೪೯. ಪಂಸುಕೂಲವಗ್ಗೋ

೧-೧೦. ಪಂಸುಕೂಲಸಞ್ಞಕತ್ಥೇರಅಪದಾನಾದಿವಣ್ಣನಾ

ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಮವಗ್ಗೇ ಪಠಮಾಪದಾನಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।

೧೪. ದುತಿಯಾಪದಾನೇ ಅಧಿಚ್ಚುಪ್ಪತ್ತಿಕಾ ಬುದ್ಧಾತಿ ಅಧಿಚ್ಚೇನ ಅಕಾರಣೇನ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕಾ ಸಯಮ್ಭೂತಾ, ಅಞ್ಞೇಹಿ ದೇವಬ್ರಹ್ಮಮಾರಾದೀಹಿ ಉಪದೇಸದಾಯಕೇಹಿ ರಹಿತಾ ಸಯಮ್ಭೂಞಾಣೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಜಾತಾ ಪಾತುಭೂತಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

೧೬. ಓದುಮ್ಬರಿಕಪುಪ್ಫಂ ವಾತಿ ಉದುಮ್ಬರರುಕ್ಖೇ ಪುಪ್ಫಂ ದುಲ್ಲಭಂ ದುಲ್ಲಭುಪ್ಪತ್ತಿಕಂ ಇವ। ಚನ್ದಮ್ಹಿ ಸಸಕಂ ಯಥಾತಿ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲೇ ಸಸಲೇಖಾಯ ರೂಪಂ ದುಲ್ಲಭಂ ಯಥಾ। ವಾಯಸಾನಂ ಯಥಾ ಖೀರನ್ತಿ ಕಾಕಾನಂ ನಿಚ್ಚಂ ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಖುದ್ದಾಪೀಳಿತಭಾವೇನ ಖೀರಂ ದುಲ್ಲಭಂ ಯಥಾ, ಏವಂ ದುಲ್ಲಭಂ ಲೋಕನಾಯಕಂ ಚತುರಾಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ವಾ ಸೋಳಸಾಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ವಾ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಭಾವತೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕನಾಯಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ।

೩೦. ತತಿಯಾಪದಾನೇ ಮಧುಂ ಭಿಸೇಹಿ ಸವತೀತಿ ಪೋಕ್ಖರಮಧುಪದುಮಕೇಸರೇಹಿ ಸವತಿ ಪಗ್ಘರತಿ। ಖೀರಂ ಸಪ್ಪಿಂ ಮುಳಾಲಿಭೀತಿ ಖೀರಞ್ಚ ಸಪ್ಪಿರಸಞ್ಚ ಪದುಮಮುಳಾಲೇಹಿ ಸವತಿ ಪಗ್ಘರತಿ। ತಸ್ಮಾ ತದುಭಯಂ ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಬುದ್ಧೋ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹತೂತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಚತುತ್ಥಪಞ್ಚಮಛಟ್ಠಾಪದಾನಾನಿ ಉತ್ತಾನಾನೇವ।

೧೧೯. ಸತ್ತಮಾಪದಾನೇ ಚತ್ತಾಲೀಸದಿಜಾಪಿ ಚಾತಿ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಜಾತಾತಿ ದಿಜಾ। ಕುಮಾರವಯೇ ಉಟ್ಠಿತದನ್ತಾನಂ ಪತಿತತ್ತಾ ಪುನ ಉಟ್ಠಿತದನ್ತಾ ದಿಜಾ, ತೇ ಚ ದನ್ತಾ। ಬ್ಯಾಕರಣಞ್ಚ ಹೇಟ್ಠಾ ನಿದಾನಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಮೇವ।

ಅಟ್ಠಮಾಪದಾನಂ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।

೧೭೧. ನವಮಾಪದಾನೇ ತದಾಹಂ ಮಾಣವೋ ಆಸಿನ್ತಿ ಯದಾ ಸುಮೇಧಪಣ್ಡಿತೋ ದೀಪಙ್ಕರಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಾ ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಲಭಿ, ತದಾ ಅಹಂ ಮೇಘೋ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಾಣವೋ ಹುತ್ವಾ ಸುಮೇಧತಾಪಸೇನ ಸಹ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಸಿಕ್ಖಿತೋ ಕೇನಚಿ ಪಾಪಸಹಾಯೇನ ಸಂಸಟ್ಠೋ ಸಂಸಗ್ಗದೋಸೇನ ಪಾಪವಿತಕ್ಕಾದಿವಸಂ ಗತೋ ಮಾತುಘಾತಕಮ್ಮವಸೇನ ನರಕೇ ಅಗ್ಗಿಜಾಲಾದಿದುಕ್ಖಮನುಭವಿತ್ವಾ ತತೋ ಚುತೋ ಸಮುದ್ದೇ ತಿಮಿಙ್ಗಲಮಹಾಮಚ್ಛೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಸಮುದ್ದಮಜ್ಝೇ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಮಹಾನಾವಂ ಗಿಲಿತುಕಾಮೋ ಗತೋ। ದಿಸ್ವಾ ಮಂ ವಾಣಿಜಾ ಭೀತಾ ‘‘ಅಹೋ ಗೋತಮೋ ಭಗವಾ’’ತಿ ಸದ್ದಮಕಂಸು। ಅಥ ಮಹಾಮಚ್ಛೋ ಪುಬ್ಬವಾಸನಾವಸೇನ ಬುದ್ಧಗಾರವಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ತತೋ ಚುತೋ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಭವಸಮ್ಪನ್ನೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಸದ್ಧೋ ಪಸನ್ನೋ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ದಿವಸಸ್ಸ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸರಮಾನೋ ವನ್ದತಿ। ತದಾ ಭಗವಾ ‘‘ಚಿರಂ ಧಮ್ಮರುಚೀ’’ತಿ ಮಂ ಆಹ।

೧೮೪. ಅಥ ಸೋ ಥೇರೋ ‘‘ಸುಚಿರಂ ಸತಪುಞ್ಞಲಕ್ಖಣ’’ನ್ತಿಆದೀಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಥೋಮೇಸಿ। ಭನ್ತೇ, ಸತಪುಞ್ಞಲಕ್ಖಣಧರ ಗೋತಮ। ಪತಿಪುಬ್ಬೇನ ವಿಸುದ್ಧಪಚ್ಚಯನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ದೀಪಙ್ಕರಪಾದಮೂಲೇ ಪರಿಪುಣ್ಣಪಾರಮೀಪಚ್ಚಯಸಮ್ಭಾರೋ ಸುಟ್ಠು ಚಿರಂ ಕಾಲಂ ಮಯಾ ನ ದಿಟ್ಠೋ ಅಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಹಮಜ್ಜಸುಪೇಕ್ಖನನ್ತಿ ಅಜ್ಜ ಇಮಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಅಹಂ ಸುಪೇಕ್ಖನಂ ಸುನ್ದರದಸ್ಸನಂ, ಸುನ್ದರದಿಟ್ಠಂ ವಾ ನಿರುಪಮಂ ವಿಗ್ಗಹಂ ಉಪಮಾರಹಿತಸರೀರಂ ಗೋತಮಂ ವತ ಏಕನ್ತೇನ ಪಸ್ಸಾಮಿ ದಕ್ಖಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

೧೮೫-೧೮೬. ಸುಚಿರಂ ವಿಹತತಮೋ ಮಯಾತಿ ವಿಸೇಸೇನ ಹತತಮೋ ವಿದ್ಧಂಸಿತಮೋಹೋ ತ್ವಂ ಮಯಾಪಿ ಸುಟ್ಠು ಚಿರಂ ಥೋಮಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸುಚಿರಕ್ಖೇನ ನದೀ ವಿಸೋಸಿತಾತಿ ಏಸಾ ತಣ್ಹಾನದೀ ಸುನ್ದರರಕ್ಖೇನ ಗೋಪನೇನ ವಿಸೇಸೇನ ಸೋಸಿತಾ, ಅಭಬ್ಬುಪ್ಪತ್ತಿಕತಾ ತಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸುಚಿರಂ ಅಮಲಂ ವಿಸೋಧಿತನ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ಚಿರಂ ದೀಘೇನ ಅದ್ಧುನಾ ಅಮಲಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ವಿಸೇಸೇನ ಸೋಧಿತಂ, ಸುಟ್ಠು ಕತಂ ಅಧಿಗತಂ ತಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಯನಂ ಞಾಣಮಯಂ ಮಹಾಮುನೇ। ಚಿರಕಾಲಸಮಙ್ಗಿತೋತಿ ಮಹಾಮುನೇ ಮಹಾಸಮಣ ಞಾಣಮಯಂ ನಯನಂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಂ ಚಿರಕಾಲಂ ಸಮಧಿಗತೋ ಸಮ್ಪತ್ತೋ ತ್ವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅವಿನಟ್ಠೋ ಪುನರನ್ತರನ್ತಿ ಅಹಂ ಪುನ ಅನ್ತರಂ ಅನ್ತರಾಭವೇ ಮಜ್ಝೇ ಪರಿನಟ್ಠೋ ಪರಿಹೀನೋ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪುನರಜ್ಜಸಮಾಗತೋ ತಯಾತಿ ಅಜ್ಜ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪುನಪಿ ಸಮಾಗತೋ ಏಕೀಭೂತೋ ಸಹ ವಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ನ ಹಿ ನಸ್ಸನ್ತಿ ಕತಾನಿ ಗೋತಮಾತಿ ಗೋತಮ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧ, ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕತಾನಿ ಸಮಾಗಮಾದೀನಿ ನ ಹಿ ನಸ್ಸನ್ತಿ ಯಾವ ಖನ್ಧಪರಿನಿಬ್ಬಾನಾ ನ ವಿನಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।

ಧಮ್ಮರುಚಿಯತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ ಸಮತ್ತಾ।

ದಸಮಾಪದಾನಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವಾತಿ।

ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ಸಮತ್ತಾ।