೩. ತಿಕನಿಪಾತೋ
೧. ಅಪರಾಸಾಮಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ
ತಿಕನಿಪಾತೇ ಪಣ್ಣವೀಸತಿವಸ್ಸಾನೀತಿಆದಿಕಾ ಅಪರಾಯ ಸಾಮಾಯ ಥೇರಿಯಾ ಗಾಥಾ। ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನನ್ತೀ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಚನ್ದಭಾಗಾಯ ನದಿಯಾ ತೀರೇ ಕಿನ್ನರಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ಸಾ ತತ್ಥ ಕಿನ್ನರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕೀಳಾಪಸುತಾ ವಿಚರತಿ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸಾ ಕುಸಲಬೀಜರೋಪನತ್ಥಂ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ನದೀತೀರೇ ಚಙ್ಕಮಿ। ಸಾ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠಾ ಸಳಲಪುಪ್ಫಾನಿ ಆದಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ತೇಹಿ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಭಗವನ್ತಂ ಪೂಜೇಸಿ। ಸಾ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೀ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಕುಲಘರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ಸಾಮಾವತಿಯಾ ಸಹಾಯಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಮತಕಾಲೇ ಸಂವೇಗಜಾತಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಚಿತ್ತಸಮಾಧಾನಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಮಹಲ್ಲಿಕಾಕಾಲೇ ಸುಗತೋವಾದಂ ಲಭಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ॰ ಥೇರೀ ೨.೨.೨೨-೨೯) –
‘‘ಚನ್ದಭಾಗಾನದೀತೀರೇ, ಅಹೋಸಿಂ ಕಿನ್ನರೀ ತದಾ।
ಅದ್ದಸಾಹಂ ದೇವದೇವಂ, ಚಙ್ಕಮನ್ತಂ ನರಾಸಭಂ॥
‘‘ಓಚಿನಿತ್ವಾನ ಸಳಲಂ, ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಸ್ಸದಾಸಹಂ।
ಉಪಸಿಙ್ಘಿ ಮಹಾವೀರೋ, ಸಳಲಂ ದೇವಗನ್ಧಿಕಂ॥
‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ವಿಪಸ್ಸೀ ಲೋಕನಾಯಕೋ।
ಉಪಸಿಙ್ಘಿ ಮಹಾವೀರೋ, ಪೇಕ್ಖಮಾನಾಯ ಮೇ ತದಾ॥
‘‘ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾನ, ವನ್ದಿತ್ವಾ ದ್ವಿಪದುತ್ತಮಂ।
ಸಕಂ
‘‘ಏಕನವುತಿತೋ
ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಬುದ್ಧಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ॥
‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ॰… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ॥
ಅರಹತ್ತಂ
೩೯.
‘‘ಪಣ್ಣವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ, ಯತೋ ಪಬ್ಬಜಿತಾಯ ಮೇ।
ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ, ಸಮಂ ಲದ್ಧಂ ಕುದಾಚನಂ॥
೪೦.
‘‘ಅಲದ್ಧಾ ಚೇತಸೋ ಸನ್ತಿಂ, ಚಿತ್ತೇ ಅವಸವತ್ತಿನೀ।
ತತೋ ಸಂವೇಗಮಾಪಾದಿಂ, ಸರಿತ್ವಾ ಜಿನಸಾಸನಂ॥
೪೧.
‘‘ಬಹೂಹಿ ದುಕ್ಖಧಮ್ಮೇಹಿ, ಅಪ್ಪಮಾದರತಾಯ ಮೇ।
ತಣ್ಹಕ್ಖಯೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನಂ।
ಅಜ್ಜ ಮೇ ಸತ್ತಮೀ ರತ್ತಿ, ಯತೋ ತಣ್ಹಾ ವಿಸೋಸಿತಾ’’ತಿ॥ –
ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ।
ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸಮನ್ತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವೂಪಸಮಂ, ಚೇತೋಸಮಥಮಗ್ಗಫಲಸಮಾಧೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ತತೋತಿ ತಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತವಸಂ ವತ್ತೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥಭಾವತೋ। ಸಂವೇಗಮಾಪಾದಿನ್ತಿ ಸತ್ಥರಿ ಧರನ್ತೇಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತಕಿಚ್ಚಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ಪಚ್ಛಾ ಕಥಂ ಪಾಪಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಂವೇಗಂ ಞಾಣುತ್ರಾಸಂ ಆಪಜ್ಜಿಂ। ಸರಿತ್ವಾ ಜಿನಸಾಸನನ್ತಿ ಕಾಣಕಚ್ಛಪೋಪಮಾದಿಸತ್ಥುಓವಾದಂ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೫.೧೧೧೭; ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೨೫೨) ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ। ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ।
ಅಪರಾಸಾಮಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಉತ್ತಮಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ
ಚತುಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಞ್ಚಕ್ಖತ್ತುನ್ತಿಆದಿಕಾ ಉತ್ತಮಾಯ ಥೇರಿಯಾ ಗಾಥಾ। ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನನ್ತೀ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಬನ್ಧುಮತೀನಗರೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ॰ ಥೇರೀ ೨.೨.೧-೨೧) –
‘‘ನಗರೇ ಬನ್ಧುಮತಿಯಾ, ಬನ್ಧುಮಾ ನಾಮ ಖತ್ತಿಯೋ।
ದಿವಸೇ ಪುಣ್ಣಮಾಯ ಸೋ, ಉಪವಸಿ ಉಪೋಸಥಂ॥
‘‘ಅಹಂ ತೇನ ಸಮಯೇನ, ಕುಮ್ಭದಾಸೀ ಅಹಂ ತಹಿಂ।
ದಿಸ್ವಾ ಸರಾಜಕಂ ಸೇನಂ, ಏವಾಹಂ ಚಿನ್ತಯಿಂ ತದಾ॥
‘‘ರಾಜಾಪಿ ರಜ್ಜಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ, ಉಪವಸಿ ಉಪೋಸಥಂ।
ಸಫಲಂ ನೂನ ತಂ ಕಮ್ಮಂ, ಜನಕಾಯೋ ಪಮೋದಿತೋ॥
‘‘ಯೋನಿಸೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ, ದುಗ್ಗಚ್ಚಞ್ಚ ದಲಿದ್ದತಂ।
ಮಾನಸಂ ಸಮ್ಪಹಂಸಿತ್ವಾ, ಉಪವಸಿಂ ಉಪೋಸಥಂ॥
‘‘ಅಹಂ ಉಪೋಸಥಂ ಕತ್ವಾ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ।
ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಸುಕತೇನ, ತಾವತಿಂಸಮಗಚ್ಛಹಂ॥
‘‘ತತ್ಥ ಮೇ ಸುಕತಂ ಬ್ಯಮ್ಹಂ, ಉಬ್ಭಯೋಜನಮುಗ್ಗತಂ।
ಕೂಟಾಗಾರವರೂಪೇತಂ, ಮಹಾಸನಸುಭೂಸಿತಂ॥
‘‘ಅಚ್ಛರಾ
ಅಞ್ಞೇ ದೇವೇ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ, ಅತಿರೋಚಾಮಿ ಸಬ್ಬದಾ॥
‘‘ಚತುಸಟ್ಠಿದೇವರಾಜೂನಂ, ಮಹೇಸಿತ್ತಮಕಾರಯಿಂ।
ತೇಸಟ್ಠಿಚಕ್ಕವತ್ತೀನಂ, ಮಹೇಸಿತ್ತಮಕಾರಯಿಂ॥
‘‘ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾ ಹುತ್ವಾನ, ಭವೇಸು ಸಂಸರಾಮಹಂ।
ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪವರಾ ಹೋಮಿ, ಉಪೋಸಥಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ॥
‘‘ಹತ್ಥಿಯಾನಂ
ಲಭಾಮಿ ಸಬ್ಬಮೇವೇತಂ, ಉಪೋಸಥಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ॥
‘‘ಸೋಣ್ಣಮಯಂ ರೂಪಿಮಯಂ, ಅಥೋಪಿ ಫಲಿಕಾಮಯಂ।
ಲೋಹಿತಙ್ಗಮಯಞ್ಚೇವ, ಸಬ್ಬಂ ಪಟಿಲಭಾಮಹಂ॥
‘‘ಕೋಸೇಯ್ಯಕಮ್ಬಲಿಯಾನಿ, ಖೋಮಕಪ್ಪಾಸಿಕಾನಿ ಚ।
ಮಹಗ್ಘಾನಿ ಚ ವತ್ಥಾನಿ, ಸಬ್ಬಂ ಪಟಿಲಭಾಮಹಂ॥
‘‘ಅನ್ನಂ ಪಾನಂ ಖಾದನೀಯಂ, ವತ್ಥಸೇನಾಸನಾನಿ ಚ।
ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಪಟಿಲಭೇ, ಉಪೋಸಥಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ॥
‘‘ವರಗನ್ಧಞ್ಚ ಮಾಲಞ್ಚ, ಚುಣ್ಣಕಞ್ಚ ವಿಲೇಪನಂ।
ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಪಟಿಲಭೇ, ಉಪೋಸಥಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ॥
‘‘ಕೂಟಾಗಾರಞ್ಚ ಪಾಸಾದಂ, ಮಣ್ಡಪಂ ಹಮ್ಮಿಯಂ ಗುಹಂ।
ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಪಟಿಲಭೇ, ಉಪೋಸಥಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ॥
‘‘ಜಾತಿಯಾ ಸತ್ತವಸ್ಸಾಹಂ, ಪಬ್ಬಜಿಂ ಅನಗಾರಿಯಂ।
ಅಡ್ಢಮಾಸೇ ಅಸಮ್ಪತ್ತೇ, ಅರಹತ್ತಮಪಾಪುಣಿಂ॥
‘‘ಕಿಲೇಸಾ
ಸಬ್ಬಾಸವಪರಿಕ್ಖೀಣಾ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ॥
‘‘ಏಕನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಕಮ್ಮಮಕರಿಂ ತದಾ।
ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಉಪೋಸಥಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ॥
‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ॰… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ॥
ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಉದಾನವಸೇನ –
೪೨.
‘‘ಚತುಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಞ್ಚಕ್ಖತ್ತುಂ, ವಿಹಾರಾ ಉಪನಿಕ್ಖಮಿಂ।
ಅಲದ್ಧಾ ಚೇತಸೋ ಸನ್ತಿಂ, ಚಿತ್ತೇ ಅವಸವತ್ತಿನೀ॥
೪೩.
‘‘ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಉಪಾಗಚ್ಛಿಂ, ಯಾ ಮೇ ಸದ್ಧಾಯಿಕಾ ಅಹು।
ಸಾ ಮೇ ಧಮ್ಮಮದೇಸೇಸಿ, ಖನ್ಧಾಯತನಧಾತುಯೋ॥
೪೪.
‘‘ತಸ್ಸಾ
ಸತ್ತಾಹಂ ಏಕಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ, ನಿಸೀದಿಂ ಪೀತಿಸುಖಸಮಪ್ಪಿತಾ।
ಅಟ್ಠಮಿಯಾ ಪಾದೇ ಪಸಾರೇಸಿಂ, ತಮೋಖನ್ಧಂ ಪದಾಲಿಯಾ’’ತಿ॥ –
ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ।
ತತ್ಥ ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಉಪಾಗಚ್ಛಿಂ , ಯಾ ಮೇ ಸದ್ಧಾಯಿಕಾ ಅಹೂತಿ ಯಾ ಮಯಾ ಸದ್ಧಾತಬ್ಬಾ ಸದ್ಧೇಯ್ಯವಚನಾ ಅಹೋಸಿ, ತಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಸಾಹಂ ಉಪಗಚ್ಛಿಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂ, ಪಟಾಚಾರಾಥೇರಿಂ ಸದ್ಧಾಯ ವದತಿ। ‘‘ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಉಪಗಚ್ಛಿ, ಯಾ ಮೇ ಸಾಧಯಿಕಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ಸಾ ಪಟಾಚಾರಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಮಂ ಉಪಗಚ್ಛಿ, ಯಾ ಮಯ್ಹಂ ಸದತ್ಥಸ್ಸ ಸಾಧಿಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಾ ಮೇ ಧಮ್ಮಮದೇಸೇಸಿ, ಖನ್ಧಾಯತನಧಾತುಯೋತಿ ಸಾ ಪಟಾಚಾರಾ ಥೇರೀ ‘‘ಇಮೇ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ, ಇಮಾನಿ ದ್ವಾದಸಾಯತನಾನಿ, ಇಮಾ ಅಟ್ಠಾರಸ ಧಾತುಯೋ’’ತಿ ಖನ್ಧಾದಿಕೇ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೀ ಮಯ್ಹಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ।
ತಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಿತ್ವಾನಾತಿ ತಸ್ಸಾ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪ್ಪತ್ತಾಯ ಥೇರಿಯಾ ಸನ್ತಿಕೇ ಖನ್ಧಾದಿವಿಭಾಗಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ದೇಸಿತಸಣ್ಹಸುಖುಮವಿಪಸ್ಸನಾಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ। ಯಥಾ ಮಂ ಅನುಸಾಸಿ ಸಾತಿ ಸಾ ಥೇರೀ ಯಥಾ ಮಂ ಅನುಸಾಸಿ ಓವದಿ, ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೀ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇತ್ವಾಪಿ ಸತ್ತಾಹಂ ಏಕಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿಂ। ಕಥಂ? ಪೀತಿಸುಖಸಮಪ್ಪಿತಾತಿ ಝಾನಮಯೇನ ಪೀತಿಸುಖೇನ ಸಮಙ್ಗೀಭೂತಾ। ಅಟ್ಠಮಿಯಾ ಪಾದೇ ಪಸಾರೇಸಿಂ, ತಮೋಖನ್ಧಂ ಪದಾಲಿಯಾತಿ ಅನವಸೇಸಂ ಮೋಹಕ್ಖನ್ಧಂ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನ ಪದಾಲೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಮೇ ದಿವಸೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಭಿನ್ದನ್ತೀ ಪಾದೇ ಪಸಾರೇಸಿಂ। ಇದಮೇವ ಚಸ್ಸಾ ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣಂ ಅಹೋಸಿ।
ಉತ್ತಮಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಅಪರಾ ಉತ್ತಮಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ
ಯೇ ಇಮೇ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾತಿಆದಿಕಾ ಅಪರಾಯ ಉತ್ತಮಾಯ ಥೇರಿಯಾ ಗಾಥಾ। ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನನ್ತೀ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಬನ್ಧುಮತೀನಗರೇ ಕುಲದಾಸೀ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ಸಾ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥು ಸಾವಕಂ ಏಕಂ ಖೀಣಾಸವತ್ಥೇರಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸಾ ತೀಣಿ ಮೋದಕಾನಿ ಅದಾಸಿ। ಸಾ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ॰ ಥೇರೀ ೨.೨.೩೦-೩೬) –
‘‘ನಗರೇ ಬನ್ಧುಮತಿಯಾ, ಕುಮ್ಭದಾಸೀ ಅಹೋಸಹಂ।
ಮಮ ಭಾಗಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಗಚ್ಛಂ ಉದಕಹಾರಿಕಾ॥
‘‘ಪನ್ಥಮ್ಹಿ ಸಮಣಂ ದಿಸ್ವಾ, ಸನ್ತಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಹಿತಂ।
ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಸುಮನಾ, ಮೋದಕೇ ತೀಣಿದಾಸಹಂ॥
‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಸುಕತೇನ, ಚೇತನಾಪಣಿಧೀಹಿ ಚ।
ಏಕನವುತಿಕಪ್ಪಾನಿ, ವಿನಿಪಾತಂ ನ ಗಚ್ಛಹಂ॥
‘‘ಸಮ್ಪತ್ತಿ
ಮೋದಕೇ ತೀಣಿ ದತ್ವಾನ, ಪತ್ತಾಹಂ ಅಚಲಂ ಪದಂ॥
‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ॰… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ॥
ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಉದಾನವಸೇನ –
೪೫.
‘‘ಯೇ ಇಮೇ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ, ಮಗ್ಗಾ ನಿಬ್ಬಾನಪತ್ತಿಯಾ।
ಭಾವಿತಾ ತೇ ಮಯಾ ಸಬ್ಬೇ, ಯಥಾ ಬುದ್ಧೇನ ದೇಸಿತಾ॥
೪೬.
‘‘ಸುಞ್ಞತಸ್ಸಾನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ, ಲಾಭಿನೀಹಂ ಯದಿಚ್ಛಕಂ।
ಓರಸಾ ಧೀತಾ ಬುದ್ಧಸ್ಸ, ನಿಬ್ಬಾನಾಭಿರತಾ ಸದಾ॥
೪೭.
‘‘ಸಬ್ಬೇ ಕಾಮಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾ, ಯೇ ದಿಬ್ಬಾ ಯೇ ಚ ಮಾನುಸಾ।
ವಿಕ್ಖೀಣೋ ಜಾತಿಸಂಸಾರೋ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ’’ತಿ॥ –
ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ।
ತತ್ಥ ಸುಞ್ಞತಸ್ಸಾನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ, ಲಾಭಿನೀಹಂ ಯದಿಚ್ಛಕನ್ತಿ ಸುಞ್ಞತಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಅನಿಮಿತ್ತಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಅಹಂ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಲಾಭಿನೀ, ತತ್ಥ ಯಂ ಯಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಂ ಇಚ್ಛಾಮಿ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಯದಾ ಯದಾ, ತಂ ತಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ತದಾ ತದಾ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ
ಯೇ ದಿಬ್ಬಾ ಯೇ ಚ ಮಾನುಸಾತಿ ಯೇ ದೇವಲೋಕಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಯೇ ಚ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ವತ್ಥುಕಾಮಾ, ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನೇನ ಮಯಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಉಚ್ಛಿನ್ನಾ, ಅಪರಿಭೋಗಾರಹಾ ಕತಾ
ಅಪರಾ ಉತ್ತಮಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ದನ್ತಿಕಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ
ದಿವಾವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮಾತಿಆದಿಕಾ ದನ್ತಿಕಾಯ ಥೇರಿಯಾ ಗಾಥಾ। ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನನ್ತೀ ಬುದ್ಧಸುಞ್ಞಕಾಲೇ ಚನ್ದಭಾಗಾಯ ನದಿಯಾ ತೀರೇ ಕಿನ್ನರಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ಸಾ ಏಕದಿವಸಂ ಕಿನ್ನರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕೀಳನ್ತೀ ವಿಚರಮಾನಾ ಅದ್ದಸ ಅಞ್ಞತರಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ನಿಸಿನ್ನಂ। ದಿಸ್ವಾನ ಪಸನ್ನಮಾನಸಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಾಲಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜಂ ಕತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಸಾ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೀ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಪುರೋಹಿತಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಜೇತವನಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮಿಯಾ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಸಮಾನಾ ಏಕದಿವಸಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಹತ್ಥಾರೋಹಕಸ್ಸ ಅಭಿರುಹನತ್ಥಾಯ ಪಾದಂ ಪಸಾರೇನ್ತಂ ಹತ್ಥಿಂ ದಿಸ್ವಾ ತದೇವ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ॰ ಥೇರೀ ೨.೨.೮೬-೯೬) –
‘‘ಚನ್ದಭಾಗಾನದೀತೀರೇ
ಅದ್ದಸಂ ವಿರಜಂ ಬುದ್ಧಂ, ಸಯಮ್ಭುಂ ಅಪರಾಜಿತಂ॥
‘‘ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ
ಸಾಲಮಾಲಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಸಯಮ್ಭುಂ ಅಭಿಪೂಜಯಿಂ॥
‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಸುಕತೇನ, ಚೇತನಾಪಣಿಧೀಹಿ ಚ।
ಜಹಿತ್ವಾ ಕಿನ್ನರೀದೇಹಂ, ತಾವತಿಂಸಮಗಚ್ಛಹಂ॥
‘‘ಛತ್ತಿಂಸದೇವರಾಜೂನಂ, ಮಹೇಸಿತ್ತಮಕಾರಯಿಂ।
ಮನಸಾ ಪತ್ಥಿತಂ ಮಯ್ಹಂ, ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ ಯಥಿಚ್ಛಿತಂ॥
‘‘ದಸನ್ನಂ
ಓಚಿತತ್ತಾವ ಹುತ್ವಾನ, ಸಂಸರಾಮಿ ಭವೇಸ್ವಹಂ॥
‘‘ಕುಸಲಂ ವಿಜ್ಜತೇ ಮಯ್ಹಂ, ಪಬ್ಬಜಿಂ ಅನಗಾರಿಯಂ।
ಪೂಜಾರಹಾ ಅಹಂ ಅಜ್ಜ, ಸಕ್ಯಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಾಸನೇ॥
‘‘ವಿಸುದ್ಧಮನಸಾ ಅಜ್ಜ, ಅಪೇತಮನಪಾಪಿಕಾ।
ಸಬ್ಬಾಸವಪರಿಕ್ಖೀಣಾ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ॥
‘‘ಚತುನ್ನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಬುದ್ಧಮಭಿಪೂಜಯಿಂ।
ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಸಾಲಮಾಲಾಯಿದಂ ಫಲಂ॥
‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ॰… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ॥
ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಜಾತಾ ಉದಾನವಸೇನ –
೪೮.
‘‘ದಿವಾವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ, ಗಿಜ್ಝಕೂಟಮ್ಹಿ ಪಬ್ಬತೇ।
ನಾಗಂ ಓಗಾಹಮುತ್ತಿಣ್ಣಂ, ನದೀತೀರಮ್ಹಿ ಅದ್ದಸಂ॥
೪೯.
‘‘ಪುರಿಸೋ ಅಙ್ಕುಸಮಾದಾಯ, ‘ದೇಹಿ ಪಾದ’ನ್ತಿ ಯಾಚತಿ।
ನಾಗೋ ಪಸಾರಯೀ ಪಾದಂ, ಪುರಿಸೋ ನಾಗಮಾರುಹಿ॥
೫೦.
‘‘ದಿಸ್ವಾ ಅದನ್ತಂ ದಮಿತಂ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಸಂ ಗತಂ।
ತತೋ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧೇಸಿಂ, ಖಲು ತಾಯ ವನಂ ಗತಾ’’ತಿ॥ – ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ।
ತತ್ಥ ನಾಗಂ ಓಗಾಹಮುತ್ತಿಣ್ಣನ್ತಿ ಹತ್ಥಿನಾಗಂ ನದಿಯಂ ಓಗಾಹಂ ಕತ್ವಾ ಓಗಯ್ಹ ತತೋ ಉತ್ತಿಣ್ಣಂ। ‘‘ಓಗಯ್ಹ ಮುತ್ತಿಣ್ಣ’’ನ್ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ। ಮ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ। ನದೀತೀರಮ್ಹಿ ಅದ್ದಸನ್ತಿ ಚನ್ದಭಾಗಾಯ ನದಿಯಾ ತೀರೇ ಅಪಸ್ಸಿಂ।
ಕಿಂ ಕರೋನ್ತನ್ತಿ ಚೇತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪುರಿಸೋ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ‘ದೇಹಿ ಪಾದ’ನ್ತಿ ಯಾಚತೀತಿ ‘‘ಪಾದಂ
ದಿಸ್ವಾ ಅದನ್ತಂ ದಮಿತನ್ತಿ ಪಕತಿಯಾ ಪುಬ್ಬೇ ಅದನ್ತಂ ಇದಾನಿ ಹತ್ಥಾಚರಿಯೇನ ಹತ್ಥಿಸಿಕ್ಖಾಯ ದಮಿತದಮಥಂ ಉಪಗಮಿತಂ। ಕೀದಿಸಂ ದಮಿತಂ? ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಸಂ ಗತಂ ಯಂ ಯಂ ಮನುಸ್ಸಾ ಆಣಾಪೇನ್ತಿ, ತಂ ತಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ತತೋ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧೇಸಿಂ, ಖಲು ತಾಯ ವನಂ ಗತಾತಿ ಖಲೂತಿ ಅವಧಾರಣತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ। ತತೋ ಹತ್ಥಿದಸ್ಸನತೋ ಪಚ್ಛಾ, ತಾಯ ಹತ್ಥಿನೋ ಕಿರಿಯಾಯ ಹೇತುಭೂತಾಯ, ವನಂ ಅರಞ್ಞಂ ಗತಾ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧೇಸಿಂಯೇವ। ಕಥಂ? ‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ನಾಮ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೋ ಹತ್ಥೀ ಹತ್ಥಿದಮಕಸ್ಸ ವಸೇನ ದಮಥಂ ಗತೋ, ಕಸ್ಮಾ ಮನುಸ್ಸಭೂತಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಪುರಿಸದಮಕಸ್ಸ ಸತ್ಥು ವಸೇನ ದಮಥಂ ನ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಂವೇಗಜಾತಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಸಮಾಧಿನಾ ಮಮ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧೇಸಿಂ ಅಚ್ಚನ್ತಸಮಾಧಾನೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ಕಿಲೇಸೇ ಖೇಪೇಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ದನ್ತಿಕಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಉಬ್ಬಿರಿಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ
ಅಮ್ಮ, ಜೀವಾತಿಆದಿಕಾ ಉಬ್ಬಿರಿಯಾ ಥೇರಿಯಾ ಗಾಥಾ। ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನನ್ತೀ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತಾ ಏಕದಿವಸಂ ಮಾತಾಪಿತೂಸು ಮಙ್ಗಲಂ ಅನುಭವಿತುಂ ಗೇಹನ್ತರಗತೇಸು ಅದುತಿಯಾ ಸಯಂ ಗೇಹೇ ಓಹೀನಾ ಉಪಕಟ್ಠಾಯ ವೇಲಾಯ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಂ ಏಕಂ ಖೀಣಾಸವತ್ಥೇರಂ ಗೇಹದ್ವಾರಸಮೀಪೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಂ ದಾತುಕಾಮಾ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಧ ಪವಿಸಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಥೇರೇ ಗೇಹಂ ಪವಿಟ್ಠೇ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ಥೇರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಗೋನಕಾದೀಹಿ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ। ನಿಸೀದಿ ಥೇರೋ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಉಬ್ಬಿರೀತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾ ಅಭಿರೂಪಾ ದಸ್ಸನೀಯಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ ಅಹೋಸಿ। ಸಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ಕೋಸಲರಞ್ಞಾ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹಂ ನೀತಾ, ಕತಿಪಯಸಂವಚ್ಛರಾತಿಕ್ಕಮೇನ ಏಕಂ ಧೀತರಂ ಲಭಿ। ತಸ್ಸಾ ಜೀವನ್ತೀತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು
೫೧.
‘‘ಅಮ್ಮ ಜೀವಾತಿ ವನಮ್ಹಿ ಕನ್ದಸಿ, ಅತ್ತಾನಂ ಅಧಿಗಚ್ಛ ಉಬ್ಬಿರಿ।
ಚುಲ್ಲಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಸಬ್ಬಾ ಜೀವಸನಾಮಿಕಾ।
ಏತಮ್ಹಾಳಾಹನೇ ದಡ್ಢಾ, ತಾಸಂ ಕಮನುಸೋಚಸೀ’’ತಿ॥ – ಸಉಪಡ್ಢಗಾಥಮಾಹ।
ತತ್ಥ, ಅಮ್ಮ, ಜೀವಾತಿ ಮಾತುಪಚಾರನಾಮೇನ ಧೀತುಯಾ ಆಲಪನಂ, ಇದಞ್ಚಸ್ಸಾ ವಿಪ್ಪಲಪನಾಕಾರದಸ್ಸನಂ। ವನಮ್ಹಿ ಕನ್ದಸೀತಿ ವನಮಜ್ಝೇ ಪರಿದೇವಸಿ। ಅತ್ತಾನಂ ಅಧಿಗಚ್ಛ ಉಬ್ಬಿರೀತಿ ಉಬ್ಬಿರಿ ತವ ಅತ್ತಾನಮೇವ ತಾವ ಬುಜ್ಝಸ್ಸು ಯಾಥಾವತೋ ಜಾನಾಹಿ। ಚುಲ್ಲಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಚತುರಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸಾನಿ। ಸಬ್ಬಾ ಜೀವಸನಾಮಿಕಾತಿ ತಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಜೀವನ್ತಿ, ಯಾ ಸಮಾನನಾಮಿಕಾ। ಏತಮ್ಹಾಳಾಹನೇ ದಡ್ಢಾತಿ ಏತಮ್ಹಿ ಸುಸಾನೇ ಝಾಪಿತಾ। ತಾಸಂ ಕಮನುಸೋಚಸೀತಿ ತಾಸು ಜೀವನ್ತೀನಾಮಾಸು ಚತುರಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾಸು ಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ತ್ವಂ ಅನುಸೋಚಸಿ ಅನುಸೋಕಂ ಆಪಜ್ಜಸೀತಿ ಏವಂ ಸತ್ಥಾರಾ ಧಮ್ಮೇ ದೇಸಿತೇ ದೇಸನಾನುಸಾರೇನ ಞಾಣಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ॰ ಥೇರೀ ೨.೨.೩೭-೬೦) –
‘‘ನಗರೇ ಹಂಸವತಿಯಾ, ಅಹೋಸಿಂ ಬಾಲಿಕಾ ತದಾ।
ಮಾತಾ ಚ ಮೇ ಪಿತಾ ಚೇವ, ಕಮ್ಮನ್ತಂ ಅಗಮಂಸು ತೇ॥
‘‘ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಮ್ಹಿ
ವೀಥಿಯಾ ಅನುಗಚ್ಛನ್ತಂ, ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇಸಹಂ॥
‘‘ಗೋನಕಾವಿಕತಿಕಾಹಿ, ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಮಮಾಸನಂ।
ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ಸುಮನಾ, ಇದಂ ವಚನಮಬ್ರವಿಂ॥
‘‘ಸನ್ತತ್ತಾ
ಮಾಲುತಾ ಚ ನ ವಾಯನ್ತಿ, ಕಾಲೋ ಚೇವೇತ್ಥ ಮೇಹಿತಿ॥
‘‘ಪಞ್ಞತ್ತಮಾಸನಮಿದಂ, ತವತ್ಥಾಯ ಮಹಾಮುನಿ।
ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯ, ನಿಸೀದ ಮಮ ಆಸನೇ॥
‘‘ನಿಸೀದಿ ತತ್ಥ ಸಮಣೋ, ಸುದನ್ತೋ ಸುದ್ಧಮಾನಸೋ।
ತಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಯಥಾರನ್ಧಂ ಅದಾಸಹಂ॥
‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಸುಕತೇನ, ಚೇತನಾಪಣಿಧೀಹಿ ಚ।
ಜಹಿತ್ವಾ ಮಾನುಸಂ ದೇಹಂ, ತಾವತಿಂಸಮಗಚ್ಛಹಂ॥
‘‘ತತ್ಥ ಮೇ ಸುಕತಂ ಬ್ಯಮ್ಹಂ, ಆಸನೇನ ಸುನಿಮ್ಮಿತಂ।
ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಮುಬ್ಬೇಧಂ, ತಿಂಸಯೋಜನವಿತ್ಥತಂ॥
‘‘ಸೋಣ್ಣಮಯಾ ಮಣಿಮಯಾ, ಅಥೋಪಿ ಫಲಿಕಾಮಯಾ।
ಲೋಹಿತಙ್ಗಮಯಾ ಚೇವ, ಪಲ್ಲಙ್ಕಾ ವಿವಿಧಾ ಮಮ॥
‘‘ತೂಲಿಕಾವಿಕತಿಕಾಹಿ, ಕಟ್ಟಿಸ್ಸಚಿತ್ತಕಾಹಿ ಚ।
ಉದ್ಧಏಕನ್ತಲೋಮೀ ಚ, ಪಲ್ಲಙ್ಕಾ ಮೇ ಸುಸಣ್ಠಿತಾ॥
‘‘ಯದಾ ಇಚ್ಛಾಮಿ ಗಮನಂ, ಹಾಸಖಿಡ್ಡಸಮಪ್ಪಿತಾ।
ಸಹ ಪಲ್ಲಙ್ಕಸೇಟ್ಠೇನ, ಗಚ್ಛಾಮಿ ಮಮ ಪತ್ಥಿತಂ॥
‘‘ಅಸೀತಿದೇವರಾಜೂನಂ, ಮಹೇಸಿತ್ತಮಕಾರಯಿಂ।
ಸತ್ತತಿಚಕ್ಕವತ್ತೀನಂ, ಮಹೇಸಿತ್ತಮಕಾರಯಿಂ॥
‘‘ಭವಾಭವೇ
ಭೋಗೇ ಮೇ ಊನತಾ ನತ್ಥಿ, ಏಕಾಸನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ॥
‘‘ದುವೇ ಭವೇ ಸಂಸರಾಮಿ, ದೇವತ್ತೇ ಅಥ ಮಾನುಸೇ।
ಅಞ್ಞೇ ಭವೇ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಏಕಾಸನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ॥
‘‘ದುವೇ
ಉಚ್ಚಾಕುಲೀನಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ, ಏಕಾಸನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ॥
‘‘ದೋಮನಸ್ಸಂ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಚಿತ್ತಸನ್ತಾಪನಂ ಮಮ।
ವೇವಣ್ಣಿಯಂ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಏಕಾಸನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ॥
‘‘ಧಾತಿಯೋ ಮಂ ಉಪಟ್ಠನ್ತಿ, ಖುಜ್ಜಾ ಚೇಲಾಪಿಕಾ ಬಹೂ।
ಅಙ್ಕೇನ ಅಙ್ಕಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಏಕಾಸನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ॥
‘‘ಅಞ್ಞಾ ನ್ಹಾಪೇನ್ತಿ ಭೋಜೇನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಾ ರಮೇನ್ತಿ ಮಂ ಸದಾ।
ಅಞ್ಞಾ ಗನ್ಧಂ ವಿಲಿಮ್ಪನ್ತಿ, ಏಕಾಸನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ॥
‘‘ಮಣ್ಡಪೇ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ವಾ, ಸುಞ್ಞಾಗಾರೇ ವಸನ್ತಿಯಾ।
ಮಮ ಸಙ್ಕಪ್ಪಮಞ್ಞಾಯ, ಪಲ್ಲಙ್ಕೋ ಉಪತಿಟ್ಠತಿ॥
‘‘ಅಯಂ ಪಚ್ಛಿಮಕೋ ಮಯ್ಹಂ, ಚರಿಮೋ ವತ್ತತೇ ಭವೋ।
ಅಜ್ಜಾಪಿ ರಜ್ಜಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ, ಪಬ್ಬಜಿಂ ಅನಗಾರಿಯಂ॥
‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ದಾನಮದದಿಂ ತದಾ।
ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಏಕಾಸನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ॥
‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ॰… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ॥
ಅರಹತ್ತೇ ಪನ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಅತ್ತನಾ ಅಧಿಗತವಿಸೇಸಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೀ –
೫೨.
‘‘ಅಬ್ಬಹೀ ತವ ಮೇ ಸಲ್ಲಂ, ದುದ್ದಸಂ ಹದಯಸ್ಸಿತಂ।
ಯಂ ಮೇ ಸೋಕಪರೇತಾಯ, ಧೀತುಸೋಕಂ ಬ್ಯಪಾನುದಿ॥
೫೩.
‘‘ಸಾಜ್ಜ
ಬುದ್ಧಂ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಸಙ್ಘಞ್ಚ, ಉಪೇಮಿ ಸರಣಂ ಮುನಿ’’ನ್ತಿ॥ –
ಇಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ।
ತತ್ಥ ಅಬ್ಬಹೀ ವತ ಮೇ ಸಲ್ಲಂ, ದುದ್ದಸಂ ಹದಯಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಅನುಪಚಿತಕುಸಲಸಮ್ಭಾರೇಹಿ ಯಾಥಾವತೋ ದುದ್ದಸಂ ಮಮ ಚಿತ್ತಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ಪೀಳಾಜನನತೋ ದುನ್ನೀಹರಣತೋ ಅನ್ತೋ ತುದನತೋ ಚ ‘‘ಸಲ್ಲ’’ನ್ತಿ ಅಬ್ಬಹೀ ವತ ನೀಹರಿ ವತ। ಯಂ ಮೇ ಸೋಕಪರೇತಾಯಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸೋಕೇನ ಅಭಿಭೂತಾಯ ಮಯ್ಹಂ ಧೀತುಸೋಕಂ ಬ್ಯಪಾನುದಿ ಅನವಸೇಸತೋ ನೀಹರಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಬ್ಬಹೀ ವತ ಮೇ ಸಲ್ಲನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।
ಸಾಜ್ಜ ಅಬ್ಬೂಳ್ಹಸಲ್ಲಾಹನ್ತಿ ಸಾ ಅಹಂ ಅಜ್ಜ ಸಬ್ಬಸೋ ಉದ್ಧಟತಣ್ಹಾಸಲ್ಲಾ ತತೋ ಏವ ನಿಚ್ಛಾತಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಾ। ಮುನಿನ್ತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಂ ತದುಪದೇಸಿತಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನಪಭೇದಂ ನವವಿಧಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಞ್ಚ, ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ಅಟ್ಠಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಸಮೂಹಸಙ್ಖಾತಂ ಸಙ್ಘಞ್ಚ, ಅನುತ್ತರೇಹಿ ತೇಹಿ ಯೋಜನತೋ ಸಕಲವಟ್ಟದುಕ್ಖವಿನಾಸನತೋ ಚ ಸರಣಂ ತಾಣಂ ಲೇಣಂ ಪರಾಯಣನ್ತಿ, ಉಪೇಮಿ ಉಪಗಚ್ಛಾಮಿ ಬುಜ್ಝಾಮಿ ಸೇವಾಮಿ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಉಬ್ಬಿರಿಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಸುಕ್ಕಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ
ಕಿಂಮೇ ಕತಾ ರಾಜಗಹೇತಿಆದಿಕಾ ಸುಕ್ಕಾಯ ಥೇರಿಯಾ ಗಾಥಾ। ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನನ್ತೀ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಬನ್ಧುಮತೀನಗರೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತಾ ಉಪಾಸಿಕಾಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಬಹುಸ್ಸುತಾ ಧಮ್ಮಧರಾ ಪಟಿಭಾನವತೀ ಅಹೋಸಿ। ಸಾ ತತ್ಥ ಬಹೂನಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿತ್ವಾ ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲಕಿರಿಯಮೇವ ಕತ್ವಾ ತುಸಿತೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ತಥಾ ಸಿಖಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ, ವೇಸ್ಸಭುಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇತಿ ಏವಂ ತಿಣ್ಣಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾಸನೇ ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಿತ್ವಾ ಬಹುಸ್ಸುತಾ ಧಮ್ಮಧರಾ ಅಹೋಸಿ, ತಥಾ ಕಕುಸನ್ಧಸ್ಸ, ಕೋಣಾಗಮನಸ್ಸ, ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಚ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಸುದ್ಧಸೀಲಾ ಬಹುಸ್ಸುತಾ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಾ ಅಹೋಸಿ।
ಏವಂ ಸುಕ್ಕಾತಿಸ್ಸಾ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ। ಸಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತಾ ಸತ್ಥು ರಾಜಗಹಪವೇಸನೇ ಲದ್ಧಪ್ಪಸಾದಾ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ॰ ಥೇರೀ ೨.೪.೧೧೧-೧೪೨) –
‘‘ಏಕನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ವಿಪಸ್ಸೀ ನಾಮ ನಾಯಕೋ।
ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ಚಾರುದಸ್ಸನೋ, ಸಬ್ಬಧಮ್ಮವಿಪಸ್ಸಕೋ॥
‘‘ತದಾಹಂ ಬನ್ಧುಮತಿಯಂ, ಜಾತಾ ಅಞ್ಞತರೇ ಕುಲೇ।
ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾನ ಮುನಿನೋ, ಪಬ್ಬಜಿಂ ಅನಗಾರಿಯಂ॥
‘‘ಬಹುಸ್ಸುತಾ ಧಮ್ಮಧರಾ, ಪಟಿಭಾನವತೀ ತಥಾ।
ವಿಚಿತ್ತಕಥಿಕಾ ಚಾಪಿ, ಜಿನಸಾಸನಕಾರಿಕಾ॥
‘‘ತದಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕತ್ವಾ, ಹಿತಾಯ ಜನತಂ ಬಹುಂ।
ತತೋ ಚುತಾಹಂ ತುಸಿತಂ, ಉಪಪನ್ನಾ ಯಸಸ್ಸಿನೀ॥
‘‘ಏಕತ್ತಿಂಸೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಸಿಖೀ ವಿಯ ಸಿಖೀ ಜಿನೋ।
ತಪನ್ತೋ ಯಸಸಾ ಲೋಕೇ, ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ವದತಂ ವರೋ॥
‘‘ತದಾಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾನ, ಬುದ್ಧಸಾಸನಕೋವಿದಾ।
ಜೋತೇತ್ವಾ ಜಿನವಾಕ್ಯಾನಿ, ತತೋಪಿ ತಿದಿವಂ ಗತಾ॥
‘‘ಏಕತ್ತಿಂಸೇವ ಕಪ್ಪಮ್ಹಿ, ವೇಸ್ಸಭೂ ನಾಮ ನಾಯಕೋ।
ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ಥ ಮಹಾಞಾಣೀ, ತದಾಪಿ ಚ ತಥೇವಹಂ॥
‘‘ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ
ಗನ್ತ್ವಾ ಮರುಪುರಂ ರಮ್ಮಂ, ಅನುಭೋಸಿಂ ಮಹಾಸುಖಂ॥
‘‘ಇಮಮ್ಹಿ ಭದ್ದಕೇ ಕಪ್ಪೇ, ಕಕುಸನ್ಧೋ ಜಿನುತ್ತಮೋ।
ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ನರಸರಣೋ, ತದಾಪಿ ಚ ತಥೇವಹಂ॥
‘‘ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಮುನಿಮತಂ, ಜೋತಯಿತ್ವಾ ಯಥಾಯುಕಂ।
ತತೋ ಚುತಾಹಂ ತಿದಿವಂ, ಅಗಂ ಸಭವನಂ ಯಥಾ॥
‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕಪ್ಪಮ್ಹಿ, ಕೋಣಾಗಮನನಾಯಕೋ।
ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ಲೋಕಸರಣೋ, ಅರಣೋ ಅಮತಙ್ಗತೋ॥
‘‘ತದಾಪಿ
ಬಹುಸ್ಸುತಾ ಧಮ್ಮಧರಾ, ಜೋತಯಿಂ ಜಿನಸಾಸನಂ॥
‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕಪ್ಪಮ್ಹಿ, ಕಸ್ಸಪೋ ಮುನಿಮುತ್ತಮೋ।
ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ
‘‘ತಸ್ಸಾಪಿ ನರವೀರಸ್ಸ, ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾನ ಸಾಸನೇ।
ಪರಿಯಾಪುಟಸದ್ಧಮ್ಮಾ, ಪರಿಪುಚ್ಛಾ ವಿಸಾರದಾ॥
‘‘ಸುಸೀಲಾ ಲಜ್ಜಿನೀ ಚೇವ, ತೀಸು ಸಿಕ್ಖಾಸು ಕೋವಿದಾ।
ಬಹುಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕತ್ವಾ, ಯಾವಜೀವಂ ಮಹಾಮುನೇ॥
‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇನ, ಚೇತನಾಪಣಿಧೀಹಿ ಚ।
ಜಹಿತ್ವಾ ಮಾನುಸಂ ದೇಹಂ, ತಾವತಿಂಸಮಗಚ್ಛಹಂ॥
‘‘ಪಚ್ಛಿಮೇ ಚ ಭವೇ ದಾನಿ, ಗಿರಿಬ್ಬಜಪುರುತ್ತಮೇ।
ಜಾತಾ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ಫೀತೇ, ಮಹಾರತನಸಞ್ಚಯೇ॥
‘‘ಯದಾ
ಉಪಾಗಮಿ ರಾಜಗಹಂ, ಸಹಸ್ಸಕ್ಖೇನ ವಣ್ಣಿತೋ॥
‘‘ದನ್ತೋ ದನ್ತೇಹಿ ಸಹ ಪುರಾಣಜಟಿಲೇಹಿ, ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೇಹಿ।
ಸಿಙ್ಗೀನಿಕ್ಖಸವಣ್ಣೋ, ರಾಜಗಹಂ ಪಾವಿಸಿ ಭಗವಾ॥
‘‘ದಿಸ್ವಾ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವಂ ತಂ, ಸುತ್ವಾವ ಗುಣಸಞ್ಚಯಂ।
ಬುದ್ಧೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ, ಪೂಜಯಿಂ ತಂ ಯಥಾಬಲಂ॥
‘‘ಅಪರೇನ ಚ ಕಾಲೇನ, ಧಮ್ಮದಿನ್ನಾಯ ಸನ್ತಿಕೇ।
ಅಗಾರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾನ, ಪಬ್ಬಜಿಂ ಅನಗಾರಿಯಂ॥
‘‘ಕೇಸೇಸು ಛಿಜ್ಜಮಾನೇಸು, ಕಿಲೇಸೇ ಝಾಪಯಿಂ ಅಹಂ।
ಉಗ್ಗಹಿಂ ಸಾಸನಂ ಸಬ್ಬಂ, ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚಿರೇನಹಂ॥
‘‘ತತೋ ಧಮ್ಮಮದೇಸೇಸಿಂ, ಮಹಾಜನಸಮಾಗಮೇ।
ಧಮ್ಮೇ ದೇಸಿಯಮಾನಮ್ಹಿ, ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹು॥
‘‘ನೇಕಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಂ, ತಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿವಿಮ್ಹಿತೋ।
ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನೋ ಮೇ ಯಕ್ಖೋ, ಭಮಿತ್ವಾನ ಗಿರಿಬ್ಬಜಂ॥
‘‘ಕಿಂಮೇ
ಯೇ ಸುಕ್ಕಂ ನ ಉಪಾಸನ್ತಿ, ದೇಸೇನ್ತಿಂ ಅಮತಂ ಪದಂ॥
‘‘ತಞ್ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೀಯಂ, ಅಸೇಚನಕಮೋಜವಂ।
ಪಿವನ್ತಿ ಮಞ್ಞೇ ಸಪ್ಪಞ್ಞಾ, ವಲಾಹಕಮಿವದ್ಧಗೂ॥
‘‘ಇದ್ಧೀಸು
ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಸ್ಸ, ವಸೀ ಹೋಮಿ ಮಹಾಮುನೇ॥
‘‘ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ
ಸಬ್ಬಾಸವಪರಿಕ್ಖೀಣಾ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ॥
‘‘ಅತ್ಥಧಮ್ಮನಿರುತ್ತೀಸು, ಪಟಿಭಾನೇ ತಥೇವ ಚ।
ಞಾಣಂ ಮಮ ಮಹಾವೀರ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ತವ ಸನ್ತಿಕೇ॥
‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ॰… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ॥
ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಭಿಕ್ಖುನಿಪರಿವಾರಾ ಮಹಾಧಮ್ಮಕಥಿಕಾ ಅಹೋಸಿ। ಸಾ ಏಕದಿವಸಂ ರಾಜಗಹೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾಯ ಮಹತಿಯಾ ಪರಿಸಾಯ ಮಧುಭಣ್ಡಂ ಪೀಳೇತ್ವಾ ಸುಮಧುರಂ ಪಾಯೇನ್ತೀ ವಿಯ ಅಮತೇನ ಅಭಿಸಿಞ್ಚನ್ತೀ ವಿಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ। ಪರಿಸಾ ಚಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಓಹಿತಸೋತಾ ಅವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತ್ತಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಸುಣಾತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಥೇರಿಯಾ ಚಙ್ಕಮನಕೋಟಿಯಂ ರುಕ್ಖೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಪಸನ್ನಾ ರಾಜಗಹಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ರಥಿಯಾಯ ರಥಿಯಂ ಸಿಙ್ಘಾಟಕೇನ ಸಿಙ್ಘಾಟಕಂ ವಿಚರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಗುಣಂ ವಿಭಾವೇನ್ತೀ –
೫೪.
‘‘ಕಿಂಮೇ ಕತಾ ರಾಜಗಹೇ ಮನುಸ್ಸಾ, ಮಧುಂ ಪೀತಾವ ಅಚ್ಛರೇ।
ಯೇ ಸುಕ್ಕಂ ನ ಉಪಾಸನ್ತಿ, ದೇಸೇನ್ತಿಂ ಬುದ್ಧಸಾಸನಂ॥
೫೫.
‘‘ತಞ್ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೀಯಂ, ಅಸೇಚನಕಮೋಜವಂ।
ಪಿವನ್ತಿ ಮಞ್ಞೇ ಸಪ್ಪಞ್ಞಾ, ವಲಾಹಕಮಿವದ್ಧಗೂ’’ತಿ॥ –
ಇಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ।
ತತ್ಥ ಕಿಂಮೇ ಕತಾ ರಾಜಗಹೇ ಮನುಸ್ಸಾತಿ ಇಮೇ ರಾಜಗಹೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಕಿಂ ಕತಾ, ಕಿಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಕಿಚ್ಚೇ ಬ್ಯಾವಟಾ। ಮಧುಂ ಪೀತಾವ ಅಚ್ಛರೇತಿ ಯಥಾ ಭಣ್ಡಮಧುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಧುಂ ಪೀತವನ್ತೋ ವಿಸಞ್ಞಿನೋ ಹುತ್ವಾ ಸೀಸಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ ಯೇ ಸುಕ್ಕಂ ನ ಉಪಾಸನ್ತಿ, ದೇಸೇನ್ತಿಂ ಬುದ್ಧಸಾಸನನ್ತಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನಂ ಯಾಥಾವತೋ ದೇಸೇನ್ತಿಂ ಪಕಾಸೇನ್ತಿಂ ಸುಕ್ಕಂ ಥೇರಿಂ ಯೇ ನ ಉಪಾಸನ್ತಿ ನ ಪಯಿರುಪಾಸನ್ತಿ। ತೇ ಇಮೇ ರಾಜಗಹೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಕಿಂ ಕತಾತಿ ಯೋಜನಾ।
ತಞ್ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೀಯನ್ತಿ ತಞ್ಚ ಪನ ಧಮ್ಮಂ ಅನಿವತ್ತಿತಭಾವಾವಹಂ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತಾಯ ವಾ ಯಥಾ ಸೋತುಜನಸವನಮನೋಹರಭಾವೇನ ಅನಪನೀಯಂ, ಅಸೇಚನಕಂ ಅನಾಸಿತ್ತಕಂ ಪಕತಿಯಾವ ಮಹಾರಸಂ ತತೋ ಏವ ಓಜವನ್ತಂ। ‘‘ಓಸಧ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಳಿ। ವಟ್ಟದುಕ್ಖಬ್ಯಾಧಿತಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಓಸಧಭೂತಂ। ಪಿವನ್ತಿ ಮಞ್ಞೇ ಸಪ್ಪಞ್ಞಾ, ವಲಾಹಕಮಿವದ್ಧಗೂತಿ ವಲಾಹಕನ್ತರತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಂ ಉದಕಂ ನಿರುದಕಕನ್ತಾರೇ ಪಥಗಾ ವಿಯ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸಪ್ಪಞ್ಞಾ ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸಾ ಪಿವನ್ತಿ ಮಞ್ಞೇ ಪಿವನ್ತಾ ವಿಯ ಸುಣನ್ತಿ।
ಮನುಸ್ಸಾ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸಾ ಥೇರಿಯಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಿಂಸು। ಅಪರಭಾಗೇ ಥೇರಿಯಾ ಆಯುಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲೇ ಸಾಸನಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಭಾವವಿಭಾವನತ್ಥಂ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೀ –
೫೬.
‘‘ಸುಕ್ಕಾ ಸುಕ್ಕೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ, ವೀತರಾಗಾ ಸಮಾಹಿತಾ।
ಧಾರೇತಿ ಅನ್ತಿಮಂ ದೇಹಂ, ಜೇತ್ವಾ ಮಾರಂ ಸವಾಹನ’’ನ್ತಿ॥ – ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ।
ತತ್ಥ ಸುಕ್ಕಾತಿ ಸುಕ್ಕಾಥೇರೀ ಅತ್ತಾನಮೇವ ಪರಂ ವಿಯ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸುಕ್ಕೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹೀತಿ ಸುಪರಿಸುದ್ಧೇಹಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೇಹಿ। ವೀತರಾಗಾ ಸಮಾಹಿತಾತಿ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ವೀತರಾಗಾ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಧಿನಾ ಸಮಾಹಿತಾ। ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ।
ಸುಕ್ಕಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಸೇಲಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ
ನತ್ಥಿ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಲೋಕೇತಿಆದಿಕಾ ಸೇಲಾಯ ಥೇರಿಯಾ ಗಾಥಾ। ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನನ್ತೀ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತಾ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಸಮಾನಜಾತಿಕಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಸೇಲಾತಿಸ್ಸಾ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ। ಆಳವಿಕಸ್ಸ ಪನ ರಞ್ಞೋ ಧೀತಾತಿ ಕತ್ವಾ ಆಳವಿಕಾತಿಪಿ ನಂ ವೋಹರನ್ತಿ। ಸಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತಾ ಸತ್ಥರಿ ಆಳವಕಂ ದಮೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಪತ್ತಚೀವರಂ ದತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆಳವೀನಗರಂ ಉಪಗತೇ ದಾರಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ಅಹೋಸಿ। ಸಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಸಞ್ಜಾತಸಂವೇಗಾ ಭಿಕ್ಖುನೀಸು ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕತಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸನ್ತೀ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಪರಿಪಕ್ಕಞಾಣಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ॰ ಥೇರೀ ೨.೨.೬೧-೮೫) –
‘‘ನಗರೇ ಹಂಸವತಿಯಾ, ಚಾರಿಕೀ ಆಸಹಂ ತದಾ।
ಆರಾಮೇನ ಚ ಆರಾಮಂ, ಚರಾಮಿ ಕುಸಲತ್ಥಿಕಾ॥
‘‘ಕಾಳಪಕ್ಖಮ್ಹಿ ದಿವಸೇ, ಅದ್ದಸಂ ಬೋಧಿಮುತ್ತಮಂ।
ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ, ಬೋಧಿಮೂಲೇ ನಿಸೀದಹಂ॥
‘‘ಗರುಚಿತ್ತಂ
ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪವೇದೇತ್ವಾ, ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ ತಾವದೇ॥
‘‘ಯದಿ ಬುದ್ಧೋ ಅಮಿತಗುಣೋ, ಅಸಮಪ್ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೋ।
ದಸ್ಸೇತು ಪಾಟಿಹೀರಂ ಮೇ, ಬೋಧಿ ಓಭಾಸತು ಅಯಂ॥
‘‘ಸಹ
ಸಬ್ಬಸೋಣ್ಣಮಯಾ ಆಸಿ, ದಿಸಾ ಸಬ್ಬಾ ವಿರೋಚತಿ॥
‘‘ಸತ್ತರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ತತ್ಥ, ಬೋಧಿಮೂಲೇ ನಿಸೀದಹಂ।
ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಪತ್ತೇ, ದೀಪಪೂಜಂ ಅಕಾಸಹಂ॥
‘‘ಆಸನಂ
ಯಾವ ಉದೇತಿ ಸೂರಿಯೋ, ದೀಪಾ ಮೇ ಪಜ್ಜಲುಂ ತದಾ॥
‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಸುಕತೇನ, ಚೇತನಾಪಣಿಧೀಹಿ ಚ।
ಜಹಿತ್ವಾ ಮಾನುಸಂ ದೇಹಂ, ತಾವತಿಂಸಮಗಚ್ಛಹಂ॥
‘‘ತತ್ಥ ಮೇ ಸುಕತಂ ಬ್ಯಮ್ಹಂ, ಪಞ್ಚದೀಪಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಮುಬ್ಬೇಧಂ, ತಿಂಸಯೋಜನವಿತ್ಥತಂ॥
‘‘ಅಸಙ್ಖಿಯಾನಿ ದೀಪಾನಿ, ಪರಿವಾರೇ ಜಲಿಂಸು ಮೇ।
ಯಾವತಾ ದೇವಭವನಂ, ದೀಪಾಲೋಕೇನ ಜೋತತಿ॥
‘‘ಪರಮ್ಮುಖಾ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ, ಯದಿ ಇಚ್ಛಾಮಿ ಪಸ್ಸಿತುಂ।
ಉದ್ಧಂ ಅಧೋ ಚ ತಿರಿಯಂ, ಸಬ್ಬಂ ಪಸ್ಸಾಮಿ ಚಕ್ಖುನಾ॥
‘‘ಯಾವತಾ ಅಭಿಕಙ್ಖಾಮಿ, ದಟ್ಠುಂ ಸುಗತದುಗ್ಗತೇ।
ತತ್ಥ ಆವರಣಂ ನತ್ಥಿ, ರುಕ್ಖೇಸು ಪಬ್ಬತೇಸು ವಾ॥
‘‘ಅಸೀತಿದೇವರಾಜೂನಂ, ಮಹೇಸಿತ್ತಮಕಾರಯಿಂ।
ಸತಾನಂ ಚಕ್ಕವತ್ತೀನಂ, ಮಹೇಸಿತ್ತಮಕಾರಯಿಂ॥
‘‘ಯಂ ಯಂ ಯೋನುಪಪಜ್ಜಾಮಿ, ದೇವತ್ತಂ ಅಥ ಮಾನುಸಂ।
ದೀಪಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಪರಿವಾರೇ ಜಲನ್ತಿ ಮೇ॥
‘‘ದೇವಲೋಕಾ ಚವಿತ್ವಾನ, ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಂ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಂ।
ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಗತಾ ಸನ್ತೀ, ಅಕ್ಖಿ ಮೇ ನ ನಿಮೀಲತಿ॥
‘‘ದೀಪಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಸಮಙ್ಗಿತಾ।
ಜಲನ್ತಿ ಸೂತಿಕಾಗೇಹೇ, ಪಞ್ಚದೀಪಾನಿದಂ ಫಲಂ॥
‘‘ಪಚ್ಛಿಮೇ
ಅಜರಾಮತಂ ಸೀತಿಭಾವಂ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ಫಸ್ಸಯಿಂ ಅಹಂ॥
‘‘ಜಾತಿಯಾ
ಉಪಸಮ್ಪಾದಯೀ ಬುದ್ಧೋ, ಗುಣಮಞ್ಞಾಯ ಗೋತಮೋ॥
‘‘ಮಣ್ಡಪೇ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ವಾ, ಸುಞ್ಞಾಗಾರೇ ವಸನ್ತಿಯಾ।
ತದಾ ಪಜ್ಜಲತೇ ದೀಪಂ, ಪಞ್ಚದೀಪಾನಿದಂ ಫಲಂ॥
‘‘ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುವಿಸುದ್ಧಂ ಮೇ, ಸಮಾಧಿಕುಸಲಾ ಅಹಂ।
ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾರಮಿಪ್ಪತ್ತಾ, ಪಞ್ಚದೀಪಾನಿದಂ ಫಲಂ॥
‘‘ಸಬ್ಬವೋಸಿತವೋಸಾನಾ, ಕತಕಿಚ್ಚಾ ಅನಾಸವಾ।
ಪಞ್ಚದೀಪಾ ಮಹಾವೀರ, ಪಾದೇ ವನ್ದಾಮಿ ಚಕ್ಖುಮ॥
‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ದೀಪಮದದಿಂ ತದಾ।
ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಪಞ್ಚದೀಪಾನಿದಂ ಫಲಂ॥
‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ॰… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ॥
ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಥೇರೀ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೀ ಏಕದಿವಸಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಸಾವತ್ಥಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ದಿವಾವಿಹಾರತ್ಥಾಯ ಅನ್ಧವನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿ। ಅಥ ನಂ ಮಾರೋ ವಿವೇಕತೋ ವಿಚ್ಛೇದೇತುಕಾಮೋ ಅಞ್ಞಾತಕರೂಪೇನ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ –
೫೭.
‘‘ನತ್ಥಿ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಲೋಕೇ, ಕಿಂ ವಿವೇಕೇನ ಕಾಹಸಿ।
ಭುಞ್ಜಾಹಿ ಕಾಮರತಿಯೋ, ಮಾಹು ಪಚ್ಛಾನುತಾಪಿನೀ’’ತಿ॥ – ಗಾಥಮಾಹ।
ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಸಬ್ಬಸಮಯೇಸುಪಿ ಉಪಪರಿಕ್ಖೀಯಮಾನೇಸು ನಿಸ್ಸರಣಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಛನ್ದಸೋ ಪಟಿಞ್ಞಾಯಮಾನಂ ವೋಹಾರಮತ್ತಮೇವೇತಂ, ತಸ್ಮಾ ಕಿಂ ವಿವೇಕೇನ ಕಾಹಸಿ ಏವರೂಪೇ ಸಮ್ಪನ್ನಪಠಮವಯೇ ಠಿತಾ ಇಮಿನಾ ಕಾಯವಿವೇಕೇನ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಸಿ? ಅಥ ಖೋ ಭುಞ್ಜಾಹಿ ಕಾಮರತಿಯೋ ವತ್ಥುಕಾಮಕಿಲೇಸಕಾಮಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಾ ಖಿಡ್ಡಾರತಿಯೋ ಮಾಹು ಪಚ್ಛಾನುತಾಪಿನೀ ‘‘ಯದತ್ಥಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರೀ ‘‘ಬಾಲೋ ವತಾಯಂ ಮಾರೋ, ಯೋ ಮಮ ಪಚ್ಚಕ್ಖಭೂತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ। ಕಾಮೇಸು ಚ ಮಂ ಪವಾರೇತಿ, ಮಮ ಖೀಣಾಸವಭಾವಂ ನ ಜಾನಾತಿ। ಹನ್ದ ನಂ ತಂ ಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ತಜ್ಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ –
೫೮.
‘‘ಸತ್ತಿಸೂಲೂಪಮಾ ಕಾಮಾ, ಖನ್ಧಾಸಂ ಅಧಿಕುಟ್ಟನಾ।
ಯಂ ತ್ವಂ ಕಾಮರತಿಂ ಬ್ರೂಸಿ, ಅರತೀ ದಾನಿ ಸಾ ಮಮ॥
೫೯.
‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಹತಾ ನನ್ದೀ, ತಮೋಕ್ಖನ್ಧೋ ಪದಾಲಿತೋ।
ಏವಂ ಜಾನಾಹಿ ಪಾಪಿಮ, ನಿಹತೋ ತ್ವಮಸಿ ಅನ್ತಕಾ’’ತಿ॥ – ಇಮಂ ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ।
ತತ್ಥ ಸತ್ತಿಸೂಲೂಪಮಾ ಕಾಮಾತಿ ಕಾಮಾ ನಾಮ ಯೇನ ಅಧಿಟ್ಠಿತಾ, ತಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ವಿನಿವಿಜ್ಝನತೋ ನಿಸಿತಸತ್ತಿ ವಿಯ ಸೂಲಂ ವಿಯ ಚ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ। ಖನ್ಧಾತಿ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ। ಆಸನ್ತಿ ತೇಸಂ। ಅಧಿಕುಟ್ಟನಾತಿ ಛಿನ್ದನಾಧಿಟ್ಠಾನಾ, ಅಚ್ಚಾದಾನಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯತೋ ಖನ್ಧೇ ಅಚ್ಚಾದಾಯ ಸತ್ತಾ ಕಾಮೇಹಿ ಛೇಜ್ಜಭೇಜ್ಜಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ। ಯಂ ತ್ವಂ ಕಾಮರತಿಂ ಬ್ರೂಸಿ, ಅರತಿ ದಾನಿ ಸಾ ಮಮಾತಿ, ಪಾಪಿಮ, ತ್ವಂ ಯಂ ಕಾಮರತಿಂ ರಮಿತಬ್ಬಂ ಸೇವಿತಬ್ಬಂ ಕತ್ವಾ ವದಸಿ, ಸಾ ದಾನಿ ಮಮ ನಿರತಿಜಾತಿಕತ್ತಾ ಮೀಳ್ಹಸದಿಸಾ, ನ ತಾಯ ಮಮ ಕೋಚಿ ಅತ್ಥೋ ಅತ್ಥೀತಿ।
ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಹತಾ ನನ್ದೀ’’ತಿಆದಿನಾ। ತತ್ಥ ಏವಂ ಜಾನಾಹೀತಿ ‘‘ಸಬ್ಬಸೋ ಪಹೀನತಣ್ಹಾವಿಜ್ಜಾ’’ತಿ ಮಂ ಜಾನಾಹಿ, ತತೋ ಏವ ಬಲವಿಧಮನವಿಸಯಾತಿಕ್ಕಮನೇಹಿ ಅನ್ತಕ ಲಾಮಕಾಚಾರ, ಮಾರ, ತ್ವಂ ಮಯಾ ನಿಹತೋ ಬಾಧಿತೋ ಅಸಿ, ನ ಪನಾಹಂ ತಯಾ ಬಾಧಿತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಏವಂ ಥೇರಿಯಾ ಮಾರೋ ಸನ್ತಜ್ಜಿತೋ ತತ್ಥೇವನ್ತರಧಾಯಿ। ಥೇರೀಪಿ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಸುಖೇನ ಅನ್ಧವನೇ ದಿವಸಭಾಗಂ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹೇ ವಸನಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತಾ।
ಸೇಲಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಸೋಮಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ
ಯಂ ತಂ ಇಸೀಹಿ ಪತ್ತಬ್ಬನ್ತಿಆದಿಕಾ ಸೋಮಾಯ ಥೇರಿಯಾ ಗಾಥಾ। ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನನ್ತೀ ಸಿಖಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಖತ್ತಿಯಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಅರುಣರಞ್ಞೋ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ಅಹೋಸೀತಿ ಸಬ್ಬಂ ಅತೀತವತ್ಥು ಅಭಯತ್ಥೇರಿಯಾ ವತ್ಥುಸದಿಸಂ। ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವತ್ಥು ಪನ ಅಯಂ ಥೇರೀ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೀ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ರಾಜಗಹೇ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಪುರೋಹಿತಸ್ಸ ಧೀತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ತಸ್ಸಾ ಸೋಮಾತಿ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ। ಸಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತಾ ಸತ್ಥು ರಾಜಗಹಪವೇಸನೇ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಸಞ್ಜಾತಸಂವೇಗಾ ಭಿಕ್ಖುನೀಸು ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕತಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೀ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ॰ ಥೇರೀ ೨.೧.೭೧, ೮೦-೯೦) –
‘‘ನಗರೇ ಅರುಣವತಿಯಾ, ಅರುಣೋ ನಾಮ ಖತ್ತಿಯೋ।
ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಅಹುಂ ಭರಿಯಾ, ವಾರಿತಂ ವಾರಯಾಮಹಂ॥
‘‘ಯಾವತಾ…ಪೇ॰… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ॥ –
ಸಬ್ಬಂ ಅಭಯತ್ಥೇರಿಯಾ ಅಪದಾನಸದಿಸಂ।
ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ವಿಮುತ್ತಿಸುಖೇನ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೀ ಏಕದಿವಸಂ ದಿವಾವಿಹಾರತ್ಥಾಯ ಅನ್ಧವನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿ। ಅಥ ನಂ ಮಾರೋ ವಿವೇಕತೋ ವಿಚ್ಛೇದೇತುಕಾಮೋ ಅದಿಸ್ಸಮಾನುರೂಪೋ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ –
೬೦.
‘‘ಯಂ ತಂ ಇಸೀಹಿ ಪತ್ತಬ್ಬಂ, ಠಾನಂ ದುರಭಿಸಮ್ಭವಂ।
ನ ತಂ ದ್ವಙ್ಗುಲಪಞ್ಞಾಯ, ಸಕ್ಕಾ ಪಪ್ಪೋತುಮಿತ್ಥಿಯಾ’’ತಿ॥ – ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ।
ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಾದೀನಂ ಏಸನಟ್ಠೇನ ‘‘ಇಸೀ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮೇಹಿ ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ಮಹಾಪಞ್ಞೇಹಿ ಪತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪನ ದುರಭಿಸಮ್ಭವಂ ದುನ್ನಿಪ್ಫಾದನೀಯಂ। ಯಂ ತಂ ಅರಹತ್ತಸಙ್ಖಾತಂ ಪರಮಸ್ಸಾಸಟ್ಠಾನಂ, ನ ತಂ ದ್ವಙ್ಗುಲಪಞ್ಞಾಯ ನಿಹೀನಪಞ್ಞಾಯ ಇತ್ಥಿಯಾ ದ್ವಙ್ಗುಲಿಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ವುತ್ತಾ।
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರೀ ಮಾರಂ ಅಪಸಾದೇನ್ತೀ –
೬೧.
‘‘ಇತ್ಥಿಭಾವೋ ನೋ ಕಿಂ ಕಯಿರಾ, ಚಿತ್ತಮ್ಹಿ ಸುಸಮಾಹಿತೇ।
ಞಾಣಮ್ಹಿ ವತ್ತಮಾನಮ್ಹಿ, ಸಮ್ಮಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಪಸ್ಸತೋ॥
೬೨.
‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಹತಾ ನನ್ದೀ, ತಮೋಕ್ಖನ್ಧೋ ಪದಾಲಿತೋ।
ಏವಂ ಜಾನಾಹಿ ಪಾಪಿಮ, ನಿಹತೋ ತ್ವಮಸಿ ಅನ್ತಕಾ’’ತಿ॥ –
ಇತರಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ।
ತತ್ಥ ಇತ್ಥಿಭಾವೋ ನೋ ಕಿಂ ಕಯಿರಾತಿ ಮಾತುಗಾಮಭಾವೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಿಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಕೀದಿಸಂ ವಿಬನ್ಧಂ ಉಪ್ಪಾದೇಯ್ಯ। ಚಿತ್ತಮ್ಹಿ ಸುಸಮಾಹಿತೇತಿ ಚಿತ್ತೇ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಸಮಾಧಿನಾ ಸುಟ್ಠು ಸಮಾಹಿತೇ। ಞಾಣಮ್ಹಿ ವತ್ತಮಾನಮ್ಹೀತಿ ತತೋ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣೇ ಪವತ್ತಮಾನೇ। ಸಮ್ಮಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಪಸ್ಸತೋತಿ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ ಪರಿಞ್ಞಾದಿವಿಧಿನಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಪಸ್ಸತೋ। ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ – ಪಾಪಿಮ, ಇತ್ಥೀ ವಾ ಹೋತು ಪುರಿಸೋ ವಾ, ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇ ಅಧಿಗತೇ ಅರಹತ್ತಂ ಹತ್ಥಗತಮೇವಾತಿ।
ಇದಾನಿ ತಸ್ಸ ಅತ್ತನಾ ಅಧಿಗತಭಾವಂ ಉಜುಕಮೇವ ದಸ್ಸೇನ್ತೀ ‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಹತಾ ನನ್ದೀ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ। ಸಾ ವುತ್ತತ್ಥಾಯೇವ।
ಸೋಮಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ತಿಕನಿಪಾತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।