೪. ಕುಣ್ಡಧಾನವಗ್ಗೋ
೧. ಕುಣ್ಡಧಾನತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ
ಸತ್ತಾಹಂ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನನ್ತಿಆದಿಕಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಕುಣ್ಡಧಾನತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅಪದಾನಂ। ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ವುತ್ತನಯೇನ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಠಮಂ ಸಲಾಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ತದನುರೂಪಂ ಪುಞ್ಞಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಚರಿ। ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಮನೋಸಿಲಾಚುಣ್ಣಪಿಞ್ಜರಂ ಮಹನ್ತಂ ಕದಲಿಫಲಕಣ್ಣಿಕಂ ಉಪನೇಸಿ, ತಂ ಭಗವಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ। ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ಏಕಾದಸಕ್ಖತ್ತುಂ ದೇವೇಸು ದೇವರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ। ಚತುವೀಸತಿವಾರೇ ಚ ರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ।
ಸೋ
ಅಥೇಕೋ ಥೇರೋ ಏಕಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಪತ್ತಚೀವರಂ ದತ್ವಾ ಸರೀರವಳಞ್ಜನತ್ಥಂ ಉದಕಫಾಸುಕಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧೋತಹತ್ಥಪಾದೋ ಹುತ್ವಾ ಗುಮ್ಬಸಮೀಪತೋ ನಿಕ್ಖಮತಿ। ಭುಮ್ಮದೇವತಾ ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ಪಚ್ಛತೋ ಪಚ್ಛತೋ ಉತ್ತಮರೂಪಾ ಇತ್ಥೀ ಹುತ್ವಾ ಕೇಸೇ ವಿಧುನಿತ್ವಾ ಸಂವಿಧಾಯ ಬನ್ಧನ್ತೀ ವಿಯ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಪಂಸುಂ ಪುಞ್ಛಮಾನಾ ವಿಯ ಸಾಟಕಂ ಸಂವಿಧಾಯ ನಿವಾಸಯಮಾನಾ ವಿಯ ಚ ಹುತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪದಾನುಪದಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಗುಮ್ಬತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ
ತತೋ
ಭುಮ್ಮದೇವತಾ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ಅಪಾಯತೋ ನ ಮುಚ್ಚಿತ್ಥ। ಸಚೇ ಪನ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಅಞ್ಞೇನ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಕತೋ ದೋಸೋ ತಸ್ಸೇವ ಉಪರಿ ಪತತಿ। ಸೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಧಾನಮಾಣವೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ
ಗಾಮೇ ಕುಣ್ಡಧಾನೋ ಥೇರೋತಿ ನಾಮಂ ಜಾತಂ। ಸೋ ಉಟ್ಠಾಯ ಸಮುಟ್ಠಾಯ ತೇಹಿ ಕರಿಯಮಾನಂ ಕೇಳಿಂ ಸಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಉಮ್ಮಾದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಕೋಣ್ಡಾ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಕೋಣ್ಡೋ, ಆಚರಿಯೋ ಕೋಣ್ಡೋ’’ತಿ ವದತಿ। ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸುಂ – ‘‘ಕುಣ್ಡಧಾನೋ, ಭನ್ತೇ, ದಹರಸಾಮಣೇರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏವಂ ಫರುಸವಾಚಂ ವದತೀ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ, ಧಾನ, ದಹರಸಾಮಣೇರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಫರುಸವಾಚಂ ವದಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ತೇನ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಭಗವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ – ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ವದಸೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಭನ್ತೇ, ನಿಬದ್ಧಂ ವಿಹೇಸಂ ಸಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಏವಂ ಕಥೇಮೀ’’ತಿ
‘‘ಮಾವೋಚ ಫರುಸಂ ಕಞ್ಚಿ, ವುತ್ತಾ ಪಟಿವದೇಯ್ಯು ತಂ।
ದುಕ್ಖಾ ಹಿ ಸಾರಮ್ಭಕಥಾ, ಪಟಿದಣ್ಡಾ ಫುಸೇಯ್ಯು ತಂ॥
‘‘ಸಚೇ ನೇರೇಸಿ ಅತ್ತಾನಂ, ಕಂಸೋ ಉಪಹತೋ ಯಥಾ।
ಏಸ ಪತ್ತೋಸಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಸಾರಮ್ಭೋ ತೇ ನ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ॥ (ಧ॰ ಪ॰ ೧೩೩-೧೩೪) –
ಇಮಞ್ಚ ಪನ ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಚರಣಭಾವಂ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋಪಿ ಕಥಯಿಂಸು। ರಾಜಾ ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ಭಣೇ, ನಂ ವೀಮಂಸಥಾ’’ತಿ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಮನ್ದೇನೇವ ಪರಿವಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತೇ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಥೇರೋ ಸೂಚಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ। ಸಾಪಿ ಇತ್ಥೀ ಅವಿದೂರೇ ಠಾನೇ ಠಿತಾ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯತಿ।
ರಾಜಾ
ತದಾ ಮಹಾಸುಭದ್ದಾ ಉಗ್ಗನಗರೇ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕುಲೇ ವಸಮಾನಾ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಮಂ ಅನುಕಮ್ಪತೂ’’ತಿ ಉಪೋಸಥಙ್ಗಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ನಿರಾಮಗನ್ಧಾ ಹುತ್ವಾ ಉಪರಿಪಾಸಾದತಲೇ ಠಿತಾ ‘‘ಇಮಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಅನ್ತರೇ ಅಟ್ಠತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ವಿತಾನಂ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತು, ದಸಬಲೋ ಇಮಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ಸ್ವೇ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹತೂ’’ತಿ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ಸುಮನಪುಪ್ಫಮುಟ್ಠಿಯೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ। ಪುಪ್ಫಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾವೇಲಾಯ ಸತ್ಥು ಮತ್ಥಕೇ ವಿತಾನಂ ಹುತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು। ಸತ್ಥಾ ತಂ ಸುಮನಪುಪ್ಫವಿತಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿತ್ತೇನೇವ ಸುಭದ್ದಾಯ ಭಿಕ್ಖಂ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಅರುಣೇ ಉಟ್ಠಿತೇ
೧. ಏವಂ ಸೋ ಪೂರಿತಪುಞ್ಞಸಮ್ಭಾರಾನುರೂಪೇನ ಅರಹಾ ಹುತ್ವಾ ಪತ್ತಏತದಗ್ಗಟ್ಠಾನೋ ಅತ್ತನೋ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಸರಿತ್ವಾ ಸೋಮನಸ್ಸವಸೇನ ಪುಬ್ಬಚರಿತಾಪದಾನಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ತಾಹಂ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಸತ್ಥಾಹಂ ಸತ್ತದಿವಸಂ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿವಿಹಾರೇನ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನಂ ವಿವೇಕಭೂತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ।
ಕುಣ್ಡಧಾನತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ ಸಮತ್ತಾ।
೨. ಸಾಗತತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ
ಸೋಭಿತೋ ನಾಮ ನಾಮೇನಾತಿಆದಿಕಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾಗತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅಪದಾನಂ। ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸೋಭಿತೋ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನಂ ಪಾರಗೂ ಸನಿಘಣ್ಡುಕೇಟುಭಾನಂ ಸಾಕ್ಖರಪ್ಪಭೇದಾನಂ ಇತಿಹಾಸಪಞ್ಚಮಾನಂ ಪದಕೋ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೋ ಲೋಕಾಯತಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣೇಸು ಅನವಯೋ। ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಪದುಮುತ್ತರಂ ಭಗವನ್ತಂ ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಸಿರಿಯಾ ಸೋಭಮಾನಂ ಉಯ್ಯಾನದ್ವಾರೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತೀವ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಅನೇಕೇಹಿ ಉಪಾಯೇಹಿ ಅನೇಕೇಹಿ ಗುಣವಣ್ಣೇಹಿ ಥೋಮನಂ ಅಕಾಸಿ। ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ಥೋಮನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅನಾಗತೇ ಗೋತಮಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ಸಾಗತೋ ನಾಮ ಸಾವಕೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಅದಾಸಿ। ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತೋ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ತತೋ ಚುತೋ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ। ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಉಭಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ। ತಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಸಾಗತೋತಿ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು। ಸೋ ಸಾಸನೇ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ।
೧೭. ಏವಂ ಸೋ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಭಾರಾನುರೂಪೇನ ಪತ್ತಅರಹತ್ತಫಲೋ ಅತ್ತನೋ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಸರಿತ್ವಾ ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಸೋಭಿತೋ ನಾಮ ನಾಮೇನಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ತದಾ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಭಾರಸ್ಸ ಪರಿಪೂರಣಸಮಯೇ ನಾಮೇನ ಸೋಭಿತೋ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
೨೧. ವಿಪಥಾ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾನಾತಿ ವಿರುದ್ಧಪಥಾ ಕುಮಗ್ಗಾ, ಉಪ್ಪಥಾ ವಾ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಅಪನೇತ್ವಾ। ಪಥಂ ಆಚಿಕ್ಖಸೇತಿ, ಭನ್ತೇ, ಸಬ್ಬಞ್ಞು ತುವಂ ಪಥಂ ಸಪ್ಪುರಿಸಮಗ್ಗಂ ನಿಬ್ಬಾನಾಧಿಗಮನುಪಾಯಂ ಆಚಿಕ್ಖಸೇ ಕಥೇಸಿ ದೇಸೇಸಿ ವಿಭಜಿ ಉತ್ತಾನಿಂ ಅಕಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ।
ಸಾಗತತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ ಸಮತ್ತಾ।
೩. ಮಹಾಕಚ್ಚಾನತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ
ಪದುಮುತ್ತರನಾಥಸ್ಸಾತಿಆದಿಕಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಕಚ್ಚಾನತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅಪದಾನಂ। ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಗಹಪತಿಮಹಾಸಾಲಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ವುದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ವಿಭಜನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ
ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ಅಪರಾಪರಂ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಕಸ್ಸಪದಸಬಲಸ್ಸ ಕಾಲೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಕುಲಘರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಭಗವತಿ ಸುವಣ್ಣಚೇತಿಯಕರಣಟ್ಠಾನಂ ದಸಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕಾಯ ಸುವಣ್ಣಿಟ್ಠಕಾಯ ಪೂಜಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಭಗವಾ ಮಯ್ಹಂ ನಿಬ್ಬತ್ತನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಸರೀರಂ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಪತ್ಥರಂ ಅಕಾಸಿ। ತತೋ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಕಞ್ಚನಮಾಣವೋತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು। ಸೋ ವುದ್ಧಿಮನ್ವಾಯ ತಯೋ ವೇದೇ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ಪುರೋಹಿತಟ್ಠಾನಂ ಲಭಿ। ಸೋ ಗೋತ್ತವಸೇನ ಕಚ್ಚಾನೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ।
ರಾಜಾ ಚಣ್ಡಪಜ್ಜೋತೋ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಂ ಸುತ್ವಾ, ‘‘ಆಚರಿಯ, ತ್ವಂ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಇಧಾನೇಹೀ’’ತಿ
೩೧. ಏವಂ ಸೋ ಪತ್ತಅರಹತ್ತಫಲೋ ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥಂ ವಿಭಜನ್ತಾನಂ ಯದಿದಂ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೧.೧೮೮, ೧೯೭) ಏತದಗ್ಗಟ್ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಸರಿತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಚರಿತಾಪದಾನಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಪದುಮುತ್ತರನಾಥಸ್ಸಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಪದುಮಂ ನಾಮ ಚೇತಿಯನ್ತಿ ಪದುಮೇಹಿ ಛಾದಿತತ್ತಾ ವಾ ಪದುಮಾಕಾರೇಹಿ ಕತತ್ತಾ ವಾ ಭಗವತೋ ವಸನಗನ್ಧಕುಟಿವಿಹಾರೋವ ಪೂಜನೀಯಭಾವೇನ ಚೇತಿಯಂ, ಯಥಾ ‘‘ಗೋತಮಕಚೇತಿಯಂ, ಆಳವಕಚೇತಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ತೇಸಂ ಯಕ್ಖಾನಂ ನಿವಸನಟ್ಠಾನಂ ಪೂಜನೀಯಟ್ಠಾನತ್ತಾ ಸಿಲಾಸನಂ ಕಾರಯಿತ್ವಾತಿ ತಸ್ಸಾ ಪದುಮನಾಮಿಕಾಯ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಾ ಪುಪ್ಫಾಧಾರತ್ಥಾಯ ಹೇಟ್ಠಾ ಫಲಿಕಮಯಂ ಸಿಲಾಸನಂ ಕಾರೇತ್ವಾ। ಸುವಣ್ಣೇನಾಭಿಲೇಪಯಿನ್ತಿ ತಂ ಸಿಲಾಸನಂ ಜಮ್ಬೋನದಸುವಣ್ಣೇನ ಅಭಿವಿಸೇಸೇನ ಲೇಪಯಿಂ ಛಾದೇಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
೩೨. ರತನಾಮಯಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಮುದ್ಧನಿ ಧಾರೇತ್ವಾ ವಾಳಬೀಜನಿಞ್ಚ ಸೇತಪವರಚಾಮರಿಞ್ಚ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಭಿರೋಪಯಿಂ। ಲೋಕಬನ್ಧುಸ್ಸ ತಾದಿನೋತಿ ಸಕಲಲೋಕಬನ್ಧುಸದಿಸಸ್ಸ ತಾದಿಗುಣಸಮಙ್ಗಿಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಧಾರೇಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ।
ಮಹಾಕಚ್ಚಾನತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ ಸಮತ್ತಾ।
೪. ಕಾಳುದಾಯಿತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ
ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಸ್ಸಾತಿಆದಿಕಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಕಾಳುದಾಯಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅಪದಾನಂ। ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ
ಸೋ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ಕಪಿಲವತ್ಥುಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅಮಚ್ಚಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕದಿವಸಂಯೇವ ಜಾತೋತಿ ತಂ ದಿವಸಂಯೇವ ನಂ ದುಕೂಲಚುಮ್ಬಟಕೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನತ್ಥಾಯ ನಯಿಂಸು। ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಬೋಧಿರುಕ್ಖೋ, ರಾಹುಲಮಾತಾ, ಚತ್ತಾರೋ ನಿಧೀ, ಆರೋಹನಹತ್ಥೀ, ಅಸ್ಸಕಣ್ಡಕೋ, ಆನನ್ದೋ, ಛನ್ನೋ, ಕಾಳುದಾಯೀತಿ ಇಮೇ ಸತ್ತ ಏಕದಿವಸೇ ಜಾತತ್ತಾ ಸಹಜಾತಾ ನಾಮ ಅಹೇಸುಂ। ಅಥಸ್ಸ ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ಸಕಲನಗರಸ್ಸ ಉದಗ್ಗಚಿತ್ತದಿವಸೇ ಜಾತತ್ತಾ ಉದಾಯಿತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು। ಥೋಕಂ ಕಾಳಧಾತುಕತ್ತಾ ಪನ ಕಾಳುದಾಯೀತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ। ಸೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕುಮಾರಕೀಳಂ ಕೀಳನ್ತೋ ವುದ್ಧಿಂ ಅಗಮಾಸಿ।
ಅಪರಭಾಗೇ ಲೋಕನಾಥೇ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತವರಧಮ್ಮಚಕ್ಕೇ ರಾಜಗಹಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೇ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ
ಅಥ ರಾಜಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏತ್ತಕಾ ಜನಾ ಮಯಿ ಸಿನೇಹಾಭಾವೇನ ದಸಬಲಸ್ಸ ಇಧಾಗಮನತ್ಥಾಯ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥಯಿಂಸು, ಅಯಂ ಖೋ ಉದಾಯಿ ದಸಬಲೇನ ಸಮವಯೋ, ಸಹಪಂಸುಕೀಳಿಕೋ, ಮಯಿ ಚ ಸಿನೇಹೋ ಅತ್ಥಿ, ಇಮಂ ಪೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ತಾತ, ತ್ವಂ ಪುರಿಸಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರೋ ರಾಜಗಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಸಬಲಂ ಇಧಾನೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪೇಸೇಸಿ। ಸೋ ಪನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಸಚಾಹಂ, ದೇವ, ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ಏವಾಹಂ ಭಗವನ್ತಂ ಇಧಾನೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕತ್ವಾ ಮಮ ಪುತ್ತಂ ದಸ್ಸೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ರಾಜಗಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನವೇಲಾಯಂ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತೇ ಠಿತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸಪರಿವಾರೋ
‘‘ಅಙ್ಗಾರಿನೋ ದಾನಿ ದುಮಾ ಭದನ್ತೇ, ಫಲೇಸಿನೋ ಛದನಂ ವಿಪ್ಪಹಾಯ।
ತೇ ಅಚ್ಚಿಮನ್ತೋವ ಪಭಾಸಯನ್ತಿ, ಸಮಯೋ ಮಹಾವೀರ ಭಾಗೀ ರಥಾನಂ॥
‘‘ದುಮಾನಿ ಫುಲ್ಲಾನಿ ಮನೋರಮಾನಿ, ಸಮನ್ತತೋ ಸಬ್ಬದಿಸಾ ಪವನ್ತಿ।
ಪತ್ತಂ ಪಹಾಯ ಫಲಮಾಸಸಾನಾ, ಕಾಲೋ ಇತೋ ಪಕ್ಕಮನಾಯ ವೀರ॥
‘‘ನೇವಾತಿಸೀತಂ
ಪಸ್ಸನ್ತು ತಂ ಸಾಕಿಯಾ ಕೋಳಿಯಾ ಚ, ಪಚ್ಛಾಮುಖಂ ರೋಹಿನಿಯಂ ತರನ್ತಂ॥
‘‘ಆಸಾಯ ಕಸತೇ ಖೇತ್ತಂ, ಬೀಜಂ ಆಸಾಯ ವಪ್ಪತಿ।
ಆಸಾಯ ವಾಣಿಜಾ ಯನ್ತಿ, ಸಮುದ್ದಂ ಧನಹಾರಕಾ।
ಯಾಯ ಆಸಾಯ ತಿಟ್ಠಾಮಿ, ಸಾ ಮೇ ಆಸಾ ಸಮಿಜ್ಝತು॥ (ಥೇರಗಾ॰ ೫೨೭-೫೩೦)।
‘‘ನಾತಿಸೀತಂ ನಾತಿಉಣ್ಹಂ, ನಾತಿದುಬ್ಭಿಕ್ಖಛಾತಕಂ।
ಸದ್ದಲಾ ಹರಿತಾ ಭೂಮಿ, ಏಸ ಕಾಲೋ ಮಹಾಮುನಿ॥ (ಅ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೧.೨೨೫)।
‘‘ಪುನಪ್ಪುನಞ್ಚೇವ ವಪನ್ತಿ ಬೀಜಂ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ವಸ್ಸತಿ ದೇವರಾಜಾ।
ಪುನಪ್ಪುನಂ ಖೇತ್ತಂ ಕಸನ್ತಿ ಕಸ್ಸಕಾ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಧಞ್ಞಮುಪೇತಿ ರಟ್ಠಂ॥
‘‘ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯಾಚನಕಾ ಚರನ್ತಿ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ದಾನಪ್ಪತೀ ದದನ್ತಿ।
ಪುನಪ್ಪುನಂ ದಾನಪ್ಪತೀ ದದಿತ್ವಾ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸಗ್ಗಮುಪೇನ್ತಿ ಠಾನಂ॥
‘‘ವೀರೋ
ಮಞ್ಞಾಮಹಂ ಸಕ್ಕತಿ ದೇವದೇವೋ, ತಯಾ ಹಿ ಜಾತೋ ಮುನಿ ಸಚ್ಚನಾಮೋ॥
‘‘ಸುದ್ಧೋದನೋ ನಾಮ ಪಿತಾ ಮಹೇಸಿನೋ, ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಮಾತಾ ಪನ ಮಾಯನಾಮಾ।
ಯಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪರಿಹರಿಯ ಕುಚ್ಛಿನಾ, ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ತಿದಿವಮ್ಹಿ ಮೋದತಿ॥
‘‘ಸಾ ಗೋತಮೀ ಕಾಲಕತಾ ಇತೋ ಚುತಾ, ದಿಬ್ಬೇಹಿ ಕಾಮೇಹಿ ಸಮಙ್ಗಿಭೂತಾ।
ಸಾ ಮೋದತಿ ಕಾಮಗುಣೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ, ಪರಿವಾರಿತಾ ದೇವಗಣೇಹಿ ತೇಹೀ’’ತಿ॥ (ಥೇರಗಾ॰ ೫೩೧-೫೩೫)।
ಇಮಾ ಅಙ್ಗಾರಿನೋತಿ ಅಙ್ಗಾರಾನಿ ವಿಯಾತಿ ಅಙ್ಗಾರಾನಿ। ಅಙ್ಗಾರಾನಿ ರತ್ತಪವಾಳವಣ್ಣಾನಿ ರುಕ್ಖಾನಂ ಪುಪ್ಫಫಲಾನಿ, ತಾನಿ ಏತೇಸಂ ಸನ್ತೀತಿ ದಾನೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ। ದುಮಾತಿ ರುಕ್ಖಾ। ಭದನ್ತೇತಿ ಭದ್ದಂ ಅನ್ತೇ ಏತಸ್ಸಾತಿ, ‘‘ಭದನ್ತೇ’’ತಿ ಏಕಸ್ಸ ದ-ಕಾರಸ್ಸ ಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ವುಚ್ಚತಿ। ಗುಣವಿಸೇಸಯುತ್ತೋ, ಗುಣವಿಸೇಸಯುತ್ತಾನಞ್ಚ ಅಗ್ಗಭೂತೋ ಸತ್ಥಾ। ತಸ್ಮಾ, ಭದನ್ತೇತಿ ಸತ್ಥು ಆಲಪನಮೇವ, ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಞ್ಚೇತಂ ಏಕಾರನ್ತಂ ‘‘ಸುಗತೇ ಪಟಿಕಮ್ಮೇ ಸುಖೇ ದುಕ್ಖೇ ಜೀವೇ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ। ಇಧ ಪನ ಸಮ್ಬೋಧನಟ್ಠೇ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತೇನ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಭದನ್ತೇತಿ ಆಲಪನ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಭದ್ದಸದ್ದೇನ ಸಮಾನತ್ಥಂ ಪದನ್ತರಮೇಕ’’ನ್ತಿ ಕೇಚಿ। ಫಲಾನಿ ಏಸನ್ತೀತಿ ಫಲೇಸಿನೋ। ಅಚೇತನೇಪಿ ಹಿ ಸಚೇತನಕಿರಿಯಂ ಆಹ। ಏವಂ ಥೇರೇನ ಯಾಚಿತೋ ಭಗವಾ ತತ್ಥ ಗಮನೇ ಬಹೂನಂ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮನಂ ದಿಸ್ವಾ ವೀಸತಿಸಹಸ್ಸಖೀಣಾಸವಪರಿವುತೋ ರಾಜಗಹತೋ ಅತುರಿತಚಾರಿಕಾವಸೇನ ಕಪಿಲವತ್ಥುಗಾಮಿಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ। ಥೇರೋ ಇದ್ಧಿಯಾ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಪುರತೋ ಆಕಾಸೇ ಠಿತೋವ ಅದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬವೇಸಂ ದಿಸ್ವಾ ರಞ್ಞಾ ‘‘ಕೋಸಿ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ ‘‘ಅಮಚ್ಚಪುತ್ತಂ ತಯಾ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸಿತಂ ಮಂ ನ ಜಾನಾಸಿ, ತ್ವಂ ಏವಂ ಪನ ಜಾನಾಹೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ –
‘‘ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪುತ್ತೋಮ್ಹಿ ಅಸಯ್ಹಸಾಹಿನೋ, ಅಙ್ಗೀರಸಸ್ಸಪ್ಪಟಿಮಸ್ಸ ತಾದಿನೋ।
ಪಿತುಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ ತುವಂಸಿ ಸಕ್ಕ, ಧಮ್ಮೇನ ಮೇ ಗೋತಮ ಅಯ್ಯಕೋಸೀ’’ತಿ॥ (ಥೇರಗಾ॰ ೫೩೬) –
ಗಾಥಮಾಹ।
ತತ್ಥ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪುತ್ತೋಮ್ಹೀತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಸ್ಸ ಓರಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಅಮ್ಹಿ। ಅಸಯ್ಹಸಾಹಿನೋತಿ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಸಹಿತುಂ ವಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ ಅಸಯ್ಹಸ್ಸ ಸಕಲಸ್ಸ ಬೋಧಿಸಮ್ಭಾರಸ್ಸ ಮಹಾಕಾರುಣಿಕಾಧಿಕಾರಸ್ಸ ಚ ಸಹನತೋ ವಹನತೋ, ತತೋ ಪರಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಸಹಿತುಂ ಅಭಿಭವಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ ಅಸಯ್ಹಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಮಾರಾನಂ ಸಹನತೋ ಅಭಿಭವನತೋ, ಆಸಯಾನುಸಯಚರಿತಾಧಿಮುತ್ತಿಆದಿವಿಭಾಗಾವಬೋಧನೇನ ಯಥಾರಹಂ ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಪರಮತ್ಥೇಹಿ ಅನುಸಾಸನೀಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಸಯ್ಹಸ್ಸ ಬುದ್ಧಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಅಙ್ಗೀರಸಸ್ಸಾತಿ ಅಙ್ಗೀಕತಸೀಲಾದಿಸಮ್ಪತ್ತಿಕಸ್ಸ। ಅಙ್ಗಮಙ್ಗೇಹಿ ನಿಚ್ಛರಣಕಓಭಾಸಸ್ಸಾತಿ ಅಪರೇ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಅಙ್ಗೀರಸೋ, ಸಿದ್ಧತ್ಥೋತಿ ದ್ವೇ ನಾಮಾನಿ ಪಿತರಾಯೇವ ಗಹಿತಾನೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಅಪ್ಪಟಿಮಸ್ಸಾತಿ ಅನೂಪಮಸ್ಸ। ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠೇಸು ತಾದಿಲಕ್ಖಣಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ತಾದಿನೋ। ಪಿತುಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ ತುವಂಸೀತಿ ಅರಿಯಜಾತಿವಸೇನ ಮಯ್ಹಂ ಪಿತು ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಲೋಕವೋಹಾರೇನ ತ್ವಂ ಪಿತಾ ಅಸಿ। ಸಕ್ಕಾತಿ ಜಾತಿವಸೇನ ರಾಜಾನಂ ಆಲಪತಿ। ಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಸಭಾವೇನ ಅರಿಯಜಾತಿ ಲೋಕಿಯಜಾತೀತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಜಾತೀನಂ ಸಭಾವಸಮೋಧಾನೇನ। ಗೋತಮಾತಿ ರಾಜಾನಂ ಗೋತ್ತೇನ ಆಲಪತಿ। ಅಯ್ಯಕೋಸೀತಿ ಪಿತಾಮಹೋ ಅಸಿ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪುತ್ತೋಮ್ಹೀ’’ತಿಆದಿಂ ವದನ್ತೋ ಥೇರೋ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ।
ಏವಂ ಪನ ಅತ್ತಾನಂ ಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠೇನ ರಞ್ಞಾ ಮಹಾರಹೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಯಾದಿತಸ್ಸ ನಾನಗ್ಗರಸಭೋಜನಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ದಿನ್ನೇ ಗಮನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ। ‘‘ಕಸ್ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ಗನ್ತುಕಾಮತ್ಥ, ಭುಞ್ಜಥಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ, ‘‘ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಕಹಂ ಪನ ಸತ್ಥಾ’’ತಿ? ‘‘ವೀಸತಿಸಹಸ್ಸಭಿಕ್ಖುಪರಿವಾರೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ’’ತಿ। ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಇಮಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಭುಞ್ಜಥ, ಅಞ್ಞಂ ಭಗವತೋ ಹರಿಸ್ಸಥ। ಯಾವ ಚ ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಇಮಂ ನಗರಂ ಸಮ್ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಾವಸ್ಸ ಇತೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಹರಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಥೇರೋ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಪರಿಸಾಯ ಚ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಆಗಮನತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಸಕಲರಾಜನಿವೇಸನಂ ರತನತ್ತಯೇ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾನಂಯೇವ ಸತ್ಥು ಆಹರಿತಬ್ಬಭತ್ತಪುಣ್ಣಂ ಪತ್ತಂ ಆಕಾಸೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಉಪನಾಮೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಹತ್ಥೇ ಠಪೇಸಿ। ಸತ್ಥಾ ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ। ಏವಂ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಮಗ್ಗೇ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಯೋಜನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ರಾಜಗೇಹತೋಯೇವ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ। ಅಥ ನಂ ಭಗವಾ ‘‘ಅಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಪಿತುನೋ ಸಕಲನಿವೇಸನಂ ಪಸಾದೇತೀ’’ತಿ ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಕುಲಪ್ಪಸಾದಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಯದಿದಂ ಕಾಳುದಾಯೀ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೧.೨೧೯, ೨೨೫) ಕುಲಪ್ಪಸಾದಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ।
೪೮-೯. ಏವಂ ಸೋ ಕತಪುಞ್ಞಸಮ್ಭಾರಾನುರೂಪೇನ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಪತ್ತಏತದಗ್ಗಟ್ಠಾನೋ ಅತ್ತನೋ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸಾತಿಆದಿಮಾಹ। ಅದ್ಧಾನಂ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸಾತಿ ಅಪರರಟ್ಠಂ ಗಮನತ್ಥಾಯ ದೂರಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ। ಚರತೋ ಚಾರಿಕಂ ತದಾತಿ ಅನ್ತೋಮಣ್ಡಲಂ ಮಜ್ಝೇಮಣ್ಡಲಂ ಬಹಿಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ತೀಣಿ ಮಣ್ಡಲಾನಿ ತದಾ ಚಾರಿಕಂ ಚರತೋ ಚರನ್ತಸ್ಸ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸುಫುಲ್ಲಂ ಸುಟ್ಠು ಫುಲ್ಲಂ ಪಬೋಧಿತಂ ಗಯ್ಹ ಗಹೇತ್ವಾ ನ ಕೇವಲಮೇವ ಪದುಮಂ, ಉಪ್ಪಲಞ್ಚ ಮಲ್ಲಿಕಂ ವಿಕಸಿತಂ ಅಹಂ ಗಯ್ಹ ಉಭೋಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪೂರೇಸಿನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪರಮನ್ನಂ ಗಹೇತ್ವಾನಾತಿ ಪರಮಂ ಉತ್ತಮಂ ಸೇಟ್ಠಂ ಮಧುರಂ ಸಬ್ಬಸುಪಕ್ಕಂ ಸಾಲಿಓದನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ಥುನೋ ಅದಾಸಿಂ ಭೋಜೇಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
೯೭. ಸಕ್ಯಾನಂ ನನ್ದಿಜನನೋತಿ ಸಕ್ಯರಾಜಕುಲಾನಂ ಭಗವತೋ ಞಾತೀನಂ ಆರೋಹಪರಿಣಾಹರೂಪಯೋಬ್ಬನವಚನಾಲಪನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ನನ್ದಂ ತುಟ್ಠಿಂ ಜನೇನ್ತೋ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತೋ। ಞಾತಿಬನ್ಧು ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಞಾತೋ ಪಾಕಟೋ ಬನ್ಧು ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವಾತಿ।
ಕಾಳುದಾಯಿತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ ಸಮತ್ತಾ।
೫. ಮೋಘರಾಜತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ
ಅತ್ಥದಸ್ಸೀ ತು ಭಗವಾತಿಆದಿಕಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮೋಘರಾಜತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅಪದಾನಂ। ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಲೂಖಚೀವರಧರಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಆಕಙ್ಖನ್ತೋ ಪಣಿಧಾನಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತೋ ಅತ್ಥದಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಪುನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ವಿಜ್ಜಾಸಿಪ್ಪೇಸು ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಗತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಅತ್ಥದಸ್ಸಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತಂ ರಥಿಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸಿರಸಿ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಯಾವತಾ ರೂಪಿನೋ ಸತ್ಥಾ’’ತಿಆದೀಹಿ ಛಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಅಭಿತ್ಥವಿತ್ವಾ ಭಾಜನಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಮಧುಂ ಉಪನೇಸಿ। ಸತ್ಥಾ ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅನುಮೋದನಂ ಅಕಾಸಿ। ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಕಸ್ಸಪಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕಟ್ಠವಾಹನಸ್ಸ ನಾಮ ರಞ್ಞೋ ಅಮಚ್ಚೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ತೇನ ಸತ್ಥು ಆನಯನತ್ಥಾಯ ಮೋಘರಾಜಾತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ಬಾವರೀಯಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ
೬೪. ಏವಂ ಅತ್ಥದಸ್ಸೀ ತು ಭಗವಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ।
೭೩. ಪುಟಕಂ ಪೂರಯಿತ್ವಾನಾತಿ ಪುಟಕಂ ವುಚ್ಚತಿ ವಾರಕಂ, ಘಟಂ ವಾ। ಅನೇಳಕಂ ನಿದ್ದೋಸಂ ಮಕ್ಖಿಕಣ್ಡವಿರಹಿತಂ ಖುದ್ದಮಧುನಾ ಘಟಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ತಂ ಉಭೋಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಪಕಾರೇನ ಆದರೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಹೇಸಿನೋ ಭಗವತೋ ಉಪನೇಸಿನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವಾತಿ।
ಮೋಘರಾಜತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ ಸಮತ್ತಾ।
೬. ಅಧಿಮುತ್ತತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ
ನಿಬ್ಬುತೇ ಲೋಕನಾಥಮ್ಹೀತಿಆದಿಕಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಅಧಿಮುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅಪದಾನಂ (ಥೇರಗಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.ಅಧಿಮುತ್ತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ)। ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಅತ್ಥದಸ್ಸಿಮ್ಹಿ ಲೋಕನಾಥೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ರತನತ್ತಯೇ ಪಸನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಉಚ್ಛೂಹಿ ಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸನ್ತಿಪದಂ ಪಣಿಧೇಸಿ। ಸೋ ತತೋ ಚುತೋ ದೇವೇಸು ಚ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಚ ಉಭಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಸಾಸನೇ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಸದ್ಧಾಯ ಪತಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ ಅಧಿಮುತ್ತತ್ಥೇರೋತಿ ಪಾಕಟೋ।
೮೪. ಏವಂ ನಿಬ್ಬುತೇ ಲೋಕನಾಥಮ್ಹೀತಿಆದಿಮಾಹ। ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ।
ಅಧಿಮುತ್ತತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ ಸಮತ್ತಾ।
೭. ಲಸುಣದಾಯಕತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ
ಹಿಮವನ್ತಸ್ಸಾವಿದೂರೇತಿಆದಿಕಂ ಲಸುಣದಾಯಕತ್ಥೇರೋತಿ ಪಾಕಟೋ।
೮೯. ಅತ್ತನೋ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಸರಿತ್ವಾ ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಪುಬ್ಬಚರಿತಾಪದಾನಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಹಿಮವನ್ತಸ್ಸಾವಿದೂರೇತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಹಿಮಾಲಯಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಪರಿಯೋಸಾನೇ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸಞ್ಚರಣಟ್ಠಾನೇ ಯದಾ ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಉದಪಾದಿ, ತದಾ ಅಹಂ ತಾಪಸೋ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಲಸುಣಂ ಉಪಜೀವಾಮೀತಿ ರತ್ತಲಸುಣಂ ರೋಪೇತ್ವಾ ತದೇವ ಗೋಚರಂ ಕತ್ವಾ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಲಸುಣಂ ಮಯ್ಹಭೋಜನ’’ನ್ತಿ।
೯೦. ಖಾರಿಯೋ ಪೂರಯಿತ್ವಾನಾತಿ ತಾಪಸಭಾಜನಾನಿ ಲಸುಣೇನ ಪೂರಯಿತ್ವಾ ಕಾಜೇನಾದಾಯ ಸಙ್ಘಾರಾಮಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಹೇಮನ್ತಾದೀಸು ತೀಸು ಕಾಲೇಸು ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚತೂಹಿ ಇರಿಯಾಪಥೇಹಿ ವಸನವಿಹಾರಂ ಅಗಚ್ಛಿಂ ಅಗಮಾಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಹಟ್ಠೋ ಹಟ್ಠೇನ ಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಅಹಂ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಸೋಮನಸ್ಸಯುತ್ತಚಿತ್ತೇನ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಲಸುಣಂ ಅದಾಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
೯೧. ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ…ಪೇ॰… ನಿರತಸ್ಸಹನ್ತಿ ನರಾನಂ ಅಗ್ಗಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಸ್ಸ ಅಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ನಿರತೋ ನಿಸ್ಸೇಸೇನ ರತೋ ಅಹನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಙ್ಘಸ್ಸ…ಪೇ॰… ಮೋದಹನ್ತಿ ಅಹಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಲಸುಣದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸಗ್ಗಮ್ಹಿ ಸುಟ್ಠು ಅಗ್ಗಸ್ಮಿಂ ದೇವಲೋಕೇ ಆಯುಕಪ್ಪಂ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಮಾನೋ ಮೋದಿಂ, ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಭವಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವಾತಿ।
ಲಸುಣದಾಯಕತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ ಸಮತ್ತಾ।
೮. ಆಯಾಗದಾಯಕತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ
ನಿಬ್ಬುತೇ ಲೋಕನಾಥಮ್ಹೀತಿಆದಿಕಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆಯಾಗದಾಯಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅಪದಾನಂ। ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಸಿಖಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಕಾಲೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಸಾಸನೇ ಪಸನ್ನೋ ವಡ್ಢಕೀನಂ ಮೂಲಂ ದತ್ವಾ ಅತಿಮನೋಹರಂ ದೀಘಂ ಭೋಜನಸಾಲಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಪಣೀತೇನಾಹಾರೇನ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇಸಿ। ಸೋ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸುಯೇವ ಸಂಸರನ್ತೋ ಉಭಯಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಘಟೇನ್ತೋ ವಾಯಮನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ। ಪುಬ್ಬೇ ಕತಪುಞ್ಞವಸೇನ ಆಯಾಗತ್ಥೇರೋತಿ ಪಾಕಟೋ।
೯೪. ಏವಂ ಸೋ ಕತಪುಞ್ಞಸಮ್ಭಾರವಸೇನ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಕುಸಲಕಮ್ಮಂ ಸರಿತ್ವಾ ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಪುಬ್ಬಚರಿತಾಪದಾನಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ನಿಬ್ಬುತೇ ಲೋಕನಾಥಮ್ಹೀತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬುತೇತಿ ವದತಂ ‘‘ಮಯಂ ಬುದ್ಧಾ’’ತಿ ವದನ್ತಾನಂ ಅನ್ತರೇ ವರೇ ಹಟ್ಠೋ ಹಟ್ಠೇನ ಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಸದ್ಧತಾಯ ಹಟ್ಠಪಹಟ್ಠೋ ಸೋಮನಸ್ಸಯುತ್ತಚಿತ್ತತಾಯ ಪಹಟ್ಠೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಉತ್ತಮಂ ಥೂಪಂ ಸೇಟ್ಠಂ ಚೇತಿಯಂ ಅವನ್ದಿಂ ಪಣಾಮಯಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
೯೫. ವಡ್ಢಕೀಹಿ ಕಥಾಪೇತ್ವಾತಿ ‘‘ಭೋಜನಸಾಲಾಯ ಪಮಾಣಂ ಕಿತ್ತಕ’’ನ್ತಿ ಪಮಾಣಂ ಕಥಾಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮೂಲಂ ದತ್ವಾನಹಂ ತದಾತಿ ತದಾ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಅಹಂ ಕಮ್ಮಕರಣತ್ಥಾಯ ತೇಸಂ ವಡ್ಢಕೀನಂ ಮೂಲಂ ದತ್ವಾ ಆಯಾಗಂ
೯೭. ಆಯಾಗಸ್ಸ ಇದಂ ಫಲನ್ತಿ ಭೋಜನಸಾಲದಾನಸ್ಸ ಇದಂ ವಿಪಾಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಆಯಾಗದಾಯಕತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ ಸಮತ್ತಾ।
೯. ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಿಕತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ
ಸಿದ್ಧತ್ಥಸ್ಸ ಭಗವತೋತಿಆದಿಕಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಿಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅಪದಾನಂ। ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಿಕತ್ಥೇರೋತಿ ಪಾಕಟೋ ಜಾತೋ ಅಹೋಸಿ।
೧೦೨. ಸೋ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಭಾರಾನುರೂಪೇನ ಪತ್ತಅರಹತ್ತಫಲೋ ಅತ್ತನೋ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಸರಿತ್ವಾ ಜಾತಸೋಮನಸ್ಸೋ ಪುಬ್ಬಚರಿತಾಪದಾನಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸಿದ್ಧತ್ಥಸ್ಸ ಭಗವತೋತಿಆದಿಮಾಹ। ಸೀಹಾಸನಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾತಿ ಸೀಹಸ್ಸ ಭಗವತೋ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾ ಬುದ್ಧಾಸನಸ್ಸ ಅಭಿಮುಖಟ್ಠಾನೇತಿ ಅತ್ಥೋ, ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಮೇ ಠಪಿತನ್ತಿ ಮಯಾ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಾಕಾರೇನ ಉಭತೋ ಸೀಹರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಮಜ್ಝೇ ಆದಾಸಸದಿಸಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಕತಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಠಪಿತಂ ಪೂಜಿತಂ। ಕಿಂ ಭೂತಂ? ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಮೇಧಾವೀಹಿ ‘‘ಅತೀವ ಸುನ್ದರ’’ನ್ತಿ ವಣ್ಣಿತಂ ಥೋಮಿತಂ ಸುಕತಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
೧೦೩. ಚಾರುವಣ್ಣೋವ ಸೋಭಾಮೀತಿ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ಇವ ಸೋಭಾಮಿ ವಿರೋಚಾಮೀತಿ ಸೋಭಾಮಿ ವಿರೋಚಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಯೋಗ್ಗಬಲವಾಹನೋತಿ ಸುವಣ್ಣಸಿವಿಕಾದೀಹಿ ಯೋಗ್ಗೇಹಿ ಚ ಸೇನಾಪತಿಮಹಾಮತ್ತಾದೀಹಿ ಸೇವಕೇಹಿ ಬಲೇಹಿ ಚ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸರಥಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ವಾಹನೇಹಿ ಚ ಸಹಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಬಹುಜ್ಜನಾ ಬಹವೋ ಮನುಸ್ಸಾ ಅನುಯನ್ತಾ ಮಮಾನುವತ್ತನ್ತಾ ನಿಚ್ಚಂ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಪರಿವಾರೇನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವಾತಿ।
ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಿಕತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ ಸಮತ್ತಾ।
೧೦. ಕಪ್ಪರುಕ್ಖಿಯತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ
ಸಿದ್ಧತ್ಥಸ್ಸ ಭಗವತೋತಿಆದಿಕಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಕಪ್ಪರುಕ್ಖಿಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅಪದಾನಂ (ಥೇರಗಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೫೭೬)। ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತೇಸು ತೇಸು ಭವೇಸು ನಿಬ್ಬಾನಾಧಿಗಮೂಪಾಯಭೂತಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಸಿದ್ಧತ್ಥಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ವಿಭವಸಮ್ಪನ್ನೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಮಹದ್ಧನೋ ಮಹಾಭೋಗೋ ಕಪ್ಪರುಕ್ಖಿಯತ್ಥೇರೋತಿ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ।
೧೦೮. ಸೋ ಏವಂ ಪತ್ತಅರಹತ್ತಫಲೋ ಅತ್ತನೋ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಸರಿತ್ವಾ ಸೋಮನಸ್ಸವಸೇನ ಪುಬ್ಬಚರಿತಾಪದಾನಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸಿದ್ಧತ್ಥಸ್ಸ ಭಗವತೋತಿಆದಿಮಾಹ। ಥೂಪಸೇಟ್ಠಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾತಿ ಸೇಟ್ಠಸ್ಸ ಉತ್ತಮಸ್ಸ ಧಾತುನಿಹಿತಥೂಪಸ್ಸ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಟ್ಠಾನೇ ವಿಚಿತ್ತದುಸ್ಸೇ ಅನೇಕವಣ್ಣೇಹಿ ವಿಸಮೇನ ವಿಸದಿಸೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಮನೋಹರೇ ಚಿನಪಟ್ಟಸೋಮಾರಪಟ್ಟಾದಿಕೇ ದುಸ್ಸೇ ಲಗೇತ್ವಾ ಓಲಗ್ಗೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪರುಕ್ಖಂ ಠಪೇಸಿಂ ಅಹಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ।
ಕಪ್ಪರುಕ್ಖಿಯತ್ಥೇರಅಪದಾನವಣ್ಣನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಚತುತ್ಥವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ಸಮತ್ತಾ।