೧೬. ಅತ್ಥದಸ್ಸೀಬುದ್ಧವಂಸವಣ್ಣನಾ
ಪಿಯದಸ್ಸಿಮ್ಹಿ ಅತ್ಥದಸ್ಸೀ ನಾಮ ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ। ಸೋ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ತುಸಿತಪುರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಪರಮಸೋಭನೇ ಸೋಭನೇ ನಾಮ ನಗರೇ ಸಾಗರಸ್ಸ ನಾಮ ರಞ್ಞೋ ಕುಲೇ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಸುದಸ್ಸನದೇವಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದಸ ಮಾಸೇ ಗಬ್ಭೇ ವಸಿತ್ವಾ ಸುಚಿನ್ಧನುಯ್ಯಾನೇ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿ। ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ ಮಹಾಪುರಿಸೇ ನಿಕ್ಖನ್ತಮತ್ತೇ ಸುಚಿರಕಾಲನಿಹಿತಾನಿ ಕುಲಪರಮ್ಪರಾಗತಾನಿ ಮಹಾನಿಧಾನಾನಿ ಧನಸಾಮಿಕಾ ಪಟಿಲಭಿಂಸೂತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ‘‘ಅತ್ಥದಸ್ಸೀ’’ತಿ ನಾಮಮಕಂಸು। ಸೋ ದಸವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸಿ। ಅಮರಗಿರಿ-ಸುರಗಿರಿ-ಗಿರಿವಾಹನನಾಮಕಾ ಪರಮಸುರಭಿಜನಕಾ ತಯೋ ಚಸ್ಸ ಪಾಸಾದಾ ಅಹೇಸುಂ। ವಿಸಾಖಾದೇವಿಪ್ಪಮುಖಾನಿ ತೇತ್ತಿಂಸ ಇತ್ಥಿಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಹೇಸುಂ।
ಸೋ ಚತ್ತಾರಿ ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ವಿಸಾಖಾದೇವಿಯಾ ಸೇಲಕುಮಾರೇ ನಾಮ ಪುತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಸುದಸ್ಸನಂ ನಾಮ ಅಸ್ಸರಾಜಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿ। ತಂ ನವ ಮನುಸ್ಸಕೋಟಿಯೋ ಅನುಪಬ್ಬಜಿಂಸು। ತೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಸೋ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಅಟ್ಠ ಮಾಸೇ ಪಧಾನಚರಿಯಂ ಚರಿತ್ವಾ ವಿಸಾಖಪುಣ್ಣಮಾಯ ಸುಚಿನ್ಧರನಾಗಿಯಾ ಉಪಹಾರತ್ಥಾಯ ಆನೀತಂ ಮಧುಪಾಯಾಸಂ ಮಹಾಜನೇನ ಸನ್ದಿಸ್ಸಮಾನಸಬ್ಬಸರೀರಾಯ ನಾಗಿಯಾ ಸಹ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಯಾ ದಿನ್ನಂ ಮಧುಪಾಯಾಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ತರುಣತರುಸತಸಮಲಙ್ಕತೇ ತರುಣಸಾಲವನೇ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಧಮ್ಮರುಚಿನಾ ಮಹಾರುಚಿನಾ ನಾಮ ನಾಗರಾಜೇನ ದಿನ್ನಾ ಅಟ್ಠ ಕುಸತಿಣಮುಟ್ಠಿಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಚಮ್ಪಕಬೋಧಿಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತೇಪಞ್ಞಾಸಹತ್ಥಾಯಾಮವಿತ್ಥತಂ ಕುಸತಿಣಸನ್ಥರಂ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಪತ್ವಾ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಾಚಿಣ್ಣಂ – ‘‘ಅನೇಕಜಾತಿಸಂಸಾರಂ…ಪೇ॰… ತಣ್ಹಾನಂ ಖಯಮಜ್ಝಗಾ’’ತಿ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇತ್ವಾ ಸತ್ತಸತ್ತಾಹಂ ಬೋಧಿಸಮೀಪೇಯೇವ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯಾಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಸಹ ಪಬ್ಬಜಿತನವಭಿಕ್ಖುಕೋಟಿಯೋ ಅರಿಯಧಮ್ಮಪಟಿವೇಧಸಮತ್ಥೇ ದಿಸ್ವಾ ಆಕಾಸೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಅನೋಮನಗರಸಮೀಪೇ ಅನೋಮುಯ್ಯಾನೇ ಓತರಿತ್ವಾ ತೇಹಿ ಪರಿವುತೋ
ಪುನ
೧.
‘‘ತತ್ಥೇವ
ಮಹಾತಮಂ ನಿಹನ್ತ್ವಾನ, ಪತ್ತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಮುತ್ತಮಂ॥
೨.
‘‘ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಯಾಚಿತೋ ಸನ್ತೋ, ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತಯಿ।
ಅಮತೇನ ತಪ್ಪಯೀ ಲೋಕಂ, ದಸಸಹಸ್ಸೀ ಸದೇವಕಂ॥
೩.
‘‘ತಸ್ಸಾಪಿ ಲೋಕನಾಥಸ್ಸ, ಅಹೇಸುಂ ಅಭಿಸಮಯಾ ತಯೋ।
ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಾನಂ, ಪಠಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹು॥
೪.
‘‘ಯದಾ ಬುದ್ಧೋ ಅತ್ಥದಸ್ಸೀ, ಚರತಿ ದೇವಚಾರಿಕಂ।
ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಾನಂ, ದುತಿಯಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹು॥
೫.
‘‘ಪುನಾಪರಂ ಯದಾ ಬುದ್ಧೋ, ದೇಸೇಸಿ ಪಿತುಸನ್ತಿಕೇ।
ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಾನಂ, ತತಿಯಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೂ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವಾತಿ ತಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ಕಪ್ಪೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತ್ಥ ಪನ ವರಕಪ್ಪೋ ‘‘ಮಣ್ಡಕಪ್ಪೋ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪೇ ತಯೋ ಬುದ್ಧಾ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ, ಸೋ ಕಪ್ಪೋ ವರಕಪ್ಪೋ’’ತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧವಂಸವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತೋ। ತಸ್ಮಾ ವರಕಪ್ಪೋ ಇಧ ‘‘ಮಣ್ಡಕಪ್ಪೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ। ನಿಹನ್ತ್ವಾನಾತಿ ನಿಹನಿತ್ವಾ। ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ। ಸನ್ತೋತಿ ಸಮಾನೋ। ಅಮತೇನಾತಿ ಮಗ್ಗಫಲಾಧಿಗಮಾಮತಪಾನೇನ। ತಪ್ಪಯೀತಿ ಅತಪ್ಪಯಿ, ಪೀಣೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ದಸಸಹಸ್ಸೀತಿ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ। ದೇವಚಾರಿಕನ್ತಿ ದೇವಾನಂ ವಿನಯನತ್ಥಂ ದೇವಲೋಕಚಾರಿಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಸುಚನ್ದಕನಗರೇ ಕಿರ ಸನ್ತೋ ಚ ರಾಜಪುತ್ತೋ ಉಪಸನ್ತೋ ಚ ಪುರೋಹಿತಪುತ್ತೋ ತೀಸು ವೇದೇಸು ಸಬ್ಬಸಮಯನ್ತರೇಸು ಚ ಸಾರಮದಿಸ್ವಾ ನಗರಸ್ಸ ಚತೂಸು ದ್ವಾರೇಸು
ಯದಾ ಪನ ಭಗವಾ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಸೇಲತ್ಥೇರಸ್ಸ
೬.
‘‘ಸನ್ನಿಪಾತಾ ತಯೋ ಆಸುಂ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಚ ಮಹೇಸಿನೋ।
ಖೀಣಾಸವಾನಂ ವಿಮಲಾನಂ, ಸನ್ತಚಿತ್ತಾನ ತಾದಿನಂ॥
೭.
‘‘ಅಟ್ಠನವುತಿಸಹಸ್ಸಾನಂ, ಪಠಮೋ ಆಸಿ ಸಮಾಗಮೋ।
ಅಟ್ಠಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸಾನಂ, ದುತಿಯೋ ಆಸಿ ಸಮಾಗಮೋ॥
೮.
‘‘ಅಟ್ಠಸತ್ತತಿಸಹಸ್ಸಾನಂ, ತತಿಯೋ ಆಸಿ ಸಮಾಗಮೋ।
ಅನುಪಾದಾ ವಿಮುತ್ತಾನಂ, ವಿಮಲಾನಂ ಮಹೇಸಿನ’’ನ್ತಿ॥
ತದಾ ಕಿರ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚಮ್ಪಕನಗರೇ ಸುಸೀಮೋ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲೋ ಲೋಕಸಮ್ಮತೋ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ಸಬ್ಬವಿಭವಜಾತಂ ದೀನಾನಾಥಕಪಣದ್ಧಿಕಾದೀನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಸಮೀಪಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಪಞ್ಚ ಅಭಿಞ್ಞಾಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ
ಅಥಾಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಅತ್ಥದಸ್ಸಿಮ್ಹಿ ಲೋಕನಾಯಕೇ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸುದಸ್ಸನಮಹಾನಗರೇ ಅಟ್ಠನ್ನಂ
೯.
‘‘ಅಹಂ ತೇನ ಸಮಯೇನ, ಜಟಿಲೋ ಉಗ್ಗತಾಪನೋ।
ಸುಸೀಮೋ ನಾಮ ನಾಮೇನ, ಮಹಿಯಾ ಸೇಟ್ಠಸಮ್ಮತೋ॥
೧೦.
‘‘ದಿಬ್ಬಂ ಮನ್ದಾರವಂ ಪುಪ್ಫಂ, ಪದುಮಂ ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕಂ।
ದೇವಲೋಕಾ ಹರಿತ್ವಾನ, ಸಮ್ಬುದ್ಧಮಭಿಪೂಜಯಿಂ॥
೧೧.
‘‘ಸೋಪಿ
ಅಟ್ಠಾರಸೇ ಕಪ್ಪಸತೇ, ಅಯಂ ಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ॥
೧೨.
‘‘ಪಧಾನಂ ಪದಹಿತ್ವಾನ…ಪೇ॰… ಹೇಸ್ಸಾಮ ಸಮ್ಮುಖಾ ಇಮಂ॥
೧೩.
‘‘ತಸ್ಸಾಪಿ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ, ಹಟ್ಠೋ ಸಂವಿಗ್ಗಮಾನಸೋ।
ಉತ್ತರಿಂ ವತಮಧಿಟ್ಠಾಸಿಂ, ದಸಪಾರಮಿಪೂರಿಯಾ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಜಟಿಲೋತಿ ಜಟಾ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಜಟಿಲೋ। ಮಹಿಯಾ ಸೇಟ್ಠಸಮ್ಮತೋತಿ ಸಕಲೇನಪಿ ಲೋಕೇನ ಸೇಟ್ಠೋ ಉತ್ತಮೋ ಪವರೋತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಮತೋ ಸಮ್ಭಾವಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
ತಸ್ಸ ಪನ ಭಗವತೋ ಸೋಭನಂ ನಾಮ ನಗರಂ ಅಹೋಸಿ। ಸಾಗರೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಪಿತಾ, ಸುದಸ್ಸನಾ ನಾಮ ಮಾತಾ, ಸನ್ತೋ ಉಪಸನ್ತೋ ಚ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ, ಅಭಯೋ ನಾಮುಪಟ್ಠಾಕೋ, ಧಮ್ಮಾ ಚ ಸುಧಮ್ಮಾ ಚ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಿಕಾ, ಚಮ್ಪಕರುಕ್ಖೋ ಬೋಧಿ, ಸರೀರಂ ಅಸೀತಿಹತ್ಥುಬ್ಬೇಧಂ ಅಹೋಸಿ। ಸರೀರಪ್ಪಭಾ
೧೪.
‘‘ಸೋಭನಂ ನಾಮ ನಗರಂ, ಸಾಗರೋ ನಾಮ ಖತ್ತಿಯೋ।
ಸುದಸ್ಸನಾ ನಾಮ ಜನಿಕಾ, ಅತ್ಥದಸ್ಸಿಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ॥
೧೯.
‘‘ಸನ್ತೋ
ಅಭಯೋ ನಾಮುಪಟ್ಠಾಕೋ, ಅತ್ಥದಸ್ಸಿಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ॥
೨೦.
‘‘ಧಮ್ಮಾ ಚೇವ ಸುಧಮ್ಮಾ ಚ, ಅಹೇಸುಂ ಅಗ್ಗಸಾವಿಕಾ।
ಬೋಧಿ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ, ಚಮ್ಪಕೋತಿ ಪವುಚ್ಚತಿ॥
೨೨.
‘‘ಸೋಪಿ ಬುದ್ಧೋ ಅಸಮಸಮೋ, ಅಸೀತಿಹತ್ಥಮುಗ್ಗತೋ।
ಸೋಭತೇ ಸಾಲರಾಜಾವ, ಉಳುರಾಜಾವ ಪೂರಿತೋ॥
೨೩.
‘‘ತಸ್ಸ ಪಾಕತಿಕಾ ರಂಸೀ, ಅನೇಕಸತಕೋಟಿಯೋ।
ಉದ್ಧಂ ಅಧೋ ದಸ ದಿಸಾ, ಫರನ್ತಿ ಯೋಜನಂ ಸದಾ॥
೨೪.
‘‘ಸೋಪಿ ಬುದ್ಧೋ ನರಾಸಭೋ, ಸಬ್ಬಸತ್ತುತ್ತಮೋ ಮುನಿ।
ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಲೋಕೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ ಚಕ್ಖುಮಾ॥
೨೫.
‘‘ಅತುಲಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಓಭಾಸಂ, ವಿರೋಚೇತ್ವಾ ಸದೇವಕೇ।
ಸೋಪಿ ಅನಿಚ್ಚತಂ ಪತ್ತೋ, ಯಥಗ್ಗುಪಾದಾನಸಙ್ಖಯಾ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಉಳುರಾಜಾವ ಪೂರಿತೋತಿ ಸರದಸಮಯಪರಿಪುಣ್ಣವಿಮಲಸಕಲಮಣ್ಡಲೋ ತಾರಕರಾಜಾ ವಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಾಕತಿಕಾತಿ ರಂಸೀತಿ ರಸ್ಮಿಯೋ। ಉಪಾದಾನಸಙ್ಖಯಾತಿ ಉಪಾದಾನಕ್ಖಯಾ ಇನ್ಧನಕ್ಖಯಾ ಅಗ್ಗಿ ವಿಯ। ಸೋಪಿ ಭಗವಾ ಚತುನ್ನಂ ಉಪಾದಾನಾನಂ ಖಯೇನ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಅನುಪಮನಗರೇ ಅನೋಮಾರಾಮೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ। ಧಾತುಯೋ ಪನಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇನ ವಿಕಿರಿಂಸು। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಗಾಥಾಸು ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।
ಅತ್ಥದಸ್ಸೀಬುದ್ಧವಂಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ನಿಟ್ಠಿತೋ ಚುದ್ದಸಮೋ ಬುದ್ಧವಂಸೋ।