೨೭. ಗೋತಮಬುದ್ಧವಂಸವಣ್ಣನಾ
ದೂರೇನಿದಾನಕಥಾ
‘‘ಇದಾನಿ
ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಸಮ್ಪತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾಯಂ ತಸ್ಸ ವಣ್ಣನಾ’’॥
ತತ್ಥ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದೀಪಙ್ಕರಾದೀನಂ ಚತುವೀಸತಿಯಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಧಿಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ಆಗತೋ। ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ದೀಪಙ್ಕರಾದೀನಂ ಚತುವೀಸತಿಯಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಲದ್ಧಬ್ಯಾಕರಣೋ ಪನ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಯೇನೇನ –
‘‘ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ ಲಿಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಹೇತು ಸತ್ಥಾರದಸ್ಸನಂ।
ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಗುಣಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಅಧಿಕಾರೋ ಚ ಛನ್ದತಾ।
ಅಟ್ಠಧಮ್ಮಸಮೋಧಾನಾ, ಅಭಿನೀಹಾರೋ ಸಮಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ॥ (ಬು॰ ವಂ॰ ೨.೫೯) –
ಇಮೇ ಅಟ್ಠ ಧಮ್ಮೇ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ದೀಪಙ್ಕರಪಾದಮೂಲೇ ಕತಾಭಿನೀಹಾರೇನ ‘‘ಹನ್ದ, ಬುದ್ಧಕರೇ ಧಮ್ಮೇ, ವಿಚಿನಾಮಿ ಇತೋ ಚಿತೋ’’ತಿ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ವಿಚಿನನ್ತೋ ತದಾದಕ್ಖಿಂ, ಪಠಮಂ ದಾನಪಾರಮಿ’’ನ್ತಿ ದಾನಪಾರಮಿತಾದಯೋ ಬುದ್ಧಕಾರಕಧಮ್ಮಾ
‘‘ಏವಂ ಸಬ್ಬಙ್ಗಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಬೋಧಿಯಾ ನಿಯತಾ ನರಾ।
ಸಂಸರಂ ದೀಘಮದ್ಧಾನಂ, ಕಪ್ಪಕೋಟಿಸತೇಹಿಪಿ॥
‘‘ಅವೀಚಿಮ್ಹಿ
ನಿಜ್ಝಾಮತಣ್ಹಾ ಖುಪ್ಪಿಪಾಸಾ, ನ ಹೋನ್ತಿ ಕಾಳಕಞ್ಜಿಕಾ॥
‘‘ನ ಹೋನ್ತಿ ಖುದ್ದಕಾ ಪಾಣಾ, ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಾಪಿ ದುಗ್ಗತಿಂ।
ಜಾಯಮಾನಾ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ಜಚ್ಚನ್ಧಾ ನ ಭವನ್ತಿ ತೇ॥
‘‘ಸೋತವೇಕಲ್ಲತಾ ನತ್ಥಿ, ನ ಭವನ್ತಿ ಮೂಗಪಕ್ಖಿಕಾ।
ಇತ್ಥಿಭಾವಂ ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಪಣ್ಡಕಾ॥
‘‘ನ ಭವನ್ತಿ ಪರಿಯಾಪನ್ನಾ, ಬೋಧಿಯಾ ನಿಯತಾ ನರಾ।
ಮುತ್ತಾ ಆನನ್ತರಿಕೇಹಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸುದ್ಧಗೋಚರಾ॥
‘‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಂ ನ ಸೇವನ್ತಿ, ಕಮ್ಮಕಿರಿಯದಸ್ಸನಾ।
ವಸಮಾನಾಪಿ ಸಗ್ಗೇಸು, ಅಸಞ್ಞಂ ನೂಪಪಜ್ಜರೇ॥
‘‘ಸುದ್ಧಾವಾಸೇಸು ದೇವೇಸು, ಹೇತು ನಾಮ ನ ವಿಜ್ಜತಿ।
ನೇಕ್ಖಮ್ಮನಿನ್ನಾ ಸಪ್ಪುರಿಸಾ, ವಿಸಂಯುತ್ತಾ ಭವಾಭವೇ।
ಚರನ್ತಿ ಲೋಕತ್ಥಚರಿಯಾಯೋ, ಪೂರೇನ್ತಿ ಸಬ್ಬಪಾರಮೀ’’ತಿ॥ (ಧ॰ ಸ॰ ಅಟ್ಠ॰ ನಿದಾನಕಥಾ; ಅಪ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.ದೂರೇನಿದಾನಕಥಾ; ಜಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.ದೂರೇನಿದಾನಕಥಾ; ಚರಿಯಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ಪಕಿಣ್ಣಕಕಥಾ)।
ತೇ
‘‘ಅಚೇತನಾಯಂ ಪಥವೀ, ಅವಿಞ್ಞಾಯ ಸುಖಂ ದುಖಂ।
ಸಾಪಿ ದಾನಬಲಾ ಮಯ್ಹಂ, ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಕಮ್ಪಥಾ’’ತಿ॥ (ಚರಿಯಾ॰ ೧.೧೨೪) –
ಏವಂ ಮಹಾಪಥವಿಕಮ್ಪನಾದೀನಿ ಮಹಾಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಆಯುಪರಿಯೋಸಾನೇ ತತೋ ಚವಿತ್ವಾ ತುಸಿತಪುರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ।
ಅವಿದೂರೇನಿದಾನಕಥಾ
ತುಸಿತಪುರೇ ತೀಣಿ ಕೋಲಾಹಲಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಕಪ್ಪಕೋಲಾಹಲಂ, ಬುದ್ಧಕೋಲಾಹಲಂ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿಕೋಲಾಹಲನ್ತಿ। ತತ್ಥ ‘‘ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇನ ಕಪ್ಪುಟ್ಠಾನಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಲೋಕಬ್ಯೂಹಾ ನಾಮ ಕಾಮಾವಚರದೇವಾ ಮುತ್ತಸಿರಾ ವಿಕಿಣ್ಣಕೇಸಾ ರುದಮುಖಾ ಅಸ್ಸೂನಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಪುಞ್ಛಮಾನಾ ರತ್ತವತ್ಥನಿವತ್ಥಾ ಅತಿವಿಯ ವಿರೂಪವೇಸಧಾರಿನೋ ಹುತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಪಥೇ ವಿಚರನ್ತಾ ಏವಂ ಆರೋಚೇನ್ತಿ – ‘‘ಮಾರಿಸಾ, ಮಾರಿಸಾ, ಇತೋ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇನ ಕಪ್ಪುಟ್ಠಾನಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಯಂ ಲೋಕೋ ವಿನಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ಮಹಾಸಮುದ್ದೋಪಿ ಉಸ್ಸುಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ಅಯಞ್ಚ ಮಹಾಪಥವೀ ಸಿನೇರು ಚ ಪಬ್ಬತರಾಜಾ ಉಡ್ಡಯ್ಹಿಸ್ಸನ್ತಿ ವಿನಸ್ಸಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಲೋಕವಿನಾಸೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮೇತ್ತಂ, ಮಾರಿಸಾ, ಭಾವೇಥ, ಕರುಣಂ ಮುದಿತಂ ಉಪೇಕ್ಖಂ, ಮಾರಿಸಾ, ಭಾವೇಥ, ಮಾತರಂ ಪಿತರಂ ಉಪಟ್ಠಹಥ, ಕುಲೇ ಜೇಟ್ಠಾಪಚಾಯಿನೋ ಹೋಥಾ’’ತಿ। ಇದಂ ಕಪ್ಪಕೋಲಾಹಲಂ ನಾಮ।
‘‘ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇನ ಪನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಉಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಲೋಕಪಾಲದೇವತಾ – ‘‘ಇತೋ, ಮಾರಿಸಾ, ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇನ ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಉಗ್ಘೋಸೇನ್ತಿಯೋ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತಿ। ಇದಂ ಬುದ್ಧಕೋಲಾಹಲಂ ನಾಮ।
‘‘ವಸ್ಸಸತಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇನ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ದೇವತಾ – ‘‘ಇತೋ, ಮಾರಿಸಾ, ವಸ್ಸಸತಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇನ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಉಗ್ಘೋಸೇನ್ತಿಯೋ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತಿ। ಇದಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಕೋಲಾಹಲಂ ನಾಮ (ಖು॰ ಪಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೫.ಮಙ್ಗಲಪಞ್ಹಸಮುಟ್ಠಾನಕಥಾ; ಅಪ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.ಅವಿದೂರೇನಿದಾನಕಥಾ; ಜಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.ಅವಿದೂರೇನಿದಾನಕಥಾ)।
ತೇಸು ಬುದ್ಧಕೋಲಾಹಲಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಸಕಲದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳದೇವತಾ ಏಕತೋ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ – ‘‘ಅಸುಕೋ ನಾಮ ಸತ್ತೋ ಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಾಚನ್ತಿ, ಆಯಾಚಮಾನಾ ಚ ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ಆಯಾಚನ್ತಿ। ತದಾ ಪನ ಸಬ್ಬಾಪಿ ತಾ ಏಕೇಕಚಕ್ಕವಾಳೇ ಚತುಮಹಾರಾಜ-ಸಕ್ಕ-ಸುಯಾಮ-ಸನ್ತುಸಿತ-ಸುನಿಮ್ಮಿತ-ವಸವತ್ತಿ-ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಚಕ್ಕವಾಳೇ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ತುಸಿತಭವನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಚುತಿನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ – ‘‘ಮಾರಿಸ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ದಸ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರಿತಾ, ಪೂರೇನ್ತೇಹಿ
‘‘ಕಾಲೋ
ಸದೇವಕಂ ತಾರಯನ್ತೋ, ಬುಜ್ಝಸ್ಸು ಅಮತಂ ಪದ’’ನ್ತಿ॥ (ಬು॰ ವಂ॰ ೧.೬೭) –
ಯಾಚಿಂಸು।
ಅಥ ಮಹಾಸತ್ತೋ ದೇವತಾಹಿ ಏವಂ ಆಯಾಚಿಯಮಾನೋ ದೇವತಾನಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಅದತ್ವಾವ ಕಾಲ-ದೀಪ-ದೇಸ-ಕುಲ-ಜನೇತ್ತಿಆಯುಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ಪಞ್ಚ ಮಹಾವಿಲೋಕನಾನಿ ವಿಲೋಕೇಸಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಕಾಲೋ ನು ಖೋ, ನ ಕಾಲೋ’’ತಿ ಪಠಮಂ ಕಾಲಂ ವಿಲೋಕೇಸಿ। ತತ್ಥ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸತೋ ಉದ್ಧಂ ವಡ್ಢಿತಆಯುಕಾಲೋ ಕಾಲೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ತದಾ ಹಿ ಸತ್ತಾನಂ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಾನಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ಬುದ್ಧಾನಞ್ಚ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ತಿಲಕ್ಖಣಮುತ್ತಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತೇಸಂ ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಮನತ್ತಾ’’ತಿ ಕಥೇನ್ತಾನಂ ‘‘ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ ಕಥೇನ್ತೀ’’ತಿ ನೇವ ಸೋತಬ್ಬಂ ನ ಸದ್ಧಾತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ತತೋ ಅಭಿಸಮಯೋ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ ಸಾಸನಂ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಅಕಾಲೋ। ವಸ್ಸಸತತೋ ಊನಆಯುಕಾಲೋಪಿ ಕಾಲೋ ನ ಹೋತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ತದಾ ಸತ್ತಾ ಉಸ್ಸನ್ನಕಿಲೇಸಾ ಹೋನ್ತಿ, ಉಸ್ಸನ್ನಕಿಲೇಸಾನಞ್ಚ ದಿನ್ನೋವಾದೋ ಓವಾದಟ್ಠಾನೇ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ಉದಕೇ ದಣ್ಡರಾಜಿ ವಿಯ ಖಿಪ್ಪಂ ವಿಗಚ್ಛತಿ। ತಸ್ಮಾ ಸೋಪಿ ಅಕಾಲೋ। ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸತೋ ಪನ ಪಟ್ಠಾಯ ಹೇಟ್ಠಾ ವಸ್ಸಸತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉದ್ಧಂ ಆಯುಕಾಲೋ ಕಾಲೋ ನಾಮ। ತದಾ ಪನ ವಸ್ಸಸತಕಾಲೋ ಅಹೋಸಿ। ಅಥ ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಬ್ಬಕಾಲೋ’’ತಿ ಕಾಲಂ ಪಸ್ಸಿ।
ತತೋ ದೀಪಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಸಪರಿವಾರೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾದೀಪೇ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ – ‘‘ತೀಸು ದೀಪೇಸು ಬುದ್ಧಾ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ, ಜಮ್ಬುದೀಪೇಯೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ ದೀಪಂ ಪಸ್ಸಿ।
ತತೋ ‘‘ಜಮ್ಬುದೀಪೋ ನಾಮ ಮಹಾ, ದಸಯೋಜನಸಹಸ್ಸಪರಿಮಾಣೋ। ಕತರಸ್ಮಿಂ ನು ಖೋ ಪದೇಸೇ ಬುದ್ಧಾ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ ಓಕಾಸಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸಂ ಪಸ್ಸಿ। ‘‘ಕಪಿಲವತ್ಥು ನಾಮ ನಗರಂ, ತತ್ಥ ಮಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ನಿಟ್ಠಮಗಮಾಸಿ।
ತತೋ ಕುಲಂ ಪಸ್ಸಿ।
ತತೋ ಮಾತರಂ ವಿಲೋಕೇನ್ತೋ – ‘‘ಬುದ್ಧಮಾತಾ ನಾಮ ಲೋಲಾ ಸುರಾಧುತ್ತಾ ನ ಹೋತಿ, ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಪನ ಆಯೂತಿ, ದಸನ್ನಂ ಮಾಸಾನಂ ಉಪರಿ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನೀ’’ತಿ ಪಸ್ಸಿ।
ಇತಿ ಇಮಂ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಮಹಾವಿಲೋಕನಂ ವಿಲೋಕೇತ್ವಾ – ‘‘ಕಾಲೋ ಮೇ, ಮಾರಿಸಾ, ಬುದ್ಧಭಾವಾಯಾ’’ತಿ ದೇವಾನಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ದತ್ವಾ – ‘‘ಗಚ್ಛಥ ತುಮ್ಹೇ’’ತಿ ತಾ ದೇವತಾ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ತುಸಿತದೇವತಾಹಿ ಪರಿವುತೋ ತುಸಿತಪುರೇ ನನ್ದನವನಂ ಪಾವಿಸಿ। ಸಬ್ಬದೇವಲೋಕೇಸು ಹಿ ನನ್ದನವನಂ ಅತ್ಥಿಯೇವ। ತತ್ರ ನಂ ದೇವತಾ – ‘‘ಇತೋ ಚುತೋ ಸುಗತಿಂ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಕುಸಲಕಮ್ಮೋಕಾಸಂ
ಏವಂ ಗಹಿತಪಟಿಸನ್ಧಿಕಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಚೇವ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತುಯಾ ಚ ಉಪದ್ದವನಿವಾರಣತ್ಥಂ ಖಗ್ಗಹತ್ಥಾ ಚತ್ತಾರೋ ದೇವಪುತ್ತಾ ಆರಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು। ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಮಾತು ಪುರಿಸೇಸು ರಾಗಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಲಾಭಗ್ಗಯಸಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಾ ಚ ಸಾ ಅಹೋಸಿ ಸುಖಿನೀ ಅಕಿಲನ್ತಕಾಯಾ। ಬೋಧಿಸತ್ತಞ್ಚ ಅತ್ತನೋ ಕುಚ್ಛಿಗತಂ ವಿಪ್ಪಸನ್ನೇ ಮಣಿರತನೇ ಆವುತಪಣ್ಡುಸುತ್ತಂ ವಿಯ ಪಸ್ಸತಿ। ಯಸ್ಮಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ವಸಿತಕುಚ್ಛಿ ನಾಮ ಚೇತಿಯಗಬ್ಭಸದಿಸಾ ಹೋತಿ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಅಞ್ಞೇನ ಸತ್ತೇನ ಆವಸಿತುಂ ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಾ, ತಸ್ಮಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾ ಸತ್ತಾಹಜಾತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೇ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತುಸಿತಪುರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ಯಥಾ ಪನ ಅಞ್ಞಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ದಸ ಮಾಸೇ ಅಪ್ಪತ್ವಾಪಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾಪಿ ನಿಸಿನ್ನಾಪಿ ನಿಪನ್ನಾಪಿ ವಿಜಾಯನ್ತಿ, ನ ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾ। ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾ ಪನ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ದಸ ಮಾಸೇ ಕುಚ್ಛಿನಾ ಪರಿಹರಿತ್ವಾ ಠಿತಾವ ವಿಜಾಯತಿ। ಅಯಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತು ಧಮ್ಮತಾ।
ಮಹಾಮಾಯಾಪಿ
‘‘ವಿಭೂಸಿತಾ ಬಾಲಜನಾತಿಚಾಲಿನೀ, ವಿಭೂಸಿತಙ್ಗೀ ವನಿತೇವ ಮಾಲಿನೀ।
ಸದಾ ಜನಾನಂ ನಯನಾಲಿಮಾಲಿನೀ, ವಿಲುಮ್ಪಿನೀವಾತಿವಿರೋಚಿ ಲುಮ್ಬಿನೀ’’॥
ಅಮಚ್ಚಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ದೇವಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ಲುಮ್ಬಿನೀವನಂ ಪವಿಸಿಂಸು। ಸಾ ಮಙ್ಗಲಸಾಲಮೂಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಉಜುಸಮವಟ್ಟಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ
ತಙ್ಖಣಂಯೇವ
ಅಥ ನಂ ಸುವಣ್ಣಜಾಲೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಹತ್ಥತೋ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ಮಙ್ಗಲಸಮ್ಮತಾಯ ಸುಖಸಮ್ಫಸ್ಸಾಯ ಅಜಿನಪ್ಪವೇಣಿಯಾ ಗಣ್ಹಿಂಸು, ತೇಸಂ ಹತ್ಥತೋ ಮನುಸ್ಸಾ ದುಕೂಲಚುಮ್ಬಟಕೇನ ಗಣ್ಹಿಂಸು, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಹತ್ಥತೋ ಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ ಪಥವಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಪುರತ್ಥಿಮಂ ದಿಸಂ ಓಲೋಕೇಸಿ, ಅನೇಕಾನಿ ಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸಾನಿ ಏಕಙ್ಗಣಾನಿ ಅಹೇಸುಂ। ತತ್ಥ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಮಾಲಾದೀಹಿ
ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಹಿ ತೀಸು ಅತ್ತಭಾವೇಸು ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಮತ್ತೋವ ವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರೇಸಿ ಮಹೋಸಧತ್ತಭಾವೇ, ವೇಸ್ಸನ್ತರತ್ತಭಾವೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇತಿ। ಮಹೋಸಧತ್ತಭಾವೇ ಕಿರಸ್ಸ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಮತ್ತಸ್ಸೇವ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಚನ್ದನಸಾರಂ ಹತ್ಥೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಗತೋ, ತಂ ಮುಟ್ಠಿಯಂ ಕತ್ವಾವ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ। ಅಥ ನಂ ಮಾತಾ – ‘‘ತಾತ, ತ್ವಂ ಕಿಂ
ವೇಸ್ಸನ್ತರತ್ತಭಾವೇ ಪನ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಮತ್ತೋವ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ, ಅಮ್ಮ, ಕಿಞ್ಚಿ ಗೇಹಸ್ಮಿಂ ಧನಂ, ದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ನಿಕ್ಖಮಿ। ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾ – ‘‘ಸಧನೇ ಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋಸಿ, ತಾತಾ’’ತಿ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಂ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥತಲೇ ಕತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸತ್ಥವಿಕಂ ಠಪೇಸಿ।
ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಅತ್ತಭಾವೇ ಇಮಂ ಸೀಹನಾದಂ ನದೀತಿ ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತೀಸು ಅತ್ತಭಾವೇಸು ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಮತ್ತೋವ ವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರೇಸಿ। ಜಾತಕ್ಖಣೇಪಿಸ್ಸ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಪಾತುರಹೇಸುಂ। ಯಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸಮಯೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಲುಮ್ಬಿನೀವನೇ ಜಾತೋ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸಮಯೇ ರಾಹುಲಮಾತಾ ದೇವೀ ಆನನ್ದೋ ಛನ್ನೋ ಕಾಳುದಾಯೀ ಅಮಚ್ಚೋ ಕಣ್ಡಕೋ ಅಸ್ಸರಾಜಾ ಮಹಾಬೋಧಿರುಕ್ಖೋ ಚತಸ್ಸೋ ನಿಧಿಕುಮ್ಭಿಯೋ ಚ ಜಾತಾ, ತತ್ಥ ಏಕೋ ಗಾವುತಪ್ಪಮಾಣೋ ಏಕೋ ಅಡ್ಢಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣೋ ಏಕೋ ತಿಗಾವುತಪ್ಪಮಾಣೋ ಏಕೋ ಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣೋ ಅಹೋಸಿ। ಇಮೇ ಸತ್ತ ಸಹಜಾತಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ।
ಉಭಯನಗರವಾಸಿನೋ ಮಹಾಪುರಿಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಪಿಲವತ್ಥುಪುರಮೇವ ಅಗಮಂಸು। ತಂದಿವಸಮೇವ – ‘‘ಕಪಿಲವತ್ಥುನಗರೇ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಬೋಧಿಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠಾ ದೇವಸಙ್ಘಾ ಚೇಲುಕ್ಖೇಪಾದೀನಿ ಪವತ್ತೇನ್ತಾ ಕೀಳಿಂಸು। ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಕುಲೂಪಕೋ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭೀ ಕಾಳದೇವಲೋ ನಾಮ ತಾಪಸೋ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ದಿವಾವಿಹಾರತ್ಥಾಯ
ಅಥ ತಾಪಸೋ ತಾಸಂ ದೇವತಾನಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಪರಮದಸ್ಸನೀಯರತನಾವಲೋಕತೋ ದೇವಲೋಕತೋ ಓರುಯ್ಹ ನರಪತಿನಿವೇಸನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ
ತತೋ ‘‘ಅಹಂ ಇಮಂ ಬುದ್ಧಭೂತಂ ದಟ್ಠುಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ ನು ಖೋ, ನೋ’’ತಿ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ – ‘‘ನ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅನ್ತರಾಯೇವ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಬುದ್ಧಸತೇನಪಿ ಬುದ್ಧಸಹಸ್ಸೇನಪಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಬೋಧೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೇ ಅರೂಪಭವೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಏವರೂಪಂ ನಾಮ ಅಚ್ಛರಿಯಪುರಿಸಂ
ತತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪಞ್ಚಮೇ ದಿವಸೇ ಸೀಸಂ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ – ‘‘ನಾಮಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ರಾಜಭವನಂ ಚತುಜ್ಜಾತಿಕಗನ್ಧೇನ ಉಪಲಿಮ್ಪಿತ್ವಾ ಲಾಜಪಞ್ಚಮಾನಿ ಕುಸುಮಾನಿ ವಿಕಿರಿತ್ವಾ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಪಾಯಾಸಂ ಪಚಾಪೇತ್ವಾ ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನಂ ಪಾರಙ್ಗತೇ ಅಟ್ಠಸತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ರಾಜಭವನೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಮಧುಪಾಯಾಸಂ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಪರಿಗ್ಗಾಹಾಪೇಸುಂ। ತೇಸು ರಾಮಾದಯೋ ಅಟ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪಣ್ಡಿತಾ ಲಕ್ಖಣಪರಿಗ್ಗಾಹಕಾ ಅಹೇಸುಂ। ತೇಸು ಸತ್ತ ಜನಾ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗುಲಿಯೋ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಿದ್ಧತ್ಥೋತಿ ನಾಮಮಕಂಸು।
ಅಥ ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅತ್ತನೋ ಘರಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುತ್ತೇ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ಅಮ್ಹೇ ಮಹಲ್ಲಕಾ, ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಪುತ್ತಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತಂ ಸಮ್ಭಾವೇಯ್ಯಾಮ ವಾ ನೋ ವಾ, ತುಮ್ಹೇ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೇ ತಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಥಾ’’ತಿ। ತತೋ ಸತ್ತಪಿ ಜನಾ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತಾ। ಕೋಣ್ಡಞ್ಞಮಾಣವೋ ಅರೋಗೋ ಅಹೋಸಿ। ತದಾ ಪನ ರಾಜಾ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಕಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತೇ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಚತ್ತಾರಿ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಿ, ದೇವಾ’’ತಿ। ‘‘ಕತರಞ್ಚ ಕತರಞ್ಚಾ’’ತಿ? ‘‘ಜಿಣ್ಣಂ ಬ್ಯಾಧಿತಂ ಮತಂ ಪಬ್ಬಜಿತ’’ನ್ತಿ। ರಾಜಾ ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಏವರೂಪಾನಂ ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಮಿತುಂ ಮಾ ಅದತ್ಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಚಕ್ಖುಪಥೇ ಜಿಣ್ಣಪುರಿಸಾದೀನಂ ಆಗಮನನಿವಾರಣತ್ಥಂ ಚತೂಸು ದಿಸಾಸು ಗಾವುತಗಾವುತಟ್ಠಾನೇ ಆರಕ್ಖಂ ಠಪೇಸಿ। ತಂದಿವಸಂ ಮಙ್ಗಲಟ್ಠಾನೇ ಸನ್ನಿಪತಿತೇಸು ಅಸೀತಿಯಾ ಞಾತಿಕುಲಸಹಸ್ಸೇಸು ಏಕಮೇಕೋ ಏಕಮೇಕಂ ಪುತ್ತಂ ಪಟಿಜಾನಿ – ‘‘ಅಯಂ ಬುದ್ಧೋ ವಾ ಹೋತು ರಾಜಾ ವಾ, ಮಯಂ ಏಕಮೇಕಂ ಪುತ್ತಂ ದಸ್ಸಾಮ, ಸಚೇ ಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಖತ್ತಿಯಸಮಣೇಹೇವ ಪರಿವುತೋ ವಿಚರಿಸ್ಸತಿ। ಸಚೇ ರಾಜಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಖತ್ತಿಯಕುಮಾರೇಹೇವ ಪರಿವುತೋ ವಿಚರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಅಥ ರಾಜಾ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಪರಮರೂಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ವಿಗತಸಬ್ಬದೋಸಾ ಚತುಸಟ್ಠಿ ಧಾತಿಯೋ ಅದಾಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅನನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಮಹತಾ ಸಿರಿಸಮುದಯೇನ ವಡ್ಢಿ।
ಅಥೇಕದಿವಸಂ ರಞ್ಞೋ ವಪ್ಪಮಙ್ಗಲಂ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ। ತಂದಿವಸಂ
ಅಥ
ಅಥ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕೋ ಅಹೋಸಿ। ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ತಿಣ್ಣಂ ಉತೂನಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕೇ ರಮ್ಮ-ಸುರಮ್ಮ-ಸುಭನಾಮಕೇ ತಯೋ ಪಾಸಾದೇ ಕಾರೇಸಿ। ಏಕಂ ನವಭೂಮಿಕಂ ಏಕಂ ಸತ್ತಭೂಮಿಕಂ ಏಕಂ ಪಞ್ಚಭೂಮಿಕಂ। ತಯೋಪಿ ಪಾಸಾದಾ ಉಬ್ಬೇಧೇನ ಸಮಪ್ಪಮಾಣಾ ಅಹೇಸುಂ। ಭೂಮಿಕಾಸು ಪನ ನಾನತ್ತಂ ಅಹೋಸಿ।
ಅಥ ರಾಜಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಛತ್ತಮಸ್ಸ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ರಜ್ಜಸಿರಿಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ಸಾಕಿಯಾನಂ ಪಣ್ಣಾನಿ ಪಹಿಣಿ ‘‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ, ರಜ್ಜೇ ನಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ಸಬ್ಬೇ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹೇಸು ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ದಾರಿಕಾ ಇಮಂ ಗೇಹಂ ಪೇಸೇನ್ತೂ’’ತಿ। ತೇ ರಞ್ಞೋ ಸಾಸನಂ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಕುಮಾರೋ ಕೇವಲಂ ರೂಪಸಮ್ಪನ್ನೋ, ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಪ್ಪಂ ಜಾನಾತಿ, ದಾರಭರಣಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ನ ಮಯಂ ಧೀತರೋ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ರಾಜಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ – ‘‘ಕಿಂ ಸಿಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಸಹಸ್ಸತ್ಥಾಮಂ ಧನುಂ ಆರೋಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತಾತಾ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ಆಹರಾಪೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ರಾಜಾ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ। ತಂ ಧನುಂ ಪುರಿಸಸಹಸ್ಸಂ ಆರೋಪೇತಿ, ಪುರಿಸಸಹಸ್ಸಂ ಓರೋಪೇತಿ। ಮಹಾಪುರಿಸೋ ತಂ ಸರಾಸನಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಜಿಯಂ ಪಾದಙ್ಗುಟ್ಠಕೇ ವೇಠಾಪೇತ್ವಾ ಕಡ್ಢನ್ತೋ ಪಾದಙ್ಗುಟ್ಠಕೇನೇವ ಧನುಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ವಾಮೇನ ಹತ್ಥೇನ ದಣ್ಡೇ ಗಹೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಹತ್ಥೇನ ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಜಿಯಂ ರೋಪೇಸಿ। ಸಕಲನಗರಂ ಉಪ್ಪತ್ತನಾಕಾರಪ್ಪತ್ತಂ ಅಹೋಸಿ
ಅಥ ಮಹಾಪುರಿಸೋ – ‘‘ಕಿಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆಹ। ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಬಹಲಂ ಅಯೋಪಟ್ಟಂ ಕಣ್ಡೇನ ವಿಜ್ಝಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ
ಅಥ ಸಾಕಿಯಾ ಅತ್ತನೋ ಧೀತರೋ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಪೇಸಯಿಂಸು। ಚತ್ತಾಲೀಸಸಹಸ್ಸಾ ನಾಟಕಿತ್ಥಿಯೋ ಅಹೇಸುಂ। ರಾಹುಲಮಾತಾ ಪನ ದೇವೀ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ಅಹೋಸಿ। ಮಹಾಪುರಿಸೋ ದೇವಕುಮಾರೋ ವಿಯ ಸುರಯುವತೀಹಿ ಪರಿವುತೋ ನರಯುವತೀಹಿ ಪರಿವುತೋ ನಿಪ್ಪುರಿಸೇಹಿ ತುರಿಯೇಹಿ ಪರಿಚಾರಿಯಮಾನೋ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಮಾನೋ ಉತುವಾರೇನ ಉತುವಾರೇನ ತೇಸು ತೀಸು ಪಾಸಾದೇಸು ವಿಹರತಿ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಂ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಸಾರಥಿಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ – ‘‘ರಥಂ ಯೋಜೇಹಿ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ಮಹಾರಹಂ ವರರುಚಿರಥಿರಕುಬ್ಬರವರತ್ತಂ ಥಿರತರನೇಮಿನಾಭಿಂ ವರಕನಕರಜತಮಣಿರತನಖಚಿತಈಸಾಮುಖಂ ನವಕನಕರಜತತಾರಕಖಚಿತನೇಮಿಪಸ್ಸಂ ಸಮೋಸರಿತವಿವಿಧಸುರಭಿಕುಸುಮದಾಮಸಸ್ಸಿರಿಕಂ ರವಿರಥಸದಿಸದಸ್ಸನೀಯಂ ವರರಥಂ ಸಮಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಸಸಿಕುಮುದಸದಿಸವಣ್ಣೇ ಅನಿಲಗರುಳಜವೇ ಆಜಾನೀಯೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಙ್ಗಲಸಿನ್ಧವೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ
ಅಥ ದೇವತಾ ‘‘ಸಿದ್ಧತ್ಥಕುಮಾರಸ್ಸ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝನಕಾಲೋ ಆಸನ್ನೋ, ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಮಸ್ಸ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಏಕಂ ದೇವಪುತ್ತಂ ಜರಾಜಜ್ಜರಸರೀರಂ ಖಣ್ಡದನ್ತಂ ಪಲಿತಕೇಸಂ ವಙ್ಕಗತ್ತಂ ದಣ್ಡಹತ್ಥಂ ಪವೇಧಮಾನಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸುಂ। ತಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚೇವ ಸಾರಥಿ ಚ ಪಸ್ಸನ್ತಿ। ತತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ – ‘‘ಸಾರಥಿ ಕೋ ನಾಮೇಸ ಪುರಿಸೋ ಕೇಸಾಪಿಸ್ಸ ನ ಯಥಾ ಅಞ್ಞೇಸ’’ನ್ತಿ ಮಹಾಪದಾನಸುತ್ತೇ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೪೩ ಆದಯೋ) ಆಗತನಯೇನೇವ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ಧಿರತ್ಥು ವತ, ಭೋ, ಜಾತಿ, ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ಜಾತಸ್ಸ ಜರಾ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೪೫, ೪೭) ಸಂವಿಗ್ಗಹದಯೋ ತತೋವ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪಾಸಾದಮೇವ ಅಭಿರುಹಿ।
ರಾಜಾ ‘‘ಕಿಂಕಾರಣಾ ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಪಟಿನಿವತ್ತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಜಿಣ್ಣಪುರಿಸಂ ದಿಸ್ವಾ, ದೇವಾ’’ತಿ। ತತೋ ಕಮ್ಪಮಾನಮಾನಸೋ ರಾಜಾ ಅಡ್ಢಯೋಜನೇ ಆರಕ್ಖಂ
ಪುನಪಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಥೇವ ದೇವತಾಹಿ ನಿಮ್ಮಿತಂ ಕಾಲಙ್ಕತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಂವಿಗ್ಗಹದಯೋ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪಾಸಾದಮಭಿರುಹಿ। ರಾಜಾ ನಿವತ್ತನಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪುನ ಆರಕ್ಖಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣೇ ಪದೇಸೇ ಆರಕ್ಖಂ ಠಪೇಸಿ।
ಪುನಪಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಥೇವ ದೇವತಾಹಿ ನಿಮ್ಮಿತಂ ಸುನಿವತ್ಥಂ ಸುಪಾರುತಂ ಪಬ್ಬಜಿತಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಕೋ ನಾಮೇಸೋ, ಸಮ್ಮ, ಸಾರಥೀ’’ತಿ ಸಾರಥಿಂ ಪುಚ್ಛಿ। ಸಾರಥಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಂ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಗುಣೇ ವಾ ನ ಜಾನಾತಿ, ದೇವತಾನುಭಾವೇನ ಪನ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತೋ ನಾಮಾಯಂ ದೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಗುಣಂ ತಸ್ಸ ವಣ್ಣೇಸಿ।
ತತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ರುಚಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ತಂದಿವಸಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ। ದೀಘಾಯುಕಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಾ ವಸ್ಸಸತೇ ವಸ್ಸಸತೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಜಿಣ್ಣಾದೀಸು
ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ತಂ ರಥವರಮಾರುಯ್ಹ ಮಹತಾ ಪರಿವಾರೇನ ಅತಿಮನೋರಮೇನ ಸಿರಿಸೋಭಗ್ಗೇನ ನಗರಂ ಪಾವಿಸಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ರೂಪಸಿರಿಯಾ ಗುಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಅಕಿಸಾ ಕಿಸಾಗೋತಮೀ ನಾಮ ಖತ್ತಿಯಕಞ್ಞಾ
‘‘ನಿಬ್ಬುತಾ ನೂನ ಸಾ ಮಾತಾ, ನಿಬ್ಬುತೋ ನೂನ ಸೋ ಪಿತಾ।
ನಿಬ್ಬುತಾ ನೂನ ಸಾ ನಾರೀ, ಯಸ್ಸಾಯಂ ಈದಿಸೋ ಪತೀ’’ತಿ॥ (ಧ॰ ಸ॰ ಅಟ್ಠ॰ ನಿದಾನಕಥಾ; ಧ॰ ಪ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರವತ್ಥು; ಅಪ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.ಅವಿದೂರೇನಿದಾನಕಥಾ; ಜಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.ಅವಿದೂರೇನಿದಾನಕಥಾ) –
ಇಮಂ
ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಸುಸ್ಸವನಂ ವಚನಂ ಸಾವೇಸಿ, ಅಹಞ್ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಗವೇಸನ್ತೋ ವಿಚರಾಮಿ, ಅಜ್ಜೇವ ಮಯಾ ಘರಾವಾಸಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ
ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಮಹತಾ ಸಿರಿಸಮುದಯೇನ ಪರಮರಮಣೀಯಂ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಸಿರಿಸಯನೇ ನಿಪಜ್ಜಿ। ತಾವದೇವ ನಂ ಪರಿಪುಣ್ಣರಜನಿಕರಸದಿಸರುಚಿರವರವದನಾ ಬಿಮ್ಬಫಲಸದಿಸದಸನವಸನಾ ಸಿತವಿಮಲಸಮಸಂಹಿತಾವಿರಳವರದಸನಾ ಅಸಿತನಯನಕೇಸಪಾಸಾ ಸುಜಾತಞ್ಜನಾತಿನೀಲಕುಟಿಲಭಮುಕಾ ಸುಜಾತಹಂಸಸಮಸಂಹಿತಪಯೋಧರಾ ರತಿಕರನವಕನಕರಜತವಿರಚಿತವರಮಣಿಮೇಖಲಾ ಪರಿಗತವಿಪುಲಘನಜಘನತಟಾ ಕರಿಕರಸನ್ನಿಭೋರುಯುಗಲಾ ನಚ್ಚಗೀತವಾದಿತೇಸು ಕುಸಲಾ ಸುರಯುವತಿಸದಿಸರೂಪಸೋಭಾ ವರಯುವತಿಯೋ ಮಧುರರವಾನಿ ತುರಿಯಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಹಾಪುರಿಸಂ ಸಮ್ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ರಮಾಪಯನ್ತಿಯೋ ನಚ್ಚಗೀತವಾದಿತಾನಿ ಪಯೋಜಯಿಂಸು। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪನ ಕಿಲೇಸೇಸು ವಿರತ್ತಚಿತ್ತತಾಯ ನಚ್ಚಗೀತಾದೀಸು ಅನಭಿರತೋ ಮುಹುತ್ತಂ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮಿ।
ತಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಯಸ್ಸತ್ಥಾಯ ನಚ್ಚಾದೀನಿ ಮಯಂ ಪಯೋಜೇಮ, ಸೋ ನಿದ್ದಂ ಉಪಗತೋ, ಇದಾನಿ ಕಿಮತ್ಥಂ ಕಿಲಮಾಮಾ’’ತಿ ಗಹಿತಾನಿ ತುರಿಯಾನಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿಂಸು, ಗನ್ಧತೇಲಪ್ಪದೀಪಾ ಚ ಝಾಯನ್ತಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಸಯನಪಿಟ್ಠೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸಿನ್ನೋ ಅದ್ದಸ ತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ತುರಿಯಭಣ್ಡಾನಿ ಅವತ್ಥರಿತ್ವಾ ನಿದ್ದಾಯನ್ತಿಯೋ ಪಗ್ಘರಿತಲಾಲಾ ಕಿಲಿನ್ನಕಪೋಲಗತ್ತಾ, ಏಕಚ್ಚಾ ದನ್ತೇ ಖಾದನ್ತಿಯೋ, ಏಕಚ್ಚಾ ಕಾಕಚ್ಛನ್ತಿಯೋ, ಏಕಚ್ಚಾ ವಿಪ್ಪಲಪನ್ತಿಯೋ, ಏಕಚ್ಚಾ ವಿವಟಮುಖಾ, ಏಕಚ್ಚಾ ಅಪಗತವಸನರಸನಾ
ಸೋ
ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಪುತ್ತಂ ತಾವ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಠಿತಟ್ಠಾನತೋ ಉಟ್ಠಾಯ ರಾಹುಲಮಾತುಯಾ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಗಬ್ಭದ್ವಾರಂ ವಿವರಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಅನ್ತೋಗಬ್ಭೇ ಗನ್ಧತೇಲಪ್ಪದೀಪೋ ಝಾಯತಿ। ರಾಹುಲಮಾತಾ ಸುಮನಮಲ್ಲಿಕಾದೀನಂ ಅಮ್ಬಣಮತ್ತೇನ ಅತ್ತಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣೇ ವರಸಯನೇ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ಹತ್ಥಂ ಠಪೇತ್ವಾ ನಿದ್ದಾಯತಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಉಮ್ಮಾರೇ ಪಾದಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಠಿತಕೋವ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ – ‘‘ಸಚಾಹಂ ದೇವಿಯಾ ಹತ್ಥಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಮಮ ಪುತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ದೇವೀ ಪಬುಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಮೇ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮನಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪುತ್ತಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಾಸಾದತಲತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ಅಸ್ಸಸ್ಸ ಸಮೀಪಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ತಾತ ಕಣ್ಡಕ, ತ್ವಂ ಅಜ್ಜ ಏಕರತ್ತಿಂ ಮಂ ತಾರಯ, ಅಹಂ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಸದೇವಕಂ ಲೋಕಂ ತಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ತತೋ ಉಲ್ಲಙ್ಘಿತ್ವಾ ಕಣ್ಡಕಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಅಭಿರುಹಿ। ಕಣ್ಡಕೋ ಗೀವತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಆಯಾಮತೋ ಅಟ್ಠಾರಸಹತ್ಥೋ ಹೋತಿ ತದನುರೂಪೇನ ಉಬ್ಬೇಧೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ರೂಪಗ್ಗಜವಬಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸಬ್ಬಸೇತೋ ಧೋತಸಙ್ಖಸದಿಸದಸ್ಸನೀಯವಣ್ಣೋ। ತತೋ
ತದಾ
ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ‘‘ಮಹಾಸತ್ತಂ ನಿವತ್ತೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಗಗನತಲೇ ಠತ್ವಾ ಆಹ –
‘‘ಮಾ ನಿಕ್ಖಮ ಮಹಾವೀರ, ಇತೋ ತೇ ಸತ್ತಮೇ ದಿನೇ।
ದಿಬ್ಬಂ ತು ಚಕ್ಕರತನಂ, ಅದ್ಧಾ ಪಾತು ಭವಿಸ್ಸತಿ॥ –
ದ್ವಿಸಹಸ್ಸಪರಿತ್ತದೀಪಪರಿವಾರಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾದೀಪಾನಂ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸ್ಸಸಿ, ನಿವತ್ತ, ಮಾರಿಸಾ’’ತಿ। ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಆಹ ‘‘ಕೋಸಿ ತ್ವ’’ನ್ತಿ। ಅಹಂ ವಸವತ್ತೀತಿ।
‘‘ಜಾನಾಮಹಂ
ಅನತ್ಥಿಕೋಹಂ ರಜ್ಜೇನ, ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ ಮಾರ ಮಾ ಇಧ॥
‘‘ಸಕಲಂ ದಸಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ, ಲೋಕಧಾತುಮಹಂ ಪನ।
ಉನ್ನಾದೇತ್ವಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ವಿನಾಯಕೋ’’ತಿ॥ –
ಆಹ। ಸೋ ತತ್ಥೇವನ್ತರಧಾಯಿ।
ಮಹಾಸತ್ತೋ
ಇಮಿನಾ ಸಿರಿಸಮುದಯೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕರತ್ತೇನೇವ ತೀಣಿ ರಜ್ಜಾನಿ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ತಿಂಸಯೋಜನಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅನೋಮಾನದೀತೀರಂ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿ। ಅಥ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ನದೀತೀರೇ ಠತ್ವಾ ಛನ್ನಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಾ ನಾಮಾಯಂ ನದೀ’’ತಿ? ‘‘ಅನೋಮಾ ನಾಮ, ದೇವಾ’’ತಿ। ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಅನೋಮಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಣ್ಹಿಯಾ ಅಸ್ಸಂ ಘಟ್ಟೇನ್ತೋ ಅಸ್ಸಸ್ಸ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ। ಅಸ್ಸೋ ಉಲ್ಲಙ್ಘಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಉಸಭವಿತ್ಥಾರಾಯ ನದಿಯಾ ಪಾರಿಮತೀರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಸ್ಸಪಿಟ್ಠಿತೋ ಓರುಯ್ಹ ಮುತ್ತರಾಸಿಸದಿಸೇ ವಾಲುಕಾಪುಲಿನೇ ಠತ್ವಾ ಛನ್ನಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಮ್ಮ ಛನ್ನ, ತ್ವಂ ಮಯ್ಹಂ ಆಭರಣಾನಿ ಚೇವ ಕಣ್ಡಕಞ್ಚ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛ, ಅಹಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಛನ್ನೋ, ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ, ದೇವ, ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ನ ಲಬ್ಭಾ ತಯಾ ಪಬ್ಬಜಿತುಂ, ಗಚ್ಛೇವ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ನಿವಾರೇತ್ವಾ ಆಭರಣಾನಿ ಚೇವ ಕಣ್ಡಕಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮೇ ಮಯ್ಹಂ ಕೇಸಾ ಸಮಣಸಾರುಪ್ಪಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಖಗ್ಗೇನ ಛಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಹತ್ಥೇನ ಪರಮನಿಸಿತಮಸಿವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಾಮಹತ್ಥೇನ ಮೋಳಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಚೂಳಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಛಿನ್ದಿ, ಕೇಸಾ ದ್ವಙ್ಗುಲಮತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣತೋ ಆವಟ್ಟಮಾನಾ ಸೀಸೇ ಅಲ್ಲೀಯಿಂಸು। ತೇಸಂ ಪನ ಕೇಸಾನಂ ಯಾವಜೀವಂ ತದೇವ ಪಮಾಣಂ ಅಹೋಸಿ, ಮಸ್ಸು ಚ ತದನುರೂಪಂ, ಪುನ ಕೇಸಮಸ್ಸುಓಹಾರಣಕಿಚ್ಚಮ್ಪಿಸ್ಸ ನಾಹೋಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಹ ಮೋಳಿಯಾ ಚೂಳಂ ಗಹೇತ್ವಾ – ‘‘ಸಚಾಹಂ ಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಆಕಾಸೇ ತಿಟ್ಠತು, ನೋ ಚೇ, ಭೂಮಿಯಂ ಪತತೂ’’ತಿ
ಅಥ ಚೂಳಾಮಣಿಚೇತಿಯಂ ನಾಮ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ। ಯಥಾಹ –
‘‘ಛೇತ್ವಾನ
ಸಹಸ್ಸನೇತ್ತೋ ಸಿರಸಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿ, ಸುವಣ್ಣಚಙ್ಕೋಟವರೇನ ವಾಸವೋ’’ತಿ॥ (ಮ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೨೨೨; ಸಂ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨.೧೨; ಅಪ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.ಅವಿದೂರೇನಿದಾನಕಥಾ; ಜಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.ಅವಿದೂರೇನಿದಾನಕಥಾ)।
ಪುನ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮಾನಿ ಕಾಸಿಕವತ್ಥಾನಿ ಮಹಗ್ಘಾನಿ, ನ ಮಯ್ಹಂ ಸಮಣಸಾರುಪ್ಪಾನೀ’’ತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಪುರಾಣಸಹಾಯಕೋ ಘಟಿಕಾರಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ವಿನಾಸಭಾವಾಪ್ಪತ್ತೇನ ಮಿತ್ತಭಾವೇನ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಜ್ಜ ಮೇ ಸಹಾಯಕೋ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ, ಸಮಣಪರಿಕ್ಖಾರಮಸ್ಸ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ।
‘‘ತಿಚೀವರಞ್ಚ ಪತ್ತೋ ಚ, ವಾಸಿ ಸೂಚಿ ಚ ಬನ್ಧನಂ।
ಪರಿಸ್ಸಾವನಞ್ಚ ಅಟ್ಠೇತೇ, ಯುತ್ತಯೋಗಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ’’ತಿ॥ (ದೀ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೨೧೫; ಮ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೨೯೪; ೨.೩೪೯; ಅ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೪.೧೯೮; ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೪೫ ಪದಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ; ಅಪ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.ಅವಿದೂರೇನಿದಾನಕಥಾ; ಜಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.ಅವಿದೂರೇನಿದಾನಕಥಾ; ಮಹಾನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨೦೬) –
ಇಮೇ ಅಟ್ಠ ಸಮಣಪರಿಕ್ಖಾರೇ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ। ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಅರಹದ್ಧಜಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಉತ್ತಮಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾವೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಾಟಕಯುಗಲಂ ಆಕಾಸೇ ಖಿಪಿ। ತಂ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಿಕಂ ಸಬ್ಬರತನಮಯಂ ಚೇತಿಯಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಅನ್ತೋ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಪೇಸಿ। ಅಥ ನಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ – ‘‘ಛನ್ನ, ಮಮ ವಚನೇನ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಆರೋಗ್ಯಂ ವದೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ। ತತೋ ಛನ್ನೋ ಮಹಾಪುರಿಸಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಕಣ್ಡಕೋ ಪನ ಛನ್ನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತಯಮಾನಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುಣನ್ತೋ ಠತ್ವಾ – ‘‘ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಮಯ್ಹಂ ಪುನ ಸಾಮಿನೋ ದಸ್ಸನ’’ನ್ತಿ ಚಕ್ಖುಪಥಮಸ್ಸ ವಿಜಹನ್ತೋ ವಿಯೋಗದುಕ್ಖಮಧಿವಾಸೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಹದಯೇನ ಫಲಿತೇನ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಸುರರಿಪುದುರಭಿಭವನೇ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ಕಣ್ಡಕೋ ನಾಮ ದೇವಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ವಿಮಲತ್ಥವಿಲಾಸಿನಿಯಾ ವಿಮಾನವತ್ಥುಟ್ಠಕಥಾಯ ಗಹೇತಬ್ಬಾ। ಛನ್ನಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಏಕೋವ ಸೋಕೋ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ
ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪದೇಸೇ ಅನುಪಿಯಂ ನಾಮ ಅಮ್ಬವನಂ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥೇವ ಸತ್ತಾಹಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸುಖೇನ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ತತೋ ಪಚ್ಛಾ ಸಞ್ಝಾಪ್ಪಭಾನುರಞ್ಜಿತಸಲಿಲಧರಸಂವುತೋ ಸರದಸಮಯೇ ಪರಿಪುಣ್ಣರಜನಿಕರೋ ವಿಯ ಕಾಸಾವವರಸಂವುತೋ ಏಕಕೋಪಿ ಅನೇಕಜನಪರಿವುತೋ ವಿಯ ವಿರೋಚಮಾನೋ
ತೇಸಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅಞ್ಞತರೋ ಅಞ್ಞತರಮೇವಮಾಹ – ‘‘ಕಿನ್ನು ಯಂ, ಭೋ, ರಾಹುಭಯೇನ ನಿಗೂಳ್ಹಕಿರಣಜಾಲೋ ಪುಣ್ಣಚನ್ದೋ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಮಾಗತೋ’’ತಿ। ತಮಞ್ಞೋ ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಕಿಂ ಕಥೇಸಿ, ಸಮ್ಮ, ಕದಾ ನಾಮ ತಯಾ ಪುಣ್ಣಚನ್ದೋ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಮಾಗತೋ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ, ನನು ಏಸ ಕುಸುಮಕೇತುಕಾಮದೇವೋ ವೇಸನ್ತರಮಾದಾಯ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ನಾಗರಾನಞ್ಚ ಪರಮಲೀಳಾವಿಭೂತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಕೀಳಿತುಮಾಗತೋ’’ತಿ। ತಮಞ್ಞೋ ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಕಿಂ, ಭೋ, ತ್ವಂ ಉಮ್ಮತ್ತೋಸಿ, ನನು ಕಾಮೋ ಇಸ್ಸರಕೋಧಹುತಾಸನಪರಿದಡ್ಢಸರೀರೋ ಸುರಪತಿದಸಸತನಯನೋ ಏಸೋ ಅಮರಪುರಸಞ್ಞಾಯ ಇಧಾಗತೋ’’ತಿ! ತಮಞ್ಞೋ ಈಸಕಂ ಹಸಿತ್ವಾ – ‘‘ಕಿಂ ವದೇಸಿ, ಭೋ, ತೇ ಪುಬ್ಬಾಪರವಿರೋಧಂ, ಕುತೋ ಪನಸ್ಸ ದಸಸತನಯನಾನಿ, ಕುತೋ ವಜಿರಂ, ಕುತೋ ಏರಾವಣೋ। ಅದ್ಧಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಏಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಜನಂ ಪಮತ್ತಂ ಞತ್ವಾ ವೇದವೇದಙ್ಗಾದೀಸು ನಿಯೋಜನತ್ಥಾಯ ಆಗತೋ’’ತಿ। ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅಪಸಾದೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೋ ಪಣ್ಡಿತಜಾತಿಕೋ ಏವಮಾಹ – ‘‘ನೇವಾಯಂ ಪುಣ್ಣಚನ್ದೋ
ಏವಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೇಸು ಏವ ನಾಗರೇಸು ರಾಜಪುರಿಸಾ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ರಞ್ಞೋ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ – ‘‘ದೇವ, ದೇವೋ ವಾ ಗನ್ಧಬ್ಬೋ ವಾ ಉದಾಹು ನಾಗರಾಜಾ ವಾ ಯಕ್ಖೋ ವಾ ಕೋ ನು ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ನಗರೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರತೀ’’ತಿ। ರಾಜಾ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಉಪರಿಪಾಸಾದತಲೇ ಠತ್ವಾ ಮಹಾಪುರಿಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಚಿತ್ತಜಾತೋ ರಾಜಪುರಿಸೇ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ಭಣೇ, ತಂ ವೀಮಂಸಥ, ಸಚೇ ಅಮನುಸ್ಸೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನ್ತರಧಾಯಿಸ್ಸತಿ, ಸಚೇ ದೇವತಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಆಕಾಸೇನ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಸಚೇ ನಾಗರಾಜಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಪಥವಿಯಂ ನಿಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಸಚೇ ಮನುಸ್ಸೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಯಥಾಲದ್ಧಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ।
ಮಹಾಪುರಿಸೋಪಿ ಸನ್ತಿನ್ದ್ರಿಯೋ ಸನ್ತಮಾನಸೋ ರೂಪಸೋಭಾಯ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ನಯನಾನಿ ಆಕಡ್ಢೇನ್ತೋ ವಿಯ
‘‘ಅಥ ರಾಜಗಹಂ ವರರಾಜಗಹಂ, ನರರಾಜವರೇ ನಗರಂ ತು ಗತೇ।
ಗಿರಿರಾಜವರೋ ಮುನಿರಾಜವರೋ, ಮಿಗರಾಜಗತೋ ಸುಗತೋಪಿ ಗತೋ’’॥
ಅಥ
ಅಥಸ್ಸ ತಾಯ ನಿರಾಹಾರತಾಯ ಪರಮಕಿಸಭಾವಪ್ಪತ್ತಕಾಯಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ಕಾಯೋ ಕಾಳವಣ್ಣೋ ಅಹೋಸಿ, ದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಾನಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾನಿ ಅಹೇಸುಂ। ಅಥ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಾಯ ಅನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ – ‘‘ನಾಯಂ ಮಗ್ಗೋ ಬೋಧಿಯಾ’’ತಿ ಓಳಾರಿಕಂ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇತುಂ ಗಾಮನಿಗಮೇಸು ಪಿಣ್ಡಾಯ
ಅಥ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ವಿಸಾಖಪುಣ್ಣಮಾಯ ಉರುವೇಲಾಯಂ ಸೇನಾನಿಗಮೇ ಸೇನಾಕುಟುಮ್ಬಿಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಸುಜಾತಾ ನಾಮ ದಾರಿಕಾ ಅಹೋಸಿ ಸೋತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ ತಿಣಹಾರಕೋ ತಿಣಂ ಆದಾಯ ಪಟಿಪಥೇ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಆಕಾರಂ ಞತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ತಿಣಮುಟ್ಠಿಯೋ ಅದಾಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಿಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಸಿತಞ್ಜನಗಿರಿಸಙ್ಕಾಸಂ ಆಚರನ್ತಮಿವ ದಿನಕರಜಾಲಂ ಸಕಹದಯಮಿವ ಕರುಣಾಸೀತಲಂ ಸೀತಚ್ಛಾಯಂ ವಿವಿಧವಿಹಗಗಣಸಮ್ಪಾತವಿರಹಿತಂ ಮನ್ದಮಾರುತೇರಿತಾಯ ಘನಸಾಖಾಯ ಸಮಲಙ್ಕತಂ ನಚ್ಚನ್ತಮಿವ ಪೀತಿಯಾ ರಞ್ಜಮಾನಮಿವ ಚ ತರುಗಣಾನಂ ವಿರೋಚಮಾನವಿಜಯತರುಮಸ್ಸತ್ಥಬೋಧಿರುಕ್ಖಮೂಲಮುಪಗನ್ತ್ವಾ ಅಸ್ಸತ್ಥದುಮರಾಜಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪುಬ್ಬುತ್ತರದಿಸಾಭಾಗೇ ಠಿತೋ ತಾನಿ ತಿಣಾನಿ ಅಗ್ಗೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಚಾಲೇಸಿ। ತಾವದೇವ ಚುದ್ದಸಹತ್ಥೋ ಪಲ್ಲಙ್ಕೋ ಅಹೋಸಿ। ತಾನಿ ಚ ತಿಣಾನಿ ಚಿತ್ತಕಾರೇನ ಲೇಖಾಗಹಿತಾನಿ ವಿಯ ಅಹೇಸುಂ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತತ್ಥ ಚುದ್ದಸಹತ್ಥೇ ತಿಣಸನ್ಥರೇ ತಿಸನ್ಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಆಭುಜಿತ್ವಾ ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತವೀರಿಯಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪೀಠೇ ಠಪಿತರಜತಕ್ಖನ್ಧಂ ವಿಯ ಚ ಪಞ್ಞಾಸಹತ್ಥಂ ಬೋಧಿಕ್ಖನ್ಧಂ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಕತ್ವಾ ಉಪರಿ ಮಣಿಛತ್ತೇನ ವಿಯ ಬೋಧಿಸಾಖಾಹಿ ಧಾರಿಯಮಾನೋ ನಿಸೀದಿ। ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೇ ಪನಸ್ಸ ಚೀವರೇ ಬೋಧಿಅಙ್ಕುರಾ ಪತಮಾನಾ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಪವಾಳಾ ವಿಯ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ವಿರೋಚಯಿಂಸು।
ಬೋಧಿಸತ್ತೇ ಪನ ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನೇಯೇವ ವಸವತ್ತಿಮಾರೋ ದೇವಪುತ್ತೋ – ‘‘ಸಿದ್ಧತ್ಥಕುಮಾರೋ ಮಮ ವಿಸಯಮತಿಕ್ಕಮಿತುಕಾಮೋ, ನ ದಾನಾಹಮತಿಕ್ಕಮಿತುಮಸ್ಸ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಾರಬಲಸ್ಸ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಮಾರಬಲಮಾದಾಯ ನಿಕ್ಖಮಿ। ಸಾ ಕಿರ ಮಾರಸೇನಾ ಮಾರಸ್ಸ ಪುರತೋ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಾ ಅಹೋಸಿ, ತಥಾ ದಕ್ಖಿಣತೋ ಚ ವಾಮಪಸ್ಸತೋ ಚ, ಪಚ್ಛತೋ ಪನ ಚಕ್ಕವಾಳಪರಿಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಠಿತಾ, ಉದ್ಧಂ ನವಯೋಜನುಬ್ಬೇಧಾ ಅಹೋಸಿ। ಯಸ್ಸಾ ಪನ ಉನ್ನದನ್ತಿಯಾ ಸದ್ದೋ ನವಯೋಜನಸಹಸ್ಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಥವಿಉನ್ದ್ರಿಯನಸದ್ದೋ ವಿಯ ಸುಯ್ಯತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ವಿಜಯುತ್ತರಂ ನಾಮ ಸಙ್ಖಂ
ಅಥ ಮಾರೋ ದೇವಪುತ್ತೋ
ತತೋ ಮಾರಬಲೇ ಬೋಧಿಮಣ್ಡಮುಪಸಙ್ಕಮನ್ತೇಯೇವ ತೇಸಂ ಸಕ್ಕಾದೀನಂ ಏಕೋಪಿ ಠಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ। ಸಮ್ಮುಖಸಮ್ಮುಖಟ್ಠಾನೇನೇವ ಪಲಾಯಿಂಸು। ಸಕ್ಕೋ ಪನ ದೇವರಾಜಾ ತಂ ವಿಜಯುತ್ತರಸಙ್ಖಂ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಚಕ್ಕವಾಳಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಚಕ್ಕವಾಳಕೋಟಿಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ। ಕಾಳೋ ನಾಗರಾಜಾ ಸಬ್ಬನಾಟಕಾನಿ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಥವಿಯಂ ನಿಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಯೋಜನಸತಿಕಂ ಮಞ್ಜೇರಿಕನಾಗಭವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಹತ್ಥೇನ ಮುಖಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ। ಏಕದೇವತಾಪಿ ತತ್ಥ ಠಾತುಂ ಸಮತ್ಥಾ ನಾಮ ನಾಹೋಸಿ। ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಪನ ಸುಞ್ಞವಿಮಾನೇ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ವಿಯ ಏಕಕೋವ ನಿಸೀದಿ। ‘‘ಇದಾನಿ ಮಾರೋ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಠಮಮೇವ ಅನೇಕರೂಪಾನಿ ಅನಿಟ್ಠಾನಿ ದುನ್ನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಪಾತುರಹೇಸುಂ।
‘‘ಪಮತ್ತಬನ್ಧುಸ್ಸ ಚ ಯುದ್ಧಕಾಲೇ, ತಿಲೋಕಬನ್ಧುಸ್ಸ ಚ ವತ್ತಮಾನೇ।
ಉಕ್ಕಾ ಸಮನ್ತಾ ನಿಪತಿಂಸು ಘೋರಾ, ಧೂಮನ್ಧಕಾರಾ ಚ ದಿಸಾ ಅಹೇಸುಂ॥
‘‘ಅಚೇತನಾಯಮ್ಪಿ
ಲತೇವ ವಾತಾಭಿಹತಾ ಸಸಾಗರಾ, ಪಕಮ್ಪಿ ನಾನಾಸಧರಾ ಧರಾ ಮಹೀ॥
‘‘ಅಹೇಸುಮುದ್ಧೂತಜಲಾ ಸಮುದ್ದಾ, ವಹಿಂಸು ನಜ್ಜೋ ಪಟಿಲೋಮಮೇವ।
ಕೂಟಾನಿ ನಾನಾತರುಸಙ್ಘಟಾನಿ, ಭೇತ್ವಾ ಗಿರೀನಂ ಪಥವಿಂ ಭಜಿಂಸು॥
‘‘ಪವಾಯಿ ವಾತೋ ಫರುಸೋ ಸಮನ್ತಾ, ನಿಘಟ್ಟಸದ್ದೋ ತುಮುಲೋ ಅಹೋಸಿ।
ಭಜಿತ್ಥ ಘೋರಂ ರವಿರನ್ಧಕಾರಂ, ಕಬನ್ಧರೂಪಂ ಗಗನೇ ಚರಿತ್ಥ॥
‘‘ಏವಂಪಕಾರಂ ಅಸಿವಂ ಅನಿಟ್ಠಂ, ಆಕಾಸಗಂ ಭೂಮಿಗತಞ್ಚ ಘೋರಂ।
ಅನೇಕರೂಪಂ ಕಿರ ದುನ್ನಿಮಿತ್ತಂ, ಅಹೋಸಿ ಮಾರಾಗಮನೇ ಸಮನ್ತಾ॥
‘‘ತಂ
ಹಾಹಾತಿ ಸದ್ದಂ ಅನುಕಮ್ಪಮಾನಾ, ಅಕಂಸು ಸದ್ಧಿಂ ಅಮರಙ್ಗನಾಹಿ॥
‘‘ಪಚ್ಛಾಪಿ ಪಸ್ಸಿಂಸು ಸುದನ್ತರೂಪಂ, ದಿಸಾವಿದಿಸಾಸು ಪಲಾಯಮಾನಂ।
ಸಅನ್ತಕಂ ತಂ ಸಬಲಂ ಅನೇಕಂ, ಹತ್ಥೇ ಚ ಥರೂ ಚ ಪಾತಾ ತಯಿಂಸು॥
‘‘ವಿಹಙ್ಗಮಾನಂ ಗರುಳೋವ ಮಜ್ಝೇ, ಮಜ್ಝೇ ಮಿಗಾನಂ ಪರಮೋವ ಸೀಹೋ।
ಮಹಾಯಸೋ ಮಾರಬಲಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ, ವಿಸಾರದೋ ವೀತಭಯೋ ನಿಸೀದಿ’’॥
ಅಥ
ಅಥ ಮಹಾಪುರಿಸೋಪಿ ತಂ ಸಮಾರಂ ಮಾರಬಲಂ ಖನ್ತಿಮೇತ್ತಾವೀರಿಯಪಞ್ಞಾದೀನಂ ಅತ್ತನೋ ಪಾರಮೀನಮಾನುಭಾವೇನ ವಿದ್ಧಂಸೇತ್ವಾ ಪಠಮಯಾಮೇ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಂ ವಿಸೋಧೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಾನಂ ಆಚಿಣ್ಣೇ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರೇ ಞಾಣಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಆನಾಪಾನಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ತಮೇವ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅಧಿಗತೇನ ಚತುತ್ಥಮಗ್ಗೇನ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಗುಣೇ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಾಚಿಣ್ಣಂ –
‘‘ಅನೇಕಜಾತಿಸಂಸಾರಂ, ಸನ್ಧಾವಿಸ್ಸಂ ಅನಿಬ್ಬಿಸಂ।
ಗಹಕಾರಂ ಗವೇಸನ್ತೋ, ದುಕ್ಖಾ ಜಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ॥
‘‘ಗಹಕಾರಕ ದಿಟ್ಠೋಸಿ, ಪುನ ಗೇಹಂ ನ ಕಾಹಸಿ।
ಸಬ್ಬಾ ತೇ ಫಾಸುಕಾ ಭಗ್ಗಾ, ಗಹಕೂಟಂ ವಿಸಙ್ಖತಂ।
ವಿಸಙ್ಖಾರಗತಂ ಚಿತ್ತಂ, ತಣ್ಹಾನಂ ಖಯಮಜ್ಝಗಾ’’ತಿ॥ (ಧ॰ ಪ॰ ೧೫೩-೧೫೪) –
ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ।
ಸನ್ತಿಕೇನಿದಾನಕಥಾ
ಉದಾನಂ
ಅಥೇಕಚ್ಚಾನಂ ದೇವತಾನಂ – ‘‘ಅಜ್ಜಾಪಿ ತಾವ ನೂನ ಸಿದ್ಧತ್ಥಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ। ಪಲ್ಲಙ್ಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಆಲಯಂ ನ ವಿಜಹತೀ’’ತಿ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ। ಅಥ ಸತ್ಥಾ ದೇವತಾನಂ ವಿತಕ್ಕಂ ಞತ್ವಾ ತಾಸಂ ವಿತಕ್ಕೂಪಸಮನತ್ಥಂ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಸ್ಸೇಸಿ। ಏವಂ ಇಮಿನಾ ಪಾಟಿಹಾರಿಯೇನ ಅನಿಮಿಸಚೇತಿಯಂ ನಾಮ ಜಾತಂ।
ಅಥ ಪಲ್ಲಙ್ಕಸ್ಸ ಚ ಠಿತಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತರಾ ಚಙ್ಕಮಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಪುರತ್ಥಿಮಪಚ್ಛಿಮತೋ ಆಯತೇ ರತನಚಙ್ಕಮೇ ಚಙ್ಕಮನ್ತೋ ಸತ್ತಾಹಂ ವೀತಿನಾಮೇಸಿ, ತಂ ಠಾನಂ ರತನಚಙ್ಕಮಚೇತಿಯಂ ನಾಮ ಜಾತಂ।
ಚತುತ್ಥೇ ಪನ ಸತ್ತಾಹೇ ಬೋಧಿತೋ ಪಚ್ಛಿಮುತ್ತರದಿಸಾಭಾಗೇ ದೇವತಾ ರತನಘರಂ ಮಾಪಯಿಂಸು। ತತ್ಥ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕಂ ವಿಚಿನನ್ತೋ ಸತ್ತಾಹಂ ವೀತಿನಾಮೇಸಿ, ತಂ ಪನ ಠಾನಂ ರತನಘರಚೇತಿಯಂ ನಾಮ ಜಾತಂ।
ಏವಂ ಭಗವಾ ಬೋಧಿಸಮೀಪೇಯೇವ ಚತ್ತಾರಿ ಸತ್ತಾಹಾನಿ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಮೇ ಸತ್ತಾಹೇ ಬೋಧಿರುಕ್ಖಮೂಲಾ ಯೇನ ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ। ತತ್ರಾಪಿ ಧಮ್ಮಂ ವಿಚಿನನ್ತೋ ವಿಮುತ್ತಿಸುಖಞ್ಚ ಪಟಿಸಂವೇದೇನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ।
ಸತ್ಥಾ ತತ್ಥ ಸತ್ತಾಹಂ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಮುಚಲಿನ್ದಮೂಲಂ ಅಗಮಾಸಿ। ತತ್ಥ ಸತ್ತಾಹವದ್ದಲಿಕಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಸೀತಾದಿಪಟಿಬಾಹನತ್ಥಂ ಮುಚಲಿನ್ದೇನ ನಾಗರಾಜೇನ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಭೋಗೇಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಅಸಮ್ಬಾಧಾಯ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಾ ವಿಹರನ್ತೋ ವಿಯ ರಾಜಾಯತನಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿ।
ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ತಪುಸ್ಸಭಲ್ಲಿಕಾ ನಾಮ ದ್ವೇ ವಾಣಿಜಾ ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತಾಯ ದೇವತಾಯ ಸತ್ಥು ಆಹಾರದಾನೇ ಉಸ್ಸಾಹಿತಾ ಮನ್ಥಞ್ಚ ಮಧುಪಿಣ್ಡಿಕಞ್ಚ ಆದಾಯ – ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತು ಭಗವಾ ಇಮಂ ಆಹಾರಂ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು। ಭಗವಾ ಪಾಯಾಸಪಟಿಗ್ಗಹಣದಿವಸೇಯೇವ ದೇವದತ್ತಿಯಸ್ಸ ಪತ್ತಸ್ಸ ಅನ್ತರಹಿತತ್ತಾ – ‘‘ನ ಖೋ ತಥಾಗತಾ ಹತ್ಥೇಸು ಆಹಾರಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಕಿಮ್ಹಿ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಇಮಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ। ಅಥಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಚತೂಹಿ
ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಪುನ ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧಮೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಗ್ರೋಧಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿ। ಅಥಸ್ಸ ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನಮತ್ತಸ್ಸೇವ ಅಧಿಗತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಗಮ್ಭೀರತಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಹಮ್ಪತಿ ‘‘ನಸ್ಸತಿ ವತ ಭೋ ಲೋಕೋ, ವಿನಸ್ಸತಿ ವತ ಭೋ ಲೋಕೋ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೬೬; ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೮೨; ೨.೩೩೮; ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೧೭೨; ಮಹಾವ॰ ೮) ದಸಸು ಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸೇಸು ಸಕ್ಕಸುಯಾಮಸನ್ತುಸಿತನಿಮ್ಮಾನರತಿಪರನಿಮ್ಮಿತವಸವತ್ತಿಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ – ‘‘ದೇಸೇತು, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೬೬; ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೮೨; ೨.೩೩೮; ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೧೭೨; ಮಹಾವ॰ ೮) ನಯೇನ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಯಾಚಿ।
ಅಥ ಉಪಕಂ ನಾಮ ಆಜೀವಕಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಬುದ್ಧಭಾವಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ತಂದಿವಸಂಯೇವ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಇಸಿಪತನಂ ಅಗಮಾಸಿ।
ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯಾ ಪನ ತಥಾಗತಂ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ – ‘‘ಅಯಂ, ಆವುಸೋ, ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಪಚ್ಚಯಬಾಹುಲ್ಲಾಯ ಆವತ್ತೋ ಪರಿಪುಣ್ಣಕಾಯೋ ಪೀಣಿನ್ದ್ರಿಯೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ಹುತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಇಮಸ್ಸ ಅಭಿವಾದನಾದೀನಿ ನ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ಆಸನಮತ್ತಂ ಪನ ಪಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ ಕತಿಕಂ ಅಕಂಸು। ಭಗವಾ ತೇಸಂ ಚಿತ್ತಾಚಾರಂ ಞತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇಸು ಅನೋಧಿಸ್ಸಕವಸೇನ ಫರಣಸಮತ್ಥಂ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ವಿನಯಮಹಾವಗ್ಗಾದೀಸು ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಅಥ ಭಗವಾ ಅತ್ತನೋ ಬುದ್ಧಭಾವಂ ತೇ ಞಾಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಾಸಾಳ್ಹನಕ್ಖತ್ತಯೋಗೇ ವತ್ತಮಾನೇ ಅಟ್ಠಾರಸಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಕೋಟೀಹಿ ಪರಿವುತೋ ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯೇ ಥೇರೇ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಸುತ್ತನ್ತಂ ದೇಸೇಸಿ। ತೇಸು ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ ದೇಸನಾನುಸಾರೇನ ಞಾಣಂ ಪೇಸೇನ್ತೋ ಸುತ್ತಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅಟ್ಠಾರಸಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಕೋಟೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ –
೧.
‘‘ಅಹಮೇತರಹಿ ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಗೋತಮೋ ಸಕ್ಯವಡ್ಢನೋ।
ಪಧಾನಂ ಪದಹಿತ್ವಾನ, ಪತ್ತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಮುತ್ತಮಂ॥
೨.
‘‘ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಯಾಚಿತೋ ಸನ್ತೋ, ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತಯಿಂ।
ಅಟ್ಠಾರಸನ್ನಂ ಕೋಟೀನಂ, ಪಠಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೂ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಅಹನ್ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ। ಏತರಹೀತಿ ಅಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ। ಸಕ್ಯವಡ್ಢನೋತಿ ಪಧಾನನ್ತಿ ವೀರಿಯಂ ವುಚ್ಚತಿ। ಪದಹಿತ್ವಾನಾತಿ ಘಟೇತ್ವಾ ವಾಯಮಿತ್ವಾ, ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಟ್ಠಾರಸನ್ನಂ ಕೋಟೀನನ್ತಿ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಇಸಿಪತನೇ ಮಿಗದಾಯೇ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಸುತ್ತನ್ತಕಥಾಯ ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞತ್ಥೇರಪ್ಪಮುಖಾನಂ ಅಟ್ಠಾರಸನ್ನಂ ಬ್ರಹ್ಮಕೋಟೀನಂ ಪಠಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಇದಾನಿ ಭಗವಾ ಅತೀತಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಅನಾಗತಂ ಅಭಿಸಮಯಂ ಕಥೇನ್ತೋ –
೩.
‘‘ತತೋ ಪರಞ್ಚ ದೇಸೇನ್ತೇ, ನರದೇವಸಮಾಗಮೇ।
ಗಣನಾಯ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ದುತಿಯಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೂ’’ತಿ॥ – ಆದಿಮಾಹ।
ತತ್ಥ ನರದೇವಸಮಾಗಮೇತಿ ತತೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಮಹಾಮಙ್ಗಲಸಮಾಗಮೇ ದಸಸು ಚಕ್ಕವಾಳಸಹಸ್ಸೇಸು ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ಮಙ್ಗಲಸುತ್ತಪರಿಯೋಸಾನೇ (ಖು॰ ಪಾ॰ ೫.೧ ಆದಯೋ; ಸು॰ ನಿ॰ ೨೬೧ ಆದಯೋ) ಗಣನಪಥಂ ವೀತಿವತ್ತಾನಂ ನರದೇವಾನಂ। ದುತಿಯಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೂತಿ ಹೇಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನಾಗತವಚನೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಸೋತಪತಿತತ್ತಾ ‘‘ಅಹೂ’’ತಿ ಅತೀತವಚನಂ ವುತ್ತಂ, ಕಾಲವಿಪರಿಯಾಯವಸೇನ ರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತನ್ತದೇಸನಾಯ (ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೪೧೬ ಆದಯೋ) ಗಣನಪಥವೀತಿವತ್ತೇ ಸತ್ತೇ ಅಭಿಸಮಯಾಮತಪಾನಂ ಪಾಯೇಸಿ। ಅಯಂ ತತಿಯಾಭಿಸಮಯೋ। ತೇನ ವುತ್ತಂ –
೪.
‘‘ಇಧೇವಾಹಂ ಏತರಹಿ, ಓವದಿಂ ಮಮ ಅತ್ರಜಂ।
ಗಣನಾಯ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ತತಿಯಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೂ’’ತಿ॥
ಭಗವತೋ ಕಿರ ಏಕೋವ ಸಾವಕಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ। ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪಾದೀನಂ ಜಟಿಲಾನಂ ಸಹಸ್ಸಂ, ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾನಂ ಅಡ್ಢತ್ತಿಯಸತಾನೀತಿ ಇಮೇಸಂ ಅಡ್ಢತೇಳಸಸತಾನಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಅಹೋಸಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ –
೫.
‘‘ಏಕೋಸಿ ಸನ್ನಿಪಾತೋ ಮೇ, ಸಾವಕಾನಂ ಮಹೇಸಿನಂ।
ಅಡ್ಢತೇಳಸಸತಾನಂ, ಭಿಕ್ಖೂನಾಸಿ ಸಮಾಗಮೋ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಏಕೋಸೀತಿ ಏಕೋವ ಆಸಿ। ಅಡ್ಢತೇಳಸಸತಾನನ್ತಿ ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಪಞ್ಞಾಸಾಧಿಕಾನಂ ದ್ವಾದಸಸತಾನಂ। ಭಿಕ್ಖೂನಾಸೀತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆಸಿ
ಅಥ ಭಗವಾ ಅತ್ತನೋ ಪವತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ –
೬.
‘‘ವಿರೋಚಮಾನೋ ವಿಮಲೋ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಜ್ಝಗೋ।
ದದಾಮಿ ಪತ್ಥಿತಂ ಸಬ್ಬಂ, ಮಣೀವ ಸಬ್ಬಕಾಮದೋ’’ತಿ॥ – ಆದಿಮಾಹ।
ತತ್ಥ ವಿರೋಚಮಾನೋತಿ ಅನನ್ತಬುದ್ಧಸಿರಿಯಾ ವಿರೋಚಮಾನೋ। ವಿಮಲೋತಿ ವಿಗತರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸಮಲೋ। ಮಣೀವ ಸಬ್ಬಕಾಮದೋತಿ ಚಿನ್ತಾಮಣಿ ವಿಯ ಸಬ್ಬಕಾಮದದೋ ಅಹಮ್ಪಿ ಇಚ್ಛಿತಂ ಪತ್ಥಿತಂ ಸಬ್ಬಂ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಸುಖವಿಸೇಸಂ ದೇಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಇದಾನಿ ಪತ್ಥಿತಪತ್ಥನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ –
೭.
‘‘ಫಲಮಾಕಙ್ಖಮಾನಾನಂ, ಭವಚ್ಛನ್ದಜಹೇಸಿನಂ।
ಚತುಸಚ್ಚಂ ಪಕಾಸೇಮಿ, ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಪಾಣಿನ’’ನ್ತಿ॥ – ಆದಿಮಾಹ।
ತತ್ಥ ಫಲನ್ತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದಿಕಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಫಲಂ। ಭವಚ್ಛನ್ದಜಹೇಸಿನನ್ತಿ ಭವತಣ್ಹಾಪಹಾಯಿನಂ, ಭವತಣ್ಹಂ ಪಜಹಿತುಕಾಮಾನಂ। ಅನುಕಮ್ಪಾಯಾತಿ ಅನುದ್ದಯಾಯ।
೮. ಇದಾನಿ ಚತುಸಚ್ಚಪ್ಪಕಾಸನೇ, ಅಭಿಸಮಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ದಸವೀಸಸಹಸ್ಸಾನ’’ನ್ತಿ ಆದಿಮಾಹ।
ತತ್ಥ ದಸವೀಸಸಹಸ್ಸಾನನ್ತಿ ದಸಸಹಸ್ಸಾನಞ್ಚ ವೀಸತಿಸಹಸ್ಸಾನಞ್ಚ। ಏಕದ್ವಿನ್ನನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ನವಮದಸಮಗಾಥಾ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾವ।
೧೧-೧೨. ಏಕಾದಸಮದ್ವಾದಸಮಗಾಥಾಸು ಇದಾನೇತರಹೀತಿ ಉಭೋಪಿ ಏಕತ್ಥಾ, ವೇನೇಯ್ಯವಸೇನ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಾ ವಿಯ ವುತ್ತಾ। ಅಥ ವಾ ಇದಾನೀತಿ ಮಯಿ ಉಪ್ಪನ್ನೇ। ಏತರಹೀತಿ ಮಯಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೇ। ಅಪತ್ತಮಾನಸಾತಿ ಅಪ್ಪತ್ತಅರಹತ್ತಫಲಾ। ಅರಿಯಞ್ಜಸನ್ತಿ ಅರಿಯಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ। ಥೋಮಯನ್ತಾತಿ ಪಸಂಸನ್ತಾ। ಬುಜ್ಝಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅನಾಗತೇ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಂಸಾರಸರಿತನ್ತಿ ಸಂಸಾರಸಾಗರಂ।
ಇದಾನಿ
೧೩.
‘‘ನಗರಂ ಕಪಿಲವತ್ಥು ಮೇ, ರಾಜಾ ಸುದ್ಧೋದನೋ ಪಿತಾ।
ಮಯ್ಹಂ ಜನೇತ್ತಿಕಾ ಮಾತಾ, ಮಾಯಾದೇವೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ॥
೧೪.
‘‘ಏಕೂನತಿಂಸವಸ್ಸಾನಿ, ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಹಂ ವಸಿಂ।
ರಮ್ಮೋ ಸುರಮ್ಮೋ ಸುಭಕೋ, ತಯೋ ಪಾಸಾದಮುತ್ತಮಾ॥
೧೫.
‘‘ಚತ್ತಾಲೀಸಸಹಸ್ಸಾನಿ, ನಾರಿಯೋ ಸಮಲಙ್ಕತಾ।
ಭದ್ದಕಞ್ಚನಾ ನಾಮ ನಾರೀ, ರಾಹುಲೋ ನಾಮ ಅತ್ರಜೋ॥
೧೬.
‘‘ನಿಮಿತ್ತೇ
ಛಬ್ಬಸ್ಸಂ ಪಧಾನಚಾರಂ, ಅಚರಿಂ ದುಕ್ಕರಂ ಅಹಂ॥
೧೭.
‘‘ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಇಸಿಪತನೇ, ಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತಿತಂ ಮಯಾ।
ಅಹಂ ಗೋತಮಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಸರಣಂ ಸಬ್ಬಪಾಣಿನಂ॥
೧೮.
‘‘ಕೋಲಿತೋ
ಆನನ್ದೋ ನಾಮುಪಟ್ಠಾಕೋ, ಸನ್ತಿಕಾವಚರೋ ಮಮ।
ಖೇಮಾ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖುನೀ ಅಗ್ಗಸಾವಿಕಾ॥
೧೯.
‘‘ಚಿತ್ತೋ ಹತ್ಥಾಳವಕೋ ಚ, ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಕುಪಾಸಕಾ।
ನನ್ದಮಾತಾ ಚ ಉತ್ತರಾ, ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಕುಪಾಸಿಕಾ॥
೨೦.
‘‘ಅಹಂ ಅಸ್ಸತ್ಥಮೂಲಮ್ಹಿ, ಪತ್ತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಮುತ್ತಮಂ।
ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾ ಸದಾ ಮಯ್ಹಂ, ಸೋಳಸಹತ್ಥಮುಗ್ಗತಾ॥
೨೧.
‘‘ಅಪ್ಪಂ ವಸ್ಸಸತಂ ಆಯು, ಇದಾನೇತರಹಿ ವಿಜ್ಜತಿ।
ತಾವತಾ ತಿಟ್ಠಮಾನೋಹಂ, ತಾರೇಮಿ ಜನತಂ ಬಹುಂ॥
೨೨.
‘‘ಠಪಯಿತ್ವಾನ ಧಮ್ಮುಕ್ಕಂ, ಪಚ್ಛಿಮಂ ಜನಬೋಧನಂ।
ಅಹಮ್ಪಿ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ, ಸದ್ಧಿಂ ಸಾವಕಸಙ್ಘತೋ।
ಇಧೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಿಸ್ಸಂ, ಅಗ್ಗೀವಾಹಾರಸಙ್ಖಯಾ’’ತಿ॥ – ಆದಿಮಾಹ।
ಮಮ ಪನ ರಮ್ಮಸುರಮ್ಮಸುಭನಾಮಕಾ ತಯೋ ಪಾಸಾದಾ ನವಭೂಮಿಕಸತ್ತಭೂಮಿಕಪಞ್ಚಭೂಮಿಕಾ, ಚತ್ತಾಲೀಸಸಹಸ್ಸಾ ನಾಟಕಿತ್ಥಿಯೋ, ಯಸೋಧರಾ ನಾಮ ಮಮ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ
ತತ್ಥ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾವಕಸಙ್ಘತೋತಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾವಕಸಙ್ಘೇನ। ಪರಿನಿಬ್ಬಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಾಮಿ। ಅಗ್ಗೀವಾಹಾರಸಙ್ಖಯಾತಿ ಅಗ್ಗಿ ವಿಯ ಇನ್ಧನಕ್ಖಯೇನ ಯಥಾ ಅಗ್ಗಿ ನಿರುಪಾದಾನೋ
೨೩-೪.
ತಾನಿ ಚ ಅತುಲತೇಜಾನೀತಿ ಅಗ್ಗಸಾವಕಯುಗಾದೀನಿ ತಾನಿ ಅಸದಿಸತೇಜಾನಿ। ಇಮಾನಿ ಚ ದಸಬಲಾನೀತಿ ಏತಾನಿ ಚ ಸಾರೀರದಸಬಲಾನಿ ಗುಣಧಾರಣೋ ದೇಹೋತಿ ಛಅಸಾಧಾರಣಞಾಣಾದಿಗುಣಧರೋ ಅಯಂ ದೇಹೋ ಚ। ತಮನ್ತರಹಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಏತಾನಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾನಿ ಅನ್ತರಧಾಯಿಸ್ಸನ್ತಿ ವಿನಸ್ಸಿಸ್ಸನ್ತಿ। ನನು ರಿತ್ತಾ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಏತ್ಥ ನನೂತಿ ಅಯಂ ಅನುಮತಿಅತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ। ರಿತ್ತಾತಿ ನಿಚ್ಚಸಾರಧುವಸಾರರಹಿತತ್ತಾ ತುಚ್ಛಾ, ಸಬ್ಬಮೇವ ಪನ ಸಙ್ಖತಂ ಖಯಧಮ್ಮಂ ವಯಧಮ್ಮಂ ವಿರಾಗಧಮ್ಮಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮಂ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವತೋ ಅನಿಚ್ಚಂ, ಉಪ್ಪಾದಾದಿಪಟಿಪೀಳಿತತ್ತಾ ದುಕ್ಖಂ, ಅವಸವತ್ತನತೋ ಅನತ್ತಾ। ತಸ್ಮಾ ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಲಕ್ಖಣತ್ತಯಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅಮತಮಸಙ್ಖತಂ ಅಚ್ಚುತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಧಿಗಚ್ಛಥ। ಅಯಂ ವೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನುಸಾಸನೀ ಇದಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಾಸನಂ ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಸಮ್ಪಾದೇಥಾತಿ। ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಕಿರ ದೇವತಾನಂ ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಾನಿ ವಿಮುಚ್ಚಿಂಸು। ಸೇಸಮಗ್ಗಫಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಪನ ಗಣನಪಥಂ ವೀತಿವತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ।
ಏವಂ ಭಗವಾ ಕಪ್ಪನಾಮಜಾತಿಆದಿವವತ್ಥಿತಂ ಸಕಲಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧವಂಸಂ ಆಕಾಸೇ ರತನಚಙ್ಕಮೇ ಚಙ್ಕಮನ್ತೋವ ಕಥೇತ್ವಾ ಞಾತಿಜನಂ ವನ್ದಾಪೇತ್ವಾ ಆಕಾಸತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸೀದಿ। ಏವಂ ನಿಸಿನ್ನೇ ಪನ ಭಗವತಿ ಲೋಕನಾಥೇ ಸಿಖಾಪ್ಪತ್ತೋ ಞಾತಿಸಮಾಗಮೋ ಅಹೋಸಿ। ಸಬ್ಬೇ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತಾ ನಿಸೀದಿಂಸು ವೇಸ್ಸನ್ತರಜಾತಕಂ (ಜಾ॰ ೨.೨೨.೧೬೫೫ ಆದಯೋ) ಕಥೇಸಿ। ಸಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಜಾತಾ। ತತೋ ಭಗವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ವಿಹಾರಂ ಪಾವಿಸಿ।
ಇತಿ ಮಧುರತ್ಥವಿಲಾಸಿನಿಯಾ ಬುದ್ಧವಂಸಟ್ಠಕಥಾಯ
ಗೋತಮಬುದ್ಧವಂಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ನಿಟ್ಠಿತೋ ಪಞ್ಚವೀಸತಿಮೋ ಬುದ್ಧವಂಸೋ।