॥ ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ॥
ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯೇ
ಥೇರಗಾಥಾ-ಅಟ್ಠಕಥಾ
(ದುತಿಯೋ ಭಾಗೋ)
೪. ಚತುಕ್ಕನಿಪಾತೋ
೧. ನಾಗಸಮಾಲತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ
ಅಲಙ್ಕತಾತಿಆದಿಕಾ ನಾಗಸಮಾಲೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಞಾತಿಸಮಾಗಮೇ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾಲಂ ಭಗವತೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ನಗರಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠೋ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಂ ಅಞ್ಞತರಂ ನಚ್ಚಕಿಂ ಮಹಾಪಥೇ ತೂರಿಯೇಸು ವಜ್ಜನ್ತೇಸು ನಚ್ಚನ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಅಯಂ ಚಿತ್ತಕಿರಿಯವಾಯೋಧಾತುವಿಪ್ಫಾರವಸೇನ ಕರಜಕಾಯಸ್ಸ ತಥಾ ತಥಾ ಪರಿವತ್ತಿ, ಅಹೋ ಅನಿಚ್ಚಾ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿ ಖಯವಯಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ॰ ಥೇರ ೨.೪೬.೩೭-೪೮) –
‘‘ಅಙ್ಗಾರಜಾತಾ ಪಥವೀ, ಕುಕ್ಕುಳಾನುಗತಾ ಮಹೀ।
ಪದುಮುತ್ತರೋ ಭಗವಾ, ಅಬ್ಭೋಕಾಸಮ್ಹಿ ಚಙ್ಕಮಿ॥
‘‘ಪಣ್ಡರಂ
ತತ್ಥ ದಿಸ್ವಾನ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ವಿತ್ತಿ ಮೇ ಉಪಪಜ್ಜಥ॥
‘‘ಮರೀಚಿಯೋತ್ಥಟಾ ಭೂಮಿ, ಅಙ್ಗಾರಾವ ಮಹೀ ಅಯಂ।
ಉಪಹನ್ತಿ ಮಹಾವಾತಾ, ಸರೀರಸ್ಸಾಸುಖೇಪನಾ॥
‘‘ಸೀತಂ ಉಣ್ಹಂ ವಿಹನನ್ತಂ, ವಾತಾತಪನಿವಾರಣಂ।
ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹ ಇಮಂ ಛತ್ತಂ, ಫಸ್ಸಯಿಸ್ಸಾಮಿ ನಿಬ್ಬುತಿಂ॥
‘‘ಅನುಕಮ್ಪಕೋ ಕಾರುಣಿಕೋ, ಪದುಮುತ್ತರೋ ಮಹಾಯಸೋ।
ಮಮ ಸಙ್ಕಪ್ಪಮಞ್ಞಾಯ, ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿ ತದಾ ಜಿನೋ॥
‘‘ತಿಂಸಕಪ್ಪಾನಿ ದೇವಿನ್ದೋ, ದೇವರಜ್ಜಮಕಾರಯಿಂ।
ಸತಾನಂ ಪಞ್ಚಕ್ಖತ್ತುಞ್ಚ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಅಹೋಸಹಂ॥
‘‘ಪದೇಸರಜ್ಜಂ ವಿಪುಲಂ, ಗಣನಾತೋ ಅಸಙ್ಖಿಯಂ।
ಅನುಭೋಮಿ ಸಕಂ ಕಮ್ಮಂ, ಪುಬ್ಬೇ ಸುಕತಮತ್ತನೋ॥
‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಜಾತಿ, ಚರಿಮೋ ವತ್ತತೇ ಭವೋ।
ಅಜ್ಜಾಪಿ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಮೇ, ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಧರೀಯತಿ॥
‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಛತ್ತಮದದಿಂ ತದಾ।
ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಛತ್ತದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ॥
‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ॰… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ॥
ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ –
೨೬೭.
‘‘ಅಲಙ್ಕತಾ
ಮಜ್ಝೇ ಮಹಾಪಥೇ ನಾರೀ, ತೂರಿಯೇ ನಚ್ಚತಿ ನಟ್ಟಕೀ॥
೨೬೮.
‘‘ಪಿಣ್ಡಿಕಾಯ ಪವಿಟ್ಠೋಹಂ, ಗಚ್ಛನ್ತೋ ನಂ ಉದಿಕ್ಖಿಸಂ।
ಅಲಙ್ಕತಂ ಸುವಸನಂ, ಮಚ್ಚುಪಾಸಂವ ಓಡ್ಡಿತಂ॥
೨೬೯.
‘‘ತತೋ ಮೇ ಮನಸೀಕಾರೋ, ಯೋನಿಸೋ ಉದಪಜ್ಜಥ।
ಆದೀನವೋ ಪಾತುರಹು, ನಿಬ್ಬಿದಾ ಸಮತಿಟ್ಠಥ॥
೨೭೦.
‘‘ತತೋ
ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ॥ –
ಚತೂಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಕಿತ್ತನಮುಖೇನ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ।
ತತ್ಥ ಅಲಙ್ಕತಾತಿ ಹತ್ಥೂಪಗಾದಿಆಭರಣೇಹಿ ಅಲಙ್ಕತಗತ್ತಾ। ಸುವಸನಾತಿ ಸುನ್ದರವಸನಾ ಸೋಭನವತ್ಥನಿವತ್ಥಾ। ಮಾಲಿನೀತಿ ಮಾಲಾಧಾರಿನೀ ಪಿಳನ್ಧಿತಪುಪ್ಫಮಾಲಾ। ಚನ್ದನುಸ್ಸದಾತಿ ಚನ್ದನಾನುಲೇಪಲಿತ್ತಸರೀರಾ। ಮಜ್ಝೇ ಮಹಾಪಥೇ ನಾರೀ, ತೂರಿಯೇ ನಚ್ಚತಿ ನಟ್ಟಕೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಏಕಾ ನಾರೀ ನಟ್ಟಕೀ ನಾಟಕಿತ್ಥೀ ನಗರವೀಥಿಯಾ ಮಜ್ಝೇ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೇ ತೂರಿಯೇ ವಜ್ಜನ್ತೇ ನಚ್ಚತಿ, ಯಥಾಪಟ್ಠಪಿತಂ ನಚ್ಚಂ ಕರೋತಿ।
ಪಿಣ್ಡಿಕಾಯಾತಿ ಭಿಕ್ಖಾಯ। ಪವಿಟ್ಠೋಹನ್ತಿ ನಗರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ಅಹಂ। ಗಚ್ಛನ್ತೋ ನಂ ಉದಿಕ್ಖಿಸನ್ತಿ ನಗರವೀಥಿಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪರಿಸ್ಸಯಪರಿಹರಣತ್ಥಂ ವೀಥಿಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಂ ನಟ್ಟಕಿಂ ಓಲೋಕೇಸಿಂ। ಕಿಂ ವಿಯ? ಮಚ್ಚುಪಾಸಂವ ಓಡ್ಡಿತನ್ತಿ ಯಥಾ ಮಚ್ಚುಸ್ಸ ಮಚ್ಚುರಾಜಸ್ಸ ಪಾಸಭೂತೋ ರೂಪಾದಿಕೋ ಓಡ್ಡಿತೋ ಲೋಕೇ ಅನುವಿಚರಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಏಕಂಸೇನ ಸತ್ತಾನಂ ಅನತ್ಥಾವಹೋ, ಏವಂ
ತತೋತಿ ತಸ್ಮಾ ಮಚ್ಚುಪಾಸಸದಿಸತ್ತಾ। ಮೇತಿ ಮಯ್ಹಂ। ಮನಸೀಕಾರೋ ಯೋನಿಸೋ ಉದಪಜ್ಜಥಾತಿ ‘‘ಅಯಂ ಅಟ್ಠಿಸಙ್ಘಾತೋ ನ್ಹಾರುಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಮಂಸೇನ ಅನುಪಲಿತ್ತೋ ಛವಿಯಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ ಅಸುಚಿದುಗ್ಗನ್ಧಜೇಗುಚ್ಛಪಟಿಕ್ಕೂಲೋ ಅನಿಚ್ಚುಚ್ಛಾದನಪರಿಮದ್ದನಭೇದನವಿದ್ಧಂಸನಧಮ್ಮೋ ಈದಿಸೇ ವಿಕಾರೇ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ। ಆದೀನವೋ ಪಾತುರಹೂತಿ ಏವಂ ಕಾಯಸ್ಸ ಸಭಾವೂಪಧಾರಣಮುಖೇನ ತಸ್ಸ ಚ ತಂನಿಸ್ಸಿತಾನಞ್ಚ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾನಂ ಉದಯಬ್ಬಯಂ ಸರಸಪಭಙ್ಗುತಞ್ಚ ಮನಸಿ ಕರೋತೋ ತೇಸು ಚ ಯಕ್ಖರಕ್ಖಸಾದೀಸು ವಿಯ ಭಯತೋ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೇಸು ತತ್ಥ ಮೇ ಅನೇಕಾಕಾರಆದೀನವೋ ದೋಸೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ। ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ಚ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಆನಿಸಂಸೋ। ನಿಬ್ಬಿದಾ ಸಮತಿಟ್ಠಥಾತಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನಂ ಆದೀನವಾನುಪಸ್ಸನಾನುಭಾವಸಿದ್ಧಂ ನಿಬ್ಬಿದಾಞಾಣಂ ಮಮ ಹದಯೇ ಸಣ್ಠಾಸಿ, ಮುಹುತ್ತಮ್ಪಿ
ತತೋತಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚಿ ಮೇತಿ ಲೋಕುತ್ತರಭಾವನಾಯ ವತ್ತಮಾನಾಯ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇಹಿ ಮಮ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ ಅಹೋಸಿ। ಏತೇನ ಫಲುಪ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಹಿ ಕಿಲೇಸಾ ವಿಮುಚ್ಚನ್ತಿ ನಾಮ, ಫಲಕ್ಖಣೇ ವಿಮುತ್ತಾತಿ। ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ।
ನಾಗಸಮಾಲತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಭಗುತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ
ಅಹಂ ಮಿದ್ಧೇನಾತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಭಗುತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ। ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಂ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಸತ್ಥರಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ತಸ್ಸ ಧಾತುಯೋ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜೇಸಿ। ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ನಿಮ್ಮಾನರತೀಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಪರಾಪರಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಕ್ಯರಾಜಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಭಗೂತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಅನುರುದ್ಧಕಿಮಿಲೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಬಾಲಕಲೋಣಕಗಾಮೇ ವಸನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಥಿನಮಿದ್ಧಾಭಿಭವಂ ವಿನೋದೇತುಂ ವಿಹಾರತೋ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಚಙ್ಕಮಂ ಅಭಿರುಹನ್ತೋ ಪಪತಿತ್ವಾ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ॰ ಥೇರ ೨.೪೬.೪೯-೫೭) –
‘‘ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಭಗವತಿ, ಪದುಮುತ್ತರೇ ಮಹಾಯಸೇ।
ಪುಪ್ಫವಟಂಸಕೇ ಕತ್ವಾ, ಸರೀರಮಭಿರೋಪಯಿಂ॥
‘‘ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ, ನಿಮ್ಮಾನಂ ಅಗಮಾಸಹಂ।
ದೇವಲೋಕಗತೋ ಸನ್ತೋ, ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಂ ಸರಾಮಹಂ॥
‘‘ಅಮ್ಬರಾ ಪುಪ್ಫವಸ್ಸೋ ಮೇ, ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಪವಸ್ಸತಿ।
ಸಂಸರಾಮಿ ಮನುಸ್ಸೇ ಚೇ, ರಾಜಾ ಹೋಮಿ ಮಹಾಯಸೋ॥
‘‘ತಹಿಂ ಕುಸುಮವಸ್ಸೋ ಮೇ, ಅಭಿವಸ್ಸತಿ ಸಬ್ಬದಾ।
ತಸ್ಸೇವ ಪುಪ್ಫಪೂಜಾಯ, ವಾಹಸಾ ಸಬ್ಬದಸ್ಸಿನೋ॥
‘‘ಅಯಂ
ಅಜ್ಜಾಪಿ ಪುಪ್ಫವಸ್ಸೋ ಮೇ, ಅಭಿವಸ್ಸತಿ ಸಬ್ಬದಾ॥
‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಿತೋ
ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ದೇಹಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ॥
‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ॰… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ॥
ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಫಲಸುಖೇನ ನಿಬ್ಬಾನಸುಖೇನ ಚ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಾ ಏಕವಿಹಾರಂ ಅನುಮೋದಿತುಂ ಉಪಗತೇನ – ‘‘ಕಚ್ಚಿ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ವಿಹರಸೀ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಅತ್ತನೋ ಅಪ್ಪಮಾದವಿಹಾರಂ ನಿವೇದೇನ್ತೋ –
೨೭೧.
‘‘ಅಹಂ ಮಿದ್ಧೇನ ಪಕತೋ, ವಿಹಾರಾ ಉಪನಿಕ್ಖಮಿಂ।
ಚಙ್ಕಮಂ ಅಭಿರುಹನ್ತೋ, ತತ್ಥೇವ ಪಪತಿಂ ಛಮಾ॥
೨೭೨.
‘‘ಗತ್ತಾನಿ ಪರಿಮಜ್ಜಿತ್ವಾ, ಪುನಪಾರುಯ್ಹ ಚಙ್ಕಮಂ।
ಚಙ್ಕಮೇ ಚಙ್ಕಮಿಂ ಸೋಹಂ, ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಸಮಾಹಿತೋ॥
೨೭೩.
‘‘ತತೋ ಮೇ ಮನಸೀಕಾರೋ, ಯೋನಿಸೋ ಉದಪಜ್ಜಥ।
ಆದೀನವೋ ಪಾತುರಹು, ನಿಬ್ಬಿದಾ ಸಮತಿಟ್ಠಥ॥
೨೭೪.
‘‘ತತೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚಿ ಮೇ, ಪಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತಂ।
ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ॥ –
ಇಮಾ ಚತಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ।
ತತ್ಥ ಮಿದ್ಧೇನ ಪಕತೋತಿ ಕಾಯಾಲಸಿಯಸಙ್ಖಾತೇನ ಅಸತ್ತಿವಿಘಾತಸಭಾವೇನ ಮಿದ್ಧೇನ ಅಭಿಭೂತೋ। ವಿಹಾರಾತಿ ಸೇನಾಸನತೋ। ಉಪನಿಕ್ಖಮಿನ್ತಿ ಚಙ್ಕಮಿತುಂ ನಿಕ್ಖಮಿಂ। ತತ್ಥೇವ ಪಪತಿಂ ಛಮಾತಿ ತತ್ಥೇವ ಚಙ್ಕಮಸೋಪಾನೇ ನಿದ್ದಾಭಿಭೂತತಾಯ ಭೂಮಿಯಂ ನಿಪತಿಂ। ಗತ್ತಾನಿ ಪರಿಮಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ಭೂಮಿಯಂ ಪತನೇನ ಪಂಸುಕಿತಾನಿ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರಾವಯವಾನಿ ಅನುಮಜ್ಜಿತ್ವಾ। ಪುನಪಾರುಯ್ಹ ಚಙ್ಕಮನ್ತಿ ‘‘ಪತಿತೋ ದಾನಾಹ’’ನ್ತಿ ಸಙ್ಕೋಚಂ ಅನಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪುನಪಿ ಚಙ್ಕಮಟ್ಠಾನಂ ಆರುಹಿತ್ವಾ। ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಸಮಾಹಿತೋತಿ ಗೋಚರಜ್ಝತ್ತೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ನೀವರಣವಿಕ್ಖಮ್ಭನೇನ ಸುಟ್ಠು ಸಮಾಹಿತೋ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಚಙ್ಕಮಿನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ। ಇದಮೇವ ಚ ಥೇರಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣಂ ಅಹೋಸಿ।
ಭಗುತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಸಭಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ
ಪರೇ ಚಾತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಭಿಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ। ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಕಕುಸನ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿವಾವಿಹಾರಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಉಪಾಹನಂ
ಅಥ ನೇಸಂ ಮಹಾಥೇರೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನತ್ತಾ ತದಹೇವ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಹುತ್ವಾ ಉತ್ತರಕುರುತೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಉಪನೇಸಿ। ಇತರೇ – ‘‘ತುಮ್ಹೇ, ಭನ್ತೇ, ಕತಕಿಚ್ಚಾ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಾಪಮತ್ತಮ್ಪಿ ಪಪಞ್ಚೋ, ಸಮಣಧಮ್ಮಮೇವ ಮಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ತುಮ್ಹೇ ಅತ್ತನಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಮನುಯುಞ್ಜಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿಂಸು। ಥೇರೋ ನೇ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅಗಮಾಸಿ।
ತತೋ ನೇಸಂ ಏಕೋ ದ್ವೀಹತೀಹಚ್ಚಯೇನ ಅಭಿಞ್ಞಾಪರಿವಾರಂ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ತಥೇವ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಅಗಮಾಸಿ। ತೇಸು ಖೀಣಾಸವತ್ಥೇರೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ, ಅನಾಗಾಮೀ ಸುದ್ಧಾವಾಸೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ। ಇತರೇ ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಮೇವ ಕತ್ವಾ ಛಸು ಕಾಮಸಗ್ಗೇಸು ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮತೋ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ದೇವಲೋಕಾ ಚವಿತ್ವಾ ಏಕೋ ಮಲ್ಲರಾಜಕುಲೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ, ಏಕೋ ಗನ್ಧಾರರಾಜಕುಲೇ, ಏಕೋ ಬಾಹಿರರಟ್ಠೇ, ಏಕೋ ರಾಜಗಹೇ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಕುಲದಾರಿಕಾಯ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ। ಇತರೋ ಅಞ್ಞತರಿಸ್ಸಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾಯ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ। ಸಾ ಕಿರ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಖತ್ತಿಯಸ್ಸ ಧೀತಾ, ನಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧೀತಾ ಸಮಯನ್ತರಂ ಜಾನಾತೂ’’ತಿ ಏಕಸ್ಸ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾದಯಿಂಸು। ಅಥೇಕೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜಿ। ಸಾ ತೇನ ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹಿ। ತಂ ಗಬ್ಭಿನಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿಂಸು। ಸಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಸಭಿಯೋತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಅಕಾಸಿ। ಸೋ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ನಾನಾಸತ್ಥಾನಿ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಭಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯಂ (ಸು॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨. ಸಭಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ) ಪನ
ಯದಾ ಪನ ಭಗವಾ ಪವತ್ತವರಧಮ್ಮಚಕ್ಕೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ರಾಜಗಹಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹಾಸಿ, ತದಾ ಸಭಿಯೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತೇ ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛಿ। ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ತೇ ಪಞ್ಹೇ ಬ್ಯಾಕಾಸೀತಿ ಸಬ್ಬಂ ಸಭಿಯಸುತ್ತೇ (ಸು॰ ನಿ॰ ಸಭಿಯಸುತ್ತಂ) ಆಗತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸಭಿಯೋ ಪನ ಭಗವತಾ ತೇಸು ಪಞ್ಹೇಸು ಬ್ಯಾಕತೇಸು ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ॰ ಥೇರ ೨.೪೬.೨೭-೩೧) –
‘‘ಕಕುಸನ್ಧಸ್ಸ ಮುನಿನೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವುಸೀಮತೋ।
ದಿವಾವಿಹಾರಂ ವಜತೋ, ಅಕ್ಕಮನಮದಾಸಹಂ॥
‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕಪ್ಪಮ್ಹಿ, ಯಂ ದಾನಮದದಿಂ ತದಾ।
ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಅಕ್ಕಮನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ॥
‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ॰… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ॥
ಅರಹಾ ಪನ ಹುತ್ವಾ ದೇವದತ್ತೇ ಸಙ್ಘಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮನ್ತೇ ದೇವದತ್ತಪಕ್ಖಿಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಓವಾದಂ ದೇನ್ತೋ –
೨೭೫.
‘‘ಪರೇ ಚ ನ ವಿಜಾನನ್ತಿ, ಮಯಮೇತ್ಥ ಯಮಾಮಸೇ।
ಯೇ ಚ ತತ್ಥ ವಿಜಾನನ್ತಿ, ತತೋ ಸಮ್ಮನ್ತಿ ಮೇಧಗಾ॥
೨೭೬.
‘‘ಯದಾ ಚ ಅವಿಜಾನನ್ತಾ, ಇರಿಯನ್ತ್ಯಮರಾ ವಿಯ।
ವಿಜಾನನ್ತಿ ಚ ಯೇ ಧಮ್ಮಂ, ಆತುರೇಸು ಅನಾತುರಾ॥
೨೭೭.
‘‘ಯಂ
ಸಙ್ಕಸ್ಸರಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ನ ತಂ ಹೋತಿ ಮಹಪ್ಫಲಂ॥
೨೭೮.
‘‘ಯಸ್ಸ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಸು, ಗಾರವೋ ನೂಪಲಬ್ಭತಿ।
ಆರಕಾ ಹೋತಿ ಸದ್ಧಮ್ಮಾ, ನಭಂ ಪುಥವಿಯಾ ಯಥಾ’’ತಿ॥ –
ಚತೂಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ।
ತತ್ಥ ಪರೇತಿ ಪಣ್ಡಿತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಅಞ್ಞೇ – ‘‘ಅಧಮ್ಮಂ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ‘‘ಧಮ್ಮಂ ಅಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದಿಭೇದಕರವತ್ಥುದೀಪನವಸೇನ ವಿವಾದಪ್ಪಸುತಾ ಪರೇ ನಾಮ। ತೇ ತತ್ಥ ವಿವಾದಂ ಕರೋನ್ತಾ ‘‘ಮಯಂ ಯಮಾಮಸೇ ಉಪರಮಾಮ ನಸ್ಸಾಮ ಸತತಂ ಸಮಿತಂ ಮಚ್ಚುಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ನ ಜಾನನ್ತಿ। ಯೇ ಚ ತತ್ಥ ವಿಜಾನನ್ತೀತಿ ಯೇ ತತ್ಥ ಪಣ್ಡಿತಾ – ‘‘ಮಯಂ ಮಚ್ಚುಸಮೀಪಂ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ವಿಜಾನನ್ತಿ। ತತೋ ಸಮ್ಮನ್ತಿ ಮೇಧಗಾತಿ ಏವಞ್ಹಿ ತೇ ಜಾನನ್ತಾ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಮೇಧಗಾನಂ ಕಲಹಾನಂ ವೂಪಸಮಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಅಥ ನೇಸಂ ತಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ತೇ ಮೇಧಗಾ ಸಮ್ಮನ್ತಿ। ಅಥ ವಾ ಪರೇ ಚಾತಿ ಯೇ ಸತ್ಥು ಓವಾದಾನುಸಾಸನಿಯಾ ಅಗ್ಗಹಣೇನ ಸಾಸನತೋ ಬಾಹಿರತಾಯ ಪರೇ, ತೇ ಯಾವ ‘‘ಮಯಂ ಮಿಚ್ಛಾಗಾಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏತ್ಥ ಇಧ ಲೋಕೇ
ಯದಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ। ಅವಿಜಾನನ್ತಾತಿ ವಿವಾದಸ್ಸ ವೂಪಸಮೂಪಾಯಂ, ಧಮ್ಮಾಧಮ್ಮೇ ವಾ ಯಾಥಾವತೋ ಅಜಾನನ್ತಾ। ಇರಿಯನ್ತ್ಯಮರಾ ವಿಯಾತಿ ಅಮರಾ ವಿಯ ಜರಾಮರಣಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ ವಿಯ ಉದ್ಧತಾ ಉನ್ನಳಾ ಚಪಲಾ ಮುಖರಾ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣವಾಚಾ ಹುತ್ವಾ ವತ್ತನ್ತಿ ಚರನ್ತಿ ವಿಚರನ್ತಿ ತದಾ ವಿವಾದೋ ನ ವೂಪಸಮ್ಮತೇವ। ವಿಜಾನನ್ತಿ ಚ ಯೇ ಧಮ್ಮಂ, ಆತುರೇಸು ಅನಾತುರಾತಿ ಯೇ ಪನ ಸತ್ಥು ಸಾಸನಧಮ್ಮಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಜಾನನ್ತಿ, ತೇ ಕಿಲೇಸರೋಗೇನ ಆತುರೇಸು ಸತ್ತೇಸು ಅನಾತುರಾ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸಾ ಅನೀಘಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ತೇಸಂ ವಸೇನ ವಿವಾದೋ ಅಚ್ಚನ್ತಮೇವ ವೂಪಸಮ್ಮತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಥಿಲಂ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಓಲಿಯಿತ್ವಾ ಕರಣೇನ ಸಿಥಿಲಗಾಹಂ ಕತ್ವಾ ಸಾಥಲಿಭಾವೇನ ಕತಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕುಸಲಕಮ್ಮಂ। ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠನ್ತಿ ವೇಸೀಆದಿಕೇ ಅಗೋಚರೇ ಚರಣೇನ, ಕುಹನಾದಿಮಿಚ್ಛಾಜೀವೇನ ವಾ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಂ ವತಸಮಾದಾನಂ। ಸಙ್ಕಸ್ಸರನ್ತಿ ಸಙ್ಕಾಹಿ ಸರಿತಬ್ಬಂ, ವಿಹಾರೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಸಾರುಪ್ಪಂ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ನೂನ ಅಸುಕೇನ ಕತ’’ನ್ತಿ ಪರೇಹಿ ಅಸಙ್ಕಿತಬ್ಬಂ, ಉಪೋಸಥಕಿಚ್ಚಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಕಿಚ್ಚವಸೇನ ಸನ್ನಿಪತಿತಮ್ಪಿ ಸಙ್ಘಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಅದ್ಧಾ ಇಮೇ ಮಮ ಚರಿಯಂ ಞತ್ವಾ ಮಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಕಾಮಾ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಆಸಙ್ಕಾಹಿ ಸರಿತಂ ಉಸಙ್ಕಿತಂ ಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ। ನ ತಂ ಹೋತೀತಿ ತಂ ಏವರೂಪಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಸಮಣಧಮ್ಮಕರಣಂ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಮಹಪ್ಫಲಂ ನ ಹೋತಿ। ತಸ್ಸ ಅಮಹಪ್ಫಲಭಾವೇನೇವ ಪಚ್ಚಯದಾಯಕಾನಮ್ಪಿಸ್ಸ ನ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ಸಲ್ಲೇಖವುತ್ತಿನಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ। ಸಲ್ಲೇಖವುತ್ತಿನೋ ಚ ವಿವಾದಸ್ಸ ಅವಸರೋ ಏವ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಗಾರವೋ ನೂಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಅನುಸಾಸನಿಯಾ ಅಪದಕ್ಖಿಣಗ್ಗಾಹಿಭಾವೇನ ಗರುಕಾತಬ್ಬೇಸು ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಸು ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಗಾರವೋ ಗರುಕರಣಂ ನ ವಿಜ್ಜತಿ। ಆರಕಾ ಹೋತಿ ಸದ್ಧಮ್ಮಾತಿ ಸೋ ಏವರೂಪೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಸದ್ಧಮ್ಮತೋಪಿ ಪಟಿವೇಧಸದ್ಧಮ್ಮತೋಪಿ ದೂರೇ ಹೋತಿ, ನ ಹಿ ತಂ ಗರೂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇನ್ತಿ, ಅಸಿಕ್ಖಿಯಮಾನೋ ಅನಾದಿಯನ್ತೋ ನ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ, ಅಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೋ ಕುತೋ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಸ್ಸತೀತಿ। ತೇನಾಹ – ‘‘ಆರಕಾ ಹೋತಿ ಸದ್ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ। ಯಥಾ ಕಿಂ? ‘‘ನಭಂ ಪುಥವಿಯಾ ಯಥಾ’’ತಿ ಯಥಾ ನಭಂ ಆಕಾಸಂ ಪುಥವಿಯಾ ಪಥವೀಧಾತುಯಾ ಸಭಾವತೋ ದೂರೇ। ನ ಕದಾಚಿ ಸಮ್ಮಿಸ್ಸಭಾವೋ। ತೇನೇವಾಹ –
‘‘ನಭಞ್ಚ
ತತೋ ಹವೇ ದೂರತರಂ ವದನ್ತಿ, ಸತಞ್ಚ ಧಮ್ಮೋ ಅಸತಞ್ಚ ರಾಜಾ’’ತಿ॥(ಜಾ॰ ೨.೨೧.೪೧೪)।
ಸಭಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ನನ್ದಕತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ
ಧಿರತ್ಥೂತಿಆದಿಕಾ ನನ್ದಕೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ॰ ಥೇರ ೨.೪೬.೨೨-೨೬) –
‘‘ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಸ್ಸ
ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಸುಮನೋ, ತಯೋ ಉಕ್ಕೇ ಅಧಾರಯಿಂ॥
‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಸೋಹಂ ಉಕ್ಕಮಧಾರಯಿಂ।
ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಉಕ್ಕದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ॥
‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ॰… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ॥
ಅರಹಾ ಪನ ಹುತ್ವಾ ವಿಮುತ್ತಿಸುಖೇನ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಾ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಓವಾದೇ ಆಣತ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಉಪೋಸಥದಿವಸೇ ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಸತಾನಿ ಏಕೋವಾದೇನೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪೇಸಿ। ತೇನ ನಂ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಥೇರಂ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಂ ಅಞ್ಞತರಾ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾ ಇತ್ಥೀ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಹಸಿ। ಥೇರೋ ತಸ್ಸಾ ತಂ ಕಿರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಸರೀರಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಕೂಲವಿಭಾವನಮುಖೇನ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತೋ –
೨೭೯.
‘‘ಧಿರತ್ಥು ಪೂರೇ ದುಗ್ಗನ್ಧೇ, ಮಾರಪಕ್ಖೇ ಅವಸ್ಸುತೇ।
ನವಸೋತಾನಿ ತೇ ಕಾಯೇ, ಯಾನಿ ಸನ್ದನ್ತಿ ಸಬ್ಬದಾ॥
೨೮೦.
‘‘ಮಾ
ಸಗ್ಗೇಪಿ ತೇ ನ ರಜ್ಜನ್ತಿ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಮಾನುಸೇ॥
೨೮೧.
‘‘ಯೇ ಚ ಖೋ ಬಾಲಾ ದುಮ್ಮೇಧಾ, ದುಮ್ಮನ್ತೀ ಮೋಹಪಾರುತಾ।
ತಾದಿಸಾ ತತ್ಥ ರಜ್ಜನ್ತಿ, ಮಾರಖಿತ್ತಮ್ಹಿ ಬನ್ಧನೇ॥
೨೮೨.
‘‘ಯೇಸಂ ರಾಗೋ ಚ ದೋಸೋ ಚ, ಅವಿಜ್ಜಾ ಚ ವಿರಾಜಿತಾ।
ತಾದೀ ತತ್ಥ ನ ರಜ್ಜನ್ತಿ, ಛಿನ್ನಸುತ್ತಾ ಅಬನ್ಧನಾ’’ತಿ॥ – ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ।
ತತ್ಥ ಧೀತಿ ಜಿಗುಚ್ಛನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ರತ್ಥೂತಿ ರ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ, ಧೀ ಅತ್ಥು ತಂ ಜಿಗುಚ್ಛಾಮಿ ತವ ಧಿಕ್ಕಾರೋ ಹೋತೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪೂರೇತಿಆದೀನಿ ತಸ್ಸಾ ಧಿಕ್ಕಾತಬ್ಬಭಾವದೀಪನಾನಿ ಆಮನ್ತನವಚನಾನಿ। ಪೂರೇತಿ ಅತಿವಿಯ ಜೇಗುಚ್ಛೇಹಿ ನಾನಾಕುಣಪೇಹಿ ನಾನಾವಿಧಅಸುಚೀಹಿ ಸಮ್ಪುಣ್ಣೇ। ದುಗ್ಗನ್ಧೇತಿ ಕುಣಪಪೂರಿತತ್ತಾ ಏವ ಸಭಾವದುಗ್ಗನ್ಧೇ। ಮಾರಪಕ್ಖೇತಿ ಯಸ್ಮಾ ವಿಸಭಾಗವತ್ಥು ಅನ್ಧಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರನಿಮಿತ್ತತಾಯ ಕಿಲೇಸಮಾರಂ ವಡ್ಢೇತಿ, ದೇವಪುತ್ತಮಾರಸ್ಸ ಚ ಓತಾರಂ ಪವಿಟ್ಠಂ ದೇತಿ। ತಸ್ಮಾ ಮಾರಸ್ಸ ಪಕ್ಖೋ ಹೋತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಾರಪಕ್ಖೇ’’ತಿ। ಅವಸ್ಸುತೇತಿ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಕಿಲೇಸಾವಸ್ಸವನೇನ ತಹಿಂ ತಹಿಂ ಅಸುಚಿನಿಸ್ಸನ್ದನೇನ ಚ ಅವಸ್ಸುತೇ। ಇದಾನಿಸ್ಸಾ ನವಸೋತಾನಿ ತೇ ಕಾಯೇ, ಯಾನಿ ಸನ್ದನ್ತಿ ಸಬ್ಬದಾತಿ ‘‘ಅಕ್ಖಿಮ್ಹಾ ಅಕ್ಖಿಗೂಥಕೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಸು॰ ನಿ॰ ೧೯೯) ವುತ್ತಂ ಅಸುಚಿನೋ ಅವಸ್ಸವನಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಏವಂ ಮಾ ಪುರಾಣಂ ಅಮಞ್ಞಿತ್ಥೋತಿ ಪುರಾಣಂ ಅಜಾನನಕಾಲೇ ಪವತ್ತಂ ಹಸಿತಲಪಿತಂ ಕೀಳಿತಂ ಮಾ ಮಞ್ಞಿ, ‘‘ಇದಾನಿಪಿ ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮಾ ಚಿನ್ತೇಹಿ। ಮಾಸಾದೇಸಿ ತಥಾಗತೇತಿ ಯಥಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪುರಿಮಕಾ ಬುದ್ಧಸಾವಕಾ ಆಗತಾ, ಯಥಾ ವಾ ತೇ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಗತಾ ಪಟಿಪನ್ನಾ, ಯಥಾ ಚ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ತಥಲಕ್ಖಣಂ ತಥಧಮ್ಮೇ ಚ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ಆಗತಾ ಅಧಿಗತಾ ಅವಬುದ್ಧಾ, ತಥಾ ಇಮೇಪೀತಿ ಏವಂ ತಥಾ ಆಗಮನಾದಿಅತ್ಥೇನ ತಥಾಗತೇ ಅರಿಯಸಾವಕೇ ಪಕತಿಸತ್ತೇ ವಿಯ ಅವಞ್ಞಾಯ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಚ ಸಗ್ಗೇಪಿ ತೇ ನ ರಜ್ಜನ್ತಿ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಮಾನುಸೇತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧೇನಾಪಿ ಅಕ್ಖಾನೇನ ಪರಿಯೋಸಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಸುಖೇ ಸಗ್ಗೇಪಿ ತೇ ಸಾವಕಬುದ್ಧಾ ನ ರಜ್ಜನ್ತಿ, ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಆದೀನವಸ್ಸ ಸುಪರಿದಿಟ್ಠತ್ತಾ ರಾಗಂ ನ ಜನೇನ್ತಿ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಮೀಳ್ಹರಾಸಿಸದಿಸೇ ಮಾನುಸೇ ಕಾಮಗುಣೇ, ತತ್ಥ ನ ರಜ್ಜನ್ತೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ।
ಯೇ ಚ ಖೋತಿ ಯೇ ಪನ ಬಾಲ್ಯಪ್ಪಯೋಗತೋ ಬಾಲಾ, ಧಮ್ಮೋಜಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವತೋ ದುಮ್ಮೇಧಾ, ಅಸುಭೇ ಸುಭಾನುಪಸ್ಸನೇನ ದುಚಿನ್ತಿತಚಿನ್ತಿತಾಯ ದುಮ್ಮನ್ತೀ, ಮೋಹೇನ ಅಞ್ಞಾಣೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಟಿಚ್ಛಾದಿತಚಿತ್ತತಾಯ ಮೋಹಪಾರುತಾ ತಾದಿಸಾ ತಥಾರೂಪಾ ಅನ್ಧಪುಥುಜ್ಜನಾ, ತತ್ಥ ತಸ್ಮಿಂ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಿತೇ, ಮಾರಖಿತ್ತಮ್ಹಿ ಬನ್ಧನೇ ಮಾರೇನ ಓಡ್ಡಿತೇ ಮಾರಪಾಸೇ, ರಜ್ಜನ್ತಿ ರತ್ತಾ ಗಿದ್ಧಾ ಗಧಿತಾ ಮುಚ್ಛಿತಾ ಅಜ್ಝೋಪನ್ನಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ।
ವಿರಾಜಿತಾತಿ ಯೇಸಂ ಪನ ಖೀಣಾಸವಾನಂ ತೇಲಞ್ಜನರಾಗೋ ವಿಯ ದುಮ್ಮೋಚನೀಯಸಭಾವೋ ರಾಗೋ ಸಪತ್ತೋ ವಿಯ ಲದ್ಧೋಕಾಸೋ ದುಸ್ಸನಸಭಾವೋ ದೋಸೋ ಅಞ್ಞಾಣಸಭಾವಾ ಅವಿಜ್ಜಾ ಚ ಅರಿಯಮಗ್ಗವಿರಾಗೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ವಿರಾಜಿತಾ ಪಹೀನಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾ, ತಾದಿಸಾ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಸತ್ಥೇನ ಛಿನ್ನಭವನೇತ್ತಿಸುತ್ತಾ ತತೋ ಏವ ಕತ್ಥಚಿಪಿ ಬನ್ಧನಾಭಾವತೋ ಅಬನ್ಧನಾ ತತ್ಥ ತಸ್ಮಿಂ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಮಾರಪಾಸೇ ನ ರಜ್ಜನ್ತಿ। ಏವಂ ಥೇರೋ ತಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಗತೋ।
ನನ್ದಕತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಜಮ್ಬುಕತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ
ಪಞ್ಚಪಞ್ಞಾಸಾತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಜಮ್ಬುಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ। ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ
ಪುನ
ಅಥ ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ಹದಯಬ್ಭನ್ತರೇ ಘಟೇ ಪದೀಪಂ ವಿಯ ಅರಹತ್ತೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಪಜ್ಜಲನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಯಮೇವ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ, ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂಪಸಮ್ಪದಾಯ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ। ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ಧಮ್ಮಪದೇ
೨೮೩.
‘‘ಪಞ್ಚಪಞ್ಞಾಸವಸ್ಸಾನಿ, ರಜೋಜಲ್ಲಮಧಾರಯಿಂ।
ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಮಾಸಿಕಂ ಭತ್ತಂ, ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಅಲೋಚಯಿಂ॥
೨೮೪.
‘‘ಏಕಪಾದೇನ ಅಟ್ಠಾಸಿಂ, ಆಸನಂ ಪರಿವಜ್ಜಯಿಂ।
ಸುಕ್ಖಗೂಥಾನಿ ಚ ಖಾದಿಂ, ಉದ್ದೇಸಞ್ಚ ನ ಸಾದಿಯಿಂ॥
೨೮೫.
‘‘ಏತಾದಿಸಂ ಕರಿತ್ವಾನ, ಬಹುಂ ದುಗ್ಗತಿಗಾಮಿನಂ।
ವುಯ್ಹಮಾನೋ ಮಹೋಘೇನ, ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಮಾಗಮಂ॥
೨೮೬.
‘‘ಸರಣಗಮನಂ ಪಸ್ಸ, ಪಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತಂ।
ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ॥ –
ಇಮಾ ಚತಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ।
ತತ್ಥ ಪಞ್ಚಪಞ್ಞಾಸವಸ್ಸಾನಿ, ರಜೋಜಲ್ಲಮಧಾರಯಿನ್ತಿ ನಗ್ಗಪಬ್ಬಜ್ಜೂಪಗಮನೇನ ನ್ಹಾನಪಟಿಕ್ಖೇಪತೋ ಪಞ್ಚಾಧಿಕಾನಿ ಪಞ್ಞಾಸವಸ್ಸಾನಿ ಸರೀರೇ ಲಗ್ಗಂ ಆಗನ್ತುಕರೇಣುಸಙ್ಖಾತಂ ರಜೋ, ಸರೀರಮಲಸಙ್ಖಾತಂ ಜಲ್ಲಞ್ಚ ಕಾಯೇನ ಧಾರೇಸಿಂ। ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಮಾಸಿಕಂ ಭತ್ತನ್ತಿ ರತ್ತಿಯಂ ಗೂಥಂ ಖಾದನ್ತೋ ಲೋಕವಞ್ಚನತ್ಥಂ ಮಾಸೋಪವಾಸಿಕೋ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ಪುಞ್ಞತ್ಥಿಕೇಹಿ ದಿನ್ನಂ ಭೋಜನಂ ಮಾಸೇ ಮಾಸೇ ಏಕವಾರಂ ಜಿವ್ಹಗ್ಗೇ ಪಠನವಸೇನ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಅಲೋಚಯಿನ್ತಿ ತಾದಿಸಚ್ಛಾರಿಕಾಪಕ್ಖೇಪೇನ ಸಿಥಿಲಮೂಲಂ ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಅಙ್ಗುಲೀಹಿ ಲುಞ್ಚಾಪೇಸಿಂ।
ಏಕಪಾದೇನ ಅಟ್ಠಾಸಿಂ, ಆಸನಂ ಪರಿವಜ್ಜಯಿನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಆಸನಂ ನಿಸಜ್ಜಂ ಪರಿವಜ್ಜೇಸಿಂ, ತಿಟ್ಠನ್ತೋ ಚ ಉಭೋ ಹತ್ಥೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಏಕೇನೇವ ಪಾದೇನ ಅಟ್ಠಾಸಿಂ। ಉದ್ದೇಸನ್ತಿ ನಿಮನ್ತನಂ। ಉದಿಸ್ಸಕತನ್ತಿ ಕೇಚಿ। ನ ಸಾದಿಯಿನ್ತಿ ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಏತಾದಿಸಂ ಕರಿತ್ವಾನ, ಬಹುಂ ದುಗ್ಗತಿಗಾಮಿನನ್ತಿ ಏತಾದಿಸಂ ಏವರೂಪಂ ವಿಪಾಕನಿಬ್ಬತ್ತನಕಂ ದುಗ್ಗತಿಗಾಮಿನಂ ಬಹುಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಪುರಿಮಜಾತೀಸು ಇಧ ಚ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ। ವುಯ್ಹಮಾನೋ ಮಹೋಘೇನಾತಿ ಕಾಮೋಘಾದಿನಾ ಮಹತಾ ಓಘೇನ ವಿಸೇಸತೋ ದಿಟ್ಠೋಘೇನ ಅಪಾಯಸಮುದ್ದಂ ಪತಿಆಕಡ್ಢಿಯಮಾನೋ, ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಮಾಗಮನ್ತಿ ತಾದಿಸೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಚ್ಛಿದ್ದೇನ ಕಿಚ್ಛೇನ ಮನುಸ್ಸತ್ತಭಾವಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪುಞ್ಞಬಲೇನ ಬುದ್ಧಂ ‘‘ಸರಣ’’ನ್ತಿ ಆಗಮಾಸಿಂ, ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ’’ತಿ ಅವೇಚ್ಚಪಸಾದೇನ ಸತ್ಥರಿ ಪಸೀದಿಂ। ಸರಣಗಮನಂ ಪಸ್ಸ, ಪಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತನ್ತಿ ಆಯತನಗತಂ ಮಮ ಸರಣಗಮನಂ ಪಸ್ಸ, ಪಸ್ಸ ಸಾಸನಧಮ್ಮಸ್ಸ ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ’’ತಿಆದಿನಾ ತಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ ತೇನಾಹ (ಅಪ॰ ಥೇರ ೨.೪೬.೧೭-೨೧) –
‘‘ತಿಸ್ಸಸ್ಸಾಹಂ ಭಗವತೋ, ಬೋಧಿರುಕ್ಖಮವನ್ದಿಯಂ।
ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಬೀಜನಿಂ ತತ್ಥ, ಸೀಹಾಸನಮಬೀಜಹಂ॥
‘‘ದ್ವೇನವುತೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಸೀಹಾಸನಮಬೀಜಹಂ।
ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಬೀಜನಾಯ ಇದಂ ಫಲಂ॥
‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ॰… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ॥
ಜಮ್ಬುಕತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಸೇನಕತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ
ಸ್ವಾಗತಂ ವತಾತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸೇನಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ। ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಸಿಖಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಮೋರಹತ್ಥೇನ ಭಗವನ್ತಂ ಪೂಜೇಸಿ। ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಸ್ಸ ಭಗಿನಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಸೇನಕೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ವಿಜ್ಜಾಸಿಪ್ಪೇಸು ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಗತೋ ಘರಾವಾಸಂ ವಸತಿ। ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಮಹಾಜನೋ ಸಂವಚ್ಛರೇ ಸಂವಚ್ಛರೇ ಫಗ್ಗುನಮಾಸೇ ಉತ್ತರಫಗ್ಗುನನಕ್ಖತ್ತೇ ಉಸ್ಸವಂ ಅನುಭವನ್ತೋ ಗಯಾಯಂ ತಿತ್ಥಾಭಿಸೇಕಂ ಕರೋತಿ। ತೇನ ತಂ ಉಸ್ಸವಂ ‘‘ಗಯಾಫಗ್ಗೂ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಅಥ ಭಗವಾ ತಾದಿಸೇ ಉಸ್ಸವದಿವಸೇ ವೇನೇಯ್ಯಾನುಕಮ್ಪಾಯ ಗಯಾತಿತ್ಥಸಮೀಪೇ ವಿಹರತಿ, ಮಹಾಜನೋಪಿ ತಿತ್ಥಾಭಿಸೇಕಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ತತೋ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ॰ ಥೇರ ೨.೪೬.೯-೧೬) –
‘‘ಮೋರಹತ್ಥಂ
ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಸುಮನೋ, ಮೋರಹತ್ಥಮದಾಸಹಂ॥
‘‘ಇಮಿನಾ ಮೋರಹತ್ಥೇನ, ಚೇತನಾಪಣಿಧೀಹಿ ಚ।
ನಿಬ್ಬಾಯಿಂಸು ತಯೋ ಅಗ್ಗೀ, ಲಭಾಮಿ ವಿಪುಲಂ ಸುಖಂ॥
‘‘ಅಹೋ ಬುದ್ಧೋ ಅಹೋ ಧಮ್ಮೋ, ಅಹೋ ನೋ ಸತ್ಥುಸಮ್ಪದಾ।
ದತ್ವಾನಹಂ ಮೋರಹತ್ಥಂ, ಲಭಾಮಿ ವಿಪುಲಂ ಸುಖಂ॥
‘‘ತಿಯಗ್ಗೀ ನಿಬ್ಬುತಾ ಮಯ್ಹಂ, ಭವಾ ಸಬ್ಬೇ ಸಮೂಹತಾ।
ಸಬ್ಬಾಸವಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ॥
‘‘ಏಕತಿಂಸೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ದಾನಮದದಿಂ ತದಾ।
ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಮೋರಹತ್ಥಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ॥
‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ॰… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ॥
ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಞ್ಜಾತಸೋಮನಸ್ಸೋ ಉದಾನವಸೇನ –
೨೮೭.
‘‘ಸ್ವಾಗತಂ ವತ ಮೇ ಆಸಿ, ಗಯಾಯಂ ಗಯಫಗ್ಗುಯಾ।
ಯಂ ಅದ್ದಸಾಸಿಂ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ದೇಸೇನ್ತಂ ಧಮ್ಮಮುತ್ತಮಂ॥
೨೮೮.
‘‘ಮಹಪ್ಪಭಂ ಗಣಾಚರಿಯಂ, ಅಗ್ಗಪತ್ತಂ ವಿನಾಯಕಂ।
ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ, ಜಿನಂ ಅತುಲದಸ್ಸನಂ॥
೨೮೯.
‘‘ಮಹಾನಾಗಂ ಮಹಾವೀರಂ, ಮಹಾಜುತಿಮನಾಸವಂ।
ಸಬ್ಬಾಸವಪರಿಕ್ಖೀಣಂ, ಸತ್ಥಾರಮಕುತೋಭಯಂ॥
೨೯೦.
‘‘ಚಿರಸಙ್ಕಿಲಿಟ್ಠಂ
ವಿಮೋಚಯಿ ಸೋ ಭಗವಾ, ಸಬ್ಬಗನ್ಥೇಹಿ ಸೇನಕ’’ನ್ತಿ॥ –
ಚತಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ।
ತತ್ಥ ಸ್ವಾಗತಂ ವತ ಮೇ ಆಸೀತಿ ಮಯಾ ಸುಟ್ಠು ಆಗತಂ ವತ ಆಸಿ। ಮಮ ವಾ ಸುನ್ದರಂ ವತ ಆಗಮನಂ ಆಸಿ। ಗಯಾಯನ್ತಿ ಗಯಾತಿತ್ಥಸಮೀಪೇ। ಗಯಫಗ್ಗುಯಾತಿ ‘‘ಗಯಾಫಗ್ಗೂ’’ತಿ ಲದ್ಧವೋಹಾರೇ ಫಗ್ಗುನಮಾಸಸ್ಸ ಉತ್ತರಫಗ್ಗುನೀನಕ್ಖತ್ತೇ। ‘‘ಯ’’ನ್ತಿಆದಿ ಸ್ವಾಗತಭಾವಸ್ಸ ಕಾರಣದಸ್ಸನಂ। ತತ್ಥ ಯನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ। ಅದ್ದಸಾಸಿನ್ತಿ ಅದ್ದಕ್ಖಿಂ। ಸಮ್ಬುದ್ಧನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾ ಸಾಮಂ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನಂ ಬುದ್ಧತ್ತಾ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ। ದೇಸೇನ್ತಂ ಧಮ್ಮಮುತ್ತಮನ್ತಿ ಉತ್ತಮಂ ಅಗ್ಗಂ ಸಬ್ಬಸೇಟ್ಠಂ ಏಕನ್ತನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ವೇನೇಯ್ಯಜ್ಝಾಸಯಾನುರೂಪಂ ಭಾಸನ್ತಂ।
ಮಹಪ್ಪಭನ್ತಿ ಮಹತಿಯಾ ಸರೀರಪ್ಪಭಾಯ ಞಾಣಪ್ಪಭಾಯ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತಂ। ಗಣಾಚರಿಯನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುಪರಿಸಾದೀನಂ ಗಣಾನಂ ಉತ್ತಮೇನ ದಮಥೇನ ಆಚಾರಸಿಕ್ಖಾಪನೇನ ಗಣಾಚರಿಯಂ। ಅಗ್ಗಭೂತಾನಂ ಸೀಲಾದೀನಂ ಅಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಂ। ದೇವಮನುಸ್ಸಾದೀನಂ ಪರಮೇನ ವಿನಯೇನ ವಿನಯನತೋ, ಸಯಂ ನಾಯಕರಹಿತತ್ತಾ ಚ ವಿನಾಯಕಂ। ಕೇನಚಿ ಅನಭಿಭೂತೋ ಹುತ್ವಾ ಸಕಲಂ ಲೋಕಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ, ಪಞ್ಚನ್ನಮ್ಪಿ ಮಾರಾನಂ ಜಿತತ್ತಾ ಚ ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಜಿನಂ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಜಿನಂ, ಬಾತ್ತಿಂಸವರಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಅಸೀತಿಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಾದಿಪಟಿಮಣ್ಡಿತರೂಪಕಾಯತಾಯ ದಸಬಲಚತುವೇಸಾರಜ್ಜಾದಿಗುಣಪಟಿಮಣ್ಡಿತಧಮ್ಮಕಾಯತಾಯ ಚ ಅತುಲದಸ್ಸನಂ।
ಗತಿಬಲಪರಕ್ಕಮಾದಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಮಹಾನಾಗಸದಿಸತ್ತಾ, ನಾಗೇಸುಪಿ ಖೀಣಾಸವೇಸು ಮಹಾನುಭಾವತಾಯ ಚ ಮಹಾನಾಗಂ। ಮಾರಸೇನಾವಿಮಥನತೋ ಮಹಾವಿಕ್ಕನ್ತತಾಯ ಚ ಮಹಾವೀರಂ। ಮಹಾಜುತಿನ್ತಿ ಮಹಾಪತಾಪಂ ಮಹಾತೇಜನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ನತ್ಥಿ ಏತಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಆಸವಾತಿ ಅನಾಸವಂ। ಸಬ್ಬೇ ಆಸವಾ ಸವಾಸನಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸಬ್ಬಾಸವಪರಿಕ್ಖೀಣಂ। ಕಾಮಂ ಸಾವಕಬುದ್ಧಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಚ ಖೀಣಾಸವಾವ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಾ ಏವ ಪನ ಸವಾಸನೇ ಆಸವೇ ಖೇಪೇನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಅನಾಸವ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ಸಬ್ಬಾಸವಪರಿಕ್ಖೀಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಆಸವಾ ಸವಾಸನಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸಬ್ಬಾಸವಪರಿಕ್ಖೀಣ’’ನ್ತಿ। ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಪರಮತ್ಥೇಹಿ ಯಥಾರಹಂ ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ಅನುಸಾಸನತೋ ಸತ್ಥಾರಂ, ಚತುವೇಸಾರಜ್ಜವಿಸಾರದತಾಯ ಕುತೋಚಿಪಿ ಅಕುತೋಭಯಂ, ಏವರೂಪಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಯಂ ಯಸ್ಮಾ ಅದ್ದಸಾಸಿಂ, ತಸ್ಮಾ ಸ್ವಾಗತಂ ವತ ಮೇ ಆಸೀತಿ ಯೋಜನಾ।
ಇದಾನಿ ಸತ್ಥು ದಸ್ಸನೇನ ಅತ್ತನಾ ಲದ್ಧಗುಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಚತುತ್ಥಂ ಗಾಥಮಾಹ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಕಞ್ಜಿಯಪುಣ್ಣಲಾಬು ವಿಯ ತಕ್ಕಭರಿತಚಾಟಿ ವಿಯ ವಸಾಪೀತಪಿಲೋತಿಕಾ ವಿಯ ಚ ಸಂಕಿಲೇಸವತ್ಥೂಹಿ ಅನಮತಗ್ಗೇ ಸಂಸಾರೇ ಚಿರಕಾಲಂ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಂ। ಗದ್ದುಲಬನ್ಧಿತಂ ವಿಯ ಥಮ್ಭೇ ಸಾರಮೇಯಂ ಸಕ್ಕಾಯಥಮ್ಭೇ ದಿಟ್ಠಿಸನ್ದಾನೇನ, ದಿಟ್ಠಿಬನ್ಧನೇನ ಬನ್ಧಿತಂ ಬದ್ಧಂ, ತತೋ ವಿಮೋಚೇನ್ತೋ ಚ ಅಭಿಜ್ಝಾದೀಹಿ ಸಬ್ಬಗನ್ಥೇ ಹಿ ಮಂ ಸೇನಕಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಹತ್ಥೇನ, ವಿಮೋಚಯಿ ವತ ಸೋ ಭಗವಾ ಮಯ್ಹಂ ಸತ್ಥಾತಿ ಭಗವತಿ ಅಭಿಪ್ಪಸಾದಂ ಪವೇದೇತಿ।
ಸೇನಕತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಸಮ್ಭೂತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ
ಯೋ ದನ್ಧಕಾಲೇತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಮ್ಭೂತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ। ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತೋ ಬುದ್ಧಸುಞ್ಞೇ ಲೋಕೇ ಚನ್ದಭಾಗಾಯ ನದಿಯಾ ಸಮ್ಭೂತೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಭಗವತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾ ಧಮ್ಮಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ॰ ಥೇರ ೨.೫೨.೨೮-೩೬) –
‘‘ಚನ್ದಭಾಗಾನದೀತೀರೇ, ಅಹೋಸಿಂ ಕಿನ್ನರೋ ತದಾ।
ಅದ್ದಸಂ ವಿರಜಂ ಬುದ್ಧಂ, ಸಯಮ್ಭುಂ ಅಪರಾಜಿತಂ॥
‘‘ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಸುಮನೋ, ವೇದಜಾತೋ ಕತಞ್ಜಲೀ।
ಗಹೇತ್ವಾ ಅಜ್ಜುನಂ ಪುಪ್ಫಂ, ಸಯಮ್ಭುಂ ಅಭಿಪೂಜಯಿಂ॥
‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಸುಕತೇನ, ಚೇತನಾಪಣಿಧೀಹಿ ಚ।
ಜಹಿತ್ವಾ ಕಿನ್ನರಂ ದೇಹಂ, ತಾವತಿಂಸಮಗಚ್ಛಹಂ॥
‘‘ಛತ್ತಿಸಕ್ಖತ್ತುಂ
ದಸಕ್ಖತ್ತುಂ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ, ಮಹಾರಜ್ಜಮಕಾರಯಿಂ॥
‘‘ಪದೇಸರಜ್ಜಂ ವಿಪುಲಂ, ಗಣನಾತೋ ಅಸಙ್ಖಿಯಂ।
ಸುಖೇತ್ತೇ ವಪ್ಪಿತಂ ಬೀಜಂ, ಸಯಮ್ಭುಮ್ಹಿ ಅಹೋ ಮಮ॥
‘‘ಕುಸಲಂ ವಿಜ್ಜತೇ ಮಯ್ಹಂ, ಪಬ್ಬಜಿಂ ಅನಗಾರಿಯಂ।
ಪೂಜಾರಹೋ ಅಹಂ ಅಜ್ಜ, ಸಕ್ಯಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಾಸನೇ॥
‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ॰… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ॥
ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ವಿಮುತ್ತಿಸುಖೇನ ವಿಹರನ್ತೋ ವಸ್ಸಸತಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಭಗವತಿ ವೇಸಾಲಿಕೇಸು ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕೇಸು ದಸ ವತ್ಥೂನಿ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಠಿತೇಸು ಕಾಕಣ್ಡಕಪುತ್ತೇನ ಯಸತ್ಥೇರೇನ ಉಸ್ಸಾಹಿತೇಹಿ ಸತ್ತಸತೇಹಿ ಖೀಣಾಸವೇಹಿ ತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೇಹಿ ಧಮ್ಮವಿನಯಸಙ್ಗಹೇ ಕತೇ ತೇಸಂ ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕಾನಂ ಉದ್ಧಮ್ಮಉಬ್ಬಿನಯದೀಪನೇ ಧಮ್ಮಸಂವೇಗೇನ ಥೇರೋ –
೨೯೧.
‘‘ಯೋ ದನ್ಧಕಾಲೇ ತರತಿ, ತರಣೀಯೇ ಚ ದನ್ಧಯೇ।
ಅಯೋನಿಸಂವಿಧಾನೇನ, ಬಾಲೋ ದುಕ್ಖಂ ನಿಗಚ್ಛತಿ॥
೨೯೨.
‘‘ತಸ್ಸತ್ಥಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ಕಾಳಪಕ್ಖೇವ ಚನ್ದಿಮಾ।
ಆಯಸಕ್ಯಞ್ಚ ಪಪ್ಪೋತಿ, ಮಿತ್ತೇಹಿ ಚ ವಿರುಜ್ಝತಿ॥
೨೯೩.
‘‘ಯೋ
ಯೋನಿಸೋ ಸಂವಿಧಾನೇನ, ಸುಖಂ ಪಪ್ಪೋತಿ ಪಣ್ಡಿತೋ॥
೨೯೪.
‘‘ತಸ್ಸತ್ಥಾ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ, ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇವ ಚನ್ದಿಮಾ।
ಯಸೋ ಕಿತ್ತಿಞ್ಚ ಪಪ್ಪೋತಿ, ಮಿತ್ತೇಹಿ ನ ವಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ॥ –
ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಭಣನ್ತೋ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ।
ತತ್ಥ ಯೋ ದನ್ಧಕಾಲೇ ತರತೀತಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಕತ್ತಬ್ಬವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ – ‘‘ಕಪ್ಪತಿ ನು ಖೋ, ನ ನು ಖೋ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ವಿನಯಕುಕ್ಕುಚ್ಚೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಯಾವ ವಿಯತ್ತಂ ವಿನಯಧರಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ನ ವಿನೋದೇತಿ, ತಾವ ದನ್ಧಕಾಲೇ ತಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ದನ್ಧಾಯಿತಬ್ಬಸಮಯೇ ತರತಿ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ವೀತಿಕ್ಕಮಂ ಕರೋತಿ। ತರಣೀಯೇ ಚ ದನ್ಧಯೇತಿ ಗಹಟ್ಠಸ್ಸ ತಾವ ಸರಣಗಮನಸೀಲಸಮಾದಾನಾದಿಕೇ, ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಕರಣಾದಿಕೇ ಅಯೋನಿಸಂವಿಧಾನೇನಾತಿ ಏವಂ ದನ್ಧಾಯಿತಬ್ಬೇ ತರನ್ತೋ ತರಿತಬ್ಬೇ ಚ ದನ್ಧಾಯನ್ತೋ ಅನುಪಾಯಸಂವಿಧಾನೇನ ಉಪಾಯಸಂವಿಧಾನಾಭಾವೇನ ಬಾಲೋ, ಮನ್ದಬುದ್ಧಿಕೋ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಸಮ್ಪತಿ ಆಯತಿಞ್ಚ ದುಕ್ಖಂ ಅನತ್ಥಂ ಪಾಪುಣಾತಿ।
ತಸ್ಸತ್ಥಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತೀತಿ ತಸ್ಸ ತಥಾರೂಪಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾದಿಭೇದಾ ಅತ್ಥಾ ಕಾಳಪಕ್ಖೇ ಚನ್ದಿಮಾ ವಿಯ, ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ ದಿವಸೇ ಆಯಸಕ್ಯಂ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಗರಹಿತಬ್ಬತಂ ಪಪ್ಪೋತಿ ಪಾಪುಣಾತಿ। ಮಿತ್ತೇಹಿ ಚ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ ‘‘ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜ, ಮಾ ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಾ’’ತಿ ಓವಾದದಾಯಕೇಹಿ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೇಹಿ ‘‘ಅವಚನೀಯಾ ಮಯ’’ನ್ತಿ ಓವಾದಸ್ಸ ಅನಾದಾನೇನೇವ ವಿರುದ್ಧೋ ನಾಮ ಹೋತಿ।
ಸೇಸಗಾಥಾದ್ವಯಸ್ಸ ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಕೇಚಿ ಪನೇತ್ಥ – ‘‘ತರತಿ ದನ್ಧಯೇ’’ತಿಪದಾನಂ ಅತ್ಥಭಾವೇನ ಭಾವನಾಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪಗ್ಗಹನಿಗ್ಗಹೇ ಉದ್ಧರನ್ತಿ। ತಂ ಪಚ್ಛಿಮಗಾಥಾಸು ಯುಜ್ಜತಿ। ಪುರಿಮಾ ಹಿ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಪಬ್ಬಜಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚರಿತಬ್ಬಂ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಅಕತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಪಕತತಾಯ ದಸ ವತ್ಥೂನಿ ದೀಪೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘೇನ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿತೇ ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕೇ ಸನ್ಧಾಯ ಥೇರೇನ ವುತ್ತಾ। ಪಚ್ಛಿಮಾ ಪನ ಅತ್ತಸದಿಸೇ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪನ್ನೇ ಸಕತ್ಥಂ ನಿಪ್ಫಾದೇತ್ವಾ ಠಿತೇತಿ।
ಸಮ್ಭೂತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ರಾಹುಲತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ
ಉಭಯೇನಾತಿಆದಿಕಾ ರಾಹುಲೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ಮಹತಾ ಖತ್ತಿಯಪರಿವಾರೇನ ವಡ್ಢಿ, ತಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾವಿಧಾನಂ ಖನ್ಧಕೇ (ಮಹಾವ॰ ೧೦೫) ಆಗತಮೇವ। ಸೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಅನೇಕೇಹಿ ಸುತ್ತಪದೇಹಿ ಸುಲದ್ಧೋವಾದೋ ಪರಿಪಕ್ಕಞಾಣೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ॰ ಥೇರ ೧.೨.೬೮-೮೫) –
‘‘ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ, ಲೋಕಜೇಟ್ಠಸ್ಸ ತಾದಿನೋ।
ಸತ್ತಭೂಮಮ್ಹಿ ಪಾಸಾದೇ, ಆದಾಸಂ ಸನ್ಥರಿಂ ಅಹಂ॥
‘‘ಖೀಣಾಸವಸಹಸ್ಸೇಹಿ, ಪರಿಕಿಣ್ಣೋ ಮಹಾಮುನಿ।
ಉಪಾಗಮಿ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ, ದ್ವಿಪದಿನ್ದೋ ನರಾಸಭೋ॥
‘‘ವಿರೋಚೇನ್ತೋ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ, ದೇವದೇವೋ ನರಾಸಭೋ।
ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಠಿತೋ ಸತ್ಥಾ, ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಥ॥
‘‘ಯೇನಾಯಂ ಜೋತಿತಾ ಸೇಯ್ಯಾ, ಆದಾಸೋವ ಸುಸನ್ಥತೋ।
ತಮಹಂ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸುಣಾಥ ಮಮ ಭಾಸತೋ॥
‘‘ಸೋಣ್ಣಮಯಾ ರೂಪಿಮಯಾ, ಅಥೋ ವೇಳುರಿಯಾಮಯಾ।
ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪಾಸಾದಾ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಮನಸೋ ಪಿಯಾ॥
‘‘ಚತುಸಟ್ಠಿಕ್ಖತ್ತುಂ ದೇವಿನ್ದೋ, ದೇವರಜ್ಜಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ।
ಸಹಸ್ಸಕ್ಖತ್ತುಂ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ, ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅನನ್ತರಾ॥
‘‘ಏಕವೀಸತಿಕಪ್ಪಮ್ಹಿ, ವಿಮಲೋ ನಾಮ ಖತ್ತಿಯೋ।
ಚಾತುರನ್ತೋ ವಿಜಿತಾವೀ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಭವಿಸ್ಸತಿ॥
‘‘ನಗರಂ ರೇಣುವತೀ ನಾಮ, ಇಟ್ಠಕಾಹಿ ಸುಮಾಪಿತಂ।
ಆಯಾಮತೋ ತೀಣಿ ಸತಂ, ಚತುರಸ್ಸಸಮಾಯುತಂ॥
‘‘ಸುದಸ್ಸನೋ ನಾಮ ಪಾಸಾದೋ, ವಿಸ್ಸಕಮ್ಮೇನ ಮಾಪಿತೋ।
ಕೂಟಾಗಾರವರೂಪೇತೋ, ಸತ್ತರತನಭೂಸಿತೋ॥
‘‘ದಸಸದ್ದಾವಿವಿತ್ತಂ
ಸುದಸ್ಸನಂವ ನಗರಂ, ದೇವತಾನಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ॥
‘‘ಪಭಾ
ವಿರೋಚೇಸ್ಸತಿ ತಂ ನಿಚ್ಚಂ, ಸಮನ್ತಾ ಅಟ್ಠಯೋಜನಂ॥
‘‘ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಹಿ, ಓಕ್ಕಾಕಕುಲಸಮ್ಭವೋ।
ಗೋತಮೋ ನಾಮ ಗೋತ್ತೇನ, ಸತ್ಥಾ ಲೋಕೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ॥
‘‘ತುಸಿತಾ ಸೋ ಚವಿತ್ವಾನ, ಸುಕ್ಕಮೂಲೇನ ಚೋದಿತೋ।
ಗೋತಮಸ್ಸ ಭಗವತೋ, ಅತ್ರಜೋ ಸೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ॥
‘‘ಸಚೇವಸೇಯ್ಯ ಅಗಾರಂ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಭವೇಯ್ಯ ಸೋ।
ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ ಯಂ ತಾದೀ, ಅಗಾರೇ ರತಿಮಜ್ಝಗಾ॥
‘‘ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅಗಾರಮ್ಹಾ, ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸತಿ ಸುಬ್ಬತೋ।
ರಾಹುಲೋ ನಾಮ ನಾಮೇನ, ಅರಹಾ ಸೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ॥
‘‘ಕಿಕೀವ ಅಣ್ಡಂ ರಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಚಾಮರೀ ವಿಯ ವಾಲಧಿಂ।
ನಿಪಕೋ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಮಮಂ ರಕ್ಖಿ ಮಹಾಮುನಿ॥
‘‘ತಸ್ಸಾಹಂ ಧಮ್ಮಮಞ್ಞಾಯ, ವಿಹಾಸಿಂ ಸಾಸನೇ ರತೋ।
ಸಬ್ಬಾಸವೇ ಪರಿಞ್ಞಾಯ, ವಿಹರಾಮಿ ಅನಾಸವೋ॥
‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ॰… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ॥
ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ –
೨೯೫.
‘‘ಉಭಯೇನೇವ
ಯಞ್ಚಮ್ಹಿ ಪುತ್ತೋ ಬುದ್ಧಸ್ಸ, ಯಞ್ಚ ಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಮಾ॥
೨೯೬.
‘‘ಯಞ್ಚ ಮೇ ಆಸವಾ ಖೀಣಾ, ಯಞ್ಚ ನತ್ಥಿ ಪುನಬ್ಭವೋ।
ಅರಹಾ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋಮ್ಹಿ, ತೇವಿಜ್ಜೋ ಅಮತದ್ದಸೋ॥
೨೯೭.
‘‘ಕಾಮನ್ಧಾ ಜಾಲಪಚ್ಛನ್ನಾ, ತಣ್ಹಾಛದನಛಾದಿತಾ।
ಪಮತ್ತಬನ್ಧುನಾ ಬದ್ಧಾ, ಮಚ್ಛಾವ ಕುಮಿನಾಮುಖೇ॥
೨೯೮.
‘‘ತಂ
ಸಮೂಲಂ ತಣ್ಹಮಬ್ಬುಯ್ಹ, ಸೀತಿಭೂತೋಸ್ಮಿ ನಿಬ್ಬುತೋ’’ತಿ॥ –
ಚತಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ।
ತತ್ಥ ಉಭಯೇನೇವ ಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಜಾತಿಸಮ್ಪದಾ, ಪಟಿಪತ್ತಿಸಮ್ಪದಾತಿ ಉಭಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾಪಿ ಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ರಾಹುಲಭದ್ದೋತಿ ಮಂ ವಿದೂತಿ ‘‘ರಾಹುಲಭದ್ದೋ’’ತಿ ಮಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ। ತಸ್ಸ ಹಿ ಭದ್ದೋತಿ ಚ ಪಸಂಸಾವಚನಮೇತಂ।
ಇದಾನಿ ತಂ ಉಭಯಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಞ್ಚಮ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಯನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ। ಚ-ಸದ್ದೋ ಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೋ। ಅಮ್ಹಿ ಪುತ್ತೋ ಬುದ್ಧಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಓರಸಪುತ್ತೋ ಅಮ್ಹಿ। ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಲೋಕಿಯೇಸು ಲೋಕುತ್ತರೇಸು ಚ ಧಮ್ಮೇಸು, ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ಚಕ್ಖುಮಾತಿ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನಾ ಚಕ್ಖುಮಾ ಚ ಅಮ್ಹೀತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ।
ಪುನ ಅಪರಾಪರೇಹಿಪಿ ಪರಿಯಾಯೇಹಿ ಅತ್ತನಿ ಉಭಯಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ – ‘‘ಯಞ್ಚ ಮೇ ಆಸವಾ ಖೀಣಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ। ತತ್ಥ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋತಿ ದಕ್ಖಿಣಾರಹೋ। ಅಮತದ್ದಸೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ದಸ್ಸಾವೀ। ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
ಇದಾನಿ ಯಾಯ ವಿಜ್ಜಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ವಿಮುತ್ತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಅಭಾವೇನ ಸತ್ತಕಾಯೋ ಕುಮಿನೇ ಬನ್ಧಮಚ್ಛಾ ವಿಯ ಸಂಸಾರೇ ಪರಿವತ್ತತಿ, ತಂ ಉಭಯಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅತ್ತನಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಾಮನ್ಧಾ’’ತಿ ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ। ತತ್ಥ ಕಾಮೇಹಿ ಕಾಮೇಸು ವಾ ಅನ್ಧಾತಿ ಕಾಮನ್ಧಾ। ‘‘ಛನ್ದೋ ರಾಗೋ’’ತಿಆದಿವಿಭಾಗೇಹಿ (ಚೂಳನಿ॰ ಅಜಿತಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ ೮) ಕಿಲೇಸಕಾಮೇಹಿ ರೂಪಾದೀಸು ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ಅನಾದೀನವದಸ್ಸಿತಾಯ ಅನ್ಧೀಕತಾ। ಜಾಲಪಚ್ಛನ್ನಾತಿ ಸಕಲಂ ಭವತ್ತಯಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಠಿತೇನ ವಿಸತ್ತಿಕಾಜಾಲೇನ ಪಕಾರತೋ ಛನ್ನಾ ಪಲಿಗುಣ್ಠಿತಾ। ತಣ್ಹಾಛದನಛಾದಿತಾತಿ ತತೋ ಏವ ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಾತೇನ ಛದನೇನ ಛಾದಿತಾ ನಿವುತಾ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಟಿಕುಜ್ಜಿತಾ। ಪಮತ್ತಬನ್ಧುನಾ ಬದ್ಧಾ, ಮಚ್ಛಾವ ಕುಮಿನಾಮುಖೇತಿ ಕುಮಿನಾಮುಖೇ ಮಚ್ಛಬನ್ಧಾನಂ ಮಚ್ಛಪಸಿಬ್ಬಕಮುಖೇ ಬದ್ಧಾ ಮಚ್ಛಾ ವಿಯ ಪಮತ್ತಬನ್ಧುನಾ ಮಾರೇನ
ತಂ ತಥಾರೂಪಂ ಕಾಮಂ ಬನ್ಧನಭೂತಂ ಉಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಪಹಾಯ ಕಿಲೇಸಮಾರಸ್ಸ ಬನ್ಧನಂ ಛೇತ್ವಾ, ಪುನ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸತ್ಥೇನ ಅನವಸೇಸತೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ತತೋ ಏವ ಅವಿಜ್ಜಾಸಙ್ಖಾತೇನ ಮೂಲೇನ ಸಮೂಲಂ, ಕಾಮತಣ್ಹಾದಿಕಂ ತಣ್ಹಂ ಅಬ್ಬುಯ್ಹ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸದರಥಪರಿಳಾಹಾಭಾವತೋ, ಸೀತಿಭೂತೋ ಸಉಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ನಿಬ್ಬುತೋ, ಅಹಂ ಅಸ್ಮಿ ಹೋಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ರಾಹುಲತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಚನ್ದನತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ
ಜಾತರೂಪೇನಾತಿಆದಿಕಾ ಚನ್ದನೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಘರಾವಾಸಂ ವಸನ್ತೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ಏಕಂ ಪುತ್ತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಘರಾವಾಸಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತುಂ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಆಗತೋ ಸುಸಾನೇ ವಸತಿ। ತಸ್ಸ ಆಗತಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಾ ದಾರಕಂ ಆದಾಯ ಮಹತಾ ಪರಿವಾರೇನ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛತಿ – ‘‘ಇತ್ಥಿಕುತ್ತಾದೀಹಿ ನಂ ಪಲೋಭೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪಬ್ಬಾಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಥೇರೋ ತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿಂ ದೂರತೋವ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿಸ್ಸಾ ಅವಿಸಯೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಯಥಾರದ್ಧಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಅಹೋಸಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ॰ ಥೇರ ೨.೫೨.೩೭-೪೩) –
‘‘ಹಿಮವನ್ತಸ್ಸಾವಿದೂರೇ
ಬುದ್ಧೋ ಸುದಸ್ಸನೋ ನಾಮ, ವಸತೇ ಪಬ್ಬತನ್ತರೇ॥
‘‘ಪುಪ್ಫಂ ಹೇಮವನ್ತಂ ಮಯ್ಹ, ವೇಹಾಸಂ ಅಗಮಾಸಹಂ।
ತತ್ಥದ್ದಸಾಸಿಂ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಓಘತಿಣ್ಣಮನಾಸವಂ॥
‘‘ಪುಪ್ಫಂ ಕುಟಜಮಾದಾಯ, ಸಿರೇ ಕತ್ವಾನ ಅಞ್ಜಲಿಂ।
ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಭಿರೋಪೇಸಿಂ, ಸಯಮ್ಭುಸ್ಸ ಮಹೇಸಿನೋ॥
‘‘ಏಕತಿಂಸೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಪುಪ್ಫಮಭಿಪೂಜಯಿಂ।
ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಬುದ್ಧಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ॥
‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ॰… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ॥
ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಪನ ಹುತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಸರಣೇಸು ಚ ಸೀಲೇಸು ಚ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಅತ್ತನಾ ಪುಬ್ಬೇ ವಸಿತಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತೋ। ಸಹಾಯಭಿಕ್ಖೂಹಿ – ‘‘ವಿಪ್ಪಸನ್ನಾನಿ ಖೋ ತೇ, ಆವುಸೋ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ, ಕಚ್ಚಿ ತಯಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಟಿವಿದ್ಧಾನೀ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ –
೨೯೯.
‘‘ಜಾತರೂಪೇನ ಸಞ್ಛನ್ನಾ, ದಾಸೀಗಣಪುರಕ್ಖತಾ।
ಅಙ್ಕೇನ ಪುತ್ತಮಾದಾಯ, ಭರಿಯಾ ಮಂ ಉಪಾಗಮಿ॥
೩೦೦.
‘‘ತಞ್ಚ
ಅಲಙ್ಕತಂ ಸುವಸನಂ, ಮಚ್ಚುಪಾಸಂವ ಓಡ್ಡಿತಂ॥
೩೦೧.
‘‘ತತೋ ಮೇ ಮನಸೀಕಾರೋ, ಯೋನಿಸೋ ಉದಪಜ್ಜಥ।
ಆದೀನವೋ ಪಾತುರಹು, ನಿಬ್ಬಿದಾ ಸಮತಿಟ್ಠಥ॥
೩೦೨.
‘‘ತತೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚಿ ಮೇ, ಪಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತಂ।
ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ॥ –
ಇಮಾಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ।
ತತ್ಥ ಜಾತರೂಪೇನ ಸಞ್ಛನ್ನಾತಿ ಜಾತರೂಪಮಯೇನ ಸೀಸೂಪಗಾದಿಅಲಙ್ಕಾರೇನ ಅಲಙ್ಕರಣವಸೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದಿತಸರೀರಾ, ಸಬ್ಬಾಭರಣಭೂಸಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ದಾಸೀಗಣಪುರಕ್ಖತಾತಿ ಯಥಾರಹಂ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತೇನ ಅತ್ತನೋ ದಾಸಿಗಣೇನ ಅಙ್ಕೇನ ಪುತ್ತಮಾದಾಯಾತಿ ‘‘ಅಪಿ ನಾಮ ಪುತ್ತಮ್ಪಿ ದಿಸ್ವಾ ಗೇಹಸ್ಸಿತಸಾತೋ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಪುತ್ತಂ ಅತ್ತನೋ ಅಙ್ಕೇನ ಗಹೇತ್ವಾ।
ಆಯನ್ತಿನ್ತಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿಂ। ಸಕಪುತ್ತಸ್ಸ ಮಾತರನ್ತಿ ಮಮ ಓರಸಪುತ್ತಸ್ಸ ಜನನಿಂ, ಮಯ್ಹಂ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಬ್ಬಮಿದಂ ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ಕಾಮರಾಗಸಮುಚ್ಛೇದಂ ಬಹುಮಞ್ಞನ್ತೋ ವದತಿ। ಯೋನಿಸೋ ಉದಪಜ್ಜಥಾತಿ ‘‘ಏವರೂಪಾಪಿ ನಾಮ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಜರಾಬ್ಯಾಧಿಮರಣೇಹಿ ಅಭಿಭುಯ್ಯತಿ, ಅಹೋ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ಅಧುವಾ ಅನಸ್ಸಾಸಿಕಾ’’ತಿ ಏವಂ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ। ಸೇಸಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವ।
ಚನ್ದನತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಧಮ್ಮಿಕತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ
ಧಮ್ಮೋ ಹವೇತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಧಮ್ಮಿಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ। ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಸಿಖಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಮಿಗಲುದ್ದಕೋ ಹುತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಅರಞ್ಞಾಯತನೇ ದೇವಪರಿಸಾಯ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ‘‘ಧಮ್ಮೋ ಏಸೋ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ದೇಸನಾಯ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿ। ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಕೋಸಲರಟ್ಠೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಿಕೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಜೇತವನಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಲದ್ಧಪ್ಪಸಾದೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕಾವಾಸೇ ಆವಾಸಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತೋ
೩೦೩.
‘‘ಧಮ್ಮೋ
ಏಸಾನಿಸಂಸೋ ಧಮ್ಮೇ ಸುಚಿಣ್ಣೇ, ನ ದುಗ್ಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ ಧಮ್ಮಚಾರೀ॥
೩೦೪.
‘‘ನ ಹಿ ಧಮ್ಮೋ ಅಧಮ್ಮೋ ಚ, ಉಭೋ ಸಮವಿಪಾಕಿನೋ।
ಅಧಮ್ಮೋ ನಿರಯಂ ನೇತಿ, ಧಮ್ಮೋ ಪಾಪೇತಿ ಸುಗ್ಗತಿಂ॥
೩೦೫.
‘‘ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಧಮ್ಮೇಸು ಕರೇಯ್ಯ ಛನ್ದಂ, ಇತಿ ಮೋದಮಾನೋ ಸುಗತೇನ ತಾದಿನಾ।
ಧಮ್ಮೇ ಠಿತಾ ಸುಗತವರಸ್ಸ ಸಾವಕಾ, ನೀಯನ್ತಿ ಧೀರಾ ಸರಣವರಗ್ಗಗಾಮಿನೋ॥
೩೦೬.
‘‘ವಿಪ್ಫೋಟಿತೋ ಗಣ್ಡಮೂಲೋ, ತಣ್ಹಾಜಾಲೋ ಸಮೂಹತೋ।
ಸೋ ಖೀಣಸಂಸಾರೋ ನ ಚತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚನಂ,
ಚನ್ದೋ ಯಥಾ ದೋಸಿನಾ ಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯ’’ನ್ತಿ॥ – ಚತಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ।
ತತ್ಥ ಧಮ್ಮೋತಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರೋ ಸುಚರಿತಧಮ್ಮೋ। ರಕ್ಖತೀತಿ ಅಪಾಯದುಕ್ಖತೋ ರಕ್ಖತಿ, ಸಂಸಾರದುಕ್ಖತೋ ಚ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಭೂತೋ ರಕ್ಖತಿಯೇವ। ಧಮ್ಮಚಾರಿನ್ತಿ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಚರನ್ತಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಂ। ಸುಚಿಣ್ಣೋತಿ ಸುಟ್ಠು ಚಿಣ್ಣೋ ಕಮ್ಮಫಲಾನಿ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಚಿತ್ತೀಕತ್ವಾ ಉಪಚಿತೋ। ಸುಖನ್ತಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಸುಖಂ। ತತ್ಥ ಲೋಕಿಯಂ ತಾವ ಕಾಮಾವಚರಾದಿಭೇದೋ ಧಮ್ಮೋ ಯಥಾಸಕಂ ಸುಖಂ ದಿಟ್ಠೇ ವಾ ಧಮ್ಮೇ ಉಪಪಜ್ಜೇ ವಾ ಅಪರೇ ವಾ ಪರಿಯಾಯೇ ಆವಹತಿ ನಿಪ್ಫಾದೇತಿ, ಇತರಂ ಪನ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯೇ ಠತ್ವಾ ಚಿಣ್ಣೋ ಪರಮ್ಪರಾಯ ಆವಹತೀತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಅನುಪನಿಸ್ಸಯಸ್ಸ ತದಭಾವತೋ। ಏಸಾನಿಸಂಸೋ ಧಮ್ಮೇ ಸುಚಿಣ್ಣೇ, ನ ದುಗ್ಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ ಧಮ್ಮಚಾರೀತಿ ಧಮ್ಮಚಾರೀ ಪುಗ್ಗಲೋ ಧಮ್ಮೇ ಸುಚಿಣ್ಣೇ ತಂನಿಮಿತ್ತಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಏಸೋ ಧಮ್ಮೇ ಸುಚಿಣ್ಣೇ ಆನಿಸಂಸೋ ಉದ್ರಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಯಸ್ಮಾ ‘‘ನ ಹಿ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದಿನಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅಧಮ್ಮೋತಿ ಧಮ್ಮಪಟಿಪಕ್ಖೋ ದುಚ್ಚರಿತಂ। ಸಮವಿಪಾಕಿನೋತಿ ಸದಿಸವಿಪಾಕಾ ಸಮಾನಫಲಾ।
ತಸ್ಮಾತಿ ಛನ್ದನ್ತಿ ಕತ್ತುಕಮ್ಯತಾಛನ್ದಂ। ಇತಿ ಮೋದಮಾನೋ ಸುಗತೇನ ತಾದಿನಾತಿ ಇತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಓವಾದದಾನೇನ ಸುಗತೇನ ಸಮ್ಮಗ್ಗತೇನ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನೇನ ಇಟ್ಠಾದೀಸು ತಾದಿಭಾವಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ತಾದಿನಾಮವತಾ ಹೇತುಭೂತೇನ ಮೋದಮಾನೋ ‘‘ಧಮ್ಮೇ ಠಿತಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಸ್ಮಾ ಸುಗತಸ್ಸ ವರಸ್ಸ ಸುಗತೇಸು ಚ ವರಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾವಕಾ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇ ಠಿತಾ ಧೀರಾ ಅತಿವಿಯ ಅಗ್ಗಭೂತಸರಣಗಾಮಿನೋ ತೇನೇವ ಸರಣಗಮನಸಙ್ಖಾತೇ ಧಮ್ಮೇ ಠಿತಭಾವೇನ ಸಕಲವಟ್ಟದುಕ್ಖತೋಪಿ ನೀಯನ್ತಿ ನಿಸ್ಸರನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಧಮ್ಮೇಸು ಕರೇಯ್ಯ ಛನ್ದನ್ತಿ।
ಏವಂ ಸತ್ಥಾರಾ ತೀಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಧಮ್ಮೇ ದೇಸಿತೇ ದೇಸನಾನುಸಾರೇನ ಯಥಾನಿಸಿನ್ನೋವ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ॰ ಥೇರ ೨.೫೨.೪೪-೫೦) –
‘‘ಮಿಗಲುದ್ದೋ ಪುರೇ ಆಸಿಂ, ಅರಞ್ಞೇ ವಿಪಿನೇ ಅಹಂ।
ಅದ್ದಸಂ ವಿರಜಂ ಬುದ್ಧಂ, ದೇವಸಙ್ಘಪುರಕ್ಖತಂ॥
‘‘ಚತುಸಚ್ಚಂ ಪಕಾಸೇನ್ತಂ, ದೇಸೇನ್ತಂ ಅಮತಂ ಪದಂ।
ಅಸ್ಸೋಸಿಂ ಮಧುರಂ ಧಮ್ಮಂ, ಸಿಖಿನೋ ಲೋಕಬನ್ಧುನೋ॥
‘‘ಘೋಸೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇಸಿಂ, ಅಸಮಪ್ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೇ।
ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ, ಉತ್ತರಿಂ ದುತ್ತರಂ ಭವಂ॥
‘‘ಏಕತಿಂಸೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಸಞ್ಞಮಲಭಿಂ ತದಾ।
ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಘೋಸಸಞ್ಞಾಯಿದಂ ಫಲಂ॥
‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ॰… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ॥
ತಥಾ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ। ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಅಧಿಗತಂ ವಿಸೇಸಂ ಸತ್ಥು ನಿವೇದೇನ್ತೋ ಚರಿಮಗಾಥಾಯ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ।
ತತ್ಥ ವಿಪ್ಫೋಟಿತೋತಿ ವಿಧುತೋ, ಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಗಣ್ಡಮೂಲೋತಿ ಅವಿಜ್ಜಾ। ಸಾ ಹಿ ಗಣ್ಡತಿ ಸವತಿ। ‘‘ಗಣ್ಡೋತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಪಞ್ಚನ್ನೇತಂ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೪.೧೦೩; ಅ॰ ನಿ॰ ೬.೨೩; ೮.೫೬; ೯.೧೫; ಚೂಳನಿ॰ ಖಗ್ಗವಿಸಾಣಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸ ೧೩೭) ಏವಂ ಸತ್ಥಾರಾ ವುತ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಮೂಲಯೋಗತೋ, ಕಿಲೇಸಾಸುಚಿಪಗ್ಘರಣತೋ, ಉಪ್ಪಾದಜರಾಭಙ್ಗೇಹಿ ಉದ್ಧುಮಾತಪಕ್ಕಪಭಿಜ್ಜನತೋ ಚ, ಗಣ್ಡಾಭಿಧಾನಸ್ಸ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಸ್ಸ ತಣ್ಹಾಜಾಲೋ ಸಮೂಹತೋತಿ ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಾತೋ ಜಾಲೋ ಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಗ್ಘಾಟಿತೋ। ಸೋ ಖೀಣಸಂಸಾರೋ ನ ಚತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚನನ್ತಿ ಸೋ ಅಹಂ ಏವಂ ಪಹೀನತಣ್ಹಾವಿಜ್ಜತಾಯ ಪರಿಕ್ಖೀಣಸಂಸಾರೋ ಪಹೀನಭವಮೂಲತ್ತಾ ಏವ ನ ಚತ್ಥಿ, ನ ಚ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ರಾಗಾದಿಕಿಞ್ಚನಂ। ಚನ್ದೋ ಯಥಾ ದೋಸಿನಾ ಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯನ್ತಿ ಯಥಾ ನಾಮ ಚನ್ದೋ ಅಬ್ಭಮಹಿಕಾದಿದೋಸರಹಿತೋ ಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಕಾಲೇ ಏವಂ ಅಹಮ್ಪಿ ಅರಹತ್ತಾಧಿಗಮೇನ ಅಪೇತರಾಗಾದಿಕಿಞ್ಚನೋ ಪರಿಪುಣ್ಣಧಮ್ಮಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ।
ಧಮ್ಮಿಕತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೧. ಸಪ್ಪಕತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ
ಯದಾ ಬಲಾಕಾತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಪ್ಪಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ। ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಇತೋ ಏಕತಿಂಸೇ ಕಪ್ಪೇ ಮಹಾನುಭಾವೋ ನಾಗರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಸಮ್ಭವಸ್ಸ ನಾಮ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಮಹನ್ತಂ ಪದುಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪರಿಮುದ್ಧನಿ ಧಾರೇನ್ತೋ ಪೂಜಂ ಅಕಾಸಿ। ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಸಪ್ಪಕೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಜಕರಣಿಯಾ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ॰ ಥೇರ ೨.೫೨.೭೮-೮೩) –
‘‘ಹಿಮವನ್ತಸ್ಸಾವಿದೂರೇ, ರೋಮಸೋ ನಾಮ ಪಬ್ಬತೋ।
ಬುದ್ಧೋಪಿ ಸಮ್ಭವೋ ನಾಮ, ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ವಸೀ ತದಾ॥
‘‘ಭವನಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾನ, ಪದುಮಂ ಧಾರಯಿಂ ಅಹಂ।
ಏಕಾಹಂ ಧಾರಯಿತ್ವಾನ, ಭವನಂ ಪುನರಾಗಮಿಂ॥
‘‘ಏಕತಿಂಸೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಬುದ್ಧಮಭಿಪೂಜಯಿಂ।
ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಬುದ್ಧಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ॥
‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ॰… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ॥
ಸೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತುಂ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಆಗತೋ ಞಾತೀಹಿ ಉಪಟ್ಠೀಯಮಾನೋ ತತ್ಥ ಕತಿಪಾಹಂ
೩೦೭.
‘‘ಯದಾ ಬಲಾಕಾ ಸುಚಿಪಣ್ಡರಚ್ಛದಾ, ಕಾಳಸ್ಸ ಮೇಘಸ್ಸ ಭಯೇನ ತಜ್ಜಿತಾ।
ಪಲೇಹಿತಿ ಆಲಯಮಾಲಯೇಸಿನೀ, ತದಾ ನದೀ ಅಜಕರಣೀ ರಮೇತಿ ಮಂ॥
೩೦೮.
‘‘ಯದಾ ಬಲಾಕಾ ಸುವಿಸುದ್ಧಪಣ್ಡರಾ, ಕಾಳಸ್ಸ ಮೇಘಸ್ಸ ಭಯೇನ ತಜ್ಜಿತಾ।
ಪರಿಯೇಸತಿ ಲೇಣಮಲೇಣದಸ್ಸಿನೀ, ತದಾ ನದೀ ಅಜಕರಣೀ ರಮೇತಿ ಮಂ॥
೩೦೯.
‘‘ಕಂ ನು ತತ್ಥ ನ ರಮೇನ್ತಿ, ಜಮ್ಬುಯೋ ಉಭತೋ ತಹಿಂ।
ಸೋಭೇನ್ತೀ ಆಪಗಾಕೂಲಂ, ಮಮ ಲೇಣಸ್ಸ ಪಚ್ಛತೋ॥
೩೧೦.
‘‘ತಾಮತಮದಸಙ್ಘಸುಪ್ಪಹೀನಾ
ನಾಜ್ಜ ಗಿರಿನದೀಹಿ ವಿಪ್ಪವಾಸಸಮಯೋ,
ಖೇಮಾ ಅಜಕರಣೀ ಸಿವಾ ಸುರಮ್ಮಾ’’ತಿ॥ – ಚತಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ।
ತತ್ಥ ಯದಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ। ಬಲಾಕಾತಿ ಬಲಾಕಾಸಕುಣಿಕಾ। ಸುಚಿಪಣ್ಡರಚ್ಛದಾತಿ ಸುಚಿಸುದ್ಧಧವಲಪಕ್ಖಾ। ಕಾಳಸ್ಸ ಮೇಘಸ್ಸ ಭಯೇನ ತಜ್ಜಿತಾತಿ ಜಲಭಾರಭರಿತತಾಯ ಕಾಳಸ್ಸ ಅಞ್ಜನಗಿರಿಸನ್ನಿಕಾಸಸ್ಸ ಪಾವುಸ್ಸಕಮೇಘಸ್ಸ ಗಜ್ಜತೋ ವುಟ್ಠಿಭಯೇನ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಜಿತಾ ಭಿಂಸಾಪಿತಾ। ಪಲೇಹಿತೀತಿ ಗೋಚರಭೂಮಿತೋ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸತಿ। ಆಲಯನ್ತಿ ನಿಲಯಂ ಅತ್ತನೋ ಕುಲಾವಕಂ। ಆಲಯೇಸಿನೀತಿ ತತ್ಥ ಆಲಯನಂ ನಿಲೀಯನಮೇವ ಇಚ್ಛನ್ತೀ। ತದಾ ನದೀ ಅಜಕರಣೀ ರಮೇತಿ ಮನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪಾವುಸ್ಸಕಕಾಲೇ ಅಜಕರಣೀನಾಮಿಕಾ ನದೀ ನವೋದಕಸ್ಸ ಪೂರಾ ಹಾರಹಾರಿನೀ ಕುಲಙ್ಕಸಾ ಮಂ ರಮೇತಿ ಮಮ ಚಿತ್ತಂ ಆರಾಧೇತೀತಿ ಉತುಪದೇಸವಿಸೇಸಕಿತ್ತನಾಪದೇಸೇನ ವಿವೇಕಾಭಿರತಿಂ ಪಕಾಸೇಸಿ।
ಸುವಿಸುದ್ಧಪಣ್ಡರಾತಿ ಸುಟ್ಠು ವಿಸುದ್ಧಪಣ್ಡರವಣ್ಣಾ, ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸವಣ್ಣಾ ಸಬ್ಬಸೇತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪರಿಯೇಸತೀತಿ ಮಗ್ಗತಿ। ಲೇಣನ್ತಿ ವಸನಟ್ಠಾನಂ। ಅಲೇಣದಸ್ಸಿನೀತಿ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ। ಪುಬ್ಬೇ ನಿಬದ್ಧವಸನಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ ಅಲೇಣದಸ್ಸಿನೀ, ಇದಾನಿ ಪಾವುಸ್ಸಕಕಾಲೇ ಮೇಘಗಜ್ಜಿತೇನ ಆಹಿತಗಬ್ಭಾ ಪರಿಯೇಸತಿ ಲೇಣನ್ತಿ ನಿಬದ್ಧವಸನಟ್ಠಾನಂ ಕುಲಾವಕಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಕಂ ನು ತತ್ಥ…ಪೇ॰… ಪಚ್ಛತೋತಿ ಮಮ ವಸನಕಮಹಾಲೇಣಸ್ಸ ಪಚ್ಛತೋ ಪಚ್ಛಾಭಾಗೇ ಆಪಗಾಕೂಲಂ ಅಜಕರಣೀನದಿಯಾ ಉಭತೋತೀರಂ ತಹಿಂ ತಹಿಂ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಸೋಭೇನ್ತಿಯೋ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಫಲಭಾರನಮಿತಸಾಖಾ ಜಮ್ಬುಯೋ ತತ್ಥ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಕಂ ನಾಮ ಸತ್ತಂ ನ ರಮೇನ್ತಿ ನು, ಸಬ್ಬಂ ರಮೇನ್ತಿಯೇವ।
ತಾಮತಮದಸಙ್ಘಸುಪ್ಪಹೀನಾತಿ ಭೇಕಾ ಮಣ್ಡೂಕಿಯೋ, ಮನ್ದವತೀ ಸರವತಿಯೋ, ಪನಾದಯನ್ತಿ ತಂ ಠಾನಂ ಮಧುರೇನ ವಸ್ಸಿತೇನ ನಿನ್ನಾದಯನ್ತಿ। ನಾಜ್ಜ ಗಿರಿನದೀಹಿ ವಿಪ್ಪವಾಸಸಮಯೋತಿ ಅಜ್ಜ ಏತರಹಿ ಅಞ್ಞಾಹಿಪಿ ಪಬ್ಬತೇಯ್ಯಾಹಿ ನದೀಹಿ ವಿಪ್ಪವಾಸಸಮಯೋ ನ ಹೋತಿ, ವಿಸೇಸತೋ ಪನ ವಾಳಮಚ್ಛಸುಸುಮಾರಾದಿವಿರಹಿತತೋ ಖೇಮಾ ಅಜಕರಣೀ ನದೀ। ಸುನ್ದರತಲತಿತ್ಥಪುಲಿನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಿವಾ। ಸುಟ್ಠು ರಮ್ಮಾ ರಮಣೀಯಾ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥೇವ ಮೇ ಮನೋ ರಮತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಏವಂ ಪನ ವತ್ವಾ ಞಾತಕೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತೋ। ಸುಞ್ಞಾಗಾರಾಭಿರತಿದೀಪನೇನ ಇದಮೇವ ಚ ಥೇರಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣಂ ಅಹೋಸೀತಿ।
ಸಪ್ಪಕತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೨. ಮುದಿತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ
ಪಬ್ಬಜಿನ್ತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮುದಿತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ। ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಏಕಂ ಮಞ್ಚಮದಾಸಿ। ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಕೋಸಲರಟ್ಠೇ ಗಹಪತಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಮುದಿತೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪಾಪುಣಿ। ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ತಂ ಕುಲಂ ರಞ್ಞಾ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ಪಲಿಬುದ್ಧಂ ಅಹೋಸಿ। ಮುದಿತೋ ರಾಜಭಯಾಭೀತೋ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಉಪಗಚ್ಛಿ। ಥೇರೋ ತಸ್ಸ ಭೀತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಮಾ ಭಾಯೀ’’ತಿ ಸಮಸ್ಸಾಸೇಸಿ। ಸೋ ‘‘ಕಿತ್ತಕೇನ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಕಾಲೇನ ಇದಂ ಮೇ ಭಯಂ ವೂಪಸಮೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ತಟ್ಠಮಾಸೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ – ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಪಬ್ಬಾಜೇಥ ಮ’’ನ್ತಿ ಜೀವಿತರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ। ಥೇರೋ ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ। ಸೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಾಸನೇ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಭಯೇ ವೂಪಸನ್ತೇಪಿ ಸಮಣಧಮ್ಮಂಯೇವ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ॰ ಥೇರ ೧.೩೬.೩೦-೩೩) –
‘‘ವಿಪಸ್ಸಿನೋ ಭಗವತೋ, ಲೋಕಜೇಟ್ಠಸ್ಸ ತಾದಿನೋ।
ಏಕಂ ಮಞ್ಚಂ ಮಯಾ ದಿನ್ನಂ, ಪಸನ್ನೇನ ಸಪಾಣಿನಾ॥
‘‘ಹತ್ಥಿಯಾನಂ ಅಸ್ಸಯಾನಂ, ದಿಬ್ಬಯಾನಂ ಸಮಜ್ಝಗಂ।
ತೇನ ಮಞ್ಚಕದಾನೇನ, ಪತ್ತೋಮ್ಹಿ ಆಸವಕ್ಖಯಂ॥
‘‘ಏಕನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಮಞ್ಚಮದದಿಂ ತದಾ।
ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಮಞ್ಚದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ॥
‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ॰… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ॥
ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ವಿಮುತ್ತಿಸುಖಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತೋ ಸಹಾಯಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅಧಿಗತಂ ಪುಚ್ಛಿತೋ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪನ್ನಾಕಾರಂ ಕಥೇನ್ತೋ –
೩೧೧.
‘‘ಪಬ್ಬಜಿಂ
ತತೋ ಸದ್ಧಂ ಪಟಿಲಭಿಂ, ದಳ್ಹವೀರಿಯೋ ಪರಕ್ಕಮಿಂ॥
೩೧೨.
‘‘ಕಾಮಂ ಭಿಜ್ಜತುಯಂ ಕಾಯೋ, ಮಂಸಪೇಸೀ ವಿಸೀಯರುಂ।
ಉಭೋ ಜಣ್ಣುಕಸನ್ಧೀಹಿ, ಜಙ್ಘಾಯೋ ಪಪತನ್ತು ಮೇ॥
೩೧೩.
‘‘ನಾಸಿಸ್ಸಂ ನ ಪಿವಿಸ್ಸಾಮಿ, ವಿಹಾರಾ ಚ ನ ನಿಕ್ಖಮೇ।
ನಪಿ ಪಸ್ಸಂ ನಿಪಾತೇಸ್ಸಂ, ತಣ್ಹಾಸಲ್ಲೇ ಅನೂಹತೇ॥
೩೧೪.
‘‘ತಸ್ಸ ಮೇವಂ ವಿಹರತೋ, ಪಸ್ಸ ವೀರಿಯಪರಕ್ಕಮಂ।
ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ॥ –
ಚತಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ।
ತತ್ಥ ಜೀವಿಕತ್ಥೋತಿ ಜೀವಿಕಾಯ ಅತ್ಥಿಕೋ ಜೀವಿಕಪ್ಪಯೋಜನೋ। ‘‘ಏತ್ಥ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಭಯೋ ಸುಖೇನ ಅಕಿಲಮನ್ತೋ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಜೀವಿಕತ್ಥಾಯ ಪಬ್ಬಜಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಲದ್ಧಾನ ಉಪಸಮ್ಪದನ್ತಿ ಪಠಮಂ ಸಾಮಣೇರಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯಂ ಠಿತೋ ತತೋ ಸದ್ಧಂ ಪಟಿಲಭಿನ್ತಿ ತತೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೇ ಸೇವನ್ತೋ ದ್ವೇ ಮಾತಿಕಾ, ತಿಸ್ಸೋ ಅನುಮೋದನಾ, ಏಕಚ್ಚಂ ಸುತ್ತಂ, ಸಮಥಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ, ವಿಪಸ್ಸನಾವಿಧಿಞ್ಚ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಮಹಾನುಭಾವತಂ ದಳ್ಹವೀರಿಯೋ ಪರಕ್ಕಮಿನ್ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಸಚ್ಚಪಟಿವೇಧಾಯ ದಳ್ಹವೀರಿಯೋ ಥಿರವೀರಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ಪರಕ್ಕಮಿಂ, ಅಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಸಮ್ಮದೇವ ಪದಹಿಂ।
ಯಥಾ ಪನ ಪರಕ್ಕಮಿಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಾಮ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಕಾಮನ್ತಿ ಯಥಾಕಾಮಂ ಏಕಂಸತೋ ವಾ ಭಿಜ್ಜತು। ಅಯಂ ಕಾಯೋತಿ ಅಯಂ ಮಮ ಪೂತಿಕಾಯೋ, ಇಮಿನಾ ವೀರಿಯಪತಾಪೇನ ಭಿಜ್ಜತಿ ಚೇ, ಭಿಜ್ಜತು ಛಿನ್ನಭಿನ್ನಂ ಹೋತು। ಮಂಸಪೇಸೀ ವಿಸೀಯರುನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ದಳ್ಹಪರಕ್ಕಮೇನ ಇಮಸ್ಮಾ ಕಾಯಾ ಮಂಸಪೇಸಿಯೋ ವಿಸೀಯನ್ತಿ ಚೇ, ವಿಸೀಯನ್ತು ಇತೋ ಚಿತೋ ವಿದ್ಧಂಸನ್ತು। ಉಭೋ ಜಣ್ಣುಕಸನ್ಧೀಹಿ, ಜಙ್ಘಾಯೋ ಪಪತನ್ತು ಮೇತಿ ಉಭೋಹಿ ಜಣ್ಣುಕಸನ್ಧೀಹಿ ಸಹ ಮಮ ಉಭೋ ಜಙ್ಘಾಯೋ ಸತ್ಥಿಯೋ ಊರುಬನ್ಧತೋ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪಪತನ್ತು। ‘‘ಮ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಸೋ ಏವತ್ಥೋ। ಸೇಸಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವ।
ಮುದಿತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಚತುಕ್ಕನಿಪಾತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।