೧೧. ದ್ವಾದಸಕನಿಪಾತೋ
೧. ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ
ದ್ವಾದಸಕನಿಪಾತೇ ಉಭೋ ಮಾತಾ ಚ ಧೀತಾ ಚಾತಿಆದಿಕಾ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾಯ ಥೇರಿಯಾ ಗಾಥಾ। ಅಯಮ್ಪಿ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ, ಮಹಾಜನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಧಮ್ಮಂ
ತತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಪುನ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೀ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ ಸಹತ್ಥಾ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಜೀವನಕಟ್ಠಾನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ। ಸಾ ಏಕದಿವಸಂ ಖೇತ್ತಕುಟಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸರೇ ಪಾತೋವ ಪುಪ್ಫಿತಂ ಪದುಮಪುಪ್ಫಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಸರಂ ಓರುಯ್ಹ ತಞ್ಚೇವ ಪುಪ್ಫಂ ಲಾಜಪಕ್ಖಿಪನತ್ಥಾಯ ಪದುಮಿನಿಪತ್ತಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಕೇದಾರೇ ಸಾಲಿಸೀಸಾನಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕುಟಿಕಾಯ ನಿಸಿನ್ನಾ ಲಾಜೇ ಭಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಲಾಜಸತಾನಿ ಕತ್ವಾ ಠಪೇಸಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಗನ್ಧಮಾದನಪಬ್ಬತೇ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಿತೋ ಏಕೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಅವಿದೂರೇ ಠಾನೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಸಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾ ಲಾಜೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪದುಮಪುಪ್ಫಂ ಗಹೇತ್ವಾ, ಕುಟಿತೋ ಓರುಯ್ಹ ಲಾಜೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪದುಮಪುಪ್ಫೇನ ಪತ್ತಂ ಪಿಧಾಯ ಅದಾಸಿ। ಅಥಸ್ಸಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ ಥೋಕಂ ಗತೇ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತಾ ನಾಮ ಪುಪ್ಫೇನ ಅನತ್ಥಿಕಾ, ಅಹಂ ಪುಪ್ಫಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಿಳನ್ಧಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಪುಪ್ಫಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುನ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚೇ, ಅಯ್ಯೋ, ಪುಪ್ಫೇನ ಅನತ್ಥಿಕೋ ಅಭವಿಸ್ಸಾ, ಪತ್ತಮತ್ಥಕೇ ಠಪೇತುಂ ನಾದಸ್ಸ, ಅದ್ಧಾ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪುನ ಗನ್ತ್ವಾ ಪತ್ತಮತ್ಥಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮೇಸಂ ಮೇ ಲಾಜಾನಂ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಲಾಜಗಣನಾಯ ಪುತ್ತಾ ಅಸ್ಸು, ಪದುಮಪುಪ್ಫಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಪದೇ ಪದೇ ಪದುಮಪುಪ್ಫಂ ಉಟ್ಠಹತೂ’’ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಅಕಾಸಿ। ಪಚ್ಚೇಕುಬುದ್ಧೋ ತಸ್ಸಾ ಪಸ್ಸನ್ತಿಯಾವ ಆಕಾಸೇನ
ಸಾಪಿ
ಅಥೇಕದಿವಸಂ ತಸ್ಸಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ಪಿತರಿ ಫಲಾಫಲತ್ಥಾಯ ಗತೇ ಏಕೋ ವನಚರಕೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮನುಸ್ಸಾನಂ ನಾಮ ಏವಂವಿಧಂ ರೂಪಂ ನತ್ಥಿ, ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ತಾಪಸಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಉದಿಕ್ಖನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ। ಸಾ ಪಿತರಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ಪಟಿಪಥಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಕಾಜಕಮಣ್ಡಲುಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ, ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಚಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಕರಣವತ್ತಂ ದಸ್ಸೇಸಿ। ತದಾ ಸೋ ವನಚರಕೋ ಮನುಸ್ಸಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ತಾಪಸಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ। ತಾಪಸೋ ತಂ ವನಚರಕಂ ವನಮೂಲಫಲೇಹಿ ಚ ಪಾನೀಯೇನ ಚ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ, ‘‘ಭೋ ಪುರಿಸ, ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ ವಸಿಸ್ಸಸಿ, ಉದಾಹು ಗಮಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಭನ್ತೇ, ಇಧ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ? ‘‘ಇದಂ ತಯಾ ದಿಟ್ಠಕಾರಣಂ ಏತ್ತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಕಥೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಚೇ, ಅಯ್ಯೋ, ನ ಇಚ್ಛತಿ, ಕಿಂಕಾರಣಾ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಾಪಸಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪುನ ಆಗಮನಕಾಲೇ ಮಗ್ಗಸಞ್ಜಾನನತ್ಥಂ ಸಾಖಾಸಞ್ಞಞ್ಚ ರುಕ್ಖಸಞ್ಞಞ್ಚ ಕರೋನ್ತೋ ಪಕ್ಕಾಮಿ।
ಸೋ
ಸೋ ರಞ್ಞೋ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ದಹರಕಾಲೇ ಗಹಿತನಾಮವಸೇನೇವ, ‘‘ಅಮ್ಮ, ಪದುಮವತೀ’’ತಿ ಧೀತರಂ ಪಕ್ಕೋಸಿ। ಸಾ ಏಕವಚನೇನೇವ ಪಣ್ಣಸಾಲತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಿತರಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅಥ ನಂ ಪಿತಾ ಆಹ – ‘‘ತ್ವಂ, ಅಮ್ಮ, ವಯಪ್ಪತ್ತಾ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ರಞ್ಞಾ ದಿಟ್ಠಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಸಿತುಂ ಅಯುತ್ತಾ, ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ। ಸಾ ‘‘ಸಾಧು, ತಾತಾ’’ತಿ ಪಿತು ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ರೋದಮಾನಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ರಾಜಾ ‘‘ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪಿತು ಚಿತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ ಕಹಾಪಣರಾಸಿಮ್ಹಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಭಿಸೇಕಂ ಅಕಾಸಿ। ಅಥ ನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಗರಂ ಆನೇತ್ವಾ ಆಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೇಸಿತ್ಥಿಯೋ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ರಮತಿ। ತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಇಸ್ಸಾಪಕತಾ ತಂ ರಞ್ಞೋ ಅನ್ತರೇ ಪರಿಭಿನ್ದಿತುಕಾಮಾ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ನಾಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕಾ, ಕಹಂ ನಾಮ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಿಚರಣಟ್ಠಾನೇ ಪದುಮಾನಿ ಉಟ್ಠಹನ್ತಾನಿ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಾನಿ, ಅದ್ಧಾ ಅಯಂ ಯಕ್ಖಿನೀ, ನೀಹರಥ ನಂ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ। ರಾಜಾ ತಾಸಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ।
ಅಥಸ್ಸಾಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಪಚ್ಚನ್ತೋ ಕುಪಿತೋ। ಸೋ ‘‘ಗರುಗಬ್ಭಾ ಪದುಮವತೀ’’ತಿ ನಗರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಅಥ ತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ತಸ್ಸಾ ಉಪಟ್ಠಾಯಿಕಾಯ ಲಞ್ಜಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿಸ್ಸಾ ದಾರಕಂ ಜಾತಮತ್ತಮೇವ ಅಪನೇತ್ವಾ
ಪದುಮವತೀಪಿ ಖೋ ಸಞ್ಞಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತಂ ಉಪಟ್ಠಾಯಿಕಂ ‘‘ಕಿಂ ವಿಜಾತಮ್ಹಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಸಾ
ರಾಜಾಪಿ ಪಚ್ಚನ್ತತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಪಟಿಮಾನೇನ್ತೋ ಬಹಿನಗರೇ ಖನ್ಧಾವಾರಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ। ಅಥ ತಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ರಞ್ಞೋ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಆಹಂಸು – ‘‘ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸದ್ದಹಸಿ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ವುತ್ತಂ ಅಕಾರಣಂ ವಿಯ ಹೋತಿ, ತ್ವಂ ಮಹೇಸಿಯಾ ಉಪಟ್ಠಾಯಿಕಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಪಟಿಪುಚ್ಛ, ದಾರುಘಟಿಕಂ ತೇ ದೇವೀ ವಿಜಾತಾ’’ತಿ। ರಾಜಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಅನುಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾವ ‘‘ಅಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಂ ಗೇಹತೋ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿ। ತಸ್ಸಾ ರಾಜಗೇಹತೋ ಸಹ ನಿಕ್ಖಮನೇನೇವ ಪದುಮಪುಪ್ಫಾನಿ ಅನ್ತರಧಾಯಿಂಸು, ಸರೀರಚ್ಛವೀಪಿ ವಿವಣ್ಣಾ ಅಹೋಸಿ। ಸಾ ಏಕಿಕಾವ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಾ ಪಾಯಾಸಿ। ಅಥ ನಂ ಏಕಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ಮಹಲ್ಲಿಕಾ ಇತ್ಥೀ ದಿಸ್ವಾ ಧೀತುಸಿನೇಹಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಕಹಂ ಗಚ್ಛಸಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಆಗನ್ತುಕಮ್ಹಿ, ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ವಿಚರಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಇಧಾಗಚ್ಛ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ದತ್ವಾ ಭೋಜನಂ ಪಟಿಯಾದೇಸಿ।
ತಸ್ಸಾ ಇಮಿನಾವ ನಿಯಾಮೇನ ತತ್ಥ ವಸಮಾನಾಯ ತಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಏಕಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಆಹಂಸು – ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ತುಮ್ಹೇಸು ಯುದ್ಧಂ
ರಾಜಾ ಕರಣ್ಡಕೇ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ತಾತಾ, ಕರಣ್ಡಕೇಸೂ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ನ ಜಾನಾಮ, ದೇವಾ’’ತಿ। ಸೋ ತೇ ಕರಣ್ಡಕೇ ವಿವರಾಪೇತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಮಹಾಪದುಮಕುಮಾರಸ್ಸ ಕರಣ್ಡಕಂ ವಿವರಾಪೇಸಿ। ತೇಸಂ ಪನ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಕರಣ್ಡಕೇಸು ನಿಪಜ್ಜಾಪಿತದಿವಸೇಸುಯೇವ ಪುಞ್ಞಿದ್ಧಿಯಾ ಅಙ್ಗುಟ್ಠತೋ ಖೀರಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ನಿಕ್ಕಙ್ಖಭಾವತ್ಥಂ ಅನ್ತೋಕರಣ್ಡಕೇ ಅಕ್ಖರಾನಿ ಲಿಖಾಪೇಸಿ – ‘‘ಇಮೇ ಕುಮಾರಾ ಪದುಮವತಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತಾ, ಅಥ ನೇ ಪದುಮವತಿಯಾ
ತಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಪದುಮವತೀ ಮಾತು ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ – ‘‘ಹತ್ಥಿಗೀವತೋ ಸಹಸ್ಸಂ ಗಣ್ಹ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ। ‘‘ನಾಹಂ ಏವರೂಪಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಿಸಹಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ। ಸಾ ದುತಿಯಮ್ಪಿ ತತಿಯಮ್ಪಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕಿಂ ವತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾಮಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘‘ಮಮ ಧೀತಾ ಪದುಮವತಿಂ ದೇವಿಂ ಪಸ್ಸತೀ’ತಿ ವತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ। ಸಾ ‘‘ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ಹೋತೂ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸಚಙ್ಕೋಟಕಂ ಗಣ್ಹಿ। ಅಥ ನಂ ಮನುಸ್ಸಾ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಪದುಮವತಿಂ ದೇವಿಂ ಪಸ್ಸಸಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಹಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಧೀತಾ ಕಿರ ಮೇ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ। ತೇ ‘‘ಕಹಂ ಪನ ಸಾ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ
ತೇಪಿ ರಾಜಪುರಿಸಾ ಪದುಮವತಿಯಾ ನಿವೇಸನಂ ಸೇತಸಾಣೀಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ದ್ವಾರೇ
ರಾಜಾಪಿ ಖೋ ತಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯೋ ತೇ, ದೇವಿ, ದಾಸಿಯೋ ಕತ್ವಾ ದೇಮೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಸಾಧು, ಮಹಾರಾಜ, ಏತಾಸಂ ಮಯ್ಹಂ ದಿನ್ನಭಾವಂ ಸಕಲನಗರೇ ಜಾನಾಪೇಹೀ’’ತಿ। ರಾಜಾ ನಗರೇ
ಅಥಾಪರಭಾಗೇ ತೇಸಂ ಕುಮಾರಾನಂ ಕೀಳನವಯೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ರಾಜಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ನಾನಾವಿಧಂ ಕೀಳನಟ್ಠಾನಂ ಕಾರೇಸಿ। ತೇ ಅತ್ತನೋ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಕಾಲೇ ಸಬ್ಬೇವ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ಪದುಮಸಞ್ಛನ್ನಾಯ ಮಙ್ಗಲಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ
ಅಥ ತೇಹಿ
ಸಾಪಿ ಖೋ ಪದುಮವತೀ ದೇವೀ ‘‘ಅಹಂ ಬಹುಪುತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಪುತ್ತಾ ಜಾತಾ’’ತಿ ಹದಯಸೋಕಂ ಪತ್ವಾ ತೇನೇವ ಸೋಕೇನ ಕಾಲಙ್ಕತ್ವಾ ರಾಜಗಹನಗರೇ ದ್ವಾರಗಾಮಕೇ ಸಹತ್ಥೇನ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಜೀವನಟ್ಠಾನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ಅಥಾಪರಭಾಗೇ ಕುಲಘರಂ ಗತಾ ಏಕದಿವಸಂ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಖೇತ್ತಂ ಯಾಗುಂ ಹರಮಾನಾ ತೇಸಂ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಅಟ್ಠ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಾಯ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಸೀಘಂ ಸೀಘಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ – ‘‘ಪಸ್ಸ, ಅಯ್ಯ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ, ಏತೇ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಭೋಜೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ
ನಿಮನ್ತಿತಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಸೇಸಾನಂ ಸಞ್ಞಂ ಅದಂಸು – ‘‘ಮಾರಿಸಾ ಅಜ್ಜ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇವ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮಾತು ಸಙ್ಗಹಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ। ತೇ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ
ಸಾಪಿ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ತತೋ ಚುತಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ। ನೀಲುಪ್ಪಲಗಬ್ಭಸಮಾನವಣ್ಣತಾಯ ಚಸ್ಸಾ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು। ಅಥಸ್ಸಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ರಾಜಾನೋ ಚ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಚ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ದೂತಂ ಪಹಿಣಿಂಸು ‘‘ಧೀತರಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದೇತೂ’’ತಿ। ಅಪಹಿಣನ್ತೋ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ। ತತೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಮನಂ ಗಹೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಉಪಾಯಂ ಪನೇಕಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಧೀತರಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತುಂ, ಅಮ್ಮ, ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಆಹ। ತಸ್ಸಾ ಪಚ್ಛಿಮಭವಿಕತ್ತಾ ಪಿತು ವಚನಂ ಸೀಸೇ ಆಸಿತ್ತಸತಪಾಕತೇಲಂ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ। ತಸ್ಮಾ ಪಿತರಂ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಾತಾ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಂ ನೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ। ತಸ್ಸಾ ಅಚಿರಪಬ್ಬಜಿತಾಯ ಏವ ಉಪೋಸಥಾಗಾರೇ ಕಾಲವಾರೋ ಪಾಪುಣಿ। ಸಾ ಪದೀಪಂ ಜಾಲೇತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಾಗಾರಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ದೀಪಸಿಖಾಯ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಠಿತಾವ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ತೇಜೋಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣಂ ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ತದೇವ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ। ಅರಹತ್ತಫಲೇನ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಚ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ॰ ಥೇರೀ ೨.೨.ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾಥೇರೀಅಪದಾನ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಿಸದಿಸಂ) –
‘‘ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಜಿನೋ, ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನ ಪಾರಗೂ।
ಇತೋ ಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಹಿ, ಕಪ್ಪೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ನಾಯಕೋ॥
‘‘ತದಾಹಂ ಹಂಸವತಿಯಂ, ಜಾತಾ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ಅಹುಂ।
ನಾನಾರತನಪಜ್ಜೋತೇ, ಮಹಾಸುಖಸಮಪ್ಪಿತಾ॥
‘‘ಉಪೇತ್ವಾ
ತತೋ ಜಾತಪ್ಪಸಾದಾಹಂ, ಉಪೇಮಿ ಸರಣಂ ಜಿನಂ॥
‘‘ಭಗವಾ ಇದ್ಧಿಮನ್ತೀನಂ, ಅಗ್ಗಂ ವಣ್ಣೇಸಿ ನಾಯಕೋ।
ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಲಜ್ಜಿನಿಂ ತಾದಿಂ, ಸಮಾಧಿಝಾನಕೋವಿದಂ॥
‘‘ತದಾ ಮುದಿತಚಿತ್ತಾಹಂ, ತಂ ಠಾನಂ ಅಭಿಕಙ್ಖಿನೀ।
ನಿಮನ್ತಿತ್ವಾ ದಸಬಲಂ, ಸಸಙ್ಘಂ ಲೋಕನಾಯಕಂ॥
‘‘ಭೋಜಯಿತ್ವಾನ ಸತ್ತಾಹಂ, ದತ್ವಾನ ಚ ತಿಚೀವರಂ।
ಸತ್ತಮಾಲಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಉಪ್ಪಲಾದೇವಗನ್ಧಿಕಂ॥
‘‘ಸತ್ಥು ಪಾದೇ ಠಪೇತ್ವಾನ, ಞಾಣಮ್ಹಿ ಅಭಿಪೂಜಯಿಂ।
ನಿಪಚ್ಚ ಸಿರಸಾ ಪಾದೇ, ಇದಂ ವಚನಮಬ್ರವಿಂ॥
‘‘ಯಾದಿಸಾ ವಣ್ಣಿತಾ ವೀರ, ಇತೋ ಅಟ್ಠಮಕೇ ಮುನಿ।
ತಾದಿಸಾಹಂ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯದಿ ಸಿಜ್ಝತಿ ನಾಯಕ॥
‘‘ತದಾ ಅವೋಚ ಮಂ ಸತ್ಥಾ, ವಿಸ್ಸಟ್ಠಾ ಹೋತಿ ದಾರಿಕೇ।
ಅನಾಗತಮ್ಹಿ ಅದ್ಧಾನೇ, ಲಚ್ಛಸೇ ತಂ ಮನೋರಥಂ॥
‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಿತೋ
ಗೋತಮೋ ನಾಮ ಗೋತ್ತೇನ, ಸತ್ಥಾ ಲೋಕೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ॥
‘‘ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇಸು ದಾಯಾದಾ, ಓರಸಾ ಧಮ್ಮನಿಮ್ಮಿತಾ।
ನಾಮೇನುಪ್ಪಲವಣ್ಣಾತಿ, ರೂಪೇನ ಚ ಯಸಸ್ಸಿನೀ॥
‘‘ಅಭಿಞ್ಞಾಸು ವಸಿಪ್ಪತ್ತಾ, ಸತ್ಥುಸಾಸನಕಾರಿಕಾ।
ಸಬ್ಬಾಸವಪರಿಕ್ಖೀಣಾ, ಹೇಸ್ಸಸೀ ಸತ್ಥು ಸಾವಿಕಾ॥
‘‘ತದಾಹಂ
ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಾ ಪರಿಚರಿಂ, ಸಸಙ್ಘಂ ಲೋಕನಾಯಕಂ॥
‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಸುಕತೇನ, ಚೇತನಾಪಣಿಧೀಹಿ ಚ।
ಜಹಿತ್ವಾ ಮಾನುಸಂ ದೇಹಂ, ತಾವತಿಂಸಮಗಚ್ಛಹಂ॥
‘‘ತತೋ ಚುತಾಹಂ ಮನುಜೇ, ಉಪಪನ್ನಾ ಸಯಮ್ಭುನೋ।
ಉಪ್ಪಲೇಹಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಮದಾಸಹಂ॥
‘‘ಏಕನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ನಾಮ ನಾಯಕೋ।
ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ಚಾರುದಸ್ಸನೋ, ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇಸು ಚಕ್ಖುಮಾ॥
‘‘ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾ ತದಾ ಹುತ್ವಾ, ಬಾರಾಣಸಿಪುರುತ್ತಮೇ।
ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾನ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಸಸಙ್ಘಂ ಲೋಕನಾಯಕಂ॥
‘‘ಮಹಾದಾನಂ ದದಿತ್ವಾನ, ಉಪ್ಪಲೇಹಿ ವಿನಾಯಕಂ।
ಪೂಜಯಿತ್ವಾ ಚೇತಸಾವ, ವಣ್ಣಸೋಭಂ ಅಪತ್ಥಯಿಂ॥
‘‘ಇಮಮ್ಹಿ ಭದ್ದಕೇ ಕಪ್ಪೇ, ಬ್ರಹ್ಮಬನ್ಧು ಮಹಾಯಸೋ।
ಕಸ್ಸಪೋ ನಾಮ ಗೋತ್ತೇನ, ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ವದತಂ ವರೋ॥
‘‘ಉಪಟ್ಠಾಕೋ
ಕಾಸಿರಾಜಾ ಕಿಕೀ ನಾಮ, ಬಾರಾಣಸಿಪುರುತ್ತಮೇ॥
‘‘ತಸ್ಸಾಸಿಂ ದುತಿಯಾ ಧೀತಾ, ಸಮಣಗುತ್ತಸವ್ಹಯಾ।
ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಜಿನಗ್ಗಸ್ಸ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಸಮರೋಚಯಿಂ॥
‘‘ಅನುಜಾನಿ ನ ನೋ ತಾತೋ, ಅಗಾರೇವ ತದಾ ಮಯಂ।
ವೀಸವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ, ವಿಚರಿಮ್ಹ ಅತನ್ದಿತಾ॥
‘‘ಕೋಮಾರಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ರಾಜಕಞ್ಞಾ ಸುಖೇಧಿತಾ।
ಬುದ್ಧೋಪಟ್ಠಾನನಿರತಾ, ಮುದಿತಾ ಸತ್ತಧೀತರೋ॥
‘‘ಸಮಣೀ ಸಮಣಗುತ್ತಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖುನೀ ಭಿಕ್ಖುದಾಯಿಕಾ।
ಧಮ್ಮಾ ಚೇವ ಸುಧಮ್ಮಾ ಚ, ಸತ್ತಮೀ ಸಙ್ಘದಾಯಿಕಾ॥
‘‘ಅಹಂ ಖೇಮಾ ಚ ಸಪ್ಪಞ್ಞಾ, ಪಟಾಚಾರಾ ಚ ಕುಣ್ಡಲಾ।
ಕಿಸಾಗೋತಮೀ ಧಮ್ಮದಿನ್ನಾ, ವಿಸಾಖಾ ಹೋತಿ ಸತ್ತಮೀ॥
‘‘ತೇಹಿ
ಜಹಿತ್ವಾ ಮಾನುಸಂ ದೇಹಂ, ತಾವತಿಂಸಮಗಚ್ಛಹಂ॥
‘‘ತತೋ ಚುತಾ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ಉಪಪನ್ನಾ ಮಹಾಕುಲೇ।
ಪೀತಂ ಮಟ್ಠಂ ವರಂ ದುಸ್ಸಂ, ಅದಂ ಅರಹತೋ ಅಹಂ॥
‘‘ತತೋ ಚುತಾರಿಟ್ಠಪುರೇ, ಜಾತಾ ವಿಪ್ಪಕುಲೇ ಅಹಂ।
ಧೀತಾ ತಿರಿಟಿವಚ್ಛಸ್ಸ, ಉಮ್ಮಾದನ್ತೀ ಮನೋಹರಾ॥
‘‘ತತೋ ಚುತಾ ಜನಪದೇ, ಕುಲೇ ಅಞ್ಞತರೇ ಅಹಂ।
ಪಸೂತಾ ನಾತಿಫೀತಮ್ಹಿ, ಸಾಲಿಂ ಗೋಪೇಮಹಂ ತದಾ॥
‘‘ದಿಸ್ವಾ
ದತ್ವಾ ಪದುಮಚ್ಛನ್ನಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಪುತ್ತಸತಾನಿಹಂ॥
‘‘ಪತ್ಥಯಿಂ ತೇಪಿ ಪತ್ಥೇಸುಂ, ಮಧುಂ ದತ್ವಾ ಸಯಮ್ಭುನೋ।
ತತೋ ಚುತಾ ಅರಞ್ಞೇಹಂ, ಅಜಾಯಿಂ ಪದುಮೋದರೇ॥
‘‘ಕಾಸಿರಞ್ಞೋ ಮಹೇಸೀಹಂ, ಹುತ್ವಾ ಸಕ್ಕತಪೂಜಿತಾ।
ಅಜನಿಂ ರಾಜಪುತ್ತಾನಂ, ಅನೂನಂ ಸತಪಞ್ಚಕಂ॥
‘‘ಯದಾ ತೇ ಯೋಬ್ಬನಪ್ಪತ್ತಾ, ಕೀಳನ್ತಾ ಜಲಕೀಳಿತಂ।
ದಿಸ್ವಾ ಓಪತ್ತಪದುಮಂ, ಆಸುಂ ಪಚ್ಚೇಕನಾಯಕಾ॥
‘‘ಸಾಹಂ ತೇಹಿ ವಿನಾಭೂತಾ, ಸುತವೀರೇಹಿ ಸೋಕಿನೀ।
ಚುತಾ ಇಸಿಗಿಲಿಪಸ್ಸೇ, ಗಾಮಕಮ್ಹಿ ಅಜಾಯಿಹಂ॥
‘‘ಯದಾ
ಯಾಗುಂ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೀ, ಅಟ್ಠ ಪಚ್ಚೇಕನಾಯಕೇ॥
‘‘ಭಿಕ್ಖಾಯ ಗಾಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ, ದಿಸ್ವಾ ಪುತ್ತೇ ಅನುಸ್ಸರಿಂ।
ಖೀರಧಾರಾ ವಿನಿಗ್ಗಚ್ಛಿ, ತದಾ ಮೇ ಪುತ್ತಪೇಮಸಾ॥
‘‘ತತೋ ತೇಸಂ ಅದಂ ಯಾಗುಂ, ಪಸನ್ನಾ ಸೇಹಿ ಪಾಣಿಭಿ।
ತತೋ ಚುತಾಹಂ ತಿದಸಂ, ನನ್ದನಂ ಉಪಪಜ್ಜಹಂ॥
‘‘ಅನುಭೋತ್ವಾ ಸುಖಂ ದುಕ್ಖಂ, ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಭವಾಭವೇ।
ತವತ್ಥಾಯ ಮಹಾವೀರ, ಪರಿಚ್ಚತ್ತಞ್ಚ ಜೀವಿತಂ॥
‘‘ಧೀತಾ
ಬಹುಞ್ಚ ದುಕ್ಕರಂ ಕಮ್ಮಂ, ಕತಂ ಮೇ ಅತಿದುಕ್ಕರಂ॥
‘‘ರಾಹುಲೋ
ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಮ್ಭವೇ ಜಾತಾ, ಸಮಾನಚ್ಛನ್ದಮಾನಸಾ॥
‘‘ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಏಕತೋ ಹೋತಿ, ಜಾತಿಯಾಪಿ ಚ ಏಕತೋ।
ಪಚ್ಛಿಮೇ ಭವೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ, ಉಭೋಪಿ ನಾನಾಸಮ್ಭವಾ॥
‘‘ಪುರಿಮಾನಂ ಜಿನಗ್ಗಾನಂ, ಸಙ್ಗಮಂ ತೇ ನಿದಸ್ಸಿತಂ।
ಅಧಿಕಾರಂ ಬಹುಂ ಮಯ್ಹಂ, ತುಯ್ಹತ್ಥಾಯ ಮಹಾಮುನಿ॥
‘‘ಯಂ ಮಯಾ ಪೂರಿತಂ ಕಮ್ಮಂ, ಕುಸಲಂ ಸರ ಮೇ ಮುನಿ।
ತವತ್ಥಾಯ ಮಹಾವೀರ, ಪುಞ್ಞಂ ಉಪಚಿತಂ ಮಯಾ॥
‘‘ಅಭಬ್ಬಟ್ಠಾನೇ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ, ವಾರಯನ್ತಿ ಅನಾಚಾರಂ।
ತವತ್ಥಾಯ ಮಹಾವೀರ, ಚತ್ತಂ ಮೇ ಜೀವಿತಂ ಬಹುಂ॥
‘‘ಏವಂ ಬಹುವಿಧಂ ದುಕ್ಖಂ, ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಚ ಬಹುಬ್ಬಿಧಾ।
ಪಚ್ಛಿಮೇ ಭವೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ, ಜಾತಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪುರೇ॥
‘‘ಮಹಾಧನಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ, ಸುಖಿತೇ ಸಜ್ಜಿತೇ ತಥಾ।
ನಾನಾರತನಪಜ್ಜೋತೇ, ಸಬ್ಬಕಾಮಸಮಿದ್ಧಿನೇ॥
‘‘ಸಕ್ಕತಾ ಪೂಜಿತಾ ಚೇವ, ಮಾನಿತಾಪಚಿತಾ ತಥಾ।
ರೂಪಸೀರಿಮನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಕುಲೇಸು ಅಭಿಸಕ್ಕತಾ॥
‘‘ಅತೀವ ಪತ್ಥಿತಾ ಚಾಸಿಂ, ರೂಪಸೋಭಸಿರೀಹಿ ಚ।
ಪತ್ಥಿತಾ
‘‘ಅಗಾರಂ ಪಜಹಿತ್ವಾನ, ಪಬ್ಬಜಿಂ ಅನಗಾರಿಯಂ।
ಅಡ್ಢಮಾಸೇ ಅಸಮ್ಪತ್ತೇ, ಚತುಸಚ್ಚಮಪಾಪುಣಿಂ॥
‘‘ಇದ್ಧಿಯಾ
ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಾದೇ ವನ್ದಿಸ್ಸಂ, ಲೋಕನಾಥಸ್ಸ ತಾದಿನೋ॥
‘‘ಇದ್ಧೀಸು ಚ ವಸೀ ಹೋಮಿ, ದಿಬ್ಬಾಯ ಸೋತಧಾತುಯಾ।
ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಸ್ಸ, ವಸೀ ಹೋಮಿ ಮಹಾಮುನೇ॥
‘‘ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ
ಸಬ್ಬಾಸವಪರಿಕ್ಖೀಣಾ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ॥
‘‘ಅತ್ಥಧಮ್ಮನಿರುತ್ತೀಸು, ಪಟಿಭಾನೇ ತಥೇವ ಚ।
ಞಾಣಂ ಮೇ ವಿಮಲಂ ಸುದ್ಧಂ, ಪಭಾವೇನ ಮಹೇಸಿನೋ॥
‘‘ಚೀವರಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಞ್ಚ, ಪಚ್ಚಯಂ ಸಯನಾಸನಂ।
ಖಣೇನ ಉಪನಾಮೇನ್ತಿ, ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸಮನ್ತತೋ॥
‘‘ಜಿನೋ ತಮ್ಹಿ ಗುಣೇ ತುಟ್ಠೋ, ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪೇಸಿ ಮಂ।
ಅಗ್ಗಾ ಇದ್ಧಿಮತೀನನ್ತಿ
‘‘ಪರಿಚಿಣ್ಣೋ ಮಯಾ ಸತ್ಥಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನಂ।
ಓಹಿತೋ ಗರುಕೋ ಭಾರೋ, ಭವನೇತ್ತಿಸಮೂಹತಾ॥
‘‘ಯಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತಾ, ಅಗಾರಸ್ಮಾನಗಾರಿಯಂ।
ಸೋ ಮೇ ಅತ್ಥೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಕ್ಖಯೋ॥
‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ॰… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ॥
ಅಯಂ ಪನ ಥೇರೀ ಯದಾ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿನಗರದ್ವಾರೇ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕಾತುಂ ಕಣ್ಡಮ್ಬರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಉಪಗಞ್ಛಿ, ತದಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯದಿ ಭಗವಾ ಅನುಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿ। ಸತ್ಥಾ ಇದಂ ಕಾರಣಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ
೨೨೪.
‘‘ಉಭೋ ಮಾತಾ ಚ ಧೀತಾ ಚ, ಮಯಂ ಆಸುಂ ಸಪತ್ತಿಯೋ।
ತಸ್ಸಾ ಮೇ ಅಹು ಸಂವೇಗೋ, ಅಬ್ಭುತೋ ಲೋಮಹಂಸನೋ॥
೨೨೫.
‘‘ಧಿರತ್ಥು ಕಾಮಾ ಅಸುಚೀ, ದುಗ್ಗನ್ಧಾ ಬಹುಕಣ್ಟಕಾ।
ಯತ್ಥ ಮಾತಾ ಚ ಧೀತಾ ಚ, ಸಭರಿಯಾ ಮಯಂ ಅಹುಂ॥
೨೨೬.
‘‘ಕಾಮೇಸ್ವಾದೀನವಂ
ಸಾ ಪಬ್ಬಜಿಂ ರಾಜಗಹೇ, ಅಗಾರಸ್ಮಾನಗಾರಿಯ’’ನ್ತಿ॥ –
ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ।
ತತ್ಥ ಉಭೋ ಮಾತಾ ಚ ಧೀತಾ ಚ, ಮಯಂ ಆಸುಂ ಸಪತ್ತಿಯೋತಿ ಮಾತಾ ಚ ಧೀತಾ ಚಾತಿ ಉಭೋ ಮಯಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಪತ್ತಿಯೋ ಅಹುಮ್ಹ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ವಾಣಿಜಸ್ಸ ಭರಿಯಾಯ ಪಚ್ಚೂಸವೇಲಾಯಂ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಗಬ್ಭೋ ಸಣ್ಠಾಸಿ, ಸಾ ತಂ ನ ಅಞ್ಞಾಸಿ। ವಾಣಿಜೋ ‘‘ಉಭೋ ಮಾತಾ ಚ ಧೀತಾ ಚಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸಾ ಝಾನಸುಖೇನ ಫಲಸುಖೇನ ನಿಬ್ಬಾನಸುಖೇನ ಚ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತೀ ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸೀ’’ತಿ।
ತತ್ಥ ಅಸುಚೀತಿ ಕಿಲೇಸಾಸುಚಿಪಗ್ಘರಣೇನ ಅಸುಚೀ। ದುಗ್ಗನ್ಧಾತಿ ವಿಸಗನ್ಧವಾಯನೇನ ಪೂತಿಗನ್ಧಾ। ಬಹುಕಣ್ಟಕಾತಿ ವಿಸೂಯಿಕಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಸುಚರಿತವಿನಿವಿಜ್ಝನಟ್ಠೇನ ಬಹುವಿಧಕಿಲೇಸಕಣ್ಟಕಾ। ತಥಾ ಹಿ ತೇ ಸತ್ತಿಸೂಲೂಪಮಾ ಕಾಮಾತಿ ವುತ್ತಾ। ಯತ್ಥಾತಿ ಯೇಸು ಕಾಮೇಸು ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೇಸು। ಸಭರಿಯಾತಿ ಸಮಾನಭರಿಯಾ, ಸಪತ್ತಿಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
೨೨೭.
‘‘ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಜಾನಾಮಿ, ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಂ ವಿಸೋಧಿತಂ।
ಚೇತೋಪರಿಚ್ಚಞಾಣಞ್ಚ, ಸೋತಧಾತು ವಿಸೋಧಿತಾ॥
೨೨೮.
‘‘ಇದ್ಧೀಪಿ ಮೇ ಸಚ್ಛಿಕತಾ, ಪತ್ತೋ ಮೇ ಆಸವಕ್ಖಯೋ।
ಛಳಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನಂ’’॥
‘‘ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸ’’ನ್ತಿಆದಿಕಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಗತವಿಸೇಸಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಜಾತಾಯ ಚೇತೋಪರಿಚ್ಚಞಾಣನ್ತಿ ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಂ, ಸಚ್ಛಿಕತಂ, ಪತ್ತನ್ತಿ ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
೨೨೯.
‘‘ಇದ್ಧಿಯಾ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿತ್ವಾ, ಚತುರಸ್ಸಂ ರಥಂ ಅಹಂ।
ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಾದೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ಲೋಕನಾಥಸ್ಸ ತಾದಿನೋ’’ತಿ॥ –
ಅಯಂ ಗಾಥಾ ಯದಾ ಭಗವಾ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕಾತುಂ ಕಣ್ಡಮ್ಬರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ, ತದಾ ಅಯಂ ಥೇರೀ ಏವರೂಪಂ ರಥಂ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಗವಾ ‘‘ಅಹಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ ತಿತ್ಥಿಯಮದನಿಮ್ಮಥನಾಯ, ಅನುಜಾನಾಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ತಂ ಸದ್ಧಾಯ ವುತ್ತಾ। ತತ್ಥ ಇದ್ಧಿಯಾ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿತ್ವಾ, ಚತುರಸ್ಸಂ ರಥಂ ಅಹನ್ತಿ ಚತೂಹಿ ಅಸ್ಸೇಹಿ ಯೋಜಿತಂ ರಥಂ ಇದ್ಧಿಯಾ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
೨೩೦.
‘‘ಸುಪುಪ್ಫಿತಗ್ಗಂ
ನ
ತತ್ಥ ಸುಪುಪ್ಫಿತಗ್ಗನ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ಪುಪ್ಫಿತಅಗ್ಗಂ, ಅಗ್ಗತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬಫಾಲಿಪುಲ್ಲನ್ತೀ ಅತ್ಥೋ। ಪಾದಪನ್ತಿ ರುಕ್ಖಂ, ಇಧ ಪನ ಸಾಲರುಕ್ಖೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ಏಕಾ ತುವನ್ತಿ ಏಕಿಕಾ ತ್ವಂ ಇಧ ತಿಟ್ಠಸಿ। ನ ಚಾಪಿ ತೇ ದುತಿಯೋ ಅತ್ಥಿ ಕೋಚೀತಿ ತವ ಸಹಾಯಭೂತೋ ಆರಕ್ಖಕೋ ಕೋಚಿಪಿ ನತ್ಥಿ, ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ತುಯ್ಹಂ ದುತಿಯೋ ಕೋಚಿಪಿ ನತ್ಥಿ, ಅಸದಿಸರೂಪಾ ಏಕಿಕಾವ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಜನವಿವಿತ್ತೇ ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠಸಿ। ಬಾಲೇ ನ ತ್ವಂ ಭಾಯಸಿ ಧುತ್ತಕಾನನ್ತಿ ತರುಣಿಕೇ ತ್ವಂ ಧುತ್ತಪುರಿಸಾನಂ ಕಥಂ ನ ಭಾಯಸಿ, ಸಕಿಞ್ಚನಕಾರಿನೋ ಧುತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಇಮಂ ಕಿರ ಗಾಥಂ ಮಾರೋ ಏಕದಿವಸಂ ಥೇರಿಂ ಸುಪುಪ್ಫಿತೇ ಸಾಲವನೇ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಿವೇಕತೋ ವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತುಕಾಮೋ ವೀಮಂಸನ್ತೋ ಆಹ। ಅಥ ನಂ ಥೇರೀ ಸನ್ತಜ್ಜೇನ್ತೀ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವವಸೇನ –
೨೩೧.
‘‘ಸತಂ ಸಹಸ್ಸಾನಿಪಿ ಧುತ್ತಕಾನಂ, ಸಮಾಗತಾ ಏದಿಸಕಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ।
ಲೋಮಂ ನ ಇಞ್ಜೇ ನಪಿ ಸಮ್ಪವೇಧೇ, ಕಿಂ ಮೇ ತುವಂ ಮಾರ ಕರಿಸ್ಸಸೇಕೋ॥
೨೩೨.
‘‘ಏಸಾ ಅನ್ತರಧಾಯಾಮಿ, ಕುಚ್ಛಿಂ ವಾ ಪವಿಸಾಮಿ ತೇ।
ಭಮುಕನ್ತರೇ ತಿಟ್ಠಾಮಿ, ತಿಟ್ಠನ್ತಿಂ ಮಂ ನ ದಕ್ಖಸಿ॥
೨೩೩.
‘‘ಚಿತ್ತಮ್ಹಿ
ಛಳಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನಂ॥
೨೩೪.
‘‘ಸತ್ತಿಸೂಲೂಪಮಾ ಕಾಮಾ, ಖನ್ಧಾಸಂ ಅಧಿಕುಟ್ಟನಾ।
ಯಂ ತ್ವಂ ಕಾಮರತಿಂ ಬ್ರೂಸಿ, ಅರತೀ ದಾನಿ ಸಾ ಮಮ॥
೨೩೫.
‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಹತಾ ನನ್ದೀ, ತಮೋಖನ್ಧೋ ಪದಾಲಿತೋ।
ಏವಂ ಜಾನಾಹಿ ಪಾಪಿಮ, ನಿಹತೋ ತ್ವಮಸಿ ಅನ್ತಕಾ’’ತಿ॥ –
ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ।
ತತ್ಥ ಸತಂ ಸಹಸ್ಸಾನಿಪಿ ಧುತ್ತಕಾನಂ ಸಮಾಗತಾ ಏದಿಸಕಾ ಭವೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಯಾದಿಸಕೋ ತ್ವಂ ಏದಿಸಕಾ ಏವರೂಪಾ ಅನೇಕಸತಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾಪಿ ಧುತ್ತಕಾ ಸಮಾಗತಾ ಯದಿ ಭವೇಯ್ಯುಂ। ಲೋಮಂ ನ ಇಞ್ಜೇ ನಪಿ ಸಮ್ಪವೇಧೇತಿ ಲೋಮಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಇಞ್ಜೇಯ್ಯ ನ ಸಮ್ಪವೇಧೇಯ್ಯ। ಕಿಂ ಮೇ ತುವಂ ಮಾರ ಕರಿಸ್ಸಸೇಕೋತಿ ಮಾರ, ತ್ವಂ ಏಕಕೋವ ಮಯ್ಹಂ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಸಿ?
ಇದಾನಿ ಮಾರಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಕಿಞ್ಚಿಪಿ ಕಾತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಂಯೇವ ವಿಭಾವೇನ್ತೀ ‘‘ಏಸಾ ಅನ್ತರಧಾಯಾಮೀ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಮಾರ, ಏಸಾಹಂ ತವ ಪುರತೋ ಠಿತಾವ ಅನ್ತರಧಾಯಾಮಿ ಅದಸ್ಸನಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವ ತೇ ಕುಚ್ಛಿಂ ವಾ ಪವಿಸಾಮಿ, ಭಮುಕನ್ತರೇ ವಾ ತಿಟ್ಠಾಮಿ, ಏವಂ ತಿಟ್ಠನ್ತಿಞ್ಚ ಮಂ ತ್ವಂ ನ ಪಸ್ಸಸಿ।
ಕಸ್ಮಾತಿ ಚೇ? ಚಿತ್ತಮ್ಹಿ ವಸೀಭೂತಾಹಂ, ಇದ್ಧಿಪಾದಾ ಸುಭಾವಿತಾ, ಅಹಂ ಚಮ್ಹಿ ಮಾರ, ಮಯ್ಹಂ ಚಿತ್ತಂ ವಸೀಭಾವಪ್ಪತ್ತಂ, ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಇದ್ಧಿಪಾದಾ ಮಯಾ ಸುಟ್ಠು ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ, ತಸ್ಮಾ ಅಹಂ ಯಥಾವುತ್ತಾಯ ಇದ್ಧಿವಿಸಯತಾಯ ಪಹೋಮೀತಿ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಉತ್ತಾನಮೇವ।
ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ದ್ವಾದಸನಿಪಾತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।