೭. ಸತ್ತಕನಿಪಾತೋ

೧. ಉತ್ತರಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸತ್ತಕನಿಪಾತೇ ಮುಸಲಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾನಾತಿ ಉತ್ತರಾಯ ಥೇರಿಯಾ ಗಾಥಾ। ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನನ್ತೀ, ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಸಮ್ಭಾವಿತಕುಸಲಮೂಲಾ ಸಮುಪಚಿತವಿಮೋಕ್ಖಸಮ್ಭಾರಾ ಪರಿಪಕ್ಕವಿಮುತ್ತಿಪರಿಪಾಚನೀಯಧಮ್ಮಾ ಹುತ್ವಾ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಾತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಪಟಾಚಾರಾಯ ಥೇರಿಯಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ। ಥೇರೀ ತಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಸಿ। ಸಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸಂಸಾರೇ ಜಾತಸಂವೇಗಾ ಸಾಸನೇ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನಾ ಹುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿ। ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚ ಕತಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾ ಪಟಾಚಾರಾಯ ಥೇರಿಯಾ ಸನ್ತಿಕೇ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಭಾವನಮನುಯುಞ್ಜನ್ತೀ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನತಾಯ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಪರಿಪಾಕಂ ಗತತ್ತಾ ಚ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ। ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಉದಾನವಸೇನ –

೧೭೫.

‘‘ಮುಸಲಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಧಞ್ಞಂ ಕೋಟ್ಟೇನ್ತಿ ಮಾಣವಾ।

ಪುತ್ತದಾರಾನಿ ಪೋಸೇನ್ತಾ, ಧನಂ ವಿನ್ದನ್ತಿ ಮಾಣವಾ॥

೧೭೬.

‘‘ಘಟೇಥ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ, ಯಂ ಕತ್ವಾ ನಾನುತಪ್ಪತಿ।

ಖಿಪ್ಪಂ ಪಾದಾನಿ ಧೋವಿತ್ವಾ, ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಥ॥

೧೭೭.

‘‘ಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾನ, ಏಕಗ್ಗಂ ಸುಸಮಾಹಿತಂ।

ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಥ ಸಙ್ಖಾರೇ, ಪರತೋ ನೋ ಚ ಅತ್ತತೋ॥

೧೭೮.

‘‘ತಸ್ಸಾಹಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ, ಪಟಾಚಾರಾನುಸಾಸನಿಂ।

ಪಾದೇ ಪಕ್ಖಾಲಯಿತ್ವಾನ, ಏಕಮನ್ತೇ ಉಪಾವಿಸಿಂ॥

೧೭೯.

‘‘ರತ್ತಿಯಾ ಪುರಿಮೇ ಯಾಮೇ, ಪುಬ್ಬಜಾತಿಮನುಸ್ಸರಿಂ।

ರತ್ತಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮೇ ಯಾಮೇ, ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಂ ವಿಸೋಧಯಿಂ॥

೧೮೦.

‘‘ರತ್ತಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಯಾಮೇ, ತಮೋಕ್ಖನ್ಧಂ ಪದಾಲಯಿಂ।

ತೇವಿಜ್ಜಾ ಅಥ ವುಟ್ಠಾಸಿಂ, ಕತಾ ತೇ ಅನುಸಾಸನೀ॥

೧೮೧.

‘‘ಸಕ್ಕಂವ ದೇವಾ ತಿದಸಾ, ಸಙ್ಗಾಮೇ ಅಪರಾಜಿತಂ।

ಪುರಕ್ಖತ್ವಾ ವಿಹಸ್ಸಾಮಿ, ತೇವಿಜ್ಜಾಮ್ಹಿ ಅನಾಸವಾ’’ತಿ॥ –

ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ।

ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾನಾತಿ ಭಾವನಾಚಿತ್ತಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ। ಕಥಂ? ಏಕಗ್ಗಂ ಸುಸಮಾಹಿತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಥಾತಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಅವೇಕ್ಖಥ, ಸಙ್ಖಾರೇ ಅನಿಚ್ಚಾತಿಪಿ, ದುಕ್ಖಾತಿಪಿ, ಅನತ್ತಾತಿಪಿ ಲಕ್ಖಣತ್ತಯಂ ವಿಪಸ್ಸಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇದಞ್ಚ ಓವಾದಕಾಲೇ ಅತ್ತನೋ ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಥೇರಿಯಾದೀನಂ ಓವಾದಸ್ಸ ಅನುವಾದವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಪಟಾಚಾರಾನುಸಾಸನಿನ್ತಿ ಪಟಾಚಾರಾಯ ಥೇರಿಯಾ ಅನುಸಿಟ್ಠಿಂ। ‘‘ಪಟಾಚಾರಾಯ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿಪಿ ವಾ ಪಾಠೋ।

ಅಥ ವುಟ್ಠಾಸಿನ್ತಿ ತೇವಿಜ್ಜಾಭಾವಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪಚ್ಛಾ ಆಸನತೋ ವುಟ್ಠಾಸಿಂ। ಅಯಮ್ಪಿ ಥೇರೀ ಏಕದಿವಸಂ ಪಟಾಚಾರಾಯ ಥೇರಿಯಾ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ। ‘‘ನ ತಾವಿಮಂ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯಾವ ಮೇ ನ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ನಿಚ್ಛಯಂ ಕತ್ವಾ ಸಮ್ಮಸನಂ ಆರಭಿತ್ವಾ, ಅನುಕ್ಕಮೇನ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪರಿವಾರಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಏಕೂನವೀಸತಿಯಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಞಾಣಾಯ ಪವತ್ತಾಯ ‘‘ಇದಾನಿಮ್ಹಿ ಕತಕಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಉದಾನೇತ್ವಾ ಪಾದೇ ಪಸಾರೇಸಿ ಅರುಣುಗ್ಗಮನವೇಲಾಯಂ। ತತೋ ಸಮ್ಮದೇವ ವಿಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಥೇರಿಯಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಪಚ್ಚುದಾಹಾಸಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕತಾ ತೇ ಅನುಸಾಸನೀ’’ತಿಆದಿ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವ।

ಉತ್ತರಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೨. ಚಾಲಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾನಾತಿಆದಿಕಾ ಚಾಲಾಯ ಥೇರಿಯಾ ಗಾಥಾ। ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಮಗಧೇಸು ನಾಲಕಗಾಮೇ ರೂಪಸಾರಿಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ತಸ್ಸಾ ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ಚಾಲಾತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು, ತಸ್ಸಾ ಕನಿಟ್ಠಾಯ ಉಪಚಾಲಾತಿ, ಅಥ ತಸ್ಸಾ ಕನಿಟ್ಠಾಯ ಸೀಸೂಪಚಾಲಾತಿ । ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಸ್ಸ ಕನಿಟ್ಠಭಗಿನಿಯೋ, ಇಮಾಸಂ ಪುತ್ತಾನಮ್ಪಿ ತಿಣ್ಣಂ ಇದಮೇವ ನಾಮಂ। ಯೇ ಸನ್ಧಾಯ ಥೇರಗಾಥಾಯ ‘‘ಚಾಲೇ ಉಪಚಾಲೇ ಸೀಸೂಪಚಾಲೇ’’ತಿ (ಥೇರಗಾ॰ ೪೨) ಆಗತಂ।

ಇಮಾ ಪನ ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಭಗಿನಿಯೋ ‘‘ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಪಬ್ಬಜೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನ ಹಿ ನೂನ ಸೋ ಓರಕೋ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ, ನ ಸಾ ಓರಿಕಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ, ಯತ್ಥ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಯ್ಯೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ’’ತಿ ಉಸ್ಸಾಹಜಾತಾ ತಿಬ್ಬಚ್ಛನ್ದಾ ಅಸ್ಸುಮುಖಂ ರುದಮಾನಂ ಞಾತಿಪರಿಜನಂ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು। ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚ ಘಟೇನ್ತಿಯೋ ವಾಯಮನ್ತಿಯೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು। ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಸುಖೇನ ಫಲಸುಖೇನ ವಿಹರನ್ತಿ।

ತಾಸು ಚಾಲಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಏಕದಿವಸಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತಾ ಅನ್ಧವನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ನಿಸೀದಿ। ಅಥ ನಂ ಮಾರೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕಾಮೇಹಿ ಉಪನೇಸಿ। ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ಸುತ್ತೇ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಅಥ ಖೋ ಚಾಲಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಆದಾಯ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ। ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತಾ ಯೇನ ಅನ್ಧವನಂ, ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ ದಿವಾವಿಹಾರಾಯ। ಅನ್ಧವನಂ ಅಜ್ಝೋಗಾಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ನಿಸೀದಿ। ಅಥ ಖೋ ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ಯೇನ ಚಾಲಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ, ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಚಾಲಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಏತದವೋಚಾ’’ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೧೬೭)।

ಅನ್ಧವನಮ್ಹಿ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಮಾರೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸತೋ ವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತುಕಾಮೋ ‘‘ಕಂ ನು ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಮುಣ್ಡಾಸೀ’’ತಿಆದಿಂ ಪುಚ್ಛಿ। ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥು ಗುಣೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಭಾವಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕತಕಿಚ್ಚಭಾವವಿಭಾವನೇನ ತಸ್ಸ ವಿಸಯಾತಿಕ್ಕಮಂ ಪವೇದೇಸಿ। ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಾರೋ ದುಕ್ಖೀ ದುಮ್ಮನೋ ತತ್ಥೇವನ್ತರಧಾಯಿ। ಅಥ ಸಾ ಅತ್ತನಾ ಮಾರೇನ ಚ ಭಾಸಿತಾ ಗಾಥಾ ಉದಾನವಸೇನ ಕಥೇನ್ತೀ –

೧೮೨.

‘‘ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾನ, ಭಿಕ್ಖುನೀ ಭಾವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಾ।

ಪಟಿವಿಜ್ಝಿ ಪದಂ ಸನ್ತಂ, ಸಙ್ಖಾರೂಪಸಮಂ ಸುಖಂ॥

೧೮೩.

‘‘ಕಂ ನು ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಮುಣ್ಡಾಸಿ, ಸಮಣೀ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ।

ನ ಚ ರೋಚೇಸಿ ಪಾಸಣ್ಡೇ, ಕಿಮಿದಂ ಚರಸಿ ಮೋಮುಹಾ॥

೧೮೪.

‘‘ಇತೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪಾಸಣ್ಡಾ, ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಉಪನಿಸ್ಸಿತಾ।

ನ ತೇ ಧಮ್ಮಂ ವಿಜಾನನ್ತಿ, ನ ತೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಕೋವಿದಾ॥

೧೮೫.

‘‘ಅತ್ಥಿ ಸಕ್ಯಕುಲೇ ಜಾತೋ, ಬುದ್ಧೋ ಅಪ್ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೋ।

ಸೋ ಮೇ ಧಮ್ಮಮದೇಸೇಸಿ, ದಿಟ್ಠೀನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಂ॥

೧೮೬.

‘‘ದುಕ್ಖಂ ದುಕ್ಖಸಮುಪ್ಪಾದಂ, ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಅತಿಕ್ಕಮಂ।

ಅರಿಯಂ ಚಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ, ದುಕ್ಖೂಪಸಮಗಾಮಿನಂ॥

೧೮೭.

‘‘ತಸ್ಸಾಹಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ, ವಿಹರಿಂ ಸಾಸನೇ ರತಾ।

ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನಂ॥

೧೮೮.

‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಹತಾ ನನ್ದೀ, ತಮೋಕ್ಖನ್ಧೋ ಪದಾಲಿತೋ।

ಏವಂ ಜಾನಾಹಿ ಪಾಪಿಮ, ನಿಹತೋ ತ್ವಮಸಿ ಅನ್ತಕಾ’’ತಿ॥ –

ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ।

ತತ್ಥ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾನಾತಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾವಸೇನ ಕಾಯಾದೀಸು ಅಸುಭದುಕ್ಖಾನಿಚ್ಚಾನತ್ತವಸೇನ ಸತಿಂ ಸುಟ್ಠು ಉಪಟ್ಠಿತಂ ಕತ್ವಾ। ಭಿಕ್ಖುನೀತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಭಾವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಾತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಭಾವಿತಸದ್ಧಾದಿಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾ। ಪಟಿವಿಜ್ಝಿ ಪದಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಸನ್ತಂ ಪದಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಪಟಿವೇಧೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ। ಸಙ್ಖಾರೂಪಸಮನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಉಪಸಮಹೇತುಭೂತಂ। ಸುಖನ್ತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಸುಖಂ।

‘‘ಕಂ ನು ಉದ್ದಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ಗಾಥಾ ಮಾರೇನ ವುತ್ತಾ। ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಬಹೂ ಸಮಯಾ ತೇಸಞ್ಚ ದೇಸೇತಾರೋ ಬಹೂ ಏವ ತಿತ್ಥಕರಾ, ತೇಸು ಕಂ ನು ಖೋ ತ್ವಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಮುಣ್ಡಾಸಿ ಮುಣ್ಡಿತಕೇಸಾ ಅಸಿ। ನ ಕೇವಲಂ ಮುಣ್ಡಾವ, ಅಥ ಖೋ ಕಾಸಾವಧಾರಣೇನ ಚ ಸಮಣೀ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ। ನ ಚ ರೋಚೇಸಿ ಪಾಸಣ್ಡೇತಿ ತಾಪಸಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾದೀನಂ ಆದಾಸಭೂತೇ ಪಾಸಣ್ಡೇ ತೇ ತೇ ಸಮಯನ್ತರೇ ನೇವ ರೋಚೇಸಿ। ಕಿಮಿದಂ ಚರಸಿ ಮೋಮುಹಾತಿ ಕಿಂ ನಾಮಿದಂ, ಯಂ ಪಾಸಣ್ಡವಿಹಿತಂ ಉಜುಂ ನಿಬ್ಬಾನಮಗ್ಗಂ ಪಹಾಯ ಅಜ್ಜ ಕಾಲಿಕಂ ಕುಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೀ ಅತಿವಿಯ ಮೂಳ್ಹಾ ಚರಸಿ ಪರಿಬ್ಭಮಸೀತಿ।

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರೀ ಪಟಿವಚನದಾನಮುಖೇನ ತಂ ತಜ್ಜೇನ್ತೀ ‘‘ಇತೋ ಬಹಿದ್ಧಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಇತೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪಾಸಣ್ಡಾ ನಾಮ ಇತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನತೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ಕುಟೀಸಕಬಹುಕಾರಾದಿಕಾ। ತೇ ಹಿ ಸತ್ತಾನಂ ತಣ್ಹಾಪಾಸಂ ದಿಟ್ಠಿಪಾಸಞ್ಚ ಡೇನ್ತಿ ಓಡ್ಡೇನ್ತೀತಿ ಪಾಸಣ್ಡಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತೇನಾಹ – ‘‘ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಉಪನಿಸ್ಸಿತಾ’’ತಿ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ಉಪೇಚ್ಚ ನಿಸ್ಸಿತಾ, ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ಆದಿಯಿಂಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯದಗ್ಗೇನ ಚ ದಿಟ್ಠಿಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಾ, ತದಗ್ಗೇನ ಪಾಸಣ್ಡಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಾ। ನ ತೇ ಧಮ್ಮಂ ವಿಜಾನನ್ತೀತಿ ಯೇ ಪಾಸಣ್ಡಿನೋ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಗತಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಾ ‘‘ಅಯಂ ಪವತ್ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತತೀ’’ತಿ ಪವತ್ತಿಧಮ್ಮಮ್ಪಿ ಯಥಾಭೂತಂ ನ ವಿಜಾನನ್ತಿ। ನ ತೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಕೋವಿದಾತಿ ‘‘ಅಯಂ ನಿವತ್ತಿ ಏವಂ ನಿವತ್ತತೀ’’ತಿ ನಿವತ್ತಿಧಮ್ಮಸ್ಸಾಪಿ ಅಕುಸಲಾ, ಪವತ್ತಿಧಮ್ಮಮಗ್ಗೇಪಿ ಹಿ ತೇ ಸಂಮೂಳ್ಹಾ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ನಿವತ್ತಿಧಮ್ಮೇತಿ।

ಏವಂ ಪಾಸಣ್ಡವಾದಾನಂ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಕಂ ನು ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಮುಣ್ಡಾಸೀತಿ ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಸಕ್ಯಕುಲೇ ಜಾತೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ದಿಟ್ಠೀನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮನ್ತಿ ಸಬ್ಬಾಸಂ ದಿಟ್ಠೀನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮನುಪಾಯಂ ದಿಟ್ಠಿಜಾಲವಿನಿವೇಠನಂ। ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ।

ಚಾಲಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೩. ಉಪಚಾಲಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸತಿಮತೀತಿಆದಿಕಾ ಉಪಚಾಲಾಯ ಥೇರಿಯಾ ಗಾಥಾ। ತಸ್ಸಾ ವತ್ಥು ಚಾಲಾಯ ಥೇರಿಯಾ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ವುತ್ತಮೇವ। ಅಯಮ್ಪಿ ಹಿ ಚಾಲಾ ವಿಯ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಉದಾನೇನ್ತೀ –

೧೮೯.

‘‘ಸತಿಮತೀ ಚಕ್ಖುಮತೀ, ಭಿಕ್ಖುನೀ ಭಾವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಾ।

ಪಟಿವಿಜ್ಝಿ ಪದಂ ಸನ್ತಂ, ಅಕಾಪುರಿಸಸೇವಿತ’’ನ್ತಿ॥ –

ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ।

ತತ್ಥ ಸತಿಮತೀತಿ ಸತಿಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಪರಮೇನ ಸತಿನೇಪಕ್ಕೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಸತಿವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಉತ್ತಮಾಯ ಸತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಚಕ್ಖುಮತೀತಿ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನಾ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ಆದಿತೋ ಉದಯತ್ಥಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಅರಿಯಾಯ ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪರಮೇನ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನಾ ಸಮನ್ನಾಗತಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅಕಾಪುರಿಸಸೇವಿತನ್ತಿ ಅಲಾಮಕಪುರಿಸೇಹಿ ಉತ್ತಮಪುರಿಸೇಹಿ ಅರಿಯೇಹಿ ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ಸೇವಿತಂ।

‘‘ಕಿನ್ನು ಜಾತಿಂ ನ ರೋಚೇಸೀ’’ತಿ ಗಾಥಾ ಥೇರಿಂ ಕಾಮೇಸು ಉಪಹಾರೇತುಕಾಮೇನ ಮಾರೇನ ವುತ್ತಾ। ‘‘ಕಿಂ ನು ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖುನಿ ನ ರೋಚೇಸೀ’’ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೧೬೭) ಹಿ ಮಾರೇನ ಪುಟ್ಠಾ ಥೇರೀ ಆಹ – ‘‘ಜಾತಿಂ ಖ್ವಾಹಂ, ಆವುಸೋ, ನ ರೋಚೇಮೀ’’ತಿ। ಅಥ ನಂ ಮಾರೋ ಜಾತಸ್ಸ ಕಾಮಾ ಪರಿಭೋಗಾ, ತಸ್ಮಾ ಜಾತಿಪಿ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ, ಕಾಮಾಪಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ –

೧೯೦.

‘‘ಕಿನ್ನು ಜಾತಿಂ ನ ರೋಚೇಸಿ, ಜಾತೋ ಕಾಮಾನಿ ಭುಞ್ಜತಿ।

ಭುಞ್ಜಾಹಿ ಕಾಮರತಿಯೋ, ಮಾಹು ಪಚ್ಛಾನುತಾಪಿನೀ’’ತಿ॥ –

ಗಾಥಮಾಹ।

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಕಿಂ ನು ತಂ ಕಾರಣಂ, ಯೇನ ತ್ವಂ ಉಪಚಾಲೇ ಜಾತಿಂ ನ ರೋಚೇಸಿ ನ ರೋಚೇಯ್ಯಾಸಿ, ನ ತಂ ಕಾರಣಂ ಅತ್ಥಿ। ಯಸ್ಮಾ ಜಾತೋ ಕಾಮಾನಿ ಭುಞ್ಜತಿ ಇಧ ಜಾತೋ ಕಾಮಗುಣಸಂಹಿತಾನಿ ರೂಪಾದೀನಿ ಪಟಿಸೇವನ್ತೋ ಕಾಮಸುಖಂ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ। ನ ಹಿ ಅಜಾತಸ್ಸ ತಂ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಭುಞ್ಜಾಹಿ ಕಾಮರತಿಯೋ ಕಾಮಖಿಡ್ಡಾರತಿಯೋ ಅನುಭವ। ಮಾಹು ಪಚ್ಛಾನುತಾಪಿನೀ ‘‘ಯೋಬ್ಬಞ್ಞೇ ಸತಿ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಸು ಭೋಗೇಸು ನ ಮಯಾ ಕಾಮಸುಖಮನುಭೂತ’’ನ್ತಿ ಪಚ್ಛಾನುತಾಪಿನೀ ಮಾ ಅಹೋಸಿ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಧಮ್ಮಾ ನಾಮ ಯಾವದೇವ ಅತ್ಥಾಧಿಗಮತ್ಥೋ ಅತ್ಥೋ ಚ ಕಾಮಸುಖತ್ಥೋತಿ ಪಾಕಟೋಯಮತ್ಥೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರೀ ಜಾತಿಯಾ ದುಕ್ಖನಿಮಿತ್ತತಂ ಅತ್ತನೋ ಚ ತಸ್ಸ ವಿಸಯಾತಿಕ್ಕಮಂ ವಿಭಾವೇತ್ವಾ ತಜ್ಜೇನ್ತೀ –

೧೯೧.

‘‘ಜಾತಸ್ಸ ಮರಣಂ ಹೋತಿ, ಹತ್ಥಪಾದಾನ ಛೇದನಂ।

ವಧಬನ್ಧಪರಿಕ್ಲೇಸಂ, ಜಾತೋ ದುಕ್ಖಂ ನಿಗಚ್ಛತಿ॥

೧೯೨.

‘‘ಅತ್ಥಿ ಸಕ್ಯಕುಲೇ ಜಾತೋ, ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅಪರಾಜಿತೋ।

ಸೋ ಮೇ ಧಮ್ಮಮದೇಸೇಸಿ, ಜಾತಿಯಾ ಸಮತಿಕ್ಕಮಂ॥

೧೯೩.

‘‘ದುಕ್ಖಂ ದುಕ್ಖಸಮುಪ್ಪಾದಂ, ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಅತಿಕ್ಕಮಂ।

ಅರಿಯಂ ಚಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ, ದುಕ್ಖೂಪಸಮಗಾಮಿನಂ॥

೧೯೪.

‘‘ತಸ್ಸಾಹಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ, ವಿಹರಿಂ ಸಾಸನೇ ರತಾ।

ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನಂ॥

೧೯೫.

‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಹತಾ ನನ್ದೀ, ತಮೋಕ್ಖನ್ಧೋ ಪದಾಲಿತೋ।

ಏವಂ ಜಾನಾಹಿ ಪಾಪಿಮ, ನಿಹತೋ ತ್ವಮಸಿ ಅನ್ತಕಾ’’ತಿ॥ –

ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ।

ತತ್ಥ ಜಾತಸ್ಸ ಮರಣಂ ಹೋತೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಜಾತಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ಮರಣಂ ಹೋತಿ, ನ ಅಜಾತಸ್ಸ। ನ ಕೇವಲಂ ಮರಣಮೇವ, ಅಥ ಖೋ ಜರಾರೋಗಾದಯೋ ಯತ್ತಕಾನತ್ಥಾ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಜಾತಸ್ಸ ಹೋನ್ತಿ ಜಾತಿಹೇತುಕಾ। ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣಂ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ ಸಮ್ಭವನ್ತೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧; ವಿಭ॰ ೨೨೫; ಉದಾ॰ ೧)। ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಹತ್ಥಪಾದಾನ ಛೇದನ’’ನ್ತಿ ಹತ್ಥಪಾದಾನಂ ಛೇದನಂ ಜಾತಸ್ಸೇವ ಹೋತಿ, ನ ಅಜಾತಸ್ಸ। ಹತ್ಥಪಾದಛೇದನಾಪದೇಸೇನ ಚೇತ್ಥ ಬಾತ್ತಿಂಸ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾಪಿ ದಸ್ಸಿತಾ ಏವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ವಧಬನ್ಧಪರಿಕ್ಲೇಸಂ, ಜಾತೋ ದುಕ್ಖಂ ನಿಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ। ಜೀವಿತವಿಯೋಜನಮುಟ್ಠಿಪ್ಪಹಾರಾದಿಸಙ್ಖಾತಂ ವಧಪರಿಕ್ಲೇಸಞ್ಚೇವ ಅನ್ದುಬನ್ಧನಾದಿಸಙ್ಖಾತಂ ಬನ್ಧಪರಿಕ್ಲೇಸಂ ಅಞ್ಞಞ್ಚ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಂ ನಾಮ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಜಾತೋ ಏವ ನಿಗಚ್ಛತಿ, ನ ಅಜಾತೋ, ತಸ್ಮಾ ಜಾತಿಂ ನ ರೋಚೇಮೀತಿ।

ಇದಾನಿ ಜಾತಿಯಾ ಕಾಮಾನಞ್ಚ ಅಚ್ಚನ್ತಮೇವ ಅತ್ತನಾ ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತಭಾವಂ ಮೂಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಸ್ಸೇನ್ತೀ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ಸಕ್ಯಕುಲೇ ಜಾತೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅಪರಾಜಿತೋತಿ ಕಿಲೇಸಮಾರಾದಿನಾ ಕೇನಚಿ ನ ಪರಾಜಿತೋ। ಸತ್ಥಾ ಹಿ ಸಬ್ಬಾಭಿಭೂ ಸದೇವಕಂ ಲೋಕಂ ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಠಿತೋ , ತಸ್ಮಾ ಅಪರಾಜಿತೋ। ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಉತ್ತಾನಮೇವ।

ಉಪಚಾಲಾಥೇರೀಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

ಸತ್ತಕನಿಪಾತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।