೋರಮಾ।
ಕಿಲನ್ತೋಸ್ಮಿ ಚುನ್ದಕ, ನಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಹಿ –
‘‘ಕಾಳಾವಕಞ್ಚ
ಗನ್ಧಮಙ್ಗಲಹೇಮಞ್ಚ, ಉಪೋಸಥಛದ್ದನ್ತಿಮೇ ದಸಾ’’ತಿ॥ –
ಏವಂ ವುತ್ತೇಸು ದಸಸು ಹತ್ಥಿಕುಲೇಸು ಕಾಳಾವಕಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಯಂ ದಸನ್ನಂ ಪಕತಿಹತ್ಥೀನಂ ಬಲಂ, ತಂ ಏಕಸ್ಸ ಗಙ್ಗೇಯ್ಯಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ದಸಗುಣಿತಾಯ ಗಣನಾಯ ಪಕತಿಹತ್ಥೀನಂ ಕೋಟಿಸಹಸ್ಸಬಲಪ್ಪಮಾಣಂ ಸರೀರಬಲಂ। ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚಙ್ಗವಾರೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಉದಕಂ ವಿಯ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗತಂ। ಪಾವಾಯ ತಿಗಾವುತೇ ಕುಸಿನಾರಾ। ಏತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರೇ ಪಞ್ಚವೀಸತಿಯಾ ಠಾನೇಸು ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಕತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸೂರಿಯತ್ಥಙ್ಗಮನವೇಲಾಯ ಭಗವಾ ಕುಸಿನಾರಂ ಪಾಪುಣೀತಿ ಏವಂ ‘‘ರೋಗೋ ನಾಮ ಸಬ್ಬಂ ಆರೋಗ್ಯಂ ಮದ್ದನ್ತೋ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಸಂವೇಗಕರಂ ವಾಚಂ ಭಾಸನ್ತೋ ‘‘ಕಿಲನ್ತೋಸ್ಮಿ, ಚುನ್ದಕ, ನಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ।
ಸೀಹಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಮಭೋಗೀಸೇಯ್ಯಾ ಪೇತಸೇಯ್ಯಾ ತಥಾಗತಸೇಯ್ಯಾ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಾತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಸೇಯ್ಯಾ। ತತ್ಥ ‘‘ಯೇಭುಯ್ಯೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಮಭೋಗೀ ವಾಮೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತೀ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೨೪೬) ಅಯಂ ಕಾಮಭೋಗೀಸೇಯ್ಯಾ। ‘‘ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ‘‘ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಸೀ’’ತಿ। ಪಾದೇ ಪಾದನ್ತಿ ದಕ್ಖಿಣಪಾದೇ ವಾಮಪಾದಂ। ಅಚ್ಚಾಧಾಯಾತಿ ಅತಿಆಧಾಯ, ಗೋಪ್ಫಕಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಠಪೇತ್ವಾ। ಗೋಪ್ಫಕೇನ ಹಿ ಗೋಪ್ಫಕೇ, ಜಾಣುನಾ ಜಾಣುಮ್ಹಿ ಸಙ್ಘಟ್ಟಿಯಮಾನೇ ಅಭಿಣ್ಹಂ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ
ಗನ್ತ್ವಾನ ಬುದ್ಧೋತಿ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಾಹಕೇಹಿ ಠಪಿತಾ। ತತ್ಥ ನದಿಕನ್ತಿ ನದಿಂ। ಅಪ್ಪಟಿಮೋಧ ಲೋಕೇತಿ ಅಪ್ಪಟಿಮೋ ಇಧ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ। ನ್ಹತ್ವಾ ಚ ಪಿವಿತ್ವಾ ಚುದತಾರೀತಿ ಗತ್ತಾನಂ ಸೀತಿಕರಣವಸೇನ ನ್ಹತ್ವಾ ಚ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಚ ನದಿತೋ ಉತ್ತರಿ। ತದಾ ಕಿರ ಭಗವತಿ ನ್ಹಾಯನ್ತೇ ಅನ್ತೋನದಿಯಂ ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಾ, ಉದಕಂ, ಉಭೋಸು ತೀರೇಸು ವನಸಣ್ಡೋ, ಸಬ್ಬೋ ಚ ಸೋ ಭೂಮಿಭಾಗೋತಿ ಸಬ್ಬಂ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಮೇವ ಅಹೋಸಿ। ಪುರಕ್ಖತೋತಿ ಗುಣವಿಸಿಟ್ಠಸತ್ತುತ್ತಮಗರುಭಾವತೋ ಸದೇವಕೇನ ಲೋಕೇನ ಪೂಜಾಸಮ್ಮಾನವಸೇನ ಪುರಕ್ಖತೋ। ಭಿಕ್ಖುಗಣಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ। ತದಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ವೇದನಾನಂ ಅಧಿಮತ್ತಭಾವಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಆಸನ್ನಾ ಹುತ್ವಾ ಸಮನ್ತತೋ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾವ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಸತ್ಥಾತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಪರಮತ್ಥೇಹಿ ಸತ್ತಾನಂ ಅನುಸಾಸನತೋ ಸತ್ಥಾ। ಪವತ್ತಾ ಭಗವಾ ಇಧ ಧಮ್ಮೇತಿ ಭಾಗ್ಯವನ್ತತಾದೀಹಿ ಭಗವಾ ಇಧ ಸೀಲಾದಿಸಾಸನಧಮ್ಮೇ ಪವತ್ತಾ, ಧಮ್ಮೇ ವಾ ಚತುರಾಸೀತಿಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪವತ್ತಾ ಪವತ್ತೇತಾ। ಅಮ್ಬವನನ್ತಿ ತಸ್ಸಾ ಏವ ನದಿಯಾ ತೀರೇ ಅಮ್ಬವನಂ। ಆಮನ್ತಯಿ ಚುನ್ದಕನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಖಣೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಉದಕಸಾಟಿಕಂ ಪೀಳೇನ್ತೋ ಓಹೀಯಿ, ಚುನ್ದಕತ್ಥೇರೋ ಸಮೀಪೇ ಅಹೋಸಿ। ತಸ್ಮಾ ಪಮುಖೇ ನಿಸೀದೀತಿ ವತ್ತಸೀಸೇನ ಸತ್ಥು ಪುರತೋ ನಿಸೀದಿ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಸತ್ಥಾ ಆಣಾಪೇತೀ’’ತಿ। ಏತ್ತಾವತಾ ಧಮ್ಮಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ। ಏವಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಂ ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ।
ಉಪದಹೇಯ್ಯಾತಿ ಉಪ್ಪಾದೇಯ್ಯ, ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕೋ ಕೋಚಿ ಪುರಿಸೋ ಸಿಯಾ ಅಪಿ ಭವೇಯ್ಯ। ಅಲಾಭಾತಿ ಯೇ ಅಞ್ಞೇಸಂ ದಾನಂ ದದನ್ತಾನಂ ದಾನಾನಿಸಂಸಸಙ್ಖಾತಾ ಲಾಭಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಅಲಾಭಾ। ದುಲ್ಲದ್ಧನ್ತಿ ಪುಞ್ಞವಿಸೇಸೇನ ಲದ್ಧಮ್ಪಿ ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ ದುಲ್ಲದ್ಧಂ। ಯಸ್ಸ ತೇತಿ ಯಸ್ಸ ತವ। ಉತ್ತಣ್ಡುಲಂ ವಾ ಅತಿಕಿಲಿನ್ನಂ ವಾ ಕೋ ತಂ ಜಾನಾತಿ, ಕೀದಿಸಮ್ಪಿ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ತಥಾಗತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ಅದ್ಧಾ ತೇನ ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ದಿನ್ನಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ। ಲಾಭಾತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾ ದಾನಾನಿಸಂಸಸಙ್ಖಾತಾ ಲಾಭಾ। ಸುಲದ್ಧನ್ತಿ ತುಯ್ಹಂ ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ ಸುಲದ್ಧಂ। ಸಮ್ಮುಖಾತಿ ಸಮ್ಮುಖತೋ, ನ ಅನುಸ್ಸವೇನ ನ ಪರಮ್ಪರಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮೇತನ್ತಿ ಮೇ ಏತಂ ಮಯಾ ಏತಂ। ದ್ವೇಮೇತಿ ದ್ವೇ ಇಮೇ। ಸಮಸಮಫಲಾತಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ಸಮಾನಫಲಾ।
ನನು ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸಮತಾಯಪಿ ಸಮಫಲಾನಿ। ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝನದಿವಸೇ ಚ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಸ್ಸ ಹೇತುಭೂತಾ ಚತುವೀಸತಿಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಸಙ್ಖಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ, ಪರಿನಿಬ್ಬಾನದಿವಸೇಪಿ ಸಬ್ಬಾ ತಾ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ। ಏವಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಸಮತಾಯಪಿ ಸಮಫಲಾನಿ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ –
‘‘ಯಸ್ಸ ಚೇತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ
ಸುಜಾತಾ ಚ ಅಪರಭಾಗೇ ಅಸ್ಸೋಸಿ ‘‘ನ ಕಿರ ಸಾ ರುಕ್ಖದೇವತಾ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಿರೇಸ, ತಂ ಕಿರ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಸತ್ತಸತ್ತಾಹಂ ಕಿರಸ್ಸ ತೇನ ಯಾಪನಾ ಅನುಸ್ಸರಣಸಮತಾಯಪಿ ಸಮಫಲಾನಿ ದ್ವೇಪಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತದಾನಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ।
ಆಯುಸಂವತ್ತನಿಕನ್ತಿ ದೀಘಾಯುಕಸಂವತ್ತನಿಕಂ। ಉಪಚಿತನ್ತಿ ಪಸುತಂ ಉಪ್ಪಾದಿತಂ। ಯಸಸಂವತ್ತನಿಕನ್ತಿ ಪರಿವಾರಸಂವತ್ತನಿಕಂ। ಆಧಿಪತೇಯ್ಯಸಂವತ್ತನಿಕನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಭಾವಸಂವತ್ತನಿಕಂ।
ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಏತಂ ದಾನಸ್ಸ ಮಹಪ್ಫಲತಞ್ಚೇವ ಸೀಲಾದಿಗುಣೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಚ ಅನುತ್ತರದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಭಾವಂ ಅನುಪಾದಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚಾತಿ ತಿವಿಧಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ವಿದಿತ್ವಾ ತದತ್ಥದೀಪನಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ।
ತತ್ಥ ದದತೋ ಪುಞ್ಞಂ ಪವಡ್ಢತೀತಿ ದಾನಂ ದೇನ್ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ದಾನಮಯಂ ಪುಞ್ಞಂ ಉಪಚೀಯತಿ, ಮಹಪ್ಫಲತರಞ್ಚ ಮಹಾನಿಸಂಸತರಞ್ಚ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಥ ವಾ ದದತೋ ಪುಞ್ಞಂ ಪವಡ್ಢತೀತಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತೋ ಪರಿಚ್ಚಾಗಚೇತನಾಯ ಬಹುಲೀಕತಾಯ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತಿಬಹುಲೋ ಸುವಿಸುದ್ಧಸೀಲಂ ರಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಞ್ಚ ಭಾವೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ತಸ್ಸ ದಾನಾದಿವಸೇನ ತಿವಿಧಮ್ಪಿ ಪುಞ್ಞಂ ಅಭಿವಡ್ಢತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸಂಯಮತೋತಿ ವೇರಂ ನ ಚೀಯತೀತಿ ಪಞ್ಚವಿಧವೇರಂ ನ ಪವಡ್ಢತಿ, ಅದೋಸಪಧಾನತ್ತಾ ವಾ ಅಧಿಸೀಲಸ್ಸ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತೇಹಿ ಸಯಂಮನ್ತೋ ಸುವಿಸುದ್ಧಸೀಲೋ ಖನ್ತಿಬಹುಲತಾಯ ಕೇನಚಿ ವೇರಂ ನ ಕರೋತಿ, ಕುತೋ ತಸ್ಸ ಉಪಚಯೋ। ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಸಂಯಮತೋ ಸಂಯಮನ್ತಸ್ಸ, ಸಂಯಮಹೇತು ವಾ ವೇರಂ ನ ಚೀಯತಿ। ಕುಸಲೋ ಚ ಜಹಾತಿ ಪಾಪಕನ್ತಿ ಕುಸಲೋ ಪನ ಞಾಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸುವಿಸುದ್ಧಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಅಟ್ಠತಿಂಸಾಯ ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಅತ್ತನೋ ಅನುರೂಪಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪಚಾರಪ್ಪನಾಭೇದಂ ಝಾನಂ ಸಮ್ಪಾದೇನ್ತೋ ಪಾಪಕಂ ಲಾಮಕಂ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಾದಿಅಕುಸಲಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಸೇನ ಜಹಾತಿ ಪರಿಚ್ಚಜತಿ। ಸೋ ತಮೇವ ಝಾನಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಖಯವಯಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಅನವಸೇಸಂ ಪಾಪಕಂ ಲಾಮಕಂ ಅಕುಸಲಂ ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ಜಹಾತಿ। ರಾಗದೋಸಮೋಹಕ್ಖಯಾ ಸ ನಿಬ್ಬುತೋತಿ ಸೋ ಏವಂ ಪಾಪಕಂ ಪಜಹಿತ್ವಾ ರಾಗಾದೀನಂ ಖಯಾ ಅನವಸೇಸಕಿಲೇಸನಿಬ್ಬಾನೇನ, ತತೋ ಪರಂ ಖನ್ಧನಿಬ್ಬಾನೇನ ಚ ನಿಬ್ಬುತೋ
ಪಞ್ಚಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಪಾಟಲಿಗಾಮಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೭೬. ಛಟ್ಠೇ ಮಗಧೇಸೂತಿ ಮಗಧರಟ್ಠೇ। ಮಹತಾತಿ ಇಧಾಪಿ ಗುಣಮಹತ್ತೇನಪಿ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಸಙ್ಖ್ಯತ್ತಾ ಗಣನಮಹತ್ತೇನಪಿ ಮಹತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ। ಪಾಟಲಿಗಾಮೋತಿ ಏವಂನಾಮಕೋ ಮಗಧರಟ್ಠೇ ಏಕೋ ಗಾಮೋ। ತಸ್ಸ ಕಿರ ಗಾಮಸ್ಸ ಮಾಪನದಿವಸೇ ತದವಸರೀತಿ ತಂ ಪಾಟಲಿಗಾಮಂ ಅವಸರಿ ಅನುಪಾಪುಣಿ। ಕದಾ ಪನ ಭಗವಾ ಪಾಟಲಿಗಾಮಂ ಅನುಪಾಪುಣಿ? ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನೋ ಚೇತಿಯಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ತತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಸನ್ತೋ ತತ್ಥ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಸ್ಸ ಚ ಚೇತಿಯಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ತತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅಮ್ಬಲಟ್ಠಿಕಾಯಂ ವಸಿತ್ವಾ ಅತುರಿತಚಾರಿಕಾವಸೇನ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಏಕರತ್ತಿವಾಸೇನ ವಸಿತ್ವಾ ಲೋಕಂ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಪಾಟಲಿಗಾಮಂ ಅನುಪಾಪುಣಿ।
ಪಾಟಲಿಗಾಮಿಯಾತಿ ಪಾಟಲಿಗಾಮವಾಸಿನೋ ಉಪಾಸಕಾ। ತೇ ಕಿರ ಭಗವತೋ ಪಠಮದಸ್ಸನೇನ ಕೇಚಿ ಸರಣೇಸು, ಕೇಚಿ ಸೀಲೇಸು, ಕೇಚಿ ಸರಣೇಸು ಚ ಸೀಲೇಸು ಚ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಪಾಸಕಾ’’ತಿ। ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸೂತಿ ಪಾಟಲಿಗಾಮೇ ಕಿರ ಅಜಾತಸತ್ತುನೋ ಲಿಚ್ಛವಿರಾಜೂನಞ್ಚ ಮನುಸ್ಸಾ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಗೇಹಸಾಮಿಕೇ ಗೇಹತೋ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಮಾಸಮ್ಪಿ ಅಡ್ಢಮಾಸಮ್ಪಿ ವಸನ್ತಿ। ತೇನ ಪಾಟಲಿಗಾಮವಾಸಿನೋ ಮನುಸ್ಸಾ ನಿಚ್ಚುಪದ್ದುತಾ ‘‘ಏತೇಸಞ್ಚೇವ ಆಗತಕಾಲೇ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏಕಪಸ್ಸೇ ಇಸ್ಸರಾನಂ ಭಣ್ಡಪ್ಪಟಿಸಾಮನಟ್ಠಾನಂ, ಏಕಪಸ್ಸೇ ವಸನಟ್ಠಾನಂ, ಏಕಪಸ್ಸೇ ಆಗನ್ತುಕಾನಂ ಅದ್ಧಿಕಮನುಸ್ಸಾನಂ, ಏಕಪಸ್ಸೇ ದಲಿದ್ದಾನಂ ಕಪಣಮನುಸ್ಸಾನಂ, ಏಕಪಸ್ಸೇ ಗಿಲಾನಾನಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಘಟ್ಟೇತ್ವಾ ವಸನಪ್ಪಹೋನಕಂ ನಗರಮಜ್ಝೇ ಮಹಾಸಾಲಂ ಕಾರೇಸುಂ, ತಸ್ಸಾ ನಾಮಂ ಆವಸಥಾಗಾರನ್ತಿ। ತಂ ದಿವಸಞ್ಚ ನಿಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ। ತೇ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಸುಧಾಕಮ್ಮಚಿತ್ತಕಮ್ಮಾದಿವಸೇನ ಸುಪರಿನಿಟ್ಠಿತಂ ಸುಸಜ್ಜಿತಂ ದೇವವಿಮಾನಸದಿಸಂ ತಂ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಆವಸಥಾಗಾರಂ ಅತಿವಿಯ ಮನೋರಮಂ ಸಸ್ಸಿರಿಕಂ, ಕೇನ ನು ‘‘ಅಧಿವಾಸೇತು ನೋ, ಭನ್ತೇ ಭಗವಾ, ಆವಸಥಾಗಾರ’’ನ್ತಿ।
ಯೇನ ಆವಸಥಾಗಾರಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸೂತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ತಂ ತಂ ದಿವಸಮೇವ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ ದೇವವಿಮಾನಂ ವಿಯ ಸುಸಜ್ಜಿತಂ ಸುಪಟಿಜಗ್ಗಿತಂ, ಬುದ್ಧಾರಹಂ ಪನ ಕತ್ವಾ ನ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ‘‘ಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ಅರಞ್ಞಜ್ಝಾಸಯಾ ಅರಞ್ಞಾರಾಮಾ, ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ವಸೇಯ್ಯುಂ ವಾ ನೋ ವಾ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವತೋ ರುಚಿಂ ಜಾನಿತ್ವಾವ ಪಞ್ಞಾಪೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತೇ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು, ಇದಾನಿ ಭಗವತೋ ರುಚಿಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ತಥಾ ಪಞ್ಞಾಪೇತುಕಾಮಾ ಯೇನ ಆವಸಥಾಗಾರಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು। ಸಬ್ಬಸನ್ಥರಿಂ ಆವಸಥಾಗಾರಂ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾತಿ ಯಥಾ ಸಬ್ಬಮೇವ ಸನ್ಥತಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ತಂ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ತಾವ ‘‘ಗೋಮಯಂ ನಾಮ ಸಬ್ಬಮಙ್ಗಲೇಸು ವತ್ತತೀ’’ತಿ ಸುಧಾಪರಿಕಮ್ಮಕತಮ್ಪಿ ಭೂಮಿಂ ಅಲ್ಲಗೋಮಯೇನ ಓಪುಞ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಪರಿಸುಕ್ಖಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಯಥಾ ಅಕ್ಕನ್ತಟ್ಠಾನೇ ಪದಂ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಏವಂ ಚತುಜ್ಜಾತಿಯಗನ್ಧೇಹಿ ಲಿಮ್ಪೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ನಾನಾವಣ್ಣಕಟಸಾರಕೇ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಉಪರಿ ಮಹಾಪಿಟ್ಠಿಕಕೋಜವಾದಿಂ ಕತ್ವಾ ಹತ್ಥತ್ಥರಣಾದೀಹಿ ನಾನಾವಣ್ಣೇಹಿ ಅತ್ಥರಣೇಹಿ ಸನ್ಥರಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಸಬ್ಬೋಕಾಸಂ ಸನ್ಥರಾಪೇಸುಂ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸಬ್ಬಸನ್ಥರಿಂ ಆವಸಥಾಗಾರಂ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ’’ತಿ।
ಆಸನಾನಞ್ಹಿ ಮಜ್ಝಟ್ಠಾನೇ ತಾವ ಮಙ್ಗಲಥಮ್ಭಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಹಾರಹಂ ಬುದ್ಧಾಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಯಂ ಯಂ ಮುದುಕಞ್ಚ ಮನೋರಮಞ್ಚ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ, ತಂ ತಂ ಪಚ್ಚತ್ಥರಿತ್ವಾ ಉಭತೋಲೋಹಿತಕಂ ಮನುಞ್ಞದಸ್ಸನಂ ಉಪಧಾನಂ ‘‘ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿ।
ಉದಕಮಣಿಕನ್ತಿ ಮಹಾಕುಚ್ಛಿಕಂ ಉದಕಚಾಟಿಂ। ಏವಂ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಚ ಯಥಾರುಚಿಯಾ ಹತ್ಥಪಾದೇ
ತೇಲಪ್ಪದೀಪಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾತಿ ರಜತಸುವಣ್ಣಾದಿಮಯದಣ್ಡದೀಪಿಕಾಸು ಯೋಧಕರೂಪವಿಲಾಸಖಚಿತರೂಪಕಾದೀನಂ ಹತ್ಥೇ ಠಪಿತಸುವಣ್ಣರಜತಾದಿಮಯಕಪಲ್ಲಿಕಾಸು ತೇಲಪ್ಪದೀಪಂ ಜಾಲಯಿತ್ವಾ। ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ತೇ ಪಾಟಲಿಗಾಮಿಯಾ ಉಪಾಸಕಾ ನ ಕೇವಲಂ ಆವಸಥಾಗಾರಮೇವ, ಅಥ ಖೋ ಸಕಲಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಗಾಮೇ ವೀಥಿಯೋ ಸಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಧಜೇ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಗೇಹದ್ವಾರೇಸು ಪುಣ್ಣಘಟೇ ಕದಲಿಯೋ ಚ ಠಪಾಪೇತ್ವಾ ಸಕಲಗಾಮಂ ದೀಪಮಾಲಾಹಿ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣತಾರಕಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ‘‘ಖೀರಪಕೇ ದಾರಕೇ ಖೀರಂ ಪಾಯೇಥ, ದಹರಕುಮಾರೇ ಲಹುಂ ಲಹುಂ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಸಯಾಪೇಥ, ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಂ ಮಾ ಕರಿತ್ಥ, ಅಜ್ಜ ಏಕರತ್ತಿಂ ಸತ್ಥಾ ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ವಸಿಸ್ಸತಿ, ಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ಅಪ್ಪಸದ್ದಕಾಮಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ
ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಯೇನ ಆವಸಥಾಗಾರಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ‘‘ಯಸ್ಸ ದಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಕಿರ ತೇಹಿ ಕಾಲೇ ಆರೋಚಿತೇ ಭಗವಾ ಲಾಖಾರಸೇನ ತಿನ್ತರತ್ತಕೋವಿಳಾರಪುಪ್ಫವಣ್ಣಂ ರತ್ತದುಪಟ್ಟಂ ಕತ್ತರಿಯಾ ಪದುಮಂ ಕನ್ತೇನ್ತೋ ವಿಯ, ಸಂವಿಧಾಯ ತಿಮಣ್ಡಲಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೋ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಾಮಙ್ಗೇನ ಪದುಮಕಲಾಪಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ವಿಯ, ವಿಜ್ಜುಲತಾಸಸ್ಸಿರಿಕಂ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ರತ್ತಕಮ್ಬಲೇನ ಗಜಕುಮ್ಭಂ ಪರಿಯೋನನ್ಧನ್ತೋ ವಿಯ, ರತನಸತುಬ್ಬೇಧೇ ಸುವಣ್ಣಗ್ಘಿಕೇ ಪವಾಳಜಾಲಂ ಖಿಪಮಾನೋ ವಿಯ, ಮಹತಿ ಸುವಣ್ಣಚೇತಿಯೇ ರತ್ತಕಮ್ಬಲಕಞ್ಚುಕಂ ಪಟಿಮುಞ್ಚನ್ತೋ ವಿಯ, ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಪುಣ್ಣಚನ್ದಂ ರತ್ತವಲಾಹಕೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೋ ವಿಯ, ಕಞ್ಚನಗಿರಿಮತ್ಥಕೇ ಸುಪಕ್ಕಲಾಖಾರಸಂ ಪರಿಸಿಞ್ಚನ್ತೋ ವಿಯ, ಚಿತ್ತಕೂಟಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕಂ ವಿಜ್ಜುಲತಾಜಾಲೇನ ಪರಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ವಿಯ, ಸಕಲಚಕ್ಕವಾಳಸಿನೇರುಯುಗನ್ಧರಮಹಾಪಥವಿಂ ಚಾಲೇತ್ವಾ ಗಹಿತನಿಗ್ರೋಧಪಲ್ಲವಸಮಾನವಣ್ಣಂ ಸುರತ್ತವರಪಂಸುಕೂಲಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ವನಗಹನತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಕೇಸರಸೀಹೋ ವಿಯ, ಸಮನ್ತತೋ ಉದಯಪಬ್ಬತಕೂಟತೋ ಪುಣ್ಣಚನ್ದೋ ವಿಯ, ಬಾಲಸೂರಿಯೋ ವಿಯ ಚ ಅತ್ತನಾ ನಿಸಿನ್ನಚಾರುಮಣ್ಡಪತೋ ನಿಕ್ಖಮಿ।
ಅಥಸ್ಸ ಕಾಯತೋ ಮೇಘಮುಖತೋ ವಿಜ್ಜುಕಲಾಪಾ ವಿಯ ರಸ್ಮಿಯೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣರಸಧಾರಾಪರಿಸೇಕಪಿಞ್ಜರಪತ್ತಪುಪ್ಫಫಲಸಾಖಾವಿಟಪೇ ವಿಯ ಸಮನ್ತತೋ ರುಕ್ಖೇ ಕರಿಂಸು। ತಾವದೇವ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಮಹಾಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಭಗವನ್ತಂ ಪರಿವಾರೇಸಿ। ತೇ ಚ ನಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತಾ ಭಿಕ್ಖೂ
ಇತಿ ಭಗವಾ ಸಯಂ ವೀತರಾಗೋ ವೀತರಾಗೇಹಿ, ವೀತದೋಸೋ ವೀತದೋಸೇಹಿ, ವೀತಮೋಹೋ ವೀತಮೋಹೇಹಿ, ನಿತ್ತಣ್ಹೋ ನಿತ್ತಣ್ಹೇಹಿ, ನಿಕ್ಕಿಲೇಸೋ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸೇಹಿ, ಸಯಂ ಬುದ್ಧೋ ಅನುಬುದ್ಧೇಹಿ ಪರಿವಾರಿತೋ ಪತ್ತಪರಿವಾರಿತಂ ವಿಯ ಕೇಸರಂ, ಕೇಸರಪರಿವಾರಿತಾ ವಿಯ ಕಣ್ಣಿಕಾ, ಅಟ್ಠನಾಗಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರಿತೋ ವಿಯ ಛದ್ದನ್ತೋ ನಾಗರಾಜಾ, ನವುತಿಹಂಸಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರಿತೋ ವಿಯ ಧತರಟ್ಠೋ ಹಂಸರಾಜಾ, ಸೇನಙ್ಗಪರಿವಾರಿತೋ ವಿಯ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಾ, ಮರುಗಣಪರಿವಾರಿತೋ ವಿಯ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ, ಬ್ರಹ್ಮಗಣಪರಿವಾರಿತೋ ವಿಯ ಹಾರಿತಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ, ತಾರಾಗಣಪರಿವಾರಿತೋ ವಿಯ ಪುಣ್ಣಚನ್ದೋ, ಅನುಪಮೇನ ಬುದ್ಧವೇಸೇನ ಅಪರಿಮಾಣೇನ ಬುದ್ಧವಿಲಾಸೇನ ಪಾಟಲಿಗಾಮಿನಂ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ।
ಅಥಸ್ಸ ಪುರತ್ಥಿಮಕಾಯತೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾ ಘನಬುದ್ಧರಸ್ಮಿಯೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಟ್ಠಾನಂ ಅಗ್ಗಹೇಸುಂ, ತಥಾ ಪಚ್ಛಿಮಕಾಯತೋ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸತೋ ವಾಮಪಸ್ಸತೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾ ಘನಬುದ್ಧರಸ್ಮಿಯೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಟ್ಠಾನಂ ಅಗ್ಗಹೇಸುಂ, ಉಪರಿಕೇಸನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬಕೇಸಾವಟ್ಟೇಹಿ ಮೋರಗೀವರಾಜವಣ್ಣಾ ಅಸಿತಾ ಘನಬುದ್ಧರಸ್ಮಿಯೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಗಗನತಲೇ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಟ್ಠಾನಂ ಅಗ್ಗಹೇಸುಂ, ಹೇಟ್ಠಾಪಾದತಲೇಹಿ ಪವಾಳವಣ್ಣಾ ರಸ್ಮಿಯೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಘನಪಥವಿಯಂ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಟ್ಠಾನಂ ಅಗ್ಗಹೇಸುಂ, ದನ್ತತೋ ಅಕ್ಖೀನಂ ಸೇತಟ್ಠಾನತೋ, ನಖಾನಂ ಮಂಸವಿಮುತ್ತಟ್ಠಾನತೋ ಓದಾತಾ ಘನಬುದ್ಧರಸ್ಮಿಯೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಟ್ಠಾನಂ ಅಗ್ಗಹೇಸುಂ, ರತ್ತಪೀತವಣ್ಣಾನಂ ಸಮ್ಭಿನ್ನಟ್ಠಾನತೋ ಮಞ್ಜೇಟ್ಠವಣ್ಣಾ ರಸ್ಮಿಯೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಟ್ಠಾನಂ ಅಗ್ಗಹೇಸುಂ, ಸಬ್ಬತ್ಥಕಮೇವ ಪಭಸ್ಸರಾ ರಸ್ಮಿಯೋ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು। ಏವಂ ಸಮನ್ತಾ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಟ್ಠಾನಂ ಛಬ್ಬಣ್ಣಾ ಬುದ್ಧರಸ್ಮಿಯೋ ವಿಜ್ಜೋತಮಾನಾ ವಿಪ್ಫನ್ದಮಾನಾ ವಿಧಾವಮಾನಾ ಕಞ್ಚನದಣ್ಡದೀಪಿಕಾದೀಹಿ
ಭಗವತೋಪಿ
ಇಮಾಯ ಬುದ್ಧಸಿರಿಯಾ ಓಭಾಸಮಾನಸ್ಸಪಿ ಭಗವತೋ ಪುರತೋ ಅನೇಕಾನಿ ದಣ್ಡದೀಪಿಕಾಸಹಸ್ಸಾನಿ ಉಕ್ಖಿಪಿಂಸು। ತಥಾ ಪಚ್ಛತೋ ವಾಮಪಸ್ಸೇ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸೇ ಜಾತಿಕುಸುಮಚಮ್ಪಕವನಮಾಲಿಕಾರತ್ತುಪ್ಪಲನೀಲುಪ್ಪಲಬಕುಲಸಿನ್ದುವಾರಾದಿಪುಪ್ಫಾನಿ ಚೇವ ನೀಲಪೀತಾದಿವಣ್ಣಸುಗನ್ಧಚುಣ್ಣಾನಿ ಚ ಚಾತುದ್ದೀಪಿಕಮಹಾಮೇಘವಿಸ್ಸಟ್ಠಾ ಸಲಿಲವುಟ್ಠಿಯೋ ವಿಯ ವಿಪ್ಪಕಿರಿಂಸು
‘‘ಏವಂ
ಅಹೇಠಯನ್ತೋ ಪಾಣಾನಿ, ಯಾತಿ ಲೋಕವಿನಾಯಕೋ॥
‘‘ದಕ್ಖಿಣಂ ಪಠಮಂ ಪಾದಂ, ಉದ್ಧರನ್ತೋ ನರಾಸಭೋ।
ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸಿರಿಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಸೋಭತೇ ದ್ವಿಪದುತ್ತಮೋ॥
‘‘ಗಚ್ಛತೋ ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಸ್ಸ, ಹೇಟ್ಠಾ ಪಾದತಲಂ ಮುದು।
ಸಮಂ ಸಮ್ಫುಸತೇ ಭೂಮಿಂ, ರಜಸಾನುಪಲಿಮ್ಪತಿ॥
‘‘ನಿನ್ನಂ
ಉನ್ನತಞ್ಚ ಸಮಂ ಹೋತಿ, ಪಥವೀ ಚ ಅಚೇತನಾ॥
‘‘ಪಾಸಾಣಾ ಸಕ್ಖರಾ ಚೇವ, ಕಥಲಾ ಖಾಣುಕಣ್ಟಕಾ।
ಸಬ್ಬೇ ಮಗ್ಗಾ ವಿವಜ್ಜನ್ತಿ, ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಲೋಕನಾಯಕೇ॥
‘‘ನಾತಿದೂರೇ ಉದ್ಧರತಿ, ನಚ್ಚಾಸನ್ನೇ ಚ ನಿಕ್ಖಿಪಂ।
ಅಘಟ್ಟಯನ್ತೋ ನಿಯ್ಯಾತಿ, ಉಭೋ ಜಾಣೂ ಚ ಗೋಪ್ಫಕೇ॥
‘‘ನಾತಿಸೀಘಂ ಪಕ್ಕಮತಿ, ಸಮ್ಪನ್ನಚರಣೋ ಮುನಿ।
ನ ಚಾಪಿ ಸಣಿಕಂ ಯಾತಿ, ಗಚ್ಛಮಾನೋ ಸಮಾಹಿತೋ॥
‘‘ಉದ್ಧಂ ಅಧೋ ಚ ತಿರಿಯಂ, ದಿಸಞ್ಚ ವಿದಿಸಂ ತಥಾ।
ನ ಪೇಕ್ಖಮಾನೋ ಸೋ ಯಾತಿ, ಯುಗಮತ್ತಂವಪೇಕ್ಖತಿ॥
‘‘ನಾಗವಿಕ್ಕನ್ತಚಾರೋ ಸೋ, ಗಮನೇ ಸೋಭತೇ ಜಿನೋ।
ಚಾರುಂ ಗಚ್ಛತಿ ಲೋಕಗ್ಗೋ, ಹಾಸಯನ್ತೋ ಸದೇವಕೇ॥
‘‘ಉಸಭರಾಜಾವ ಸೋಭನ್ತೋ, ಚಾರುಚಾರೀವ ಕೇಸರೀ।
ತೋಸಯನ್ತೋ ಬಹೂ ಸತ್ತೇ, ಗಾಮಂ ಸೇಟ್ಠೋ ಉಪಾಗಮೀ’’ತಿ॥ –
ವಣ್ಣಕಾಲೋ
ಪಾದೇ ಪಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾತಿ ಯದಿಪಿ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ರಜೋಜಲ್ಲಂ ನ ಉಪಲಿಮ್ಪತಿ, ತೇಸಂ ಪನ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಕುಸಲಾಭಿವುದ್ಧಿಂ ಆಕಙ್ಖನ್ತೋ ಪರೇಸಂ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಂ ಆಪಜ್ಜನತ್ಥಞ್ಚ ಭಗವಾ ಪಾದೇ ಪಕ್ಖಾಲೇತಿ। ಅಪಿಚ ಉಪಾದಿನ್ನಕಸರೀರಂ ನಾಮ ಸೀತಂ ಕಾತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಹೋತೀತಿ ಏತದತ್ಥಮ್ಪಿ ಭಗವಾ ನ್ಹಾನಪಾದಧೋವನಾದೀನಿ ಕರೋತಿಯೇವ। ಭಗವನ್ತಂಯೇವ ಪುರಕ್ಖತ್ವಾತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಪುರತೋ ಕತ್ವಾ। ತತ್ಥ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚೇವ ಉಪಾಸಕಾನಞ್ಚ ಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಗನ್ಧೋದಕೇನ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ದುಕೂಲಚುಮ್ಬಟಕೇನ ವೋದಕಂ ಕತ್ವಾ ಜಾತಿಹಿಙ್ಗುಲಕೇನ ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ರತ್ತಕಮ್ಬಲೇನ ಪಲಿವೇಠೇತ್ವಾ ಪೀಠೇ ಠಪಿತಾ ರತ್ತಸುವಣ್ಣಘನಪಟಿಮಾ ವಿಯ ಅತಿವಿರೋಚಿತ್ಥ।
ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಪೋರಾಣಾನಂ ವಣ್ಣಭಣನಮಗ್ಗೋ –
‘‘ಗನ್ತ್ವಾನ ಮಣ್ಡಲಮಾಳಂ, ನಾಗವಿಕ್ಕನ್ತಚಾರಣೋ।
ಓಭಾಸಯನ್ತೋ ಲೋಕಗ್ಗೋ, ನಿಸೀದಿ ವರಮಾಸನೇ॥
‘‘ತಹಿಂ
ದೇವಾತಿದೇವೋ ಸತಪುಞ್ಞಲಕ್ಖಣೋ।
ಬುದ್ಧಾಸನೇ ಮಜ್ಝಗತೋ ವಿರೋಚತಿ,
ಸುವಣ್ಣನಿಕ್ಖಂ ವಿಯ ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲೇ॥
‘‘ನೇಕ್ಖಂ ಜಮ್ಬೋನದಸ್ಸೇವ, ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲೇ।
ವಿರೋಚತಿ ವೀತಮಲೋ, ಮಣಿವೇರೋಚನೋ ಯಥಾ॥
‘‘ಮಹಾಸಾಲೋವ ಸಮ್ಫುಲ್ಲೋ, ಮೇರುರಾಜಾವಲಙ್ಕತೋ।
ಸುವಣ್ಣಯೂಪಸಙ್ಕಾಸೋ, ಪದುಮೋ ಕೋಕನದೋ ಯಥಾ॥
‘‘ಜಲನ್ತೋ ದೀಪರುಕ್ಖೋವ, ಪಬ್ಬತಗ್ಗೇ ಯಥಾ ಸಿಖೀ।
ದೇವಾನಂ ಪಾರಿಛತ್ತೋವ, ಸಬ್ಬಫುಲ್ಲೋ ವಿರೋಚತೀ’’ತಿ॥
ಪಾಟಲಿಗಾಮಿಯೇ ಉಪಾಸಕೇ ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ತೇಸು ಉಪಾಸಕೇಸು ಬಹೂ ಜನಾ ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ಪಠಮಂ ತಾವ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಯಾ ಆದೀನವಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಯ ಆನಿಸಂಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ ಗಹಪತಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಧಮ್ಮದೇಸನತ್ಥಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ।
ತತ್ಥ ದುಸ್ಸೀಲೋತಿ ನಿಸ್ಸೀಲೋ। ಸೀಲವಿಪನ್ನೋತಿ ವಿಪನ್ನಸೀಲೋ ಭಿನ್ನಸಂವರೋ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ದುಸ್ಸೀಲೋ’’ತಿ ಪದೇನ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸೀಲಾಭಾವೋ ವುತ್ತೋ। ಸೋ ಪನಸ್ಸ ಸೀಲಾಭಾವೋ ದುವಿಧೋ ಅಸಮಾದಾನೇನ ವಾ ಸಮಾದಿನ್ನಸ್ಸ ಭೇದೇನ ವಾತಿ। ತೇಸು ಪುರಿಮೋ ನ ತಥಾ ಸಾವಜ್ಜೋ, ಯಥಾ ದುತಿಯೋ ಸಾವಜ್ಜತರೋ। ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತಾದೀನವನಿಮಿತ್ತಂ ಸೀಲಾಭಾವಂ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಾಯ ದೇಸನಾಯ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ಸೀಲವಿಪನ್ನೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತೇನ ‘‘ದುಸ್ಸೀಲೋ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪಮಾದಾಧಿಕರಣನ್ತಿ ಪಮಾದಕಾರಣಾ। ಇದಞ್ಚ ಸುತ್ತಂ ಗಹಟ್ಠಾನಂ ವಸೇನ ಆಗತಂ, ಪಬ್ಬಜಿತಾನಮ್ಪಿ ಪನ ಲಬ್ಭತೇವ। ಗಹಟ್ಠೋ ಹಿ ಯೇನ ಸಿಪ್ಪಟ್ಠಾನೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತಿ ಯದಿ ಕಸಿಯಾ ಯದಿ ವಾಣಿಜ್ಜಾಯ ಯದಿ ಗೋರಕ್ಖೇನ, ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿವಸೇನ ಪಮತ್ತೋ ತಂ ತಂ ಯಥಾಕಾಲಂ ಸಮ್ಪಾದೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಥಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ವಿನಸ್ಸತಿ। ಮಾಘಾತಕಾಲೇ
ಪಾಪಕೋ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋತಿ ಗಹಟ್ಠಸ್ಸ ‘‘ಅಸುಕೋ ಅಮುಕಕುಲೇ ಜಾತೋ ದುಸ್ಸೀಲೋ ಪಾಪಧಮ್ಮೋ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಇಧಲೋಕಪರಲೋಕೋ ಸಲಾಕಭತ್ತಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ದೇತೀ’’ತಿ ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಪಾಪಕೋ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗಚ್ಛತಿ। ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ‘‘ಅಸುಕೋ ನಾಮ ಥೇರೋ ಸತ್ಥು ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ನಾಸಕ್ಖಿ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖಿತುಂ, ನ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಗಹೇತುಂ, ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಾದೀಹಿ ಜೀವತಿ, ಛಹಿ ಅಗಾರವೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿ ಏವಂ ಪಾಪಕೋ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗಚ್ಛತಿ।
ಅವಿಸಾರದೋತಿ ಗಹಟ್ಠೋ ತಾವ ಅವಸ್ಸಂ ಬಹೂನಂ ಸನ್ನಿಪಾತಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಕೋಚಿ ಮಮ ಕಮ್ಮಂ ಜಾನಿಸ್ಸತಿ, ಅಥ ಮಂ ನಿನ್ದಿಸ್ಸತಿ, ರಾಜಕುಲಸ್ಸ ವಾ ದಸ್ಸೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಭಯೋ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ, ಮಙ್ಕುಭೂತೋ ಪತ್ತಕ್ಖನ್ಧೋ ಅಧೋಮುಖೋ ನಿಸೀದತಿ, ವಿಸಾರದೋ ಹುತ್ವಾ ಕಥೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ಪಬ್ಬಜಿತೋಪಿ ಬಹುಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಸನ್ನಿಪತಿತೇ ‘‘ಅವಸ್ಸಂ ಕೋಚಿ ಮಮ ಕಮ್ಮಂ ಜಾನಿಸ್ಸತಿ, ಅಥ ಮೇ ಉಪೋಸಥಮ್ಪಿ ಪವಾರಣಮ್ಪಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ಚಾವೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಭಯೋ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ, ವಿಸಾರದೋ ಹುತ್ವಾ ಕಥೇತುಂ
ಸಮ್ಮೂಳ್ಹೋ ಕಾಲಂ ಕರೋತೀತಿ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ಹಿ ಮರಣಮಞ್ಚೇ ನಿಪನ್ನಸ್ಸ ದುಸ್ಸೀಲಕಮ್ಮಾನಿ ಸಮಾದಾಯ ಪವತ್ತಿತಟ್ಠಾನಾನಿ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಸೋ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ಇಧಲೋಕಂ, ನಿಮೀಲೇತ್ವಾ ಪರಲೋಕಂ ಪಸ್ಸತಿ। ತಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋ ಅಪಾಯಾ ಕಮ್ಮಾನುರೂಪಂ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಸತ್ತಿಸತೇನ ಪಹರಿಯಮಾನೋ ವಿಯ ಅಗ್ಗಿಜಾಲಾಭಿಘಾತೇನ
ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾತಿ ಉಪಾದಿನ್ನಕ್ಖನ್ಧಪರಿಚ್ಚಾಗಾ। ಪರಂ ಮರಣಾತಿ ತದನನ್ತರಂ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಕ್ಖನ್ಧಗ್ಗಹಣಾ। ಅಥ ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾತಿ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಉಪಚ್ಛೇದಾ। ಪರಂ ಮರಣಾತಿ ಚುತಿತೋ ಉದ್ಧಂ। ಅಪಾಯನ್ತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ನಿರಯವೇವಚನಂ। ನಿರಯೋ ಹಿ ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಹೇತುಭೂತಾ ಪುಞ್ಞಸಙ್ಖಾತಾ ಅಯಾ ಅಪೇತತ್ತಾ, ಸುಖಾನಂ ವಾ ಅಯಸ್ಸ, ಆಗಮನಸ್ಸ ವಾ ಅಭಾವಾ ಅಪಾಯೋ। ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಗತಿ ಪಟಿಸರಣನ್ತಿ ದುಗ್ಗತಿ, ದೋಸಬಹುಲತಾಯ ವಾ ದುಟ್ಠೇನ ಕಮ್ಮುನಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಗತೀತಿ ದುಗ್ಗತಿ। ವಿವಸಾ ನಿಪತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದುಕ್ಕತಕಾರಿನೋತಿ ವಿನಿಪಾತೋ, ವಿನಸ್ಸನ್ತಾ ವಾ ಏತ್ಥ ನಿಪತನ್ತಿ ಸಮ್ಭಿಜ್ಜಮಾನಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾತಿ ವಿನಿಪಾತೋ। ನತ್ಥಿ ಏತ್ಥ ಅಸ್ಸಾದಸಞ್ಞಿತೋ ಅಯೋತಿ ನಿರಯೋ।
ಅಥ ವಾ ಅಪಾಯಗ್ಗಹಣೇನ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಂ ದೀಪೇತಿ। ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿ ಹಿ ಅಪಾಯೋ ಸುಗತಿತೋ ಅಪೇತತ್ತಾ, ನ ದುಗ್ಗತಿ ಮಹೇಸಕ್ಖಾನಂ ನಾಗರಾಜಾದೀನಂ ಸಮ್ಭವತೋ। ದುಗ್ಗತಿಗ್ಗಹಣೇನ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಂ ದೀಪೇತಿ। ಸೋ ಹಿ ಅಪಾಯೋ ಚೇವ ದುಗ್ಗತಿ ಚ ಸುಗತಿತೋ ಅಪೇತತ್ತಾ, ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಗತಿಭೂತತ್ತಾ, ನ ತು ವಿನಿಪಾತೋ ಅಸುರಸದಿಸಂ ಅವಿನಿಪತಿತತ್ತಾ ಪೇತಮಹಿದ್ಧಿಕಾನಮ್ಪಿ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ। ವಿನಿಪಾತಗ್ಗಹಣೇನ ಅಸುರಕಾಯಂ ದೀಪೇತಿ। ಸೋ ಹಿ ಯಥಾವುತ್ತೇನಟ್ಠೇನ ‘‘ಅಪಾಯೋ’’ ಚೇವ ‘‘ದುಗ್ಗತಿ’’ ಚ ಸಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಸಮುಸ್ಸಯೇಹಿ ವಿನಿಪತಿತತ್ತಾ ‘‘ವಿನಿಪಾತೋ’’ತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ। ನಿರಯಗ್ಗಹಣೇನ ಅವೀಚಿಆದಿಕಂ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಂ ನಿರಯಮೇವ ದೀಪೇತಿ। ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ।
ಆನಿಸಂಸಕಥಾ ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಸೀಲವಾತಿ ಸಮಾದಾನವಸೇನ ಸೀಲವಾ। ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಭೋಗಕ್ಖನ್ಧನ್ತಿ ಭೋಗರಾಸಿಂ। ಸುಗತಿಂ ಸಗ್ಗಂ ಲೋಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸುಗತಿಗ್ಗಹಣೇನ ಮನುಸ್ಸಗತಿಪಿ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ, ಸಗ್ಗಗ್ಗಹಣೇನ ದೇವಗತಿ ಏವ। ತತ್ಥ ಸುನ್ದರಾ ಗತಿ ಸುಗತಿ, ರೂಪಾದೀಹಿ ವಿಸಯೇಹಿ ಸುಟ್ಠು ಅಗ್ಗೋತಿ ಸಗ್ಗೋ, ಸೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಲುಜ್ಜನಪಲುಜ್ಜನಟ್ಠೇನ ಲೋಕೋತಿ।
ಪಾಟಲಿಗಾಮಿಯೇ ಉಪಾಸಕೇ ಬಹುದೇವ ರತ್ತಿಂ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯಾತಿ ಅಞ್ಞಾಯಪಿ ಪಾಳಿಮುತ್ತಾಯ ಧಮ್ಮಕಥಾಯ ಚೇವ ಆವಸಥಾನುಮೋದನಕಥಾಯ ಚ। ತದಾ ಹಿ ಭಗವಾ ಯಸ್ಮಾ ಅಜಾತಸತ್ತುನಾ ತತ್ಥ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತನಗರಂ ಮಾಪೇನ್ತೇನ ಅಞ್ಞೇಸು ಗಾಮನಿಗಮಜನಪದರಾಜಧಾನೀಸು ಯೇ ಸೀಲಾಚಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಾ, ತೇ ಆನೇತ್ವಾ ಧನಧಞ್ಞಘರವತ್ಥುಖೇತ್ತವತ್ಥಾದೀನಿ ಚೇವ ಪರಿಹಾರಞ್ಚ ದಾಪೇತ್ವಾ ನಿವೇಸಿಯನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ಪಾಟಲಿಗಾಮಿಯಾ ಉಪಾಸಕಾ ಆನಿಸಂಸದಸ್ಸಾವಿತಾಯ ವಿಸೇಸತೋ ಸೀಲಗರುಕಾ ಸಬ್ಬಗುಣಾನಞ್ಚ ಸೀಲಸ್ಸ
‘‘ಸೀತಂ ಉಣ್ಹಂ ಪಟಿಹನ್ತಿ, ತತೋ ವಾಳಮಿಗಾನಿ ಚ।
ಸರೀಸಪೇ ಚ ಮಕಸೇ, ಸಿಸಿರೇ ಚಾಪಿ ವುಟ್ಠಿಯೋ॥
‘‘ತತೋ ವಾತಾತಪೋ ಘೋರೋ, ಸಞ್ಜಾತೋ ಪಟಿಹಞ್ಞತಿ।
ಲೇಣತ್ಥಞ್ಚ ಸುಖತ್ಥಞ್ಚ, ಝಾಯಿತುಞ್ಚ ವಿಪಸ್ಸಿತುಂ॥
‘‘ವಿಹಾರದಾನಂ
ತಸ್ಮಾ
‘‘ವಿಹಾರೇ ಕಾರಯೇ ರಮ್ಮೇ, ವಾಸಯೇತ್ಥ ಬಹುಸ್ಸುತೇ।
ತೇಸಂ ಅನ್ನಞ್ಚ ಪಾನಞ್ಚ, ವತ್ಥಸೇನಾಸನಾನಿ ಚ॥
‘‘ದದೇಯ್ಯ ಉಜುಭೂತೇಸು, ವಿಪ್ಪಸನ್ನೇನ ಚೇತಸಾ।
ತೇ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಿ, ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಾಪನೂದನಂ।
ಯಂ ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ಇಧಞ್ಞಾಯ, ಪರಿನಿಬ್ಬಾತಿ ಅನಾಸವೋ’’ತಿ॥ (ಚೂಳವ॰ ೨೯೫) –
ಏವಂ ಅಯಮ್ಪಿ ಆವಾಸದಾನೇ ಆನಿಸಂಸೋತಿ ಬಹುದೇವ ರತ್ತಿಂ ಅತಿರೇಕತರಂ ದಿಯಡ್ಢಯಾಮಂ ಆವಾಸದಾನಾನಿಸಂಸಕಥಂ ಸನ್ದಸ್ಸೇತ್ವಾತಿಆದೀನಿ ವುತ್ತತ್ಥಾನೇವ।
ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾತಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ ದ್ವೇ ಯಾಮಾ ಗತಾ। ಯಸ್ಸ ದಾನಿ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞಥಾತಿ ಯಸ್ಸ ಗಮನಸ್ಸ ತುಮ್ಹೇ ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞಥ, ಗಮನಕಾಲೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ, ಗಚ್ಛಥಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ತೇ ಉಯ್ಯೋಜೇಸೀತಿ? ಅನುಕಮ್ಪಾಯ। ತಿಯಾಮರತ್ತಿಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ಸರೀರೇ ಆಬಾಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇಪಿ ಚ ವಿಪ್ಪಭಾತಸಯನನಿಸಜ್ಜಾಯ ಓಕಾಸೋ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಇತಿ ಉಭಯಾನುಕಮ್ಪಾಯ ಉಯ್ಯೋಜೇಸೀತಿ। ಸುಞ್ಞಾಗಾರನ್ತಿ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಂ ನಾಮ ತತ್ಥ ನತ್ಥಿ। ತೇನ ಕಿರ ಗಹಪತಯೋ ತಸ್ಸೇವ ಆವಸಥಾಗಾರಸ್ಸ ಏಕಪಸ್ಸೇ ಪಟಸಾಣಿಯಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಮಞ್ಚಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಕಪ್ಪಿಯಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಉಪರಿ ಸುವಣ್ಣರಜತತಾರಕಾಗನ್ಧಮಾಲಾದಿಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ವಿತಾನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತೇಲಪ್ಪದೀಪಂ ಆರೋಪೇಸುಂ ‘‘ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಾಸನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಥೋಕಂ ವಿಸ್ಸಮಿತುಕಾಮೋ ಇಧ ನಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಏವಂ ನೋ ಇದಂ ಆವಸಥಾಗಾರಂ ಭಗವತಾ ಚತೂಹಿ ಇರಿಯಾಪಥೇಹಿ ಪರಿಭುತ್ತಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾಪಿ ತದೇವ ಸನ್ಧಾಯ ತತ್ಥ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸುಞ್ಞಾಗಾರಂ ಪಾವಿಸೀ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಪಾದಧೋವನಟ್ಠಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಧಮ್ಮಾಸನಾ ಅಗಮಾಸಿ, ಏತ್ತಕೇ ಠಾನೇ ಗಮನಂ ನಿಪ್ಫನ್ನಂ। ಧಮ್ಮಾಸನಂ ಪತ್ವಾ
ಸುನಿಧವಸ್ಸಕಾರಾತಿ ಸುನಿಧೋ ಚ ವಸ್ಸಕಾರೋ ಚ ದ್ವೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ। ಮಗಧಮಹಾಮತ್ತಾತಿ ಮಗಧರಞ್ಞೋ ಮಹಾಅಮಚ್ಚಾ, ಮಗಧರಟ್ಠೇ ವಾ ಮಹಾಮತ್ತಾ ಮಹತಿಯಾ ಇಸ್ಸರಿಯಮತ್ತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಾತಿ ಮಹಾಮತ್ತಾ। ಪಾಟಲಿಗಾಮೇ ನಗರಂ ಮಾಪೇನ್ತೀತಿ ಪಾಟಲಿಗಾಮಸಙ್ಖಾತೇ ಭೂಮಿಪದೇಸೇ ನಗರಂ ಮಾಪೇನ್ತಿ। ವಜ್ಜೀನಂ ಪಟಿಬಾಹಾಯಾತಿ ಲಿಚ್ಛವಿರಾಜೂನಂ ಆಯಮುಖಪ್ಪಚ್ಛಿನ್ದನತ್ಥಂ। ಸಹಸ್ಸಸಹಸ್ಸೇವಾತಿ ಏಕೇಕವಗ್ಗವಸೇನ ಸಹಸ್ಸಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಹುತ್ವಾ। ವತ್ಥೂನೀತಿ ಘರವತ್ಥೂನಿ। ಚಿತ್ತಾನಿ ನಮನ್ತಿ ನಿವೇಸನಾನಿ ಮಾಪೇತುನ್ತಿ ರಞ್ಞೋ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾನಞ್ಚ ನಿವೇಸನಾನಿ ಮಾಪೇತುಂ ವತ್ಥುವಿಜ್ಜಾಪಾಠಕಾನಂ ಚಿತ್ತಾನಿ ನಮನ್ತಿ। ತೇ ಕಿರ ಅತ್ತನೋ ಸಿಪ್ಪಾನುಭಾವೇನ ಹೇಟ್ಠಾಪಥವಿಯಂ ತಿಂಸಹತ್ಥಮತ್ತೇ ಠಾನೇ ‘‘ಇಧ ನಾಗಗ್ಗಾಹೋ, ಇಧ ಯಕ್ಖಗ್ಗಾಹೋ, ಇಧ ಭೂತಗ್ಗಾಹೋ, ಇಧ ಪಾಸಾಣೋ ವಾ ಖಾಣುಕೋ ವಾ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಜಾನನ್ತಿ। ತೇ ತದಾ ಸಿಪ್ಪಂ ಜಪ್ಪೇತ್ವಾ ದೇವತಾಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮನ್ತಯಮಾನಾ ವಿಯ ಮಾಪೇನ್ತಿ।
ಅಥ
ತಾವತಿಂಸೇಹೀತಿ ಸೇಯ್ಯಥಾಪೀತಿಆದಿನಾ
ಯಾವತಾ, ಆನನ್ದ, ಅರಿಯಂ ಆಯತನನ್ತಿ ಯತ್ತಕಂ ಅರಿಯಮನುಸ್ಸಾನಂ ಓಸರಣಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ। ಯಾವತಾ ವಣಿಪ್ಪಥೋತಿ ಯತ್ತಕಂ ವಾಣಿಜಾನಂ ಆಹಟಭಣ್ಡಸ್ಸ ರಾಸಿವಸೇನ ಕಯವಿಕ್ಕಯಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ, ವಾಣಿಜಾನಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಅತ್ಥಿ। ಇದಂ ಅಗ್ಗನಗರನ್ತಿ ತೇಸಂ ಅರಿಯಾಯತನವಣಿಪ್ಪಥಾನಂ ಇದಂ ನಗರಂ ಅಗ್ಗಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಪಾಮೋಕ್ಖಂ। ಪುಟಭೇದನನ್ತಿ ಭಣ್ಡಪುಟಭೇದನಟ್ಠಾನಂ, ಭಣ್ಡಭಣ್ಡಿಕಾನಂ ಮೋಚನಟ್ಠಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಅಲದ್ಧಭಣ್ಡಮ್ಪಿ ಹಿ ಇಧೇವ ಲಭಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ವಿಕ್ಕಯಂ ಅಗಚ್ಛನ್ತಾಪಿ ಇಧೇವ ವಿಕ್ಕಯಂ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇಧೇವ ಪುಟಂ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆಯಾನಮ್ಪಿ ಹಿ ಚತೂಸು ದ್ವಾರೇಸು ಚತ್ತಾರಿ, ಸಭಾಯಂ ಏಕನ್ತಿ ಏವಂ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಪಞ್ಚಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ತತ್ಥ ಉಟ್ಠಹಿಸ್ಸನ್ತಿ। ತಾನಿ ಸಭಾವಾನಿ ಆಯಾನೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಅಗ್ಗಿತೋ ವಾತಿಆದೀಸು ಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೋ ವಾಸದ್ದೋ, ಅಗ್ಗಿನಾ ಚ ಉದಕೇನ ಚ ಮಿಥುಭೇದೇನ ಚ ನಸ್ಸಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಸ್ಸ ಹಿ ಏಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಅಗ್ಗಿನಾ ನಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ನಿಬ್ಬಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಏಕಂ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಗಙ್ಗಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಏಕೋ ಇಮಿನಾ ಅಕಥಿತಂ ಅಮುಸ್ಸ, ಅಮುನಾ ಅಕಥಿತಂ ಇಮಸ್ಸ ವದನ್ತಾನಂ ಪಿಸುಣವಾಚಾನಂ ವಸೇನ ಭಿನ್ನಾನಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಭೇದೇನ ವಿನಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ। ಏವಂ ವತ್ವಾ ಭಗವಾ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ಗಙ್ಗಾತೀರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕತಮುಖಧೋವನೋ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಂ ಆಗಮಯಮಾನೋ ನಿಸೀದಿ।
ಸುನಿಧವಸ್ಸಕಾರಾಪಿ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಸುನಿಧವಸ್ಸಕಾರಾ’’ತಿಆದಿ।
ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯನ್ತಿ ನಿವಾಸೇತ್ವಾತಿ ಗಾಮಪವೇಸನನೀಹಾರೇನ ನಿವಾಸನಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ। ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯಾತಿ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ।
ಸೀಲವನ್ತೇತ್ಥಾತಿ ಸೀಲವನ್ತೋ ಏತ್ಥ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನೇ। ಸಞ್ಞತೇತಿ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತೇಹಿ ಸಞ್ಞತೇ। ತಾಸಂ ದಕ್ಖಿಣಮಾದಿಸೇತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ತಾಸಂ ಘರದೇವತಾನಂ ಆದಿಸೇಯ್ಯ ಪತ್ತಿಂ ದದೇಯ್ಯ। ಪೂಜಿತಾ ಪೂಜಯನ್ತೀತಿ ‘‘ಇಮೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಞಾತಕಾಪಿ ನ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಮ್ಪಿ ನೋ ಪತ್ತಿಂ ದೇನ್ತೀ’’ತಿ ಆರಕ್ಖಂ ಸುಸಂವಿಹಿತಂ ಕರೋನ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ಆರಕ್ಖಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಮಾನಿತಾ ಮಾನಯನ್ತೀತಿ ಕಾಲಾನುಕಾಲಂ ಬಲಿಕಮ್ಮಕರಣೇನ ಮಾನಿತಾ ‘‘ಏತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಞಾತಕಾಪಿ ನ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾಪಿ ಚತುಪಞ್ಚಛಮಾಸನ್ತರಂ ನೋ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ಮಾನೇನ್ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಪರಿಸ್ಸಯಂ ಹರನ್ತಿ। ತತೋ ನನ್ತಿ ತತೋ ತಂ ಪಣ್ಡಿತಜಾತಿಕಂ ಪುರಿಸಂ। ಓರಸನ್ತಿ ಉರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ವಡ್ಢಿತಂ, ಯಥಾ ಮಾತಾ ಓರಸಂ ಪುತ್ತಂ ಅನುಕಮ್ಪತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಪರಿಸ್ಸಯಹರಣತ್ಥಮೇವಸ್ಸ ಯಥಾ ವಾಯಮತಿ, ಏವಂ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭದ್ರಾನಿ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಸುನ್ದರಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ।
ಅನುಮೋದಿತ್ವಾತಿ ತೇಹಿ ತದಾ ಪಸುತಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಅನುಮೋದನವಸೇನ ತಂ ಗೋತಮದ್ವಾರಂ ನಾಮ ಅಹೋಸೀತಿ ತಸ್ಸ ನಗರಸ್ಸ ಯೇನ ದ್ವಾರೇನ ಭಗವಾ ನಿಕ್ಖಮಿ, ತಂ ಗೋತಮದ್ವಾರಂ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ। ಗಙ್ಗಾಯ ಪನ ಉತ್ತರಣತ್ಥಂ ಅನೋತಿಣ್ಣತ್ತಾ ಗೋತಮತಿತ್ಥಂ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ। ಪೂರಾತಿ ಪುಣ್ಣಾ। ಸಮತಿತ್ತಿಕಾತಿ ತಟಸಮಂ ಉದಕಸ್ಸ ತಿತ್ತಾ ಭರಿತಾ। ಕಾಕಪೇಯ್ಯಾತಿ ತೀರೇ ಠಿತಕಾಕೇಹಿ ಪಾತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಉದಕಾ। ದ್ವೀಹಿಪಿ ಪದೇಹಿ ಉಭತೋಕೂಲಸಮಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಭಾವಮೇವ ದಸ್ಸೇತಿ। ಉಳುಮ್ಪನ್ತಿ ಪಾರಗಮನತ್ಥಾಯ ದಾರೂನಿ ಸಙ್ಘಾಟೇತ್ವಾ ಆಣಿಯೋ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಕತಂ। ಕುಲ್ಲನ್ತಿ ವೇಳುದಣ್ಡಾದಿಕೇ ವಲ್ಲಿಆದೀಹಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಕತಂ।
ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಏತಂ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಗಙ್ಗೋದಕಮತ್ತಸ್ಸಪಿ ಕೇವಲಂ ತರಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಂ, ಅತ್ತನೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಅತಿಗಮ್ಭೀರವಿತ್ಥತಂ ಸಂಸಾರಮಹಣ್ಣವಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ।
ತತ್ಥ ಅಣ್ಣವನ್ತಿ ಸಬ್ಬನ್ತಿಮೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಯೋಜನಮತ್ತಂ ಗಮ್ಭೀರಸ್ಸ ಚ ವಿತ್ಥತಸ್ಸ ಚ ಉದಕಟ್ಠಾನಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಸರನ್ತಿ ಸರಿತ್ವಾ ಗಮನತೋ ಇಧ ನದೀ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯೇ ಗಮ್ಭೀರವಿತ್ಥತಂ ಸಂಸಾರಣ್ಣವಂ ತಣ್ಹಾಸರಿತಞ್ಚ ತರನ್ತಿ, ತೇ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಂ ಸೇತುಂ ಕತ್ವಾನ ವಿಸಜ್ಜ ಪಲ್ಲಲಾನಿ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾವ ಉದಕಭರಿತಾನಿ ನಿನ್ನಟ್ಠಾನಾನಿ, ಅಯಂ ಪನ ಇದಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ ಉದಕಂ ತರಿತುಕಾಮೋ ಕುಲ್ಲಞ್ಹಿ ಜನೋ ಪಬನ್ಧತಿ ಕುಲ್ಲಂ ಬನ್ಧಿತುಂ ಆಯಾಸಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ತಿಣ್ಣಾ ಮೇಧಾವಿನೋ ಜನಾತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಞಾಣಸಙ್ಖಾತಾಯ ಮೇಧಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಮೇಧಾವಿನೋ ಬುದ್ಧಾ ಚ ಬುದ್ಧಸಾವಕಾ ಚ ವಿನಾ ಏವ ಕುಲ್ಲೇನ ತಿಣ್ಣಾ ಪರತೀರೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾತಿ।
ಛಟ್ಠಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ದ್ವಿಧಾಪಥಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೭೭. ಸತ್ತಮೇ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ಅದ್ಧಾನಸಙ್ಖಾತಂ ದೀಘಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಹೋತಿ। ನಾಗಸಮಾಲೇನಾತಿ ಏವಂನಾಮಕೇನ ಥೇರೇನ। ಪಚ್ಛಾಸಮಣೇನಾತಿ ಅಯಂ ತದಾ ಭಗವತೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಅಹೋಸಿ। ತೇನ ನಂ ಪಚ್ಛಾಸಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ। ಭಗವತೋ ಹಿ ಪಠಮಬೋಧಿಯಂ ವೀಸತಿವಸ್ಸಾನಿ ಅನಿಬದ್ಧಾ ಉಪಟ್ಠಾಕಾ ಅಹೇಸುಂ, ತತೋ ಪರಂ ಯಾವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಾ ಪಞ್ಚವೀಸತಿವಸ್ಸಾನಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಛಾಯಾವ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ। ಅಯಂ ಪನ ಅನಿಬದ್ಧುಪಟ್ಠಾಕಕಾಲೋ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಆಯಸ್ಮತಾ ನಾಗಸಮಾಲೇನ ಪಚ್ಛಾಸಮಣೇನಾ’’ತಿ। ದ್ವಿಧಾಪಥನ್ತಿ ದ್ವಿಧಾಭೂತಂ ಮಗ್ಗಂ। ‘‘ದ್ವೇಧಾಪಥ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ ಆಯಸ್ಮಾ ನಾಗಸಮಾಲೋ ಅತ್ತನಾ ಪುಬ್ಬೇ ತತ್ಥ ಕತಪರಿಚಯತ್ತಾ ಉಜುಭಾವಞ್ಚಸ್ಸ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ ಭಗವಾ, ಪನ್ಥೋ’’ತಿ।
ಭಗವಾ ಪನ ತದಾ ತಸ್ಸ ಸಪರಿಸ್ಸಯಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ತತೋ ಅಞ್ಞಂ ಮಗ್ಗಂ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ‘‘ಅಯಂ, ನಾಗಸಮಾಲ, ಪನ್ಥೋ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಸಪರಿಸ್ಸಯೋ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ಅಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ‘‘ಭಗವಾ ನ ತತ್ಥ ಪರಿಸ್ಸಯೋ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯ, ತದಸ್ಸ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯಾತಿ ‘‘ಸಪರಿಸ್ಸಯೋ’’ತಿ ನ ಕಥೇಸಿ। ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ನಾಗಸಮಾಲೋ ಭಗವತೋ ಪತ್ತಚೀವರಂ ತತ್ಥೇವ ಛಮಾಯಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮೀ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಭಗವತೋ ಪತ್ತಚೀವರನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥಗತಂ ಭಗವತೋ ಪತ್ತಚೀವರಂ। ತತ್ಥೇವಾತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಮಗ್ಗೇ ಛಮಾಯಂ ಪಥವಿಯಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಇದಂ ವೋ ಭಗವಾ ಪತ್ತಚೀವರಂ, ಸಚೇ ಇಚ್ಛಥ, ಗಣ್ಹಥ, ಯದಿ ಅತ್ತನಾ ಇಚ್ಛಿತಮಗ್ಗಂಯೇವ ಗನ್ತುಕಾಮತ್ಥಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಭಗವಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಸಯಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತಂ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ।
ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಚೋರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾತಿ ತದಾ ಕಿರ ಪಞ್ಚಸತಾ ಪುರಿಸಾ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮತೋ…ಪೇ॰… ವಿಪ್ಫಾಲೇಸು’’ನ್ತಿ।
ಭಗವಾಪಿ ‘‘ಅಯಂ ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಗತೋ ಚೋರೇಹಿ ಬಾಧಿತೋ ಮಂ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಇದಾನೇವ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಥೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮ್ಮ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿ। ಆಯಸ್ಮಾಪಿ ಖೋ ನಾಗಸಮಾಲೋ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಗತಮಗ್ಗಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಭಗವನ್ತಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸಬ್ಬಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ನಾಗಸಮಾಲೋ…ಪೇ॰… ಸಙ್ಘಾಟಿಞ್ಚ ವಿಪ್ಫಾಲೇಸು’’ನ್ತಿ।
ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಏತಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ನಾಗಸಮಾಲಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ವಚನಂ ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ಅಖೇಮನ್ತಮಗ್ಗಗಮನಂ, ಅತ್ತನೋ ಚ ಖೇಮನ್ತಮಗ್ಗಗಮನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ತದತ್ಥದೀಪನಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ।
ತತ್ಥ ಸದ್ಧಿಂ ಚರನ್ತಿ ಸಹ ಚರನ್ತೋ। ಏಕತೋ ವಸನ್ತಿ ಇದಂ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ, ಸಹ ವಸನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ ಮಿಸ್ಸೋ ಅಞ್ಞಜನೇನ ವೇದಗೂತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ವೇದಸಙ್ಖಾತೇನ ಚತುಸಚ್ಚಅರಿಯಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಗತತ್ತಾ ಅಧಿಗತತ್ತಾ, ವೇದಸ್ಸ ವಾ ಸಕಲಸ್ಸ ಞೇಯ್ಯಸ್ಸ ಪಾರಂ ಗತತ್ತಾ ವೇದಗೂ। ಅತ್ತನೋ ಹಿತಾಹಿತಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ ಅಞ್ಞೋ, ಅವಿದ್ವಾ ಬಾಲೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನ ಅಞ್ಞೇನ ಜನೇನ ಮಿಸ್ಸೋ ಸಹಚರಣಮತ್ತೇನ ಮಿಸ್ಸೋ। ವಿದ್ವಾ ಪಜಹಾತಿ ಪಾಪಕನ್ತಿ ತೇನ ವೇದಗೂಭಾವೇನ ವಿದ್ವಾ ಜಾನನ್ತೋ ಪಾಪಕಂ ಅಭದ್ದಕಂ ಅತ್ತನೋ ದುಕ್ಖಾವಹಂ ಪಜಹಾತಿ, ಪಾಪಕಂ ವಾ ಅಕಲ್ಯಾಣಪುಗ್ಗಲಂ ಪಜಹಾತಿ। ಯಥಾ ಕಿಂ? ಕೋಞ್ಚೋ ಖೀರಪಕೋವ ನಿನ್ನಗನ್ತಿ
ಸತ್ತಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ವಿಸಾಖಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೭೮. ಅಟ್ಠಮೇ ವಿಸಾಖಾಯ ಮಿಗಾರಮಾತುಯಾ ನತ್ತಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ಹೋತೀತಿ ವಿಸಾಖಾಯ ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಾಯ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಧೀತಾ ಕುಮಾರಿಕಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ಹೋತಿ। ಸಾ ಕಿರ ವತ್ತಸಮ್ಪನ್ನಾ ಸಾಸನೇ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನಾ ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಾಯ ಗೇಹಂ ಪವಿಟ್ಠಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಞ್ಚ ಅತ್ತನಾ ಕಾತಬ್ಬವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಞ್ಚ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಅಕಾಸಿ, ಅತ್ತನೋ ಪಿತಾಮಹಿಯಾ ಚಿತ್ತಾನುಕೂಲಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ। ತೇನ ವಿಸಾಖಾ ಗೇಹತೋ ಬಹಿ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಸಬ್ಬಂ ತಸ್ಸಾಯೇವ ಭಾರಂ ಕತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ರೂಪೇನ ಚ ದಸ್ಸನೀಯಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ, ಇತಿ ಸಾ ತಸ್ಸಾ ವಿಸೇಸತೋ ಪಿಯಾ ಮನಾಪಾ ಅಹೋಸಿ। ಸಾ ರೋಗಾಭಿಭೂತಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ವಿಸಾಖಾಯ ಮಿಗಾರಮಾತುಯಾ ನತ್ತಾ ಕಾಲಙ್ಕತಾ ಹೋತಿ ಪಿಯಾ ಮನಾಪಾ’’ತಿ। ಅಥ ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಾ ತಸ್ಸಾ ಮರಣೇನ ಸೋಕಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ದುಕ್ಖೀ ದುಮ್ಮನಾ ಸರೀರನಿಕ್ಖೇಪಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಅಪಿ ನಾಮ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗತಕಾಲೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸಾದಂ ಲಭೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ವಿಸಾಖಾ ಮಿಗಾರಮಾತಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ದಿವಾ ದಿವಸ್ಸಾತಿ ದಿವಸಸ್ಸಾಪಿ ದಿವಾ, ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇ ಕಾಲೇತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಭಗವಾ ‘‘ಇಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸಿ ತ್ವಂ ವಿಸಾಖೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಯಾವತಿಕಾತಿ ಯತ್ತಕಾ। ತದಾ ಕಿರ ಸತ್ತ ಜನಕೋಟಿಯೋ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಟಿವಸನ್ತಿ ‘‘ಕೀವಬಹುಕಾ ಪನ ವಿಸಾಖೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಾ ಮನುಸ್ಸಾ ದೇವಸಿಕಂ ಕಾಲಂ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ವಿಸಾಖಾ ‘‘ದಸಪಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ತೀಣೀತಿ ತಯೋ। ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ। ಅವಿವಿತ್ತಾತಿ ಅಸುಞ್ಞಾ।
ಅಥ ‘‘ಅಪಿ ನು ತ್ವಂ ಕದಾಚಿ ಕರಹಚಿ ಅನಲ್ಲವತ್ಥಾ ವಾ ಭವೇಯ್ಯಾಸಿ ಅನಲ್ಲಕೇಸಾ ವಾ’’ತಿ ಆಹ। ನನು ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತಯಾ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಸೋಕಾಭಿಭೂತಾಯ ಮತಾನಂ ಪುತ್ತಾದೀನಂ ಅಮಙ್ಗಲೂಪಚಾರವಸೇನ ಉದಕೋರೋಹಣೇನ ಅಲ್ಲವತ್ಥಾಯ ಅಲ್ಲಕೇಸಾಯ ಏವ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಂ ಸುತ್ವಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ಸಂವೇಗಜಾತಾ ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಿಯವತ್ಥುಂ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರತೋ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ನಿವತ್ತಭಾವಂ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇನ್ತೀ ‘‘ಅಲಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ತಾವಬಹುಕೇಹಿ ಪುತ್ತೇಹಿ ಚ ನತ್ತಾರೇಹಿ ಚಾ’’ತಿ ಆಹ।
ಅಥಸ್ಸಾ ಭಗವಾ ‘‘ದುಕ್ಖಂ ನಾಮೇತಂ ಪಿಯವತ್ಥುನಿಮಿತ್ತಂ, ಯತ್ತಕಾನಿ ಪಿಯವತ್ಥೂನಿ, ತತ್ತಕಾನಿ ದುಕ್ಖಾನಿ। ತಸ್ಮಾ ಸುಖಕಾಮೇನ ದುಕ್ಖಪ್ಪಟಿಕೂಲೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಿಯವತ್ಥುತೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿವೇಚೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯೇಸಂ ಖೋ ವಿಸಾಖೇ ಸತಂ ಪಿಯಾನಿ, ಸತಂ ತೇಸಂ ದುಕ್ಖಾನೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಸತಂ ಪಿಯಾನೀತಿ ಸತಂ ಪಿಯಾಯಿತಬ್ಬವತ್ಥೂನಿ। ‘‘ಸತಂ ಪಿಯ’’ನ್ತಿಪಿ ಕೇಚಿ ಪಠನ್ತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಯಸ್ಮಾ ಏಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ದಸ, ತಾವ ಸಙ್ಖ್ಯಾ ಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಪ್ಪಧಾನಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಯೇಸಂ ದಸ ಪಿಯಾನಿ, ದಸ ತೇಸಂ ದುಕ್ಖಾನೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಾಳಿ ಆಗತಾ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಯೇಸಂ ದಸ ಪಿಯಾನಂ, ದಸ ನೇಸಂ ದುಕ್ಖಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪಠನ್ತಿ, ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ವೀಸತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಸತಂ, ತಾವ ಸಙ್ಖ್ಯಾ ಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಪ್ಪಧಾನಾವ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥಾಪಿ ಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಪ್ಪಧಾನತಂಯೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಯೇಸಂ ಖೋ ವಿಸಾಖೇ ಸತಂ ಪಿಯಾನಿ, ಸತಂ ತೇಸಂ ದುಕ್ಖಾನೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಾಳಿ ಆಗತಾ। ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಚ ‘‘ಯೇಸಂ ಏಕಂ ಪಿಯಂ, ಏಕಂ ತೇಸಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೋ, ನ ಪನ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ। ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಪಕ್ಖೇ ಏಕರಸಾ ಏಕಜ್ಝಾಸಯಾ ಚ ಭಗವತೋ ದೇಸನಾ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ಯಥಾವುತ್ತನಯಾವ ಪಾಳಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಸೋಕಪರಿದೇವಾದಿಕಂ ಚೇತಸಿಕಂ ಕಾಯಿಕಞ್ಚ ದುಕ್ಖಂ ಪಿಯವತ್ಥುನಿಮಿತ್ತಂ ಪಿಯವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಸತಿ ಹೋತಿ, ಅಸತಿ ನ ಹೋತೀತಿ ಏತಮತ್ಥಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ಜಾನಿತ್ವಾ ತದತ್ಥಪರಿದೀಪನಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ।
ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಞಾತಿಭೋಗರೋಗಸೀಲದಿಟ್ಠಿಬ್ಯಸನೇಹಿ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ನಿಜ್ಝಾಯನ್ತಸ್ಸ ಬಾಲಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾಪಲಕ್ಖಣಾ ಯೇ ಕೇಚಿ ಮುದುಮಜ್ಝಾದಿಭೇದೇನ ಯಾದಿಸಾ ತಾದಿಸಾ ಸೋಕಾ ವಾ ತೇಹಿಯೇವ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ಪರಿದೇವಿತಾ ವಾ ಅನಿಟ್ಠಫೋಟ್ಠಬ್ಬಪಟಿಹತಕಾಯಸ್ಸ ದುಕ್ಖಾ ವಾ ತಥಾ ಅವುತ್ತತ್ಥಸ್ಸ ವಿಕಪ್ಪನತ್ಥೇನ ವಾಸದ್ದೇನ ಗಹಿತಾ ದೋಮನಸ್ಸೂಪಾಯಾಸಾದಯೋ ವಾ ನಿಸ್ಸಯಭೇದೇನ ಚ ಅನೇಕರೂಪಾ ನಾನಾವಿಧಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸತ್ತಲೋಕೇ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಉಪಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ಏತೇ ಪಿಯಂ ಪಿಯಜಾತಿಕಂ ಸತ್ತಂ ಸಙ್ಖಾರಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಗಮ್ಮ ಪಚ್ಚಯಂ ಕತ್ವಾ ಪಭವನ್ತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಪಿಯವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಪಿಯೇ ಅಸನ್ತೇ ಪಿಯಭಾವಕರೇ ಛನ್ದರಾಗೇ ಪಹೀನೇ ನ ಕದಾಚಿಪಿ ಏತೇ ಭವನ್ತಿ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಪಿಯತೋ ಜಾಯತೀ ಸೋಕೋ…ಪೇ॰… ಪೇಮತೋ ಜಾಯತೀ ಸೋಕೋ’’ತಿ ಚ ಆದಿ (ಧ॰ ಪ॰ ೨೧೨-೨೧೩)। ತಥಾ ‘‘ಪಿಯಪ್ಪಭೂತಾ ಕಲಹಾ ವಿವಾದಾ, ಪರಿದೇವಸೋಕಾ ಸಹಮಚ್ಛರೇಹೀ’’ತಿ ಚ ಆದಿ (ಸು॰ ನಿ॰ ೮೬೯)। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಪರಿದೇವಿತಾ ವಾ ದುಕ್ಖಾ ವಾ’’ತಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಪರಿದೇವಿತಾನಿ ವಾ ದುಕ್ಖಾನಿ ವಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ವಿಭತ್ತಿಲೋಪೋ ವಾ ಕತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ತಸ್ಮಾ ಹಿ ತೇ ಸುಖಿನೋ ವೀತಸೋಕಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಪಿಯಪ್ಪಭೂತಾ ಸೋಕಾದಯೋ ಯೇಸಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಏವ ಸುಖಿನೋ ವೀತಸೋಕಾ ನಾಮ। ಕೇ ಪನ ತೇ? ಯೇಸಂ ಪಿಯಂ ನತ್ಥಿ ಕುಹಿಞ್ಚಿ ಲೋಕೇ ಯೇಸಂ ಅರಿಯಾನಂ ಸಬ್ಬಸೋ ವೀತರಾಗತ್ತಾ ಕತ್ಥಚಿಪಿ ಸತ್ತಲೋಕೇ ಸಙ್ಖಾರಲೋಕೇ ಚ ಪಿಯಂ ಪಿಯಭಾವೋ ‘‘ಪುತ್ತೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಭಾತಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಭಗಿನೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಭರಿಯಾ’’ತಿ ವಾ ಪಿಯಂ ಪಿಯಾಯನಂ ಪಿಯಭಾವೋ ನತ್ಥಿ, ಸಙ್ಖಾರಲೋಕೇಪಿ ‘‘ಏತಂ ಮಮ ಸನ್ತಕಂ, ಇಮಿನಾಹಂ ಇಮಂ ನಾಮ ಸುಖಂ ಲಭಾಮಿ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಿಯಂ ಪಿಯಾಯನಂ ಪಿಯಭಾವೋ ನತ್ಥಿ। ತಸ್ಮಾ ಅಸೋಕಂ ವಿರಜಂ ಪತ್ಥಯಾನೋ, ಪಿಯಂ ನ ಕಯಿರಾಥ ಕುಹಿಞ್ಚಿ ಲೋಕೇತಿ ಯಸ್ಮಾ ಚ ಸುಖಿನೋ ನಾಮ ವೀತಸೋಕಾ, ವೀತಸೋಕತ್ತಾವ ಕತ್ಥಚಿಪಿ ವಿಸಯೇ ಪಿಯಭಾವೋ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಅತ್ತನೋ ಯಥಾವುತ್ತಸೋಕಾಭಾವೇನ ಚ ಅಸೋಕಂ ಅಸೋಕಭಾವಂ ರಾಗರಜಾದಿವಿಗಮನೇನ ವಿರಜಂ
ಅಟ್ಠಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಪಠಮದಬ್ಬಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೭೯. ನವಮೇ ಆಯಸ್ಮಾತಿ ಪಿಯವಚನಂ। ದಬ್ಬೋತಿ ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ನಾಮಂ। ಮಲ್ಲಪುತ್ತೋತಿ ಮಲ್ಲರಾಜಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ। ಸೋ ಹಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪಾದಮೂಲೇ ಕತಾಭಿನೀಹಾರೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಉಪಚಿತಪುಞ್ಞಸಞ್ಚಯೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಮಲ್ಲರಾಜಸ್ಸ ದೇವಿಕಾ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಕತಾಧಿಕಾರತ್ತಾ ಜಾತಿಯಾ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇಯೇವ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ। ತೇ ಚ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾಪಿ ಆಚಾರಂ ತಾವ ಸಿಕ್ಖತು, ಸಚೇ ತಂ ನಾಭಿರಮಿಸ್ಸತಿ, ಇಧೇವ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅನುಜಾನಿಂಸು। ಸೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ। ಸತ್ಥಾಪಿಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಜಾನಿ। ತಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸಮಯೇ ದಿನ್ನಓವಾದೇನ ಭವತ್ತಯಂ ಆದಿತ್ತಂ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ। ಸೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಖುರಗ್ಗೇಯೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ। ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸಾವಕೇನ ಪತ್ತಬ್ಬಂ, ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಛಳಭಿಞ್ಞಾ ನವ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಕಂ ಸಬ್ಬಂ ಅಧಿಗನ್ತ್ವಾ ಅಸೀತಿಯಾ ಮಹಾಸಾವಕೇಸು ಅಬ್ಭನ್ತರೋ ಅಹೋಸಿ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ತೇನ ಆಯಸ್ಮತಾ –
‘‘ಮಯಾ ಖೋ ಜಾತಿಯಾ ಸತ್ತವಸ್ಸೇನ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಿಕತಂ, ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸಾವಕೇನ ಪತ್ತಬ್ಬಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಂ ಮಯಾ’’ತಿಆದಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೮೦)।
ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಸೋ ಕಿರಾಯಸ್ಮಾ ಏಕದಿವಸಂ ರಾಜಗಹೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪ್ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಭಗವತೋ ವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ದಿವಾಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ದಬ್ಬೋ ಮಲ್ಲಪುತ್ತೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀ’’ತಿಆದಿ।
ತತ್ಥ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲೋ ಮೇತಿ ‘‘ಭಗವಾ ಮಯ್ಹಂ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲೋ ಉಪಟ್ಠಿತೋ, ತಮಹಂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿತುಕಾಮೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕೇಚಿ ಪನಾಹು ‘‘ನ ತಾವ ಥೇರೋ ಜಿಣ್ಣೋ, ನ ಚ ಗಿಲಾನೋ, ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಚ ಸತ್ಥಾರಂ ಆಪುಚ್ಛತಿ, ಕಿಂ ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ? ‘ಮೇತ್ತಿಯಭೂಮಜಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪುಬ್ಬೇ ಮಂ ಅಮೂಲಕೇನ ಪಾರಾಜಿಕೇನ ಅನುದ್ಧಂಸೇಸುಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಧಿಕರಣೇ ವೂಪಸನ್ತೇಪಿ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಿಯೇವ। ತೇಸಂ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಮಯಿ ಅಗಾರವಂ ಪರಿಭವಞ್ಚ ಕರೋನ್ತಿ। ಇಮಞ್ಚ ದುಕ್ಖಭಾರಂ ನಿರತ್ಥಕಂ ವಹಿತ್ವಾ ಕಿಂ ಪಯೋಜನಂ, ತಸ್ಮಾಹಂ ಇದಾನೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಆಪುಚ್ಛೀ’’ತಿ। ತಂ ಅಕಾರಣಂ। ನ ಹಿ ಖೀಣಾಸವಾ ಅಪರಿಕ್ಖೀಣೇ ಆಯುಸಙ್ಖಾರೇ ಪರೇಸಂ ಉಪವಾದಾದಿಭಯೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಚೇತೇನ್ತಿ ಘಟಯನ್ತಿ ವಾಯಮನ್ತಿ, ನ ಚ ಪರೇಸಂ
‘‘ನಾಭಿಕಙ್ಖಾಮಿ ಮರಣಂ, ನಾಭಿಕಙ್ಖಾಮಿ ಜೀವಿತಂ।
ಕಾಲಞ್ಚ ಪಟಿಕಙ್ಖಾಮಿ, ನಿಬ್ಬಿಸಂ ಭತಕೋ ಯಥಾ’’ತಿ॥ (ಥೇರಗಾ॰ ೧೯೬, ೬೦೬; ಮಿ॰ ಪ॰ ೨.೨.೪) –
ಭಗವಾಪಿಸ್ಸ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಯಸ್ಸದಾನಿ ತ್ವಂ, ದಬ್ಬ, ಕಾಲಂ ಮಞ್ಞಸೀ’’ತಿ ಆಹ।
ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾತಿ ಆಕಾಸಂ ಅಭಿಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ, ವೇಹಾಸಂ ಗನ್ತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಭಿಸದ್ದಯೋಗೇನ ಹಿ ಇದಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ಅತ್ಥೋ ಪನ ಭುಮ್ಮವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಕಿಂ ಅಕಾಸೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಆಕಾಸೇ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ತೇಜೋಧಾತುಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ತೇಜೋಕಸಿಣಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ। ಥೇರೋ ಹಿ ತದಾ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ‘‘ಭಗವಾ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಸನ್ತೋ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತೋ ಇಮಮೇವತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅಕಾಸಿಂ, ಸ್ವಾಯಮತ್ಥೋ ಅಜ್ಜ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತೋ, ಇದಂ ಪಚ್ಛಿಮದಸ್ಸನ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಯೇ ತತ್ಥ ಪುಥುಜ್ಜನಭಿಕ್ಖೂ ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮಿನೋ ಚ, ತೇಸು ಏಕಚ್ಚಾನಂ ಮಹನ್ತಂ ಕಾರುಞ್ಞಂ ಅಹೋಸಿ, ಏಕಚ್ಚೇ ಆರೋದನಪ್ಪತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ। ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಚಿತ್ತಾಚಾರಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ, ದಬ್ಬ, ಮಯ್ಹಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಸ್ಸೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ತಾವದೇವ ಸಬ್ಬೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಸನ್ನಿಪತಿ। ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ದಬ್ಬೋ ‘‘ಏಕೋಪಿ ಹುತ್ವಾ ಬಹುಧಾ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಟಿ॰ ಮ॰ ೧.೧೦೨; ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೪೮೪) ನಯೇನ ಆಗತಾನಿ ಸಾವಕಸಾಧಾರಣಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪುನ ಚ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಆಕಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ದಬ್ಬೋ ಮಲ್ಲಪುತ್ತೋ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀತಿ ಇದ್ಧಿಚಿತ್ತತೋ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತೇನ
ಝಾಯಮಾನಸ್ಸಾತಿ ಜಾಲಿಯಮಾನಸ್ಸ। ಡಯ್ಹಮಾನಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ। ಅಥ ವಾ ಝಾಯಮಾನಸ್ಸಾತಿ ಜಾಲಾಪವತ್ತಿಕ್ಖಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಡಯ್ಹಮಾನಸ್ಸಾತಿ ವೀತಚ್ಚಿತಙ್ಗಾರಕ್ಖಣಂ। ಛಾರಿಕಾತಿ ಭಸ್ಮಂ। ಮಸೀತಿ ಕಜ್ಜಲಂ। ನ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥಾತಿ ನ ಪಸ್ಸಿತ್ಥ, ಅಧಿಟ್ಠಾನಬಲೇನ ಸಬ್ಬಂ ಖಣೇನೇವ ಅನ್ತರಧಾಯಿತ್ಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಥೇರೋ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಂ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಸ್ಸೇಸಿ, ನನು ಭಗವತಾ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಕರಣಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ
ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಏತಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ದಬ್ಬಸ್ಸ ಮಲ್ಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಅನುಪಾದಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ವಿದಿತ್ವಾ ತದತ್ಥಪರಿದೀಪನಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ।
ತತ್ಥ ಅಭೇದಿ ಕಾಯೋತಿ ಸಬ್ಬೋ ಭೂತುಪಾದಾಯಪಭೇದೋ ಚತುಸನ್ತತಿರೂಪಕಾಯೋ ಭಿಜ್ಜಿ, ಅನವಸೇಸತೋ ಡಯ್ಹಿ, ಅನ್ತರಧಾಯಿ, ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಧಮ್ಮತಂ ಆಪಜ್ಜಿ। ನಿರೋಧಿ ಸಞ್ಞಾತಿ ರೂಪಾಯತನಾದಿಗೋಚರತಾಯ ರೂಪಸಞ್ಞಾದಿಭೇದಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸಞ್ಞಾ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕೇನ ನಿರೋಧೇನ ನಿರುಜ್ಝಿ। ವೇದನಾ ಸೀತಿಭವಿಂಸು ಸಬ್ಬಾತಿ ವಿಪಾಕವೇದನಾ ಕಿರಿಯವೇದನಾತಿ ಸಬ್ಬಾಪಿ ವೇದನಾ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕನಿರೋಧೇನ ನಿರುದ್ಧತ್ತಾ ಅಣುಮತ್ತಮ್ಪಿ ವೇದನಾದರಥಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಸೀತಿಭೂತಾ ಅಹೇಸುಂ, ಕುಸಲಾಕುಸಲವೇದನಾ ಪನ ಅರಹತ್ತಫಲಕ್ಖಣೇಯೇವ ನಿರೋಧಂ ಗತಾ। ‘‘ಸೀತಿರಹಿಂಸೂ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ, ಸನ್ತಾ ನಿರುದ್ಧಾ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ವೂಪಸಮಿಂಸು ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ವಿಪಾಕಕಿರಿಯಪ್ಪಭೇದಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಫಸ್ಸಾದಯೋ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧಧಮ್ಮಾ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕನಿರೋಧೇನೇವ ನಿರುದ್ಧತ್ತಾ ವಿಸೇಸೇನ ಉಪಸಮಿಂಸು। ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತ್ಥಮಾಗಮಾತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಮ್ಪಿ ವಿಪಾಕಕಿರಿಯಪ್ಪಭೇದಂ ಸಬ್ಬಂ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕನಿರೋಧೇನೇವ ಅತ್ಥಂ ವಿನಾಸಂ ಉಪಚ್ಛೇದಂ ಅಗಮಾ ಅಗಚ್ಛಿ।
ಇತಿ
ನವಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ದುತಿಯದಬ್ಬಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
೮೦. ದಸಮೇ ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ಯಥಾಭಿರನ್ತಂ ವಿಹರಿತ್ವಾ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪತ್ವಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋಯೇವ ಯೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ದಬ್ಬಸ್ಸ ಮಲ್ಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಪಚ್ಚಕ್ಖಂ, ತೇಸಂ ತಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ, ಯೇಪಿ ತತ್ರಾತಿ ವಚನಸಞ್ಞಾಪನೇ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ। ಖೋತಿ ಅವಧಾರಣೇ। ತೇಸು ‘‘ತತ್ರಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸೀ’’ತಿ ಏತೇಸಂ ಪದಾನಂ ವುಚ್ಚಮಾನತಂಯೇವ ಜೋತೇತಿ। ‘‘ಖೋ’’ತಿ ಪನ ಇಮಿನಾ ಆಮನ್ತೇಸಿಯೇವ, ನಾಸ್ಸ ಆಮನ್ತನೇ ಕೋಚಿ ಅನ್ತರಾಯೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಥ ವಾ ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಆರಾಮೇ। ಖೋತಿ ವಚನಾಲಙ್ಕಾರೇ ನಿಪಾತೋ। ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಅಭಾಸಿ। ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂಯೇವ ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ? ಜೇಟ್ಠತ್ತಾ ಸೇಟ್ಠತ್ತಾ ಆಸನ್ನತ್ತಾ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಸನ್ನಿಹಿತತ್ತಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ವಿಸೇಸತೋ ಭಾಜನಭೂತತ್ತಾ ಚ।
ಭಿಕ್ಖವೋತಿ ತೇಸಂ ಆಮನ್ತನಾಕಾರದಸ್ಸನಂ। ಭದನ್ತೇತಿ ಆಮನ್ತಿತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಗಾರವೇನ ಸತ್ಥು ಪಟಿವಚನದಾನಂ। ತತ್ಥ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಭಗವಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಲಪತಿ। ‘‘ಭದನ್ತೇ’’ತಿ ವದನ್ತಾ ತೇ ಪಚ್ಚಾಲಪನ್ತಿ। ಅಪಿಚ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕರುಣಾವಿಪ್ಫಾರಸೋಮ್ಮಹದಯನಿಸ್ಸಿತಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೇನ ವಚನೇನ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮನಸಿಕಾರಧಮ್ಮಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾದಿತೋ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಮುಖಾಭಿಮುಖೇ ಕರೋತಿ। ‘‘ಭದನ್ತೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸತ್ಥರಿ ಆದರಬಹುಮಾನಗಾರವದೀಪನವಚನೇನ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತ್ತನೋ ಸುಸ್ಸೂಸತಂ ಓವಾದಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಗಾರವಭಾವಞ್ಚ ಪಟಿವೇದೇನ್ತಿ। ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುನ್ತಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ವಚನಂ ಪತಿಅಸ್ಸೋಸುಂ ಸೋತುಕಾಮತಂ ಜನೇಸುಂ ಏತದವೋಚಾತಿ ಭಗವಾ ಏತಂ ಇದಾನಿ ವಕ್ಖಮಾನಂ ಸಕಲಂ ಸುತ್ತಂ ಅಭಾಸಿ। ದಬ್ಬಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಲ್ಲಪುತ್ತಸ್ಸಾತಿಆದಿ ಏತಮತ್ಥನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ಅಪುಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ, ಅನನ್ತರಸುತ್ತೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಗಾಥಾಸು ಪನ ಅಯೋಘನಹತಸ್ಸಾತಿ ಅಯೋ ಹಞ್ಞತಿ ಏತೇನಾತಿ ಅಯೋಘನಂ, ಕಮ್ಮಾರಾನಂ ಅಯೋಕೂಟಂ ಅಯೋಮುಟ್ಠಿ ಚ। ತೇನ ಅಯೋಘನೇನ ಹತಸ್ಸ ಪಹತಸ್ಸ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಅಯೋಘನಹತಸ್ಸಾತಿ ಘನಅಯೋಪಿಣ್ಡಂ ಹತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ। ಏವ-ಸದ್ದೋ ಚೇತ್ಥ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ। ಜಲತೋ ಜಾತವೇದಸೋತಿ ಝಾಯಮಾನಸ್ಸ ಅಗ್ಗಿಸ್ಸ। ಅನಾದರೇ ಏತಂ ಸಾಮಿವಚನಂ। ಅನುಪುಬ್ಬೂಪಸನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಉಪಸನ್ತಸ್ಸ ವಿಜ್ಝಾತಸ್ಸ ನಿರುದ್ಧಸ್ಸ। ಯಥಾ ನ ಞಾಯತೇ ಗತೀತಿ ಯಥಾ ತಸ್ಸ ಗತಿ ನ ಞಾಯತಿ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಅಯೋಮುಟ್ಠಿಕೂಟಾದಿನಾ ಮಹತಾ ಅಯೋಘನೇನ ಹತಸ್ಸ ಸಂಹತಸ್ಸ, ಕಂಸಭಾಜನಾದಿಗತಸ್ಸ ವಾ ಜಲಮಾನಸ್ಸ ಅಗ್ಗಿಸ್ಸ, ತಥಾ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ
ಏವಂ ಸಮ್ಮಾವಿಮುತ್ತಾನನ್ತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಮಾ ಹೇತುನಾ ಞಾಯೇನ ತದಙ್ಗವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಿಮುತ್ತಿಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಚತೂಹಿಪಿ ಉಪಾದಾನೇಹಿ ಆಸವೇಹಿ ಚ ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ಸಮ್ಮಾ ವಿಮುತ್ತಾನಂ, ತತೋ ಏವ ಕಾಮಪಬನ್ಧಸಙ್ಖಾತಂ ಕಾಮೋಘಂ ಭವೋಘಾದಿಭೇದಂ ಅವಸಿಟ್ಠಂ ಓಘಞ್ಚ ತರಿತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ ಕಾಮಬನ್ಧೋಘತಾರಿನಂ ಸುಟ್ಠು ಪಟಿಪಸ್ಸಮ್ಭಿತಸಬ್ಬಕಿಲೇಸವಿಪ್ಫನ್ದಿತತ್ತಾ ಕಿಲೇಸಾಭಿಸಙ್ಖಾರವಾತೇಹಿ ಚ ಅಕಮ್ಪನೀಯತಾಯ ಅಚಲಂ ಅನುಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನಸಙ್ಖಾತಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೂಪಸಮಂ ಸುಖಂ ಪತ್ತಾನಂ ಅಧಿಗತಾನಂ ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಗತಿ ದೇವಮನುಸ್ಸಾದಿಭೇದಾಸು ಗತೀಸು ಅಯಂ ನಾಮಾತಿ ಪಞ್ಞಪೇತಬ್ಬತಾಯ ಅಭಾವತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾಪೇತುಂ ನತ್ಥಿ ನ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ಯಥಾವುತ್ತಜಾತವೇದೋ ವಿಯ ಅಪಞ್ಞತ್ತಿಕಭಾವಮೇವ ಹಿ ಸೋ ಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
ದಸಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚ ಪಾಟಲಿಗಾಮಿಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ।
ನಿಗಮನಕಥಾ
ಏತ್ತಾವತಾ ಚ –
ಸುವಿಮುತ್ತಭವಾದಾನೋ, ದೇವದಾನವಮಾನಿತೋ।
ಪಚ್ಛಿನ್ನತಣ್ಹಾಸನ್ತಾನೋ, ಪೀತಿಸಂವೇಗದೀಪನೋ॥
ಸದ್ಧಮ್ಮದಾನನಿರತೋ, ಉಪಾದಾನಕ್ಖಯಾವಹೋ।
ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಉದಾನೇ ಯೇ, ಉದಾನೇಸಿ ವಿನಾಯಕೋ॥
ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ, ಆರೋಪೇನ್ತೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಂ।
ಉದಾನಮಿತಿ ಸಙ್ಗೀತಂ, ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಾಹಕೇಹಿ ಯಂ॥
ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇತುಂ, ಪೋರಾಣಟ್ಠಕಥಾನಯಂ।
ನಿಸ್ಸಾಯ ಯಾ ಸಮಾರದ್ಧಾ, ಅತ್ಥಸಂವಣ್ಣನಾ ಮಯಾ॥
ಸಾ ತತ್ಥ ಪರಮತ್ಥಾನಂ, ಸುತ್ತನ್ತೇಸು ಯಥಾರಹಂ।
ಪಕಾಸನಾ ಪರಮತ್ಥದೀಪನೀ ನಾಮ ನಾಮತೋ॥
ಸಮ್ಪತ್ತಾ ಪರಿನಿಟ್ಠಾನಂ, ಅನಾಕುಲವಿನಿಚ್ಛಯಾ।
ಚತುತ್ತಿಂಸಪ್ಪಮಾಣಾಯ, ಪಾಳಿಯಾ ಭಾಣವಾರತೋ॥
ಇತಿ ತಂ ಸಙ್ಖರೋನ್ತೇನ, ಯಂ ತಂ ಅಧಿಗತಂ ಮಯಾ।
ಪುಞ್ಞಂ ತಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ, ಲೋಕನಾಥಸ್ಸ ಸಾಸನಂ॥
ಓಗಾಹಿತ್ವಾ ವಿಸುದ್ಧಾಯ, ಸೀಲಾದಿಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ।
ಸಬ್ಬೇಪಿ ದೇಹಿನೋ ಹೋನ್ತು, ವಿಮುತ್ತಿರಸಭಾಗಿನೋ॥
ಚಿರಂ ತಿಟ್ಠತು ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸಾಸನಂ।
ತಸ್ಮಿಂ ಸಗಾರವಾ ನಿಚ್ಚಂ, ಹೋನ್ತು ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪಾಣಿನೋ॥
ಸಮ್ಮಾ
ಸದ್ಧಮ್ಮನಿರತೋ ಲೋಕಂ, ಧಮ್ಮೇನೇವ ಪಸಾಸತೂತಿ॥
ಬದರತಿತ್ಥವಿಹಾರವಾಸಿನಾ ಆಚರಿಯಧಮ್ಮಪಾಲತ್ಥೇರೇನ
ಕತಾಉದಾನಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾ ಸಮತ್ತಾ।