೩. ತಿಕನಿಪಾತೋ

೧. ಸಙ್ಕಪ್ಪವಗ್ಗೋ

[೨೫೧] ೧. ಸಙ್ಕಪ್ಪರಾಗಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸಙ್ಕಪ್ಪರಾಗಧೋತೇನಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಸಾವತ್ಥಿನಗರವಾಸೀ ಕಿರೇಕೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಸಾಸನೇ ಉರಂ ದತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತೋ ಏಕಂ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಂ ಇತ್ಥಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಕಾಮರಾಗೋ ಅನಭಿರತೋ ವಿಚರಿ। ತಮೇನಂ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾದಯೋ ದಿಸ್ವಾ ಅನಭಿರತಿಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಿಬ್ಭಮಿತುಕಾಮಭಾವಮಸ್ಸ ಞತ್ವಾ ‘‘ಆವುಸೋ, ಸತ್ಥಾ ನಾಮ ಕಾಮರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸಪೀಳಿತಾನಂ ಕಿಲೇಸೇ ಹಾರೇತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ದೇತಿ, ಏಹಿ ತಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ನೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆದಾಯ ಅಗಮಂಸು। ಸತ್ಥಾರಾ ಚ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಿಚ್ಛಮಾನಕಞ್ಞೇವ ಭಿಕ್ಖುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತತ್ಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕಿಂಕಾರಣಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಸೋ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮೇತಾ, ಭಿಕ್ಖು, ಪುಬ್ಬೇ ಝಾನಬಲೇನ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಕಿಲೇಸಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಸತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಸಂಕಿಲೇಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸುಂ, ತಾದಿಸಂ ತುಚ್ಛಪುಗ್ಗಲಂ ಕಿಂಕಾರಣಾ ನ ಸಂಕಿಲೇಸಿಸ್ಸನ್ತಿ, ವಿಸುದ್ಧಾಪಿ ಸತ್ತಾ ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಉತ್ತಮಯಸಸಮಙ್ಗಿನೋಪಿ ಆಯಸಕ್ಯಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ಪಗೇವ ಅಪರಿಸುದ್ಧಾ। ಸಿನೇರುಕಮ್ಪನಕವಾತೋ ಪುರಾಣಪಣ್ಣಕಸಟಂ ಕಿಂ ನ ಕಮ್ಪೇಸ್ಸತಿ, ಬೋಧಿತಲೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝನಕಸತ್ತಂ ಅಯಂ ಕಿಲೇಸೋ ಆಲೋಳೇಸಿ, ತಾದಿಸಂ ಕಿಂ ನ ಆಲೋಳೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಸೀತಿಕೋಟಿವಿಭವೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತ್ವಾ ಕತದಾರಪರಿಗ್ಗಹೋ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ತೇಸಂ ಮತಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕತ್ವಾ ಹಿರಞ್ಞೋಲೋಕನಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಇದಂ ಧನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಯೇಹಿ ಪನೇತಂ ಸಮ್ಭತಂ, ತೇ ನ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತೀ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಸಂವೇಗಪ್ಪತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಸರೀರಾ ಸೇದಾ ಮುಚ್ಚಿಂಸು। ಸೋ ಘರಾವಾಸೇ ಚಿರಂ ವಸನ್ತೋ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ಕಾಮೇ ಪಹಾಯ ಅಸ್ಸುಮುಖಂ ಞಾತಿಸಙ್ಘಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ರಮಣೀಯೇ ಪದೇಸೇ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಉಞ್ಛಾಚರಿಯಾಯ ವನಮೂಲಫಲಾದೀಹಿ ಯಾಪೇನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಝಾನಕೀಳಂ ಕೀಳನ್ತೋ ಚಿರಂ ವಸಿತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮನುಸ್ಸಪಥಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಂ ಉಪಸೇವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಏವಂ ಮೇ ಸರೀರಞ್ಚೇವ ಥಿರಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಜಙ್ಘವಿಹಾರೋ ಚ ಕತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಯೇ ಚ ಮಾದಿಸಸ್ಸ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖಂ ವಾ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಭಿವಾದನಾದೀನಿ ವಾ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಸಗ್ಗಪುರಂ ಪೂರೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ।

ಸೋ ಹಿಮವನ್ತಾ ಓತರಿತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪತ್ವಾ ಸೂರಿಯತ್ಥಙ್ಗಮನವೇಲಾಯ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ರಾಜುಯ್ಯಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಸಾರುಪ್ಪಂ, ಏತ್ಥ ವಸಿಸ್ಸಾಮೇ’’ತಿ ಉಯ್ಯಾನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಝಾನಸುಖೇನ ರತ್ತಿಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಕತಸರೀರಪಟಿಜಗ್ಗನೋ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯೇ ಜಟಾಜಿನವಕ್ಕಲಾನಿ ಸಣ್ಠಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಭಾಜನಂ ಆದಾಯ ಸನ್ತಿನ್ದ್ರಿಯೋ ಸನ್ತಮಾನಸೋ ಇರಿಯಾಪಥಸಮ್ಪನ್ನೋ ಯುಗಮತ್ತದಸ್ಸನೋ ಹುತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಕಾರಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಅತ್ತನೋ ರೂಪಸಿರಿಯಾ ಲೋಕಸ್ಸ ಲೋಚನಾನಿ ಆಕಡ್ಢೇನ್ತೋ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರನ್ತೋ ರಞ್ಞೋ ನಿವೇಸನದ್ವಾರಂ ಪಾಪುಣಿ। ರಾಜಾ ಮಹಾತಲೇ ಚಙ್ಕಮನ್ತೋ ವಾತಪಾನನ್ತರೇನ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಇರಿಯಾಪಥಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚೇ ಸನ್ತಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಇಮಸ್ಸ ತೇನ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ತಂ ತಾಪಸಂ ಆನೇಹೀ’’ತಿ ಏಕಂ ಅಮಚ್ಚಂ ಆಣಾಪೇಸಿ। ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಭಾಜನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ರಾಜಾ, ಭನ್ತೇ, ತಂ ಪಕ್ಕೋಸತೀ’’ತಿ ಆಹ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಮಹಾಪುಞ್ಞ, ಅಮ್ಹೇ ರಾಜಾ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಯಾವಾಹಂ ಆಗಚ್ಛಾಮಿ, ತಾವ ಇಧೇವ ಹೋಥಾ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ। ರಾಜಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕುಲೂಪಕತಾಪಸೋ ನತ್ಥಿ, ಗಚ್ಛ, ನಂ ಆನೇಹೀ’’ತಿ ಸಯಮ್ಪಿ ವಾತಪಾನೇನ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ವನ್ದನ್ತೋ ‘‘ಇತೋ ಏಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಆಹ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಮಚ್ಚಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಭಿಕ್ಖಾಭಾಜನಂ ದತ್ವಾ ಮಹಾತಲಂ ಅಭಿರುಹಿ।

ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ರಾಜಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಪಾದಿತೇಹಿ ಯಾಗುಖಜ್ಜಕಭತ್ತೇಹಿ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ। ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣೇನ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ಕತ್ಥವಾಸಿಕಾ , ಕುತೋ ಆಗತತ್ಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಹಿಮವನ್ತವಾಸಿಕಾ ಮಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಹಿಮವನ್ತತೋ ಆಗತಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪುನ ‘‘ಕಿಂಕಾರಣಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ವಸ್ಸಾರತ್ತಕಾಲೇ, ಮಹಾರಾಜ, ನಿಬದ್ಧವಾಸೋ ನಾಮ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ ವಸಥ, ತುಮ್ಹೇ ಚ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ನ ಕಿಲಮಿಸ್ಸಥ, ಅಹಞ್ಚ ಸಗ್ಗಸಂವತ್ತನಿಕಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಚಙ್ಕಮಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾನಿಪಿ ರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಪರಿಕ್ಖಾರೇ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಸುಖೇನ ವಸಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದ್ವಾದಸ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ತತ್ಥೇವ ವಸಿ।

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ರಞ್ಞೋ ಪಚ್ಚನ್ತೋ ಕುಪಿತೋ। ಸೋ ತಸ್ಸ ವೂಪಸಮನತ್ಥಾಯ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ದೇವಿಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಭದ್ದೇ, ತಯಾ ನಗರೇ ಓಹೀಯಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಕಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಥೇಥ, ದೇವಾ’’ತಿ। ‘‘ಸೀಲವನ್ತಂ ತಾಪಸಂ, ಭದ್ದೇ’’ತಿ। ‘‘ದೇವ, ನಾಹಂ ತಸ್ಮಿಂ ಪಮಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಮಮ ಭಾರೋ, ತುಮ್ಹೇ ನಿರಾಸಙ್ಕಾ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ। ರಾಜಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗತೋ, ದೇವೀಪಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ತಥೇವ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಉಪಟ್ಠಾತಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪನ ರಞ್ಞೋ ಗತಕಾಲೇ ನಿಬದ್ಧವೇಲಾಯಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿತಾಯ ವೇಲಾಯ ರಾಜನಿವೇಸನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋತಿ।

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೇ ಅತಿಚಿರಾಯನ್ತೇ ದೇವೀ ಸಬ್ಬಂ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಂ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾ ನ್ಹತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ನೀಚಮಞ್ಚಕಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ಮಟ್ಠಸಾಟಕಂ ಸಿಥಿಲಂ ಕತ್ವಾ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ವೇಲಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಭಾಜನಂ ಆದಾಯ ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾವಾತಪಾನದ್ವಾರಂ ಪಾಪುಣಿ। ತಸ್ಸ ವಕ್ಕಲಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಸಹಸಾ ಉಟ್ಠಹಮಾನಾಯ ದೇವಿಯಾ ಸರೀರಾ ಮಟ್ಠಸಾಟಕೋ ಭಸ್ಸಿತ್ಥ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ವಿಸಭಾಗಾರಮ್ಮಣಂ ದಿಸ್ವಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸುಭವಸೇನ ಓಲೋಕೇಸಿ। ಅಥಸ್ಸ ಝಾನಬಲೇನ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನೋಪಿ ಕಿಲೇಸೋ ಕರಣ್ಡಕೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಆಸೀವಿಸೋ ವಿಯ ಫಣಂ ಕತ್ವಾ ಉಟ್ಠಹಿ, ಖೀರರುಕ್ಖಸ್ಸ ವಾಸಿಯಾ ಆಕೋಟಿತಕಾಲೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ। ಕಿಲೇಸುಪ್ಪಾದನೇನ ಸಹೇವ ಝಾನಙ್ಗಾನಿ ಪರಿಹಾಯಿಂಸು, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಾನಿ ಅಹೇಸುಂ, ಸಯಂ ಪಕ್ಖಚ್ಛಿನ್ನಕಾಕೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ , ನಿಸೀದಾಪಿಯಮಾನೋಪಿ ನ ನಿಸೀದಿ। ಅಥಸ್ಸ ದೇವೀ ಸಬ್ಬಂ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಂ ಭಿಕ್ಖಾಭಾಜನೇಯೇವ ಪಕ್ಖಿಪಿ। ಯಥಾ ಚ ಪುಬ್ಬೇ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಸೀಹಪಞ್ಜರೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಆಕಾಸೇನೇವ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಂ ತಂ ದಿವಸಂ ಗನ್ತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ। ಭತ್ತಂ ಪನ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಹಾನಿಸ್ಸೇಣಿಯಾ ಓತರಿತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ। ದೇವೀಪಿ ಅಸ್ಸ ಅತ್ತನಿ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತತಂ ಅಞ್ಞಾಸಿ। ಸೋ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭತ್ತಂ ಅಭುಞ್ಜಿತ್ವಾವ ಹೇಟ್ಠಾಮಞ್ಚಕೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ದೇವಿಯಾ ಏವರೂಪಾ ಹತ್ಥಸೋಭಾ ಪಾದಸೋಭಾ, ಏವರೂಪಂ ಕಟಿಪರಿಯೋಸಾನಂ, ಏವರೂಪಂ ಊರುಲಕ್ಖಣ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ವಿಪ್ಪಲಪನ್ತೋ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿಪಜ್ಜಿ, ಭತ್ತಂ ಪೂತಿಕಂ ಅಹೋಸಿ ನೀಲಮಕ್ಖಿಕಾಪರಿಪುಣ್ಣಂ।

ಅಥ ರಾಜಾ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗತೋ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಂ ನಗರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ರಾಜನಿವೇಸನಂ ಅಗನ್ತ್ವಾವ ‘‘ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಉಕ್ಲಾಪಂ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಪಕ್ಕನ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯ ದ್ವಾರಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋಪವಿಟ್ಠೋ ತಂ ನಿಪನ್ನಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕೇನಚಿ ಅಫಾಸುಕೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪೂತಿಭತ್ತಂ ಛಡ್ಡಾಪೇತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕಿಂ ತೇ ಅಫಾಸುಕ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ವಿದ್ಧೋಸ್ಮಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ। ರಾಜಾ ‘‘ಮಮ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತೇಹಿ ಮಯಿ ಓಕಾಸಂ ಅಲಭನ್ತೇಹಿ ‘ಮಮಾಯನಟ್ಠಾನಮಸ್ಸ ದುಬ್ಬಲಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಏಸ ವಿದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ಸರೀರಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ವಿದ್ಧಟ್ಠಾನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ವಿದ್ಧಟ್ಠಾನಂ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕತ್ಥ ವಿದ್ಧೋಸಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ನಾಹಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಞ್ಞೇನ ವಿದ್ಧೋ, ಅಹಂ ಪನ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತಾನಂ ಹದಯೇ ವಿಜ್ಝಿ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೧.

‘‘ಸಙ್ಕಪ್ಪರಾಗಧೋತೇನ, ವಿತಕ್ಕನಿಸಿತೇನ ಚ।

ನಾಲಙ್ಕತೇನ ಭದ್ರೇನ, ಉಸುಕಾರಾಕತೇನ ಚ॥

೨.

‘‘ನ ಕಣ್ಣಾಯತಮುತ್ತೇನ, ನಾಪಿ ಮೋರೂಪಸೇವಿನಾ।

ತೇನಮ್ಹಿ ಹದಯೇ ವಿದ್ಧೋ, ಸಬ್ಬಙ್ಗಪರಿದಾಹಿನಾ॥

೩.

‘‘ಆವೇಧಞ್ಚ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಯತೋ ರುಹಿರಮಸ್ಸವೇ।

ಯಾವ ಅಯೋನಿಸೋ ಚಿತ್ತಂ, ಸಯಂ ಮೇ ದುಕ್ಖಮಾಭತ’’ನ್ತಿ॥

ತತ್ಥ ಸಙ್ಕಪ್ಪರಾಗಧೋತೇನಾತಿ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಸಮ್ಪಯುತ್ತರಾಗಧೋತೇನ। ವಿತಕ್ಕನಿಸಿತೇನ ಚಾತಿ ತೇನೇವ ರಾಗೋದಕೇನ ವಿತಕ್ಕಪಾಸಾಣೇ ನಿಸಿತೇನ। ನಾಲಙ್ಕತೇನ ಭದ್ರೇನಾತಿ ನೇವ ಅಲಙ್ಕತೇನ ಭದ್ರೇನ, ಅನಲಙ್ಕತೇನ ಬೀಭಚ್ಛೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಸುಕಾರಾಕತೇನ ಚಾತಿ ಉಸುಕಾರೇಹಿಪಿ ಅಕತೇನ। ನ ಕಣ್ಣಾಯತಮುತ್ತೇನಾತಿ ಯಾವ ದಕ್ಖಿಣಕಣ್ಣಚೂಳಕಂ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಅಮುತ್ತಕೇನ। ನಾಪಿ ಮೋರೂಪಸೇವಿನಾತಿ ಮೋರಪತ್ತಗಿಜ್ಝಪತ್ತಾದೀಹಿ ಅಕತೂಪಸೇವನೇನ। ತೇನಮ್ಹಿ ಹದಯೇ ವಿದ್ಧೋತಿ ತೇನ ಕಿಲೇಸಕಣ್ಡೇನಾಹಂ ಹದಯೇ ವಿದ್ಧೋ ಅಮ್ಹಿ। ಸಬ್ಬಙ್ಗಪರಿದಾಹಿನಾತಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಪರಿದಹನಸಮತ್ಥೇನ। ಮಹಾರಾಜ, ತೇನ ಹಿ ಕಿಲೇಸಕಣ್ಡೇನ ಹದಯೇ ವಿದ್ಧಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಮ ಅಗ್ಗಿ ಪದಿತ್ತಾನಿವ ಸಬ್ಬಾನಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಡಯ್ಹನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।

ಆವೇಧಞ್ಚ ನ ಪಸ್ಸಾಮೀತಿ ವಿದ್ಧಟ್ಠಾನೇ ವಣಞ್ಚ ನ ಪಸ್ಸಾಮಿ। ಯತೋ ರುಹಿರಮಸ್ಸವೇತಿ ಯತೋ ಮೇ ಆವೇಧತೋ ಲೋಹಿತಂ ಪಗ್ಘರೇಯ್ಯ, ತಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಾವ ಅಯೋನಿಸೋ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯಾವಾತಿ ದಳ್ಹತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ಅತಿವಿಯ ದಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾ ಅಯೋನಿಸೋ ಚಿತ್ತಂ ವಡ್ಢಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಯಂ ಮೇ ದುಕ್ಖಮಾಭತನ್ತಿ ಅತ್ತನಾವ ಮಯಾ ಅತ್ತನೋ ದುಕ್ಖಂ ಆನೀತನ್ತಿ।

ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಇಮಾಹಿ ತೀಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ರಞ್ಞೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಪಣ್ಣಸಾಲತೋ ಬಹಿ ಕತ್ವಾ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ನಟ್ಠಂ ಝಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ರಾಜಾನಂ ಓವದಿತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಅಹಂ ಹಿಮವನ್ತಮೇವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ, ಭನ್ತೇ, ಗನ್ತು’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋಪಿ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಮಯಾ ಇಧ ವಸನ್ತೇನ ಏವರೂಪೋ ವಿಪ್ಪಕಾರೋ ಪತ್ತೋ, ಇದಾನಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಇಧ ವಸಿತು’’ನ್ತಿ ರಞ್ಞೋ ಯಾಚನ್ತಸ್ಸೇವ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಗೋ ಅಹೋಸಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ। ಕೇಚಿ ಸೋತಾಪನ್ನಾ, ಕೇಚಿ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ, ಕೇಚಿ ಅನಾಗಾಮಿನೋ, ಕೇಚಿ ಅರಹನ್ತೋ ಅಹೇಸುಂ। ‘‘ತದಾ ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ತಾಪಸೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಸಙ್ಕಪ್ಪರಾಗಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ।

[೨೫೨] ೨. ತಿಲಮುಟ್ಠಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಜ್ಜಾಪಿ ಮೇ ತಂ ಮನಸೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಕೋಧನಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಅಞ್ಞತರೋ ಕಿರ, ಭಿಕ್ಖು, ಕೋಧನೋ ಅಹೋಸಿ ಉಪಾಯಾಸಬಹುಲೋ, ಅಪ್ಪಮ್ಪಿ ವುತ್ತೋ ಸಮಾನೋ ಕುಪ್ಪಿ ಅಭಿಸಜ್ಜಿ, ಕೋಪಞ್ಚ ದೋಸಞ್ಚ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಞ್ಚ ಪಾತ್ವಾಕಾಸಿ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಸುಕೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಕೋಧನೋ ಉಪಾಯಾಸಬಹುಲೋ ಉದ್ಧನೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಲೋಣಂ ವಿಯ ತಟತಟಾಯನ್ತೋ ವಿಚರತಿ, ಏವರೂಪೇ ನಿಕ್ಕೋಧನೇ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಸಮಾನೋ ಕೋಧಮತ್ತಮ್ಪಿ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಕೋಧನೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅಯಂ ಕೋಧನೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಕುಮಾರೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ। ಪೋರಾಣಕರಾಜಾನೋ ಚ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತೇ ‘‘ಏವಂ ಏತೇ ನಿಹತಮಾನದಪ್ಪಾ ಸೀತುಣ್ಹಕ್ಖಮಾ ಲೋಕಚಾರಿತ್ತಞ್ಞೂ ಚ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ನಗರೇ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖಆಚರಿಯೇ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಸಿಪ್ಪುಗ್ಗಹಣತ್ಥಾಯ ದೂರೇ ತಿರೋರಟ್ಠಂ ಪೇಸೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋಪಿ ರಾಜಾ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಂ ಪುತ್ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಪಟಲಿಕಉಪಾಹನಾ ಚ ಪಣ್ಣಚ್ಛತ್ತಞ್ಚ ಕಹಾಪಣಸಹಸ್ಸಞ್ಚ ದತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ। ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಪತ್ವಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಆಚರಿಯೇ ಮಾಣವಕಾನಂ ಸಿಪ್ಪಂ ವಾಚೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಘರದ್ವಾರೇ ಚಙ್ಕಮನ್ತೇ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠಿತೋ ಆಚರಿಯಂ ಅದ್ದಸ, ತತ್ಥೇವ ಉಪಾಹನಾ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಛತ್ತಞ್ಚ ಅಪನೇತ್ವಾ ಆಚರಿಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಸೋ ತಸ್ಸ ಕಿಲನ್ತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಆಗನ್ತುಕಸಙ್ಗಹಂ ಕಾರೇಸಿ। ಕುಮಾರೋ ಭುತ್ತಭೋಜನೋ ಥೋಕಂ ವಿಸ್ಸಮಿತ್ವಾ ಆಚರಿಯಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ‘‘ಕುತೋ ಆಗತೋಸಿ, ತಾತಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ‘‘ಬಾರಾಣಸಿತೋ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಕಸ್ಸ ಪುತ್ತೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ’’ತಿ। ‘‘ಕೇನತ್ಥೇನಾಗತೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ತೇ ಆಚರಿಯಭಾಗೋ ಆಭತೋ, ಉದಾಹು ಧಮ್ಮನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಹೋತುಕಾಮೋಸೀ’’ತಿ? ಸೋ ‘‘ಆಚರಿಯಭಾಗೋ ಮೇ ಆಭತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲೇ ಸಹಸ್ಸತ್ಥವಿಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ವನ್ದಿ।

ಧಮ್ಮನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ದಿವಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ರತ್ತಿಂ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಆಚರಿಯಭಾಗದಾಯಕಾ ಗೇಹೇ ಜೇಟ್ಠಪುತ್ತಾ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಸಿಪ್ಪಮೇವ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ಸೋಪಿ ಆಚರಿಯೋ ಸಲ್ಲಹುಕೇನ ಸುಭನಕ್ಖತ್ತೇನ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಸಿಪ್ಪಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ। ಕುಮಾರೋಪಿ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಆಚರಿಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನ್ಹಾಯಿತುಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಅಥೇಕಾ ಮಹಲ್ಲಿಕಾ ಇತ್ಥೀ ತಿಲಾನಿ ಸೇತೇ ಕತ್ವಾ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ರಕ್ಖಮಾನಾ ನಿಸೀದಿ। ಕುಮಾರೋ ಸೇತತಿಲೇ ದಿಸ್ವಾ ಖಾದಿತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ಏಕಂ ತಿಲಮುಟ್ಠಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಾದಿ, ಮಹಲ್ಲಿಕಾ ‘‘ತಣ್ಹಾಲುಕೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ಪುನದಿವಸೇಪಿ ತಾಯ ವೇಲಾಯ ತಥೇವ ಅಕಾಸಿ, ಸಾಪಿ ನಂ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಆಹ। ಇತರೋ ತತಿಯದಿವಸೇಪಿ ತಥೇವಾಕಾಸಿ, ತದಾ ಮಹಲ್ಲಿಕಾ ‘‘ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಆಚರಿಯೋ ಅತ್ತನೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇಹಿ ಮಂ ವಿಲುಮ್ಪಾಪೇತೀ’’ತಿ ಬಾಹಾ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಕನ್ದಿ। ಆಚರಿಯೋ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಏತಂ , ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಸಾಮಿ, ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ತೇ ಮಯಾ ಕತಾನಂ ಸೇತತಿಲಾನಂ ಅಜ್ಜೇಕಂ ಮುಟ್ಠಿಂ ಖಾದಿ, ಹಿಯ್ಯೋ ಏಕಂ, ಪರೇ ಏಕಂ, ನನು ಏವಂ ಖಾದನ್ತೋ ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಸಬ್ಬಂ ನಾಸೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ‘‘ಅಮ್ಮ, ಮಾ ರೋದಿ, ಮೂಲಂ ತೇ ದಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ನ ಮೇ, ಸಾಮಿ, ಮೂಲೇನತ್ಥೋ, ಯಥಾ ಪನೇಸ ಕುಮಾರೋ ಪುನ ಏವಂ ನ ಕರೋತಿ, ತಥಾ ತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇಹೀ’’ತಿ। ಆಚರಿಯೋ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಪಸ್ಸ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ದ್ವೀಹಿ ಮಾಣವೇಹಿ ತಂ ಕುಮಾರಂ ದ್ವೀಸು ಹತ್ಥೇಸು ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ವೇಳುಪೇಸಿಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಪುನ ಏವರೂಪಂ ಮಾ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಪಹರಿ। ಕುಮಾರೋ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ರತ್ತಾನಿ ಅಕ್ಖೀನಿ ಕತ್ವಾ ಪಾದಪಿಟ್ಠಿತೋ ಯಾವ ಕೇಸಮತ್ಥಕಾ ಓಲೋಕೇಸಿ। ಸೋಪಿಸ್ಸ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಓಲೋಕಿತಭಾವಂ ಅಞ್ಞಾಸಿ। ಕುಮಾರೋ ಸಿಪ್ಪಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅನುಯೋಗಂ ದತ್ವಾ ಮಾರಾಪೇತಬ್ಬೋ ಏಸ ಮಯಾ’’ತಿ ತೇನ ಕತದೋಸಂ ಹದಯೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಗಮನಕಾಲೇ ಆಚರಿಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಯದಾಹಂ, ಆಚರಿಯ, ಬಾರಾಣಸಿರಜ್ಜಂ ಪತ್ವಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ತದಾ ತುಮ್ಹೇ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಸಸಿನೇಹೋ ವಿಯ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ।

ಸೋ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸಿಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇಸಿ। ರಾಜಾ ‘‘ಜೀವಮಾನೇನ ಮೇ ಪುತ್ತೋ ದಿಟ್ಠೋ, ಜೀವಮಾನೋವಸ್ಸ ರಜ್ಜಸಿರಿಂ ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪುತ್ತಂ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ। ಸೋ ರಜ್ಜಸಿರಿಂ ಅನುಭವಮಾನೋ ಆಚರಿಯೇನ ಕತದೋಸಂ ಸರಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಕೋಧೋ ‘‘ಮಾರಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಪಕ್ಕೋಸನತ್ಥಾಯ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ದೂತಂ ಪಾಹೇಸಿ। ಆಚರಿಯೋ ‘‘ತರುಣಕಾಲೇ ನಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಮಜ್ಝಿಮವಯಕಾಲೇ ‘‘ಇದಾನಿ ನಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ತಕ್ಕಸಿಲಾಚರಿಯೋ ಆಗತೋ’’ತಿ ಆರೋಚಾಪೇಸಿ। ರಾಜಾ ತುಟ್ಠೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಂ ದಿಸ್ವಾವ ಕೋಧಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ರತ್ತಾನಿ ಅಕ್ಖೀನಿ ಕತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚೇ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಭೋ, ಅಜ್ಜಾಪಿ ಮೇ ಆಚರಿಯೇನ ಪಹಟಟ್ಠಾನಂ ರುಜ್ಜತಿ, ಆಚರಿಯೋ ನಲಾಟೇನ ಮಚ್ಚುಂ ಆದಾಯ ‘ಮರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಆಗತೋ, ಅಜ್ಜಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುರಿಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೪.

‘‘ಅಜ್ಜಾಪಿ ಮೇ ತಂ ಮನಸಿ, ಯಂ ಮಂ ತ್ವಂ ತಿಲಮುಟ್ಠಿಯಾ।

ಬಾಹಾಯ ಮಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಲಟ್ಠಿಯಾ ಅನುತಾಳಯಿ॥

೫.

‘‘ನನು ಜೀವಿತೇ ನ ರಮಸಿ, ಯೇನಾಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಗತೋ।

ಯಂ ಮಂ ಬಾಹಾ ಗಹೇತ್ವಾನ, ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಅನುತಾಳಯೀ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಯಂ ಮಂ ಬಾಹಾಯ ಮನ್ತಿ ದ್ವೀಸು ಪದೇಸು ಉಪಯೋಗವಚನಂ ಅನುತಾಳನಗಹಣಾಪೇಕ್ಖಂ। ಯಂ ಮಂ ತ್ವಂ ತಿಲಮುಟ್ಠಿಯಾ ಕಾರಣಾ ಅನುತಾಳಯಿ, ಅನುತಾಳೇನ್ತೋ ಚ ಮಂ ಬಾಹಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನುತಾಳಯಿ, ತಂ ಅನುತಾಳನಂ ಅಜ್ಜಾಪಿ ಮೇ ಮನಸೀತಿ ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ। ನನು ಜೀವಿತೇ ನ ರಮಸೀತಿ ಮಞ್ಞೇ ತ್ವಂ ಅತ್ತನೋ ಜೀವಿತಮ್ಹಿ ನಾಭಿರಮಸಿ। ಯೇನಾಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಗತೋತಿ ಯಸ್ಮಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಇಧ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತೋಸಿ। ಯಂ ಮಂ ಬಾಹಾ ಗಹೇತ್ವಾನಾತಿ ಯಂ ಮಮ ಬಾಹಾ ಗಹೇತ್ವಾ, ಯಂ ಮಂ ಬಾಹಾಯ ಗಹೇತ್ವಾತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ। ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಅನುತಾಳಯೀತಿ ತಯೋ ವಾರೇ ವೇಳುಲಟ್ಠಿಯಾ ತಾಳೇಸಿ, ಅಜ್ಜ ದಾನಿ ತಸ್ಸ ಫಲಂ ವಿನ್ದಾಹೀತಿ ನಂ ಮರಣೇನ ಸನ್ತಜ್ಜೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ।

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಆಚರಿಯೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬.

‘‘ಅರಿಯೋ ಅನರಿಯಂ ಕುಬ್ಬನ್ತಂ, ಯೋ ದಣ್ಡೇನ ನಿಸೇಧತಿ।

ಸಾಸನಂ ತಂ ನ ತಂ ವೇರಂ, ಇತಿ ನಂ ಪಣ್ಡಿತಾ ವಿದೂ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಅರಿಯೋತಿ ಸುನ್ದರಾಧಿವಚನಮೇತಂ। ಸೋ ಪನ ಅರಿಯೋ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಹೋತಿ ಆಚಾರಅರಿಯೋ ದಸ್ಸನಅರಿಯೋ ಲಿಙ್ಗಅರಿಯೋ ಪಟಿವೇಧಅರಿಯೋತಿ। ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸೋ ವಾ ಹೋತು ತಿರಚ್ಛಾನೋ ವಾ, ಅರಿಯಾಚಾರೇ ಠಿತೋ ಆಚಾರಅರಿಯೋ ನಾಮ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –

‘‘ಅರಿಯವತ್ತಸಿ ವಕ್ಕಙ್ಗ, ಯೋ ಪಿಣ್ಡಮಪಚಾಯತಿ।

ಚಜಾಮಿ ತೇ ತಂ ಭತ್ತಾರಂ, ಗಚ್ಛಥೂಭೋ ಯಥಾಸುಖ’’ನ್ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೨.೨೧.೧೦೬)।

ರೂಪೇನ ಪನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ಚ ಪಾಸಾದಿಕೇನ ದಸ್ಸನೀಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ದಸ್ಸನಅರಿಯೋ ನಾಮ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –

‘‘ಅರಿಯಾವಕಾಸೋಸಿ ಪಸನ್ನನೇತ್ತೋ, ಮಞ್ಞೇ ಭವಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಕುಲಮ್ಹಾ।

ಕಥಂ ನು ಚಿತ್ತಾನಿ ಪಹಾಯ ಭೋಗೇ, ಪಬ್ಬಜಿ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಘರಾ ಸಪಞ್ಞಾ’’ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೨.೧೭.೧೪೩)।

ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಲಿಙ್ಗಗ್ಗಹಣೇನ ಪನ ಸಮಣಸದಿಸೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತೋ ದುಸ್ಸೀಲೋಪಿ ಲಿಙ್ಗಅರಿಯೋ ನಾಮ। ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಛದನಂ ಕತ್ವಾನ ಸುಬ್ಬತಾನಂ, ಪಕ್ಖನ್ದೀ ಕುಲದೂಸಕೋ ಪಗಬ್ಭೋ।

ಮಾಯಾವೀ ಅಸಞ್ಞತೋ ಪಲಾಪೋ, ಪತಿರೂಪೇನ ಚರಂ ಸ ಮಗ್ಗದೂಸೀ’’ತಿ॥

ಬುದ್ಧಾದಯೋ ಪನ ಪಟಿವೇಧಅರಿಯಾ ನಾಮ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅರಿಯಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಬುದ್ಧಾ ಚ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಚ ಬುದ್ಧಸಾವಕಾ ಚಾ’’ತಿ। ತೇಸು ಇಧ ಆಚಾರಅರಿಯೋವ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ।

ಅನರಿಯನ್ತಿ ದುಸ್ಸೀಲಂ ಪಾಪಧಮ್ಮಂ। ಕುಬ್ಬನ್ತನ್ತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಕಂ ಪಞ್ಚವಿಧದುಸ್ಸೀಲ್ಯಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಂ, ಏಕಮೇವ ವಾ ಏತಂ ಅತ್ಥಪದಂ, ಅನರಿಯಂ ಹೀನಂ ಲಾಮಕಂ ಪಞ್ಚವೇರಭಯಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ। ಯೋತಿ ಖತ್ತಿಯಾದೀಸು ಯೋ ಕೋಚಿ। ದಣ್ಡೇನಾತಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪಹರಣಕೇನ। ನಿಸೇಧತೀತಿ ‘‘ಮಾ ಪುನ ಏವರೂಪಂ ಕರೀ’’ತಿ ಪಹರನ್ತೋ ನಿವಾರೇತಿ। ಸಾಸನಂ ತಂ ನ ತಂ ವೇರನ್ತಿ ತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕರೋನ್ತೇ ಪುತ್ತಧೀತರೋ ವಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇ ವಾ ಏವಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ನಿಸೇಧನಂ ನಾಮ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಸಾಸನಂ ಅನುಸಿಟ್ಠಿ ಓವಾದೋ, ನ ವೇರಂ। ಇತಿ ನಂ ಪಣ್ಡಿತಾ ವಿದೂತಿ ಏವಮೇತಂ ಪಣ್ಡಿತಾ ಜಾನನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ, ಮಹಾರಾಜ, ತ್ವಮ್ಪಿ ಏವಂ ಜಾನ, ನ ಏವರೂಪೇ ಠಾನೇ ವೇರಂ ಕಾತುಂ ಅರಹಸಿ। ಸಚೇ ಹಿ ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಯಾ ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಾಪಿತೋ ನಾಭವಿಸ್ಸ, ಅಥ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ಪೂವಸಕ್ಖಲಿಆದೀನಿ ಚೇವ ಫಲಾಫಲಾದೀನಿ ಚ ಹರನ್ತೋ ಚೋರಕಮ್ಮೇಸು ಪಲುದ್ಧೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಸನ್ಧಿಚ್ಛೇದನಪನ್ಥದೂಹನಗಾಮಘಾತಕಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ರಾಜಾಪರಾಧಿಕೋ ಚೋರೋ’’ತಿ ಸಹೋಡ್ಢಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸಿತೋ ‘‘ಗಚ್ಛಥಸ್ಸ ದೋಸಾನುರೂಪಂ ದಣ್ಡಂ ಉಪನೇಥಾ’’ತಿ ದಣ್ಡಭಯಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸ, ಕುತೋ ತೇ ಏವರೂಪಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಅಭವಿಸ್ಸ, ನನು ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಇದಂ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ತಯಾ ಲದ್ಧನ್ತಿ ಏವಂ ಆಚರಿಯೋ ರಾಜಾನಂ ಸಞ್ಞಾಪೇಸಿ । ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತಾ ಅಮಚ್ಚಾಪಿಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ದೇವ, ಇದಂ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಕ’’ನ್ತಿ ಆಹಂಸು।

ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ರಾಜಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಗುಣಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಸಬ್ಬಿಸ್ಸರಿಯಂ ತೇ, ಆಚರಿಯ, ದಮ್ಮಿ, ರಜ್ಜಂ ಪಟಿಚ್ಛಾ’’ತಿ ಆಹ। ಆಚರಿಯೋ ‘‘ನ ಮೇ, ಮಹಾರಾಜ, ರಜ್ಜೇನತ್ಥೋ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ। ರಾಜಾ ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಪುತ್ತದಾರಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ದತ್ವಾ ತಮೇವ ಪುರೋಹಿತಂ ಕತ್ವಾ ಪಿತುಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸೋವಾದೇ ಠಿತೋ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಕೋಧನೋ ಭಿಕ್ಖು ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಬಹೂ ಜನಾ ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮಿಅನಾಗಾಮಿನೋ ಅಹೇಸುಂ। ‘‘ತದಾ ರಾಜಾ ಕೋಧನೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಆಚರಿಯೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ತಿಲಮುಟ್ಠಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ।

[೨೫೩] ೩. ಮಣಿಕಣ್ಠಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಮಮನ್ನಪಾನನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಆಳವಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಗ್ಗಾಳವೇ ಚೇತಿಯೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕುಟಿಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದಂ (ಪಾರಾ॰ ೩೪೨) ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಆಳವಕಾ ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಞ್ಞಾಚಿಕಾಯ ಕುಟಿಯೋ ಕಾರಯಮಾನಾ ಯಾಚನಬಹುಲಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಬಹುಲಾ ವಿಹರಿಂಸು ‘‘ಪುರಿಸಂ ದೇಥ, ಪುರಿಸತ್ಥಕರಂ ದೇಥಾ’’ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತಾ। ಮನುಸ್ಸಾ ಉಪದ್ದುತಾ ಯಾಚನಾಯ ಉಪದ್ದುತಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ಉಬ್ಬಿಜ್ಜಿಂಸುಪಿ ಉತ್ತಸಿಂಸುಪಿ ಪಲಾಯಿಂಸುಪಿ। ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ಆಳವಿಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ಥೇರಮ್ಪಿ ದಿಸ್ವಾ ತಥೇವ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಂಸು। ಸೋ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಪುಬ್ಬಾಯಂ, ಆವುಸೋ, ಆಳವೀ ಸುಲಭಪಿಣ್ಡಾ, ಇದಾನಿ ಕಸ್ಮಾ ದುಲ್ಲಭಪಿಣ್ಡಾ ಜಾತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಸುತ್ವಾ ಭಗವತಿ ಆಳವಿಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅಗ್ಗಾಳವಚೇತಿಯೇ ವಿಹರನ್ತೇ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ಸತ್ಥಾ ಏತಸ್ಮಿಂ ಕಾರಣೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇತ್ವಾ ಆಳವಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಞ್ಞಾಚಿಕಾಯ ಕುಟಿಯೋ ಕಾರೇಥಾ’’ತಿ। ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಗರಹಿತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಾಚನಾ ನಾಮೇಸಾ ಸತ್ತರತನಪರಿಪುಣ್ಣೇ ನಾಗಭವನೇ ವಸನ್ತಾನಂ ನಾಗಾನಮ್ಪಿ ಅಮನಾಪಾ, ಪಗೇವ ಮನುಸ್ಸಾನಂ, ಯೇಸಂ ಏಕಂ ಕಹಾಪಣಕಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಾನಂ ಪಾಸಾಣತೋ ಮಂಸಂ ಉಪ್ಪಾಟನಕಾಲೋ ವಿಯ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಹಾವಿಭವೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ತಸ್ಸ ಆಧಾವಿತ್ವಾ ಪರಿಧಾವಿತ್ವಾ ವಿಚರಣಕಾಲೇ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಪುಞ್ಞವಾ ಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಮಾತು ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ತೇ ಉಭೋಪಿ ಭಾತರೋ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಕಾಲಕಿರಿಯಾಯ ಸಂವಿಗ್ಗಹದಯಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ವಸಿಂಸು। ತೇಸು ಜೇಟ್ಠಸ್ಸ ಉಪರಿಗಙ್ಗಾಯ ಪಣ್ಣಸಾಲಾ ಅಹೋಸಿ, ಕನಿಟ್ಠಸ್ಸ ಅಧೋಗಙ್ಗಾಯ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಮಣಿಕಣ್ಠೋ ನಾಮ ನಾಗರಾಜಾ ನಾಗಭವನಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ಮಾಣವಕವೇಸೇನ ವಿಚರನ್ತೋ ಕನಿಟ್ಠಸ್ಸ ಅಸ್ಸಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ, ತೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಮ್ಮೋದನೀಯಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಾ ಅಹೇಸುಂ, ವಿನಾ ವತ್ತಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು। ಮಣಿಕಣ್ಠೋ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಕನಿಟ್ಠತಾಪಸಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪೇನ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಗಮನಕಾಲೇ ತಾಪಸೇ ಸಿನೇಹೇನ ಅತ್ತಭಾವಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಭೋಗೇಹಿ ತಾಪಸಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಪರಿಸ್ಸಜಿತ್ವಾ ಉಪರಿಮುದ್ಧನಿ ಮಹನ್ತಂ ಫಣಂ ಧಾರೇತ್ವಾ ಥೋಕಂ ವಸಿತ್ವಾ ತಂ ಸಿನೇಹಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಸರೀರಂ ವಿನಿವೇಠೇತ್ವಾ ತಾಪಸಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ। ತಾಪಸೋ ತಸ್ಸ ಭಯೇನ ಕಿಸೋ ಅಹೋಸಿ ಲೂಖೋ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋ ಉಪ್ಪಣ್ಡುಪ್ಪಣ್ಡುಕಜಾತೋ ಧಮನಿಸನ್ಥತಗತ್ತೋ।

ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಭಾತು ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಅಥ ನಂ ಸೋ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಿಸ್ಸ, ತ್ವಂ ಭೋ, ಕಿಸೋ ಲೂಖೋ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋ ಉಪ್ಪಣ್ಡುಪ್ಪಣ್ಡುಕಜಾತೋ ಧಮನಿಸನ್ಥತಗತ್ತೋ’’ತಿ। ಸೋ ತಸ್ಸ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಪನ, ತ್ವಂ ಭೋ, ತಸ್ಸ ನಾಗರಾಜಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ನ ಇಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ನ ಇಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಸೋ ಪನ ನಾಗರಾಜಾ ತವ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಕಿಂ ಪಿಳನ್ಧನಂ ಪಿಳನ್ಧಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಣಿರತನ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ತೇನ ಹಿ ತ್ವಂ ತಸ್ಮಿಂ ನಾಗರಾಜೇ ತವ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅನಿಸಿನ್ನೇಯೇವ ‘‘ಮಣಿಂ ಮೇ ದೇಹೀ’’ತಿ ಯಾಚ, ಏವಂ ಸೋ ನಾಗೋ ತಂ ಭೋಗೇಹಿ ಅಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾವ ಗಮಿಸ್ಸತಿ। ಪುನದಿವಸೇ ಅಸ್ಸಮಪದದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಮೇವ ನಂ ಯಾಚೇಯ್ಯಾಸಿ, ತತಿಯದಿವಸೇ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ಠತ್ವಾ ಉದಕಾ ಉಮ್ಮುಜ್ಜನ್ತಮೇವ ನಂ ಯಾಚೇಯ್ಯಾಸಿ, ಏವಂ ಸೋ ತವ ಸನ್ತಿಕಂ ಪುನ ನ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀತಿ।

ತಾಪಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ನಾಗರಾಜಾನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಠಿತಮತ್ತಮೇವ ‘‘ಏತಂ ಅತ್ತನೋ ಪಿಳನ್ಧನಮಣಿಂ ಮೇ ದೇಹೀ’’ತಿ ಯಾಚಿ, ಸೋ ಅನಿಸೀದಿತ್ವಾವ ಪಲಾಯಿ। ಅಥ ನಂ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಅಸ್ಸಮಪದದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಮೇವ ‘‘ಹಿಯ್ಯೋ ಮೇ ಮಣಿರತನಂ ನಾದಾಸಿ, ಅಜ್ಜ ದಾನಂ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆಹ। ನಾಗೋ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಅಪವಿಸಿತ್ವಾವ ಪಲಾಯಿ। ತತಿಯದಿವಸೇ ಉದಕತೋ ಉಮ್ಮುಜ್ಜನ್ತಮೇವ ನಂ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮೇ ತತಿಯೋ ದಿವಸೋ ಯಾಚನ್ತಸ್ಸ, ದೇಹಿ ದಾನಿ ಮೇ ಏತಂ ಮಣಿರತನ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ನಾಗರಾಜಾ ಉದಕೇ ಠತ್ವಾವ ತಾಪಸಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಆಹ –

೭.

‘‘ಮಮನ್ನಪಾನಂ ವಿಪುಲಂ ಉಳಾರಂ, ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀಮಸ್ಸ ಮಣಿಸ್ಸ ಹೇತು।

ತಂ ತೇ ನ ದಸ್ಸಂ ಅತಿಯಾಚಕೋಸಿ, ನ ಚಾಪಿ ತೇ ಅಸ್ಸಮಮಾಗಮಿಸ್ಸಂ॥

೮.

‘‘ಸುಸೂ ಯಥಾ ಸಕ್ಖರಧೋತಪಾಣೀ, ತಾಸೇಸಿಮಂ ಸೇಲಂ ಯಾಚಮಾನೋ।

ತಂ ತೇ ನ ದಸ್ಸಂ ಅತಿಯಾಚಕೋಸಿ, ನ ಚಾಪಿ ತೇ ಅಸ್ಸಮಮಾಗಮಿಸ್ಸ’’ನ್ತಿ॥

ತತ್ಥ ಮಮನ್ನಪಾನನ್ತಿ ಮಮ ಯಾಗುಭತ್ತಾದಿದಿಬ್ಬಭೋಜನಂ ಅಟ್ಠಪಾನಕಭೇದಞ್ಚ ದಿಬ್ಬಪಾನಂ। ವಿಪುಲನ್ತಿ ಬಹು। ಉಳಾರನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಂ ಪಣೀತಂ। ತಂ ತೇತಿ ತಂ ಮಣಿಂ ತುಯ್ಹಂ। ಅತಿಯಾಚಕೋಸೀತಿ ಕಾಲಞ್ಚ ಪಮಾಣಞ್ಚ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಜ್ಜ ತೀಣಿ ದಿವಸಾನಿ ಮಯ್ಹಂ ಪಿಯಂ ಮನಾಪಂ ಮಣಿರತನಂ ಯಾಚಮಾನೋ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಯಾಚಕೋಸಿ। ನ ಚಾಪಿ ತೇತಿ ನ ಕೇವಲಂ ನ ದಸ್ಸಂ, ಅಸ್ಸಮಮ್ಪಿ ತೇ ನಾಗಮಿಸ್ಸಂ। ಸುಸೂ ಯಥಾತಿ ಯಥಾ ನಾಮ ಯುವಾ ತರುಣಮನುಸ್ಸೋ। ಸಕ್ಖರಧೋತಪಾಣೀತಿ ಸಕ್ಖರಾಯ ಧೋತಪಾಣಿ, ತೇಲೇನ ಪಾಸಾಣೇ ಧೋತಅಸಿಹತ್ಥೋ। ತಾಸೇಸಿಮಂ ಸೇಲಂ ಯಾಚಮಾನೋತಿ ಇಮಂ ಮಣಿಂ ಯಾಚನ್ತೋ ತ್ವಂ ಕಞ್ಚನಥರುಖಗ್ಗಂ ಅಬ್ಬಾಹಿತ್ವಾ ‘‘ಸೀಸಂ ತೇ ಛಿನ್ದಾಮೀ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ತರುಣಪುರಿಸೋ ವಿಯ ಮಂ ತಾಸೇಸಿ।

ಏವಂ ವತ್ವಾ ಸೋ ನಾಗರಾಜಾ ಉದಕೇ ನಿಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಾಗಭವನಮೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ನ ಪಚ್ಚಾಗಞ್ಛಿ। ಅಥ ಸೋ ತಾಪಸೋ ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನೀಯಸ್ಸ ನಾಗರಾಜಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನೇನ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಕಿಸೋ ಅಹೋಸಿ ಲೂಖೋ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋ ಉಪ್ಪಣ್ಡುಪ್ಪಣ್ಡುಕಜಾತೋ ಧಮನಿಸನ್ಥತಗತ್ತೋ। ಅಥ ಜೇಟ್ಠತಾಪಸೋ ‘‘ಕನಿಟ್ಠಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಪಣ್ಡುರೋಗಿನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಭೋ, ತ್ವಂ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಪಣ್ಡುರೋಗೀ ಜಾತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನೀಯಸ್ಸ ನಾಗರಾಜಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನೇನಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ತಾಪಸೋ ನಾಗರಾಜಾನಂ ವಿನಾ ವತ್ತಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯.

‘‘ನ ತಂ ಯಾಚೇ ಯಸ್ಸ ಪಿಯಂ ಜಿಗೀಸೇ, ದೇಸ್ಸೋ ಹೋತಿ ಅತಿಯಾಚನಾಯ।

ನಾಗೋ ಮಣಿಂ ಯಾಚಿತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ, ಅದಸ್ಸನಂಯೇವ ತದಜ್ಝಗಮಾ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ನ ತಂ ಯಾಚೇತಿ ತಂ ಭಣ್ಡಂ ನ ಯಾಚೇಯ್ಯ। ಯಸ್ಸ ಪಿಯಂ ಜಿಗೀಸೇತಿ ಯಂ ಭಣ್ಡಂ ಅಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪಿಯನ್ತಿ ಜಾನೇಯ್ಯ। ದೇಸ್ಸೋ ಹೋತೀತಿ ಅಪ್ಪಿಯೋ ಹೋತಿ। ಅತಿಯಾಚನಾಯಾತಿ ಪಮಾಣಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವರಭಣ್ಡಂ ಯಾಚನ್ತೋ ತಾಯ ಅತಿಯಾಚನಾಯ। ಅದಸ್ಸನಂಯೇವ ತದಜ್ಝಗಮಾತಿ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅದಸ್ಸನಮೇವ ಗತೋತಿ।

ಏವಂ ಪನ ತಂ ವತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ದಾನಿ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಾ ಸೋಚೀ’’ತಿ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ಜೇಟ್ಠಭಾತಾ ಅತ್ತನೋ ಅಸ್ಸಮಮೇವ ಗತೋ। ಅಥಾಪರಭಾಗೇ ತೇ ದ್ವೇಪಿ ಭಾತರೋ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣಾ ಅಹೇಸುಂ।

ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏವಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತರತನಪರಿಪುಣ್ಣೇ ನಾಗಭವನೇ ವಸನ್ತಾನಂ ನಾಗಾನಮ್ಪಿ ಯಾಚನಾ ನಾಮ ಅಮನಾಪಾ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಮನುಸ್ಸಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಕನಿಟ್ಠೋ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಜೇಟ್ಠೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಮಣಿಕಣ್ಠಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ।

[೨೫೪] ೪. ಕುಣ್ಡಕಕುಚ್ಛಿಸಿನ್ಧವಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಭುತ್ವಾ ತಿಣಪರಿಘಾಸನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಸ್ಸಂ ವಸಿತ್ವಾ ಚಾರಿಕಂ ಚರಿತ್ವಾ ಪುನ ಪಚ್ಚಾಗತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಆಗನ್ತುಕಸಕ್ಕಾರಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಹಾದಾನಂ ದದನ್ತಿ। ವಿಹಾರೇ ಏಕಂ ಧಮ್ಮಘೋಸಕಭಿಕ್ಖುಂ ಠಪೇಸುಂ, ಸೋ ಯೇ ಯೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಯತ್ತಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ದೇತಿ।

ಅಥೇಕಾ ದುಗ್ಗತಮಹಲ್ಲಿಕಾ ಇತ್ಥೀ ಏಕಮೇವ ಪಟಿವೀಸಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂಸು ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ದಿನ್ನೇಸು ಉಸ್ಸೂರೇ ಧಮ್ಮಘೋಸಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋ ‘‘ಮಯಾ ಸಬ್ಬೇ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಾ, ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಪನ ವಿಹಾರೇಯೇವ, ತ್ವಂ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ಸಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ ಜೇತವನದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಠತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಆಗತಕಾಲೇ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಹತ್ಥತೋ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಘರಂ ನೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಾಪೇಸಿ। ‘‘ಏಕಾಯ ಕಿರ ಮಹಲ್ಲಿಕಾಯ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಅತ್ತನೋ ಘರೇ ನಿಸೀದಾಪಿತೋ’’ತಿ ಬಹೂನಿ ಸದ್ಧಾನಿ ಕುಲಾನಿ ಅಸ್ಸೋಸುಂ। ತೇಸು ರಾಜಾ ಪಸ್ಸೇನದೀ ಕೋಸಲೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಸಾಟಕೇನ ಚೇವ ಸಹಸ್ಸತ್ಥವಿಕಾಯ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಭತ್ತಭಾಜನಾನಿ ಪಹಿಣಿ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಅಯ್ಯಂ ಪರಿವಿಸಮಾನಾ ಇಮಂ ಸಾಟಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಇಮೇ ಕಹಾಪಣೇ ವಳಞ್ಜೇತ್ವಾ ಥೇರಂ ಪರಿವಿಸತೂ’’ತಿ। ಯಥಾ ಚ ರಾಜಾ, ಏವಂ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಚೂಳಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ವಿಸಾಖಾ ಚ ಮಹಾಉಪಾಸಿಕಾ ಪಹಿಣಿ। ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಪನ ಕುಲಾನಿ ಏಕಸತದ್ವಿಸತಾದಿವಸೇನ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಬಲಾನುರೂಪೇನ ಕಹಾಪಣೇ ಪಹಿಣಿಂಸು। ಏವಂ ಏಕಾಹೇನೇವ ಸಾ ಮಹಲ್ಲಿಕಾ ಸತಸಹಸ್ಸಮತ್ತಂ ಲಭಿ। ಥೇರೋ ಪನ ತಾಯ ದಿನ್ನಯಾಗುಮೇವ ಪಿವಿತ್ವಾ ತಾಯ ಕತಖಜ್ಜಕಮೇವ ಪಕ್ಕಭತ್ತಮೇವ ಚ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಮಹಲ್ಲಿಕಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ।

ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಥೇರಸ್ಸ ಗುಣಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಮಹಲ್ಲಿಕಗಹಪತಾನಿಂ ದುಗ್ಗತಭಾವತೋ ಮೋಚೇಸಿ, ಪತಿಟ್ಠಾ ಅಹೋಸಿ। ತಾಯ ದಿನ್ನಮಾಹಾರಂ ಅಜಿಗುಚ್ಛನ್ತೋ ಪರಿಭುಞ್ಜೀ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಇದಾನೇವ ಏತಿಸ್ಸಾ ಮಹಲ್ಲಿಕಾಯ ಅವಸ್ಸಯೋ ಜಾತೋ, ನ ಚ ಇದಾನೇವ ತಾಯ ದಿನ್ನಂ ಆಹಾರಂ ಅಜಿಗುಚ್ಛನ್ತೋ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಉತ್ತರಾಪಥೇ ಅಸ್ಸವಾಣಿಜಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ಉತ್ತರಾಪಥಜನಪದತೋ ಪಞ್ಚಸತಾ ಅಸ್ಸವಾಣಿಜಾ ಅಸ್ಸೇ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಆನೇತ್ವಾ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತಿ। ಅಞ್ಞತರೋಪಿ ಅಸ್ಸವಾಣಿಜೋ ಪಞ್ಚಅಸ್ಸಸತಾನಿ ಆದಾಯ ಬಾರಾಣಸಿಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ। ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಚ ಬಾರಾಣಸಿತೋ ಅವಿದೂರೇ ಏಕೋ ನಿಗಮಗಾಮೋ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಪುಬ್ಬೇ ಮಹಾವಿಭವೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಅಹೋಸಿ। ತಸ್ಸ ಮಹನ್ತಂ ನಿವೇಸನಂ, ತಂ ಪನ ಕುಲಂ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗತಂ, ಏಕಾವ ಮಹಲ್ಲಿಕಾ ಅವಸಿಟ್ಠಾ, ಸಾ ತಸ್ಮಿಂ ನಿವೇಸನೇ ವಸತಿ। ಅಥ ಸೋ ಅಸ್ಸವಾಣಿಜೋ ತಂ ನಿಗಮಗಾಮಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ವೇತನಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಸ್ಸಾ ನಿವೇಸನೇ ನಿವಾಸಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅಸ್ಸೇ ಏಕಮನ್ತೇ ಠಪೇಸಿ। ತಂದಿವಸಮೇವಸ್ಸ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಆಜಾನೀಯಾವಳವಾಯ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಂ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ದ್ವೇ ತಯೋ ದಿವಸೇ ವಸಿತ್ವಾ ಅಸ್ಸೇ ಬಲಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ರಾಜಾನಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಸ್ಸೇ ಆದಾಯ ಪಾಯಾಸಿ। ಅಥ ನಂ ಮಹಲ್ಲಿಕಾ ‘‘ಗೇಹವೇತನಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಸಾಧು, ಅಮ್ಮ, ದೇಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತಾತ, ವೇತನಂ ಮೇ ದದಮಾನೋ ಇಮಮ್ಪಿ ಅಸ್ಸಪೋತಕಂ ವೇತನತೋ ಖಣ್ಡೇತ್ವಾ ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ವಾಣಿಜೋ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಸಾ ತಸ್ಮಿಂ ಅಸ್ಸಪೋತಕೇ ಪುತ್ತಸಿನೇಹಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸ್ಸಾವನಝಾಮಕಭತ್ತವಿಘಾಸತಿಣಾನಿ ದತ್ವಾ ತಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿ।

ಅಥಾಪರಭಾಗೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಞ್ಚ ಅಸ್ಸಸತಾನಿ ಆದಾಯ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ನಿವಾಸಂ ಗಣ್ಹಿ। ಕುಣ್ಡಕಖಾದಕಸ್ಸ ಸಿನ್ಧವಪೋತಕಸ್ಸ ಠಿತಟ್ಠಾನತೋ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ ಏಕಅಸ್ಸೋಪಿ ಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಹಲ್ಲಿಕಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಅಮ್ಮ, ಕಚ್ಚಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ಅಸ್ಸೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ । ‘‘ತಾತ, ಅಞ್ಞೋ ಅಸ್ಸೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಹಂ ಪನ ಪುತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಂ ಅಸ್ಸಪೋತಕಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಮಿ, ಸೋ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ। ‘‘ಕಹಂ ಸೋ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಚರಿತುಂ ಗತೋ, ತಾತಾ’’ತಿ। ‘‘ಕಾಯ ವೇಲಾಯ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಸಾಯನ್ಹೇ, ತಾತಾ’’ತಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಪಟಿಮಾನೇನ್ತೋ ಅಸ್ಸೇ ಬಹಿ ಠಪೇತ್ವಾವ ನಿಸೀದಿ। ಸಿನ್ಧವಪೋತಕೋಪಿ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಕಾಲೇಯೇವ ಆಗಮಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕುಣ್ಡಕಕುಚ್ಛಿಸಿನ್ಧವಪೋತಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಸಮಾನೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಸಿನ್ಧವೋ ಅನಗ್ಘೋ, ಮಹಲ್ಲಿಕಾಯ ಮೂಲಂ ದತ್ವಾ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ। ಸಿನ್ಧವಪೋತಕೋಪಿ ಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಠಿತೋ। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ತೇ ಅಸ್ಸಾ ಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಂಸು।

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದ್ವೀಹತೀಹಂ ವಸಿತ್ವಾ ಅಸ್ಸೇ ಸನ್ತಪ್ಪೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಇಮಂ ಅಸ್ಸಪೋತಕಂ ಮೂಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಕಿಂ ವದೇಸಿ, ತಾತ, ಪುತ್ತಂ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತಾ ನಾಮ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ। ‘‘ಅಮ್ಮ, ತ್ವಂ ಏತಂ ಕಿಂ ಖಾದಾಪೇತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಓದನಕಞ್ಜಿಕಞ್ಚ ಝಾಮಕಭತ್ತಞ್ಚ ವಿಘಾಸತಿಣಞ್ಚ ಖಾದಾಪೇತ್ವಾ ಕುಣ್ಡಕಯಾಗುಞ್ಚ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಮಿ, ತಾತಾ’’ತಿ। ‘‘ಅಮ್ಮ, ಅಹಂ ಏತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡರಸಭೋಜನಂ ಭೋಜೇಸ್ಸಾಮಿ, ಠಿತಟ್ಠಾನೇ ಚೇಲವಿತಾನಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಅತ್ಥರಣಪಿಟ್ಠೇ ಠಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ತಾತ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಚ ಸುಖಂ ಅನುಭವತು, ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ। ಅಥ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಚತುನ್ನಂ ಪಾದಾನಂ ನಙ್ಗುಟ್ಠಸ್ಸ ಮುಖಸ್ಸ ಚ ಮೂಲಂ ಏಕೇಕಂ ಕತ್ವಾ ಛ ಸಹಸ್ಸತ್ಥವಿಕಾಯೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಹಲ್ಲಿಕಂ ನವವತ್ಥಂ ನಿವಾಸಾಪೇತ್ವಾ ಸಿನ್ಧವಪೋತಕಸ್ಸ ಪುರತೋ ಠಪೇಸಿ। ಸೋ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ಮಾತರಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸೂನಿ ಪವತ್ತೇಸಿ। ಸಾಪಿ ತಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಪರಿಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಮಯಾ ಪುತ್ತಪೋಸಾವನಿಕಂ ಲದ್ಧಂ, ತ್ವಂ, ತಾತ, ಗಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ, ತದಾ ಸೋ ಅಗಮಾಸಿ।

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪುನದಿವಸೇ ಅಸ್ಸಪೋತಕಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡರಸಭೋಜನಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ‘‘ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಿ ತಾವ ನಂ, ಜಾನಾತಿ ನು ಖೋ ಅತ್ತನೋ ಬಲಂ, ಉದಾಹು ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ದೋಣಿಯಂ ಕುಣ್ಡಕಯಾಗುಂ ಆಕಿರಾಪೇತ್ವಾ ದಾಪೇಸಿ। ಸೋ ‘‘ನಾಹಂ ಇಮಂ ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ಯಾಗುಂ ಪಾಯಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ವೀಮಂಸನವಸೇನ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೦.

‘‘ಭುತ್ವಾ ತಿಣಪರಿಘಾಸಂ, ಭುತ್ವಾ ಆಚಾಮಕುಣ್ಡಕಂ।

ಏತಂ ತೇ ಭೋಜನಂ ಆಸಿ, ಕಸ್ಮಾ ದಾನಿ ನ ಭುಞ್ಜಸೀ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಭುತ್ವಾ ತಿಣಪರಿಘಾಸನ್ತಿ ತ್ವಂ ಪುಬ್ಬೇ ಮಹಲ್ಲಿಕಾಯ ದಿನ್ನಂ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಖಾದಿತಾವಸೇಸಂ ವಿಘಾಸತಿಣಸಙ್ಖಾತಂ ಪರಿಘಾಸಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ವಡ್ಢಿತೋ। ಭುತ್ವಾ ಆಚಾಮಕುಣ್ಡಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆಚಾಮೋ ವುಚ್ಚತಿ ಓದನಾವಸೇಸಂ। ಕುಣ್ಡಕನ್ತಿ ಕುಣ್ಡಕಮೇವ। ಏತಞ್ಚ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ವಡ್ಢಿತೋಸೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ಏತಂ ತೇತಿ ಏತಂ ತವ ಪುಬ್ಬೇ ಭೋಜನಂ ಆಸಿ। ಕಸ್ಮಾ ದಾನಿ ನ ಭುಞ್ಜಸೀತಿ ಮಯಾಪಿ ತೇ ತಮೇವ ದಿನ್ನಂ, ತ್ವಂ ತಂ ಕಸ್ಮಾ ಇದಾನಿ ನ ಭುಞ್ಜಸೀತಿ।

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಿನ್ಧವಪೋತಕೋ ಇತರಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೧೧.

‘‘ಯತ್ಥ ಪೋಸಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಜಾತಿಯಾ ವಿನಯೇನ ವಾ।

ಬಹು ತತ್ಥ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮೇ, ಅಪಿ ಆಚಾಮಕುಣ್ಡಕಂ॥

೧೨.

‘‘ತ್ವಞ್ಚ ಖೋಮಂ ಪಜಾನಾಸಿ, ಯಾದಿಸಾಯಂ ಹಯುತ್ತಮೋ।

ಜಾನನ್ತೋ ಜಾನಮಾಗಮ್ಮ, ನ ತೇ ಭಕ್ಖಾಮಿ ಕುಣ್ಡಕ’’ನ್ತಿ॥

ತತ್ಥ ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ। ಪೋಸನ್ತಿ ಸತ್ತಂ। ಜಾತಿಯಾ ವಿನಯೇನ ವಾತಿ ‘‘ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ವಾ ಏಸೋ, ನ ವಾ, ಆಚಾರಯುತ್ತೋ ವಾ, ನ ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ। ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಗರುಕಾಲಪನೇನ ಆಲಪನ್ತೋ ಆಹ। ಯಾದಿಸಾಯನ್ತಿ ಯಾದಿಸೋ ಅಯಂ, ಅತ್ತಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಜಾನನ್ತೋ ಜಾನಮಾಗಮ್ಮಾತಿ ಅಹಂ ಅತ್ತನೋ ಬಲಂ ಜಾನನ್ತೋ ಜಾನನ್ತಮೇವ ತಂ ಆಗಮ್ಮ ಪಟಿಚ್ಚ ತವ ಸನ್ತಿಕೇ ಕುಣ್ಡಕಂ ಕಿಂ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ। ನ ಹಿ ತ್ವಂ ಕುಣ್ಡಕಂ ಭೋಜಾಪೇತುಕಾಮತಾಯ ಛ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ದತ್ವಾ ಮಂ ಗಣ್ಹೀತಿ।

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ತಂ ವೀಮಂಸನತ್ಥಾಯ ತಂ ಮಯಾ ಕತಂ, ಮಾ ಕುಜ್ಝೀ’’ತಿ ತಂ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ಸುಭೋಜನಂ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಆದಾಯ ರಾಜಙ್ಗಣಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಸ್ಸೇ ಪಞ್ಚ ಅಸ್ಸಸತಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಸ್ಸೇ ವಿಚಿತ್ತಸಾಣಿಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಅತ್ಥರಣಂ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ಉಪರಿ ಚೇಲವಿತಾನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಸಿನ್ಧವಪೋತಕಂ ಠಪೇಸಿ।

ರಾಜಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅಸ್ಸೇ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ಅಸ್ಸೋ ಕಸ್ಮಾ ವಿಸುಂ ಠಪಿತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ , ಅಯಂ ಸಿನ್ಧವೋ ಇಮೇ ಅಸ್ಸೇ ವಿಸುಂ ಅಕತೋ ಮೋಚೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸೋಭನೋ, ಭೋ, ಸಿನ್ಧವೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ತೇನ ಹಿಸ್ಸ ಜವಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಂ ಅಸ್ಸಂ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ‘‘ಪಸ್ಸ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಮನುಸ್ಸೇ ಉಸ್ಸಾರೇತ್ವಾ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಅಸ್ಸಂ ಪಾಹೇಸಿ। ಸಬ್ಬಂ ರಾಜಙ್ಗಣಂ ನಿರನ್ತರಂ ಅಸ್ಸಪನ್ತೀಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಮಿವಾಹೋಸಿ। ಪುನ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಪಸ್ಸ, ಮಹಾರಾಜ, ಸಿನ್ಧವಪೋತಕಸ್ಸ ವೇಗ’’ನ್ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ, ಏಕಪುರಿಸೋಪಿ ನಂ ನ ಅದ್ದಸ। ಪುನ ರತ್ಥಪಟಂ ಉದರೇ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ, ರತ್ತಪಟಮೇವ ಪಸ್ಸಿಂಸು। ಅಥ ನಂ ಅನ್ತೋನಗರೇ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಉಯ್ಯಾನಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ ಉದಕಪಿಟ್ಠೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ, ತತ್ಥಸ್ಸ ಉದಕಪಿಟ್ಠೇ ಧಾವತೋ ಖುರಗ್ಗಾನಿಪಿ ನ ತೇಮಿಂಸು। ಪುನವಾರಂ ಪದುಮಿನಿಪತ್ತಾನಂ ಉಪರಿ ಧಾವನ್ತೋ ಏಕಪಣ್ಣಮ್ಪಿ ನ ಉದಕೇ ಓಸೀದಾಪೇಸಿ। ಏವಮಸ್ಸ ಜವಸಮ್ಪನ್ನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಓರುಯ್ಹ ಪಾಣಿಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಹತ್ಥತಲಂ ಉಪನಾಮೇಸಿ, ಅಸ್ಸೋ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಪಾದೇ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಹತ್ಥತಲೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅಥ ಮಹಾಸತ್ತೋ ರಾಜಾನಂ ಆಹ – ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಇಮಸ್ಸ ಅಸ್ಸಪೋತಕಸ್ಸ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ವೇಗೇ ದಸ್ಸಿಯಮಾನೇ ಸಮುದ್ದಪರಿಯನ್ತೋ ನಪ್ಪಹೋತೀ’’ತಿ। ರಾಜಾ ತುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಉಪಡ್ಢರಜ್ಜಂ ಅದಾಸಿ। ಸಿನ್ಧವಪೋತಕಮ್ಪಿ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಅಸ್ಸಂ ಅಕಾಸಿ।

ಸೋ ರಞ್ಞೋ ಪಿಯೋ ಅಹೋಸಿ ಮನಾಪೋ, ಸಕ್ಕಾರೋಪಿಸ್ಸ ಮಹಾ ಅಹೋಸಿ। ತಸ್ಸ ಹಿ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ರಞ್ಞೋ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತೋ ವಾಸಘರಗಬ್ಭೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ, ಚತುಜಾತಿಗನ್ಧೇಹಿ ಭೂಮಿಲೇಪನಂ ಅಕಂಸು, ಗನ್ಧದಾಮಮಾಲಾದಾಮಾನಿ ಓಸಾರಯಿಂಸು, ಉಪರಿ ಸುವಣ್ಣತಾರಕಖಚಿತಂ ಚೇಲವಿತಾನಂ ಅಹೋಸಿ, ಸಮನ್ತತೋ ಚಿತ್ರಸಾಣಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ಅಹೋಸಿ, ನಿಚ್ಚಂ ಗನ್ಧತೇಲಪದೀಪಾ ಝಾಯಿಂಸು, ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಟ್ಠಾನೇಪಿಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣಕಟಾಹಂ ಠಪಯಿಂಸು, ನಿಚ್ಚಂ ರಾಜಾರಹಭೋಜನಮೇವ ಭುಞ್ಜಿ। ತಸ್ಸ ಪನ ಆಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ರಞ್ಞೋ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ರಜ್ಜಂ ಹತ್ಥಗತಮೇವ ಅಹೋಸಿ। ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ ಅನಾಗಾಮಿನೋ ಅರಹನ್ತೋ ಚ ಅಹೇಸುಂ। ‘‘ತದಾ ಮಹಲ್ಲಿಕಾ ಅಯಮೇವ ಮಹಲ್ಲಿಕಾ ಅಹೋಸಿ, ಸಿನ್ಧವೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ, ಅಸ್ಸವಾಣಿಜ್ಜೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಕುಣ್ಡಕಕುಚ್ಛಿಸಿನ್ಧವಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ।

[೨೫೫] ೫. ಸುಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯಾವ ಸೋ ಮತ್ತಮಞ್ಞಾಸೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಅತಿಬಹುಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅಜೀರಣೇನ ಕಾಲಕತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಏವಂ ಕಾಲಕತೇ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸ ಅಗುಣಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಸುಕೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ತನೋ ಕುಚ್ಛಿಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಅತಿಬಹುಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಜೀರಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಕಾಲಕತೋ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ಅತಿಭೋಜನಪಚ್ಚಯೇನೇವ ಮತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಸುಕಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅನೇಕಾನಂ ಸುಕಸಹಸ್ಸಾನಂ ಸಮುದ್ದಾನುಗತೇ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ವಸನ್ತಾನಂ ರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ। ತಸ್ಸೇಕೋ ಪುತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಬಲಪ್ಪತ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದುಬ್ಬಲಚಕ್ಖುಕೋ ಅಹೋಸಿ। ಸುಕಾನಂ ಕಿರ ಸೀಘೋ ವೇಗೋ ಹೋತಿ, ತೇನ ತೇಸಂ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ಪಠಮಂ ಚಕ್ಖುಮೇವ ದುಬ್ಬಲಂ ಹೋತಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಕುಲಾವಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಗೋಚರಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪೋಸೇಸಿ। ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಗೋಚರಭೂಮಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕೇ ಠಿತೋ ಸಮುದ್ದಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಏಕಂ ದೀಪಕಂ ಪಸ್ಸಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಮಧುರಫಲಂ ಅಮ್ಬವನಂ ಅತ್ಥಿ। ಸೋ ಪುನದಿವಸೇ ಗೋಚರವೇಲಾಯ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಅಮ್ಬವನೇ ಓತರಿತ್ವಾ ಅಮ್ಬರಸಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಂ ಆದಾಯ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅದಾಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ಖಾದನ್ತೋ ರಸಂ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ನನು ಇಮಂ ಅಸುಕದೀಪಕೇ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಆಮ, ತಾತಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತಾತ, ಏತಂ ದೀಪಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ನಾಮ ಸುಕಾ ದೀಘಮಾಯುಂ ಪಾಲೇನ್ತಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಮಾ ಖೋ ತ್ವಂ ಪುನ ತಂ ದೀಪಕಂ ಅಗಮಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿಯೇವ।

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಬಹುಂ ಅಮ್ಬರಸಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಂ ಆದಾಯ ಸಮುದ್ದಮತ್ಥಕೇನಾಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅತಿಧಾತತಾಯ ಕಿಲನ್ತಕಾಯೋ ನಿದ್ದಾಯಾಭಿಭೂತೋ, ಸೋ ನಿದ್ದಾಯನ್ತೋಪಿ ಆಗಚ್ಛತೇವ, ತುಣ್ಡೇನ ಪನಸ್ಸ ಗಹಿತಂ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಂ ಪತಿ। ಸೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಆಗಮನವೀಥಿಂ ಜಹಿತ್ವಾ ಓಸೀದನ್ತೋ ಉದಕಪಿಟ್ಠೇನೇವ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಉದಕೇ ಪತಿ। ಅಥ ನಂ ಏಕೋ ಮಚ್ಛೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಾದಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಆಗಮನವೇಲಾಯ ಅನಾಗಚ್ಛನ್ತೇಯೇವ ‘‘ಸಮುದ್ದೇ ಪತಿತ್ವಾ ಮತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞಾಸಿ। ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋಪಿ ಆಹಾರಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಸುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಮರಿಂಸು।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೧೩.

‘‘ಯಾವ ಸೋ ಮತ್ತಮಞ್ಞಾಸಿ, ಭೋಜನಸ್ಮಿಂ ವಿಹಙ್ಗಮೋ।

ತಾವ ಅದ್ಧಾನಮಾಪಾದಿ, ಮಾತರಞ್ಚ ಅಪೋಸಯಿ॥

೧೪.

‘‘ಯತೋ ಚ ಖೋ ಬಹುತರಂ, ಭೋಜನಂ ಅಜ್ಝವಾಹರಿ।

ತತೋ ತತ್ಥೇವ ಸಂಸೀದಿ, ಅಮತ್ತಞ್ಞೂ ಹಿ ಸೋ ಅಹು॥

೧೫.

‘‘ತಸ್ಮಾ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾ ಸಾಧು, ಭೋಜನಸ್ಮಿಂ ಅಗಿದ್ಧತಾ।

ಅಮತ್ತಞ್ಞೂ ಹಿ ಸೀದನ್ತಿ, ಮತ್ತಞ್ಞೂ ಚ ನ ಸೀದರೇ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಯಾವ ಸೋತಿ ಯಾವ ಸೋ ವಿಹಙ್ಗಮೋ ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಮಞ್ಞಾಸಿ। ತಾವ ಅದ್ಧಾನಮಾಪಾದೀತಿ ತತ್ಥಕಂ ಕಾಲಂ ಜೀವಿತಅದ್ಧಾನಂ ಆಪಾದಿ, ಆಯುಂ ವಿನ್ದಿ। ಮಾತರಞ್ಚಾತಿ ದೇಸನಾಸೀಸಮೇತಂ, ಮಾತಾಪಿತರೋ ಚ ಅಪೋಸಯೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯತೋ ಚ ಖೋತಿ ಯಸ್ಮಿಞ್ಚ ಖೋ ಕಾಲೇ। ಭೋಜನಂ ಅಜ್ಝವಾಹರೀತಿ ಅಮ್ಬರಸಂ ಅಜ್ಝೋಹರಿ। ತತೋತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ। ತತ್ಥೇವ ಸಂಸೀದೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮುದ್ದೇಯೇವ ಓಸೀದಿ ನಿಮುಜ್ಜಿ, ಮಚ್ಛಭೋಜನತಂ ಆಪಜ್ಜಿ।

ತಸ್ಮಾ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾ ಸಾಧೂತಿ ಯಸ್ಮಾ ಭೋಜನೇ ಅಮತ್ತಞ್ಞೂ ಸುಕೋ ಸಮುದ್ದೇ ಓಸೀದಿತ್ವಾ ಮತೋ, ತಸ್ಮಾ ಭೋಜನಸ್ಮಿಂ ಅಗಿದ್ಧಿತಾಸಙ್ಖಾತೋ ಮತ್ತಞ್ಞುಭಾವೋ ಸಾಧು, ಪಮಾಣಜಾನನಂ ಸುನ್ದರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಥ ವಾ ‘‘ಪಟಿಸಙ್ಖಾ ಯೋನಿಸೋ ಆಹಾರಂ ಆಹಾರೇತಿ, ನೇವ ದವಾಯ ನ ಮದಾಯ…ಪೇ॰… ಫಾಸುವಿಹಾರೋ ಚಾ’’ತಿ।

‘‘ಅಲ್ಲಂ ಸುಕ್ಖಞ್ಚ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ, ನ ಬಾಳ್ಹಂ ಸುಹಿತೋ ಸಿಯಾ।

ಊನುದರೋ ಮಿತಾಹಾರೋ, ಸತೋ ಭಿಕ್ಖು ಪರಿಬ್ಬಜೇ॥

‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಪಞ್ಚ ಆಲೋಪೇ, ಅಭುತ್ವಾ ಉದಕಂ ಪಿವೇ।

ಅಲಂ ಫಾಸುವಿಹಾರಾಯ, ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ॥ (ಥೇರಗಾ॰ ೯೮೨-೯೮೩)।

‘‘ಮನುಜಸ್ಸ ಸದಾ ಸತೀಮತೋ, ಮತ್ತಂ ಜಾನತೋ ಲದ್ಧಭೋಜನೇ।

ತನೂ ತಸ್ಸ ಭವನ್ತಿ ವೇದನಾ, ಸಣಿಕಂ ಜೀರತಿ ಆಯುಂ ಪಾಲಯ’’ನ್ತಿ॥ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೧೨೪) –

ಏವಂ ವಣ್ಣಿತಾ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾಪಿ ಸಾಧು।

‘‘ಕನ್ತಾರೇ ಪುತ್ತಮಂಸಂವ, ಅಕ್ಖಸ್ಸಬ್ಭಞ್ಜನಂ ಯಥಾ।

ಏವಂ ಆಹರಿ ಆಹರಂ, ಯಾಪನತ್ಥಮಮುಚ್ಛಿತೋ’’ತಿ॥ (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ೧.೧೯) –

ಏವಂ ವಣ್ಣಿತಾ ಅಗಿದ್ಧಿತಾಪಿ ಸಾಧು। ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ‘‘ಅಗಿದ್ಧಿಮಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ತತೋ ಅಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಪಾಠೋವ ಸುನ್ದರತರೋ। ಅಮತ್ತಞ್ಞೂ ಹಿ ಸೀದನ್ತೀತಿ ಭೋಜನೇ ಪಮಾಣಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ಹಿ ರಸತಣ್ಹಾವಸೇನ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ಸೀದನ್ತಿ। ಮತ್ತಞ್ಞೂ ಚ ನ ಸೀದರೇತಿ ಯೇ ಪನ ಭೋಜನೇ ಪಮಾಣಂ ಜಾನನ್ತಿ, ತೇ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇಪಿ ಸಮ್ಪರಾಯೇಪಿ ನ ಸೀದನ್ತೀತಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪನ್ನಾಪಿ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋಪಿ ಅನಾಗಾಮಿನೋಪಿ ಅರಹನ್ತೋಪಿ ಅಹೇಸುಂ। ‘‘ತದಾ ಸುಕರಾಜಪುತ್ತೋ ಭೋಜನೇ ಅಮತ್ತಞ್ಞೂ ಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಸುಕರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಸುಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ।

[೨೫೬] ೬. ಜರೂದಪಾನಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಜರೂದಪಾನಂ ಖಣಮಾನಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸಿನೋ ವಾಣಿಜೇ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ತೇ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಭಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಕಟಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ವೋಹಾರತ್ಥಾಯ ಗಮನಕಾಲೇ ತಥಾಗತಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಸರಣಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ವೋಹಾರತ್ಥಾಯ ದೀಘಮಗ್ಗಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮ, ಭಣ್ಡಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಿದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತಾ ಸೋತ್ಥಿನಾ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತ್ವಾ ಪನ ತುಮ್ಹೇ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಂಸು। ತೇ ಕನ್ತಾರಮಗ್ಗೇ ಪುರಾಣಉದಪಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಉದಪಾನೇ ಪಾನೀಯಂ ನತ್ಥಿ, ಮಯಞ್ಚ ಪಿಪಾಸಿತಾ, ಖಣಿಸ್ಸಾಮ ನ’’ನ್ತಿ ಖಣನ್ತಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಬಹುಂ ಅಯಂ…ಪೇ॰… ವೇಳುರಿಯಂ ಲಭಿಂಸು। ತೇ ತೇನೇವ ಸನ್ತುಟ್ಠಾ ಹುತ್ವಾ ತೇಸಂ ರತನಾನಂ ಸಕಟಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸೋತ್ಥಿನಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪಚ್ಚಾಗಮಿಂಸು। ತೇ ಆಭತಂ ಧನಂ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ಮಯಂ ‘‘ಸಿದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತಾ ಭತ್ತಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತಥಾಗತಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಅತ್ತನೋ ಧನಸ್ಸ ಲದ್ಧಾಕಾರಂ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸುಂ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಖೋ ಉಪಾಸಕಾ ತೇನ ಧನೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠಾ ಹುತ್ವಾ ಪಮಾಣಞ್ಞುತಾಯ ಧನಞ್ಚ ಜೀವಿತಞ್ಚ ಅಲಭಿತ್ಥ, ಪೋರಾಣಕಾ ಪನ ಅಸನ್ತುಟ್ಠಾ ಅಮತ್ತಞ್ಞುನೋ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ವಚನಂ ಅಕತ್ವಾ ಜೀವಿಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ವಾಣಿಜಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಸತ್ಥವಾಹಜೇಟ್ಠಕೋ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಭಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಕಟಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಬಹೂ ವಾಣಿಜೇ ಆದಾಯ ತಮೇವ ಕನ್ತಾರಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ತಮೇವ ಉದಪಾನಂ ಅದ್ದಸ। ತತ್ಥ ತೇ ವಾಣಿಜಾ ‘‘ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತಂ ಉದಪಾನಂ ಖಣನ್ತಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಬಹೂನಿ ಅಯಾದೀನಿ ಲಭಿಂಸು। ತೇ ಬಹುಮ್ಪಿ ರತನಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತೇನ ಅಸನ್ತುಟ್ಠಾ ‘‘ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಏತ್ಥ ಇತೋ ಸುನ್ದರತರಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ತಂ ಖಣಿಂಸುಯೇವ। ಅಥ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತೇ ಆಹ – ‘‘ಭೋ ವಾಣಿಜಾ, ಲೋಭೋ ನಾಮೇಸ ವಿನಾಸಮೂಲಂ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಬಹು ಧನಂ ಲದ್ಧಂ, ಏತ್ತಕೇನೇವ ಸನ್ತುಟ್ಠಾ ಹೋಥ, ಮಾ ಅತಿಖಣಥಾ’’ತಿ। ತೇ ತೇನ ನಿವಾರಿಯಮಾನಾಪಿ ಖಣಿಂಸುಯೇವ। ಸೋ ಚ ಉದಪಾನೋ ನಾಗಪರಿಗ್ಗಹಿತೋ, ಅಥಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ವಸನಕನಾಗರಾಜಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಮಾನೇ ಭಿಜ್ಜನ್ತೇ ಲೇಡ್ಡೂಸೂ ಚ ಪಂಸೂಸು ಚ ಪತಮಾನೇಸು ಕುದ್ಧೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಅವಸೇಸೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ನಾಸಿಕವಾತೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ನಾಗಭವನಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಸಕಟಾನಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬರತನಾನಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಸುಖಯಾನಕೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ನಾಗಮಾಣವಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಕಟಾನಿ ಯೋಜಾಪೇನ್ತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಬಾರಾಣಸಿಂ ನೇತ್ವಾ ಘರಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ತಂ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಾಗಭವನಮೇವ ಗತೋ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ಧನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪಂ ಉನ್ನಙ್ಗಲಂ ಕತ್ವಾ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸೀಲಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಜೀವಿತಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಗ್ಗಪುರಂ ಪೂರೇಸಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೧೬.

‘‘ಜರೂದಪಾನಂ ಖಣಮಾನಾ, ವಾಣಿಜಾ ಉದಕತ್ಥಿಕಾ।

ಅಜ್ಝಗಮುಂ ಅಯಸಂ ಲೋಹಂ, ತಿಪುಸೀಸಞ್ಚ ವಾಣಿಜಾ।

ರಜತಂ ಜಾತರೂಪಞ್ಚ, ಮುತ್ತಾ ವೇಳುರಿಯಾ ಬಹೂ॥

೧೭.

‘‘ತೇ ಚ ತೇನ ಅಸನ್ತುಟ್ಠಾ, ಭಿಯ್ಯೋ ಭಿಯ್ಯೋ ಅಖಾಣಿಸುಂ।

ತೇ ತತ್ಥಾಸೀವಿಸೋ ಘೋರೋ, ತೇಜಸ್ಸೀ ತೇಜಸಾ ಹನಿ॥

೧೮.

‘‘ತಸ್ಮಾ ಖಣೇ ನಾತಿಖಣೇ, ಅತಿಖಾತಞ್ಹಿ ಪಾಪಕಂ।

ಖಾತೇನ ಚ ಧನಂ ಲದ್ಧಂ, ಅತಿಖಾತೇನ ನಾಸಿತ’’ನ್ತಿ॥

ತತ್ಥ ಅಯಸನ್ತಿ ಕಾಳಲೋಹಂ। ಲೋಹನ್ತಿ ತಮ್ಬಲೋಹಂ। ಮುತ್ತಾತಿ ಮುತ್ತಾಯೋ। ತೇ ಚ ತೇನ ಅಸನ್ತುಟ್ಠಾತಿ ತೇ ಚ ವಾಣಿಜಾ ತೇನ ಧನೇನ ಅಸನ್ತುಟ್ಠಾ। ತೇ ತತ್ಥಾತಿ ತೇ ವಾಣಿಜಾ ತಸ್ಮಿಂ ಉದಪಾನೇ। ತೇಜಸ್ಸೀತಿ ವಿಸತೇಜೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ತೇಜಸಾ ಹನೀತಿ ವಿಸತೇಜೇನ ಘಾತೇಸಿ। ಅತಿಖಾತೇನ ನಾಸಿತನ್ತಿ ಅತಿಖಣೇನ ತಞ್ಚ ಧನಂ ಜೀವಿತಞ್ಚ ನಾಸಿತಂ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ನಾಗರಾಜಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಸತ್ಥವಾಹಜೇಟ್ಠಕೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಜರೂದಪಾನಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ।

[೨೫೭] ೭. ಗಾಮಣಿಚನ್ದಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನಾಯಂ ಘರಾನಂ ಕುಸಲೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪಞ್ಞಾಪಸಂಸನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಧಮ್ಮಸಭಾಯಞ್ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಪಞ್ಞಂ ಪಸಂಸನ್ತಾ ನಿಸೀದಿಂಸು – ‘‘ಆವುಸೋ, ತಥಾಗತೋ ಮಹಾಪಞ್ಞೋ ಪುಥುಪಞ್ಞೋ ಹಾಸಪಞ್ಞೋ ಜವನಪಞ್ಞೋ ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞೋ ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಪಞ್ಞೋ ಸದೇವಕಂ ಲೋಕಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಅತಿಕ್ಕಮತೀ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತಥಾಗತೋ ಪಞ್ಞವಾಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಜನಸನ್ಧೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ತಸ್ಸ ಮುಖಂ ಸುಪರಿಮಜ್ಜಿತಕಞ್ಚನಾದಾಸತಲಂ ವಿಯ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಅಹೋಸಿ ಅತಿಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಂ, ತೇನಸ್ಸ ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ‘‘ಆದಾಸಮುಖಮಾರೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು। ತಂ ಸತ್ತವಸ್ಸಬ್ಭನ್ತರೇಯೇವ ಪನ ಪಿತಾ ತಯೋ ವೇದೇ ಚ ಸಬ್ಬಞ್ಚ ಲೋಕೇ ಕತ್ತಬ್ಬಾಕತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ಕಾಲಮಕಾಸಿ। ಅಮಚ್ಚಾ ಮಹನ್ತೇನ ಸಕ್ಕಾರೇನ ರಞ್ಞೋ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಮತಕದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಕುಮಾರೋ ಅತಿದಹರೋ, ನ ಸಕ್ಕಾ ರಜ್ಜೇ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿತುಂ, ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ನಂ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಏಕದಿವಸಂ ನಗರಂ ಅಲಙ್ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನಂ, ದೇವ, ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ಕುಮಾರೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸೀದಿ।

ತಸ್ಸ ನಿಸಿನ್ನಕಾಲೇ ಅಮಚ್ಚಾ ಏಕಂ ದ್ವೀಹಿ ಪಾದೇಹಿ ವಿಚರಣಮಕ್ಕಟಂ ವತ್ಥುವಿಜ್ಜಾಚರಿಯವೇಸಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನಂ ನೇತ್ವಾ ‘‘ದೇವ, ಅಯಂ ಪುರಿಸೋ ಪಿತು ಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಕಾಲೇ ವತ್ಥುವಿಜ್ಜಾಚರಿಯೋ ಪಗುಣವಿಜ್ಜೋ ಅನ್ತೋಭೂಮಿಯಂ ಸತ್ತರತನಟ್ಠಾನೇ ಗುಣದೋಸಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಏತೇನೇವ ಗಹಿತಂ ರಾಜಕುಲಾನಂ ಗೇಹಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ, ಇಮಂ ದೇವೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಠಾನನ್ತರೇ ಠಪೇತೂ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ಕುಮಾರೋ ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಚ ಉಪರಿಚ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ನಾಯಂ ಮನುಸ್ಸೋ, ಮಕ್ಕಟೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಮಕ್ಕಟಾ ನಾಮ ಕತಂ ಕತಂ ವಿದ್ಧಂಸೇತುಂ ಜಾನನ್ತಿ, ಅಕತಂ ಪನ ಕಾತುಂ ವಾ ವಿಚಾರೇತುಂ ವಾ ನ ಜಾನನ್ತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚಾನಂ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೯.

‘‘ನಾಯಂ ಘರಾನಂ ಕುಸಲೋ, ಲೋಲೋ ಅಯಂ ವಲೀಮುಖೋ।

ಕತಂ ಕತಂ ಖೋ ದೂಸೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಧಮ್ಮಮಿದಂ ಕುಲ’’ನ್ತಿ॥

ತತ್ಥ ನಾಯಂ ಘರಾನಂ ಕುಸಲೋತಿ ಅಯಂ ಸತ್ತೋ ನ ಘರಾನಂ ಕುಸಲೋ, ಘರಾನಿ ವಿಚಾರೇತುಂ ವಾ ಕಾತುಂ ವಾ ಛೇಕೋ ನ ಹೋತಿ। ಲೋಲೋತಿ ಲೋಲಜಾತಿಕೋ। ವಲೀಮುಖೋತಿ ವಲಿಯೋ ಮುಖೇ ಅಸ್ಸಾತಿ ವಲೀಮುಖೋ। ಏವಂ ಧಮ್ಮಮಿದಂಕುಲನ್ತಿ ಇದಂ ಮಕ್ಕಟಕುಲಂ ನಾಮ ಕತಂ ಕತಂ ದೂಸೇತಬ್ಬಂ ವಿನಾಸೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏವಂ ಸಭಾವನ್ತಿ।

ಅಥಾಮಚ್ಚಾ ‘‘ಏವಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ದೇವಾ’’ತಿ ತಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಏಕಾಹದ್ವೀಹಚ್ಚಯೇನ ಪುನ ತಮೇವ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನಂ ಆನೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ, ದೇವ, ಪಿತು ಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಕಾಲೇ ವಿನಿಚ್ಛಯಾಮಚ್ಚೋ, ವಿನಿಚ್ಛಯಸುತ್ತಮಸ್ಸ ಸುಪವತ್ತಿತಂ, ಇಮಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಮ್ಮಂ ಕಾರೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ಕುಮಾರೋ ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಚಿತ್ತವತೋ ಮನುಸ್ಸಸ್ಸ ಲೋಮಂ ನಾಮ ಏವರೂಪಂ ನ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ನಿಚಿತ್ತಕೋ ವಾನರೋ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೦.

‘‘ನಯಿದಂ ಚಿತ್ತವತೋ ಲೋಮಂ, ನಾಯಂ ಅಸ್ಸಾಸಿಕೋ ಮಿಗೋ।

ಸಿಟ್ಠಂ ಮೇ ಜನಸನ್ಧೇನ, ನಾಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಜಾನತೀ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ನಯಿದಂ ಚಿತ್ತವತೋ ಲೋಮನ್ತಿ ಯಂ ಇದಂ ಏತಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಫರುಸಲೋಮಂ, ಇದಂ ವಿಚಾರಣಪಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತವತೋ ನ ಹೋತಿ। ಪಾಕತಿಕಚಿತ್ತೇನ ಪನ ಅಚಿತ್ತಕೋ ನಾಮ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೋ ನತ್ಥಿ। ನಾಯಂ ಅಸ್ಸಾಸಿಕೋತಿ ಅಯಂ ಅವಸ್ಸಯೋ ವಾ ಹುತ್ವಾ ಅನುಸಾಸನಿಂ ವಾ ದತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಅಸ್ಸಾಸೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯ ನ ಅಸ್ಸಾಸಿಕೋ। ಮಿಗೋತಿ ಮಕ್ಕಟಂ ಆಹ। ಸಿಟ್ಠಂ ಮೇ ಜನಸನ್ಧೇನಾತಿ ಮಯ್ಹಂ ಪಿತರಾ ಜನಸನ್ಧೇನ ಏತಂ ಸಿಟ್ಠಂ ಕಥಿತಂ, ‘‘ಮಕ್ಕಟೋ ನಾಮ ಕಾರಣಾಕಾರಣಂ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅನುಸಾಸನೀ ದಿನ್ನಾತಿ ದೀಪೇತಿ। ನಾಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಜಾನತೀತಿ ತಸ್ಮಾ ಅಯಂ ವಾನರೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಜಾನಾತೀತಿ ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬಂ। ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ‘‘ನಾಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ದೂಸಯೇ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ನತ್ಥಿ।

ಅಮಚ್ಚಾ ಇಮಮ್ಪಿ ಗಾಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ದೇವಾ’’ತಿ ತಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಪುನಪಿ ಏಕದಿವಸಂ ತಮೇವ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನಂ ಆನೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ, ದೇವ, ಪುರಿಸೋ ಪಿತು ಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಕಾಲೇ ಮಾತಾಪಿತುಉಪಟ್ಠಾನಕಾರಕೋ, ಕುಲೇಜೇಟ್ಠಾಪಚಾಯಿಕಕಮ್ಮಕಾರಕೋ, ಇಮಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ಕುಮಾರೋ ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಮಕ್ಕಟಾ ನಾಮ ಚಲಚಿತ್ತಾ, ಏವರೂಪಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಮತ್ಥಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೧.

‘‘ನ ಮಾತರಂ ಪಿತರಂ ವಾ, ಭಾತರಂ ಭಗಿನಿಂ ಸಕಂ।

ಭರೇಯ್ಯ ತಾದಿಸೋ ಪೋಸೋ, ಸಿಟ್ಠಂ ದಸರಥೇನ ಮೇ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಭಾತರಂ ಭಗಿನಿಂ ಸಕನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಭಾತರಂ ವಾ ಭಗಿನಿಂ ವಾ। ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ‘‘ಸಖ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಿತಂ, ತಂ ಪನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸಕನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಕಭಾತಿಕಭಗಿನಿಯೋ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಸಖನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಹಾಯಕೋ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ವಿಚಾರಿತಮೇವ। ಭರೇಯ್ಯಾತಿ ಪೋಸೇಯ್ಯ। ತಾದಿಸೋ ಪೋಸೋತಿ ಯಾದಿಸೋ ಏಸ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಾದಿಸೋ ಮಕ್ಕಟಜಾತಿಕೋ ಸತ್ತೋ ನ ಭರೇಯ್ಯ। ಸಿಟ್ಠಂ ದಸರಥೇನ ಮೇತಿ ಏವಂ ಮೇ ಪಿತರಾ ಅನುಸಿಟ್ಠಂ। ಪಿತಾ ಹಿಸ್ಸ ಜನಂ ಚತೂಹಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂಹಿ ಸನ್ದಹನತೋ ‘‘ಜನಸನ್ಧೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ದಸಹಿ ರಥೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಾಕತ್ತಬ್ಬಂ ಅತ್ತನೋ ಏಕೇನೇವ ರಥೇನ ಕರಣತೋ ‘‘ದಸರಥೋ’’ತಿ। ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಾ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಓವಾದಸ್ಸ ಸುತತ್ತಾ ಏವಮಾಹ।

ಅಮಚ್ಚಾ ‘‘ಏವಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ದೇವಾ’’ತಿ ಮಕ್ಕಟಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ‘‘ಪಣ್ಡಿತೋ ಕುಮಾರೋ, ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತು’’ನ್ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ರಜ್ಜೇ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ‘‘ಆದಾಸಮುಖರಞ್ಞೋ ಆಣಾ’’ತಿ ನಗರೇ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸುಂ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ, ಪಣ್ಡಿತಭಾವೋಪಿಸ್ಸ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪಂ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ಗತೋ।

ಪಣ್ಡಿತಭಾವದೀಪನತ್ಥಂ ಪನಸ್ಸ ಇಮಾನಿ ಚುದ್ದಸ ವತ್ಥೂನಿ ಆಭತಾನಿ –

‘‘ಗೋಣೋ ಪುತ್ತೋ ಹಯೋ ಚೇವ, ನಳಕಾರೋ ಗಾಮಭೋಜಕೋ।

ಗಣಿಕಾ ತರುಣೀ ಸಪ್ಪೋ, ಮಿಗೋ ತಿತ್ತಿರದೇವತಾ।

ನಾಗೋ ತಪಸ್ಸಿನೋ ಚೇವ, ಅಥೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಾಣವೋ’’ತಿ॥

ತತ್ರಾಯಂ ಅನುಪುಬ್ಬೀಕಥಾ – ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ರಜ್ಜೇ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿತೇ ಏಕೋ ಜನಸನ್ಧರಞ್ಞೋ ಪಾದಮೂಲಿಕೋ ನಾಮೇನ ಗಾಮಣಿಚನ್ದೋ ನಾಮ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇದಂ ರಜ್ಜಂ ನಾಮ ಸಮಾನವಯೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸೋಭತಿ, ಅಹಞ್ಚ ಮಹಲ್ಲಕೋ, ದಹರಂ ಕುಮಾರಂ ಉಪಟ್ಠಾತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಜನಪದೇ ಕಸಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ, ಸೋ ನಗರತೋ ತಿಯೋಜನಮತ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ। ಕಸಿಕಮ್ಮತ್ಥಾಯ ಪನಸ್ಸ ಗೋಣಾಪಿ ನತ್ಥಿ, ಸೋ ದೇವೇ ವುಟ್ಠೇ ಏಕಂ ಸಹಾಯಕಂ ದ್ವೇ ಗೋಣೇ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬದಿವಸಂ ಕಸಿತ್ವಾ ತಿಣಂ ಖಾದಾಪೇತ್ವಾ ಗೋಣೇ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾದೇತುಂ ಗೇಹಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಭರಿಯಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಗೇಹಮಜ್ಝೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜತಿ। ಗೋಣಾಪಿ ಪರಿಚಯೇನ ಗೇಹಂ ಪವಿಸಿಂಸು, ತೇಸು ಪವಿಸನ್ತೇಸು ಸಾಮಿಕೋ ಥಾಲಕಂ ಉಕ್ಖಿಪಿ, ಭರಿಯಾ ಥಾಲಕಂ ಅಪನೇಸಿ। ಗಾಮಣಿಚನ್ದೋ ‘‘ಭತ್ತೇನ ಮಂ ನಿಮನ್ತೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಗೋಣೇ ಅನಿಯ್ಯಾದೇತ್ವಾವ ಗತೋ। ಚೋರಾ ರತ್ತಿಂ ವಜಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ತೇಯೇವ ಗೋಣೇ ಹರಿಂಸು। ಗೋಣಸಾಮಿಕೋ ಪಾತೋವ ವಜಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ತೇ ಗೋಣೇ ಅದಿಸ್ವಾ ಚೋರೇಹಿ ಹಟಭಾವಂ ಜಾನನ್ತೋಪಿ ‘‘ಗಾಮಣಿಚನ್ದಸ್ಸ ಗೀವಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಭೋ ಗೋಣೇ, ಮೇ ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ನನು ಗೋಣಾ ಗೇಹಂ ಪವಿಟ್ಠಾ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತೇ ಮಯ್ಹಂ ನಿಯ್ಯಾದಿತಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ನಿಯ್ಯಾದಿತಾ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ಅಯಂ ತೇ ರಾಜದೂತೋ, ಏಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ತೇಸು ಹಿ ಜನಪದೇಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸಕ್ಖರಂ ವಾ ಕಪಾಲಖಣ್ಡಂ ವಾ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ತೇ ರಾಜದೂತೋ, ಏಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಯೋ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಸ ರಾಜಾಣಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ‘‘ರಾಜದೂತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾವ ನಿಕ್ಖಮಿ।

ಸೋ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ರಾಜಕುಲಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಏಕಂ ಸಹಾಯಕಸ್ಸ ವಸನಗಾಮಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ಭೋ, ಅತಿಛಾತೋಮ್ಹಿ, ಯಾವ ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಆಹಾರಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛಾಮಿ, ತಾವ ಇಧೇವ ಹೋಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಹಾಯಗೇಹಂ ಪಾವಿಸಿ। ಸಹಾಯೋ ಪನಸ್ಸ ಗೇಹೇ ನತ್ಥಿ, ಸಹಾಯಿಕಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ಪಕ್ಕಾಹಾರೋ ನತ್ಥಿ, ಮುಹುತ್ತಂ ಅಧಿವಾಸೇಹಿ, ಇದಾನೇವ ಪಚಿತ್ವಾ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಸ್ಸೇಣಿಯಾ ವೇಗೇನ ತಣ್ಡುಲಕೋಟ್ಠಕಂ ಅಭಿರುಹನ್ತೀ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿ, ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ತಸ್ಸಾ ಸತ್ತಮಾಸಿಕೋ ಗಬ್ಭೋ ಪತಿತೋ। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ತಸ್ಸಾ ಸಾಮಿಕೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಮೇ ಭರಿಯಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಗಬ್ಭಂ ಪಾತೇಸಿ, ಅಯಂ ತೇ ರಾಜದೂತೋ, ಏಹೀ’’ತಿ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದ್ವೇ ಜನಾ ಗಾಮಣಿಂ ಮಜ್ಝೇ ಕತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ।

ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ಏಕೋ ಅಸ್ಸಗೋಪಕೋ ಅಸ್ಸಂ ನಿವತ್ತೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಸ್ಸೋಪಿ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕೇನ ಗಚ್ಛತಿ। ಅಸ್ಸಗೋಪಕೋ ಗಾಮಣಿಚನ್ದಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಾತುಲ ಗಾಮಣಿಚನ್ದ, ಏತಂ ತಾವ ಅಸ್ಸಂ ಕೇನಚಿದೇವ ಪಹರಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋ ಏಕಂ ಪಾಸಾಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಿಪಿ, ಪಾಸಾಣೋ ಅಸ್ಸಸ್ಸ ಪಾದೇ ಪಹರಿತ್ವಾ ಏರಣ್ಡದಣ್ಡಕಂ ವಿಯ ಭಿನ್ದಿ। ಅಥ ನಂ ಅಸ್ಸಗೋಪಕೋ ‘‘ತಯಾ ಮೇ ಅಸ್ಸಸ್ಸ ಪಾದೋ ಭಿನ್ನೋ, ಅಯಂ ತೇ ರಾಜದೂತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿ।

ಸೋ ತೀಹಿ ಜನೇಹಿ ನೀಯಮಾನೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮೇ ಮಂ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಹಂ ಗೋಣಮೂಲಮ್ಪಿ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಪಗೇವ ಗಬ್ಭಪಾತನದಣ್ಡಂ, ಅಸ್ಸಮೂಲಂ ಪನ ಕುತೋ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮತಂ ಮೇ ಸೇಯ್ಯೋ’’ತಿ। ಸೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಅಟವಿಯಂ ಮಗ್ಗಸಮೀಪೇಯೇವ ಏಕಂ ಏಕತೋ ಪಪಾತಂ ಪಬ್ಬತಂ ಅದ್ದಸ, ತಸ್ಸ ಛಾಯಾಯ ದ್ವೇ ಪಿತಾಪುತ್ತಾ ನಳಕಾರಾ ಏಕತೋ ಕಿಲಞ್ಜಂ ಚಿನನ್ತಿ। ಗಾಮಣಿಚನ್ದೋ ‘‘ಭೋ, ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕಾತುಕಾಮೋಮ್ಹಿ, ಥೋಕಂ ಇಧೇವ ಹೋಥ, ಯಾವ ಆಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಪಪಾತಪಸ್ಸೇ ಪತಮಾನೋ ಪಿತುನಳಕಾರಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಪತಿ, ನಳಕಾರೋ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣಿ। ಗಾಮಣಿ ಉಟ್ಠಾಯ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ನಳಕಾರಪುತ್ತೋ ‘‘ತ್ವಂ ಮೇ ಪಿತುಘಾತಕಚೋರೋ, ಅಯಂ ತೇ ರಾಜದೂತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಗುಮ್ಬತೋ ನಿಕ್ಖಮಿ , ‘‘ಕಿಂ ಏತ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ‘‘ಪಿತುಘಾತಕಚೋರೋ ಮೇ’’ತಿ ಆಹ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗಾಮಣಿಂ ಮಜ್ಝೇ ಕತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಜನಾ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಯಿಂಸು।

ಅಥಾಪರಸ್ಮಿಂ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ಏಕೋ ಗಾಮಭೋಜಕೋ ಗಾಮಣಿಚನ್ದಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಾತುಲ ಗಾಮಣಿಚನ್ದ, ಕಹಂ ಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ರಾಜಾನಂ ಪಸ್ಸಿತು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅದ್ಧಾ ತ್ವಂ ರಾಜಾನಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಸಿ, ಅಹಂ ರಞ್ಞೋ ಸಾಸನಂ ದಾತುಕಾಮೋ, ಹರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಆಮ, ಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಅಹಂ ಪಕತಿಯಾ ಅಭಿರೂಪೋ ಧನವಾ ಯಸಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅರೋಗೋ, ಇದಾನಿ ಪನಮ್ಹಿ ದುಗ್ಗತೋ ಚೇವ ಪಣ್ಡುರೋಗೀ ಚ, ತತ್ಥ ಕಿಂ ಕಾರಣನ್ತಿ ರಾಜಾನಂ ಪುಚ್ಛ, ರಾಜಾ ಕಿರ ಪಣ್ಡಿತೋ, ಸೋ ತೇ ಕಥೇಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಸಾಸನಂ ಪುನ ಮಯ್ಹಂ ಕಥೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ। ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ।

ಅಥ ನಂ ಪುರತೋ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ಏಕಾ ಗಣಿಕಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಾತುಲ ಗಾಮಣಿಚನ್ದ, ಕಹಂ ಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ರಾಜಾನಂ ಪಸ್ಸಿತು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ರಾಜಾ ಕಿರ ಪಣ್ಡಿತೋ, ಮಮ ಸಾಸನಂ ಹರಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಅಹಂ ಬಹುಂ ಭತಿಂ ಲಭಾಮಿ, ಇದಾನಿ ಪನ ತಮ್ಬುಲಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಲಭಾಮಿ, ಕೋಚಿ ಮೇ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಕಿಂ ಕಾರಣನ್ತಿ ರಾಜಾನಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಕಥೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ।

ಅಥ ನಂ ಪುರತೋ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ಏಕಾ ತರುಣಿತ್ಥೀ ದಿಸ್ವಾ ತಥೇವ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ನೇವ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ ವಸಿತುಂ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ನ ಕುಲಗೇಹೇ, ತತ್ಥ ಕಿಂ ಕಾರಣನ್ತಿ ರಾಜಾನಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಕಥೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ।

ಅಥ ನಂ ತತೋ ಪರಭಾಗೇ ಮಹಾಮಗ್ಗಸಮೀಪೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಮ್ಮಿಕೇ ವಸನ್ತೋ ಸಪ್ಪೋ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಗಾಮಣಿಚನ್ದ, ಕಹಂ ಯಾಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ರಾಜಾನಂ ಪಸ್ಸಿತು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ರಾಜಾ ಕಿರ ಪಣ್ಡಿತೋ, ಸಾಸನಂ ಮೇ ಹರಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಗೋಚರತ್ಥಾಯ ಗಮನಕಾಲೇ ಛಾತಜ್ಝತ್ತೋ ಮಿಲಾತಸರೀರೋ ವಮ್ಮಿಕತೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ ಸರೀರೇನ ಬಿಲಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸರೀರಂ ಕಡ್ಢೇನ್ತೋ ಕಿಚ್ಛೇನ ನಿಕ್ಖಮಾಮಿ, ಗೋಚರಂ ಚರಿತ್ವಾ ಆಗತೋ ಪನ ಸುಹಿತೋ ಥೂಲಸರೀರೋ ಹುತ್ವಾ ಪವಿಸನ್ತೋ ಬಿಲಪಸ್ಸಾನಿ ಅಫುಸನ್ತೋ ಸಹಸಾವ ಪವಿಸಾಮಿ, ತತ್ಥ ಕಿಂ ಕಾರಣನ್ತಿ ರಾಜಾನಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಕಥೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ।

ಅಥ ನಂ ಪುರತೋ ಏಕೋ ಮಿಗೋ ದಿಸ್ವಾ ತಥೇವ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಅಞ್ಞತ್ಥ ತಿಣಂ ಖಾದಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ತತ್ಥ ಕಿಂ ಕಾರಣನ್ತಿ ರಾಜಾನಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ।

ಅಥ ನಂ ತತೋ ಪರಭಾಗೇ ಏಕೋ ತಿತ್ತಿರೋ ದಿಸ್ವಾ ತಥೇವ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ವಮ್ಮಿಕಪಾದೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ವಸ್ಸನ್ತೋ ಮನಾಪಂ ಕರಿತ್ವಾ ವಸ್ಸಿತುಂ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಸೇಸಟ್ಠಾನೇಸು ನಿಸಿನ್ನೋ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ತತ್ಥ ಕಿಂ ಕಾರಣನ್ತಿ ರಾಜಾನಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ।

ಅಥ ನಂ ಪುರತೋ ಏಕಾ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಚನ್ದ, ಕಹಂ ಯಾಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ರಾಜಾ ಕಿರ ಪಣ್ಡಿತೋ, ಅಹಂ ಪುಬ್ಬೇ ಸಕ್ಕಾರಪ್ಪತ್ತೋ ಅಹೋಸಿಂ, ಇದಾನಿ ಪನ ಪಲ್ಲವಮುಟ್ಠಿಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಲಭಾಮಿ, ತತ್ಥ ಕಿಂ ಕಾರಣನ್ತಿ ರಾಜಾನಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ।

ತತೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಏಕೋ ನಾಗರಾಜಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಥೇವ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ರಾಜಾ ಕಿರ ಪಣ್ಡಿತೋ, ಪುಬ್ಬೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸರೇ ಉದಕಂ ಪಸನ್ನಂ ಮಣಿವಣ್ಣಂ, ಇದಾನಿ ಆವಿಲಂ ಪಣ್ಣಕಸೇವಾಲಪರಿಯೋನದ್ಧಂ, ತತ್ಥ ಕಿಂ ಕಾರಣನ್ತಿ ರಾಜಾನಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ।

ಅಥ ನಂ ಪುರತೋ ನಗರಸ್ಸ ಆಸನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಆರಾಮೇ ವಸನ್ತಾ ತಾಪಸಾ ದಿಸ್ವಾ ತಥೇವ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ರಾಜಾ ಕಿರ ಪಣ್ಡಿತೋ, ಪುಬ್ಬೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಆರಾಮೇ ಫಲಾಫಲಾನಿ ಮಧುರಾನಿ ಅಹೇಸುಂ, ಇದಾನಿ ನಿರೋಜಾನಿ ಕಸಟಾನಿ ಜಾತಾನಿ, ತತ್ಥ ಕಿಂ ಕಾರಣನ್ತಿ ರಾಜಾನಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು।

ತತೋ ನಂ ಪುರತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ನಗರದ್ವಾರಸಮೀಪೇ ಏಕಿಸ್ಸಂ ಸಾಲಾಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಾಣವಕಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಹಂ, ಭೋ ಚನ್ದ, ಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತೇನ ಹಿ ನೋ ಸಾಸನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛ, ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಹಿ ಪುಬ್ಬೇ ಗಹಿತಗಹಿತಟ್ಠಾನಂ ಪಾಕಟಂ ಅಹೋಸಿ, ಇದಾನಿ ಪನ ಛಿದ್ದಘಟೇ ಉದಕಂ ವಿಯ ನ ಸಣ್ಠಾತಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಅನ್ಧಕಾರೋ ವಿಯ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ಕಿಂ ಕಾರಣನ್ತಿ ರಾಜಾನಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು।

ಗಾಮಣಿಚನ್ದೋ ಇಮಾನಿ ದಸ ಸಾಸನಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ। ರಾಜಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ। ಗೋಣಸಾಮಿಕೋ ಗಾಮಣಿಚನ್ದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ। ರಾಜಾ ಗಾಮಣಿಚನ್ದಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಿತು ಉಪಟ್ಠಾಕೋ, ಅಮ್ಹೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪರಿಹರಿ, ಕಹಂ ನು ಖೋ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ವಸೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಭೋ ಗಾಮಣಿಚನ್ದ, ಕಹಂ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ವಸಸಿ, ಚಿರಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ಪಞ್ಞಾಯಸಿ, ಕೇನತ್ಥೇನ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಆಮ, ದೇವ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ದೇವಸ್ಸ ಸಗ್ಗಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಜನಪದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಸಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಜೀವಾಮಿ, ತತೋ ಮಂ ಅಯಂ ಪುರಿಸೋ ಗೋಣಅಡ್ಡಕಾರಣಾ ರಾಜದೂತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಕಡ್ಢೀ’’ತಿ। ‘‘ಅನಾಕಡ್ಢಿಯಮಾನೋ ನಾಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸಿ’’, ‘‘ಆಕಡ್ಢಿತಭಾವೋಯೇವ ಸೋಭನೋ, ಇದಾನಿ ತಂ ದಟ್ಠುಂ ಲಭಾಮಿ, ಕಹಂ ಸೋ ಪುರಿಸೋ’’ತಿ? ‘‘ಅಯಂ, ದೇವಾ’’ತಿ। ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ, ಭೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಚನ್ದಸ್ಸ ದೂತಂ ದಸ್ಸೇಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ದೇವಾ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ದೇವ ದ್ವೇ ಗೋಣೇ ನ ದೇತೀ’’ತಿ। ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ, ಚನ್ದಾ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ, ದೇವ, ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಸುಣಾಥಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಪವತ್ತಿಂ ಕಥೇಸಿ। ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ಗೋಣಸಾಮಿಕಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಿಂ, ಭೋ, ತವ ಗೇಹಂ ಪವಿಸನ್ತೇ ಗೋಣೇ ಅದ್ದಸಾ’’ತಿ। ‘‘ನಾದ್ದಸಂ, ದೇವಾ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ, ಭೋ, ಮಂ ‘ಆದಾಸಮುಖರಾಜಾ ನಾಮಾ’ತಿ ಕಥೇನ್ತಾನಂ ನ ಸುತಪುಬ್ಬಂ ತಯಾ, ವಿಸ್ಸತ್ಥೋ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ? ‘‘ಅದ್ದಸಂ, ದೇವಾ’’ತಿ। ‘‘ಭೋ ಚನ್ದ, ಗೋಣಾನಂ ಅನಿಯ್ಯಾದಿತತ್ತಾ ಗೋಣಾ ತವ ಗೀವಾ, ಅಯಂ ಪನ ಪುರಿಸೋ ದಿಸ್ವಾವ ‘ನ ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದಂ ಭಣಿ, ತಸ್ಮಾ ತ್ವಞ್ಞೇವ ಕಮ್ಮಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಸ್ಸ ಚ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಪಜಾಪತಿಯಾಯ ಚಸ್ಸ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಗೋಣಮೂಲಂ ಚತುವೀಸತಿ ಕಹಾಪಣೇ ದೇಹೀ’’ತಿ। ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಗೋಣಸಾಮಿಕಂ ಬಹಿ ಕರಿಂಸು। ಸೋ ‘‘ಅಕ್ಖೀಸು ಉಪ್ಪಾಟಿತೇಸು ಚತುವೀಸತಿಕಹಾಪಣೇಹಿ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಾಮಣಿಚನ್ದಸ್ಸ ಪಾದೇಸು ಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಿ ಚನ್ದ, ಗೋಣಮೂಲಕಹಾಪಣಾ ತುಯ್ಹೇವ ಹೋನ್ತು, ಇಮೇ ಚ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಕಹಾಪಣೇ ದತ್ವಾ ಪಲಾಯಿ।

ತತೋ ದುತಿಯೋ ಆಹ – ‘‘ಅಯಂ, ದೇವ, ಮಮ ಪಜಾಪತಿಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಗಬ್ಭಂ ಪಾತೇಸೀ’’ತಿ। ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಚನ್ದಾ’’ತಿ? ‘‘ಸುಣೋಹಿ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಚನ್ದೋ ಸಬ್ಬಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ। ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತ್ವಂ ಏತಸ್ಸ ಪಜಾಪತಿಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಗಬ್ಭಂ ಪಾತೇಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ನ ಪಾತೇಮಿ, ದೇವಾ’’ತಿ । ‘‘ಅಮ್ಭೋ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ ತ್ವಂ ಇಮಿನಾ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಪಾತಿತಭಾವಂ ಸಾಧೇತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ದೇವಾ’’ತಿ। ‘‘ಇದಾನಿ ಕಿಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ದೇವ, ಪುತ್ತಂ ಮೇ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಅಮ್ಭೋ ಚನ್ದ, ತ್ವಂ ಏತಸ್ಸ ಪಜಾಪತಿಂ ತವ ಗೇಹೇ ಕರಿತ್ವಾ ಯದಾ ಪುತ್ತವಿಜಾತಾ ಹೋತಿ, ತದಾ ನಂ ನೇತ್ವಾ ಏತಸ್ಸೇವ ದೇಹೀ’’ತಿ। ಸೋಪಿ ಗಾಮಣಿಚನ್ದಸ್ಸ ಪಾದೇಸು ಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಮಾ ಮೇ, ಸಾಮಿ, ಗೇಹಂ, ಭಿನ್ದೀ’’ತಿ ಕಹಾಪಣೇ ದತ್ವಾ ಪಲಾಯಿ।

ಅಥ ತತಿಯೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ಮೇ, ದೇವ, ಪಹರಿತ್ವಾ ಅಸ್ಸಸ್ಸ ಪಾದೋ ಭಿನ್ನೋ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಚನ್ದಾ’’ತಿ। ‘‘ಸುಣೋಹಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಚನ್ದೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಕಥೇಸಿ। ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ಅಸ್ಸಗೋಪಕಂ ಆಹ – ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ‘ಅಸ್ಸಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತೇಹೀ’ತಿ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ। ‘‘ನ ಕಥೇಮಿ, ದೇವಾ’’ತಿ। ಸೋ ಪುನವಾರೇ ಪುಚ್ಛಿತೋ ‘‘ಆಮ, ಕಥೇಮೀ’’ತಿ ಆಹ। ರಾಜಾ ಚನ್ದಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಭೋ ಚನ್ದ, ಅಯಂ ಕಥೇತ್ವಾವ ‘ನ ಕಥೇಮೀ’ತಿ ಮುಸಾವಾದಂ ವದತಿ, ತ್ವಂ ಏತಸ್ಸ ಜಿವ್ಹಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಸ್ಸಮೂಲಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ಅಸ್ಸಗೋಪಕೋ ಅಪರೇಪಿ ಕಹಾಪಣೇ ದತ್ವಾ ಪಲಾಯಿ।

ತತೋ ನಳಕಾರಪುತ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ, ದೇವ, ಪಿತುಘಾತಕಚೋರೋ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ, ಚನ್ದಾ’’ತಿ। ‘‘ಸುಣೋಹಿ, ದೇವಾ’’ತಿ ಚನ್ದೋ ತಮ್ಪಿ ಕಾರಣಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಕಥೇಸಿ। ಅಥ ರಾಜಾ ನಳಕಾರಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಕಿಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ದೇವ ಮೇ ಪಿತರಂ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ‘‘ಅಮ್ಭೋ ಚನ್ದ, ಇಮಸ್ಸ ಕಿರ ಪಿತರಂ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಮತಕಂ ಪನ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪುನ ಆನೇತುಂ, ತ್ವಂ ಇಮಸ್ಸ ಮಾತರಂ ಆನೇತ್ವಾ ತವ ಗೇಹೇ ಕತ್ವಾ ಏತಸ್ಸ ಪಿತಾ ಹೋಹೀ’’ತಿ। ನಳಕಾರಪುತ್ತೋ ‘‘ಮಾ ಮೇ, ಸಾಮಿ, ಮತಸ್ಸ ಪಿತು ಗೇಹಂ ಭಿನ್ದೀ’’ತಿ ಗಾಮಣಿಚನ್ದಸ್ಸ ಕಹಾಪಣೇ ದತ್ವಾ ಪಲಾಯಿ।

ಗಾಮಣಿಚನ್ದೋ ಅಡ್ಡೇ ಜಯಂ ಪತ್ವಾ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ರಾಜಾನಂ ಆಹ – ‘‘ಅತ್ಥಿ, ದೇವ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕೇಹಿಚಿ ಸಾಸನಂ ಪಹಿತಂ, ತಂ ವೋ ಕಥೇಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಕಥೇಹಿ, ಚನ್ದಾ’’ತಿ। ಚನ್ದೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಾಣವಕಾನಂ ಸಾಸನಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಲೋಮಕ್ಕಮೇನ ಏಕೇಕಂ ಕಥಂ ಕಥೇಸಿ। ರಾಜಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ।

ಕಥಂ? ಪಠಮಂ ತಾವ ಸಾಸನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ತೇಸಂ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ವೇಲಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ವಸ್ಸನಕುಕ್ಕುಟೋ ಅಹೋಸಿ, ತೇಸಂ ತೇನ ಸದ್ದೇನ ಉಟ್ಠಾಯ ಮನ್ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕರೋನ್ತಾನಞ್ಞೇವ ಅರುಣೋ ಉಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ತೇನ ತೇಸಂ ಗಹಿತಗಹಿತಂ ನ ನಸ್ಸತಿ। ಇದಾನಿ ಪನ ನೇಸಂ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಅವೇಲಾಯ ವಸ್ಸನಕಕುಕ್ಕುಟೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಅತಿರತ್ತಿಂ ವಾ ವಸ್ಸತಿ ಅತಿಪಭಾತೇ ವಾ, ಅತಿರತ್ತಿಂ ವಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಸದ್ದೇನ ಉಟ್ಠಾಯ ಮನ್ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿದ್ದಾಭಿಭೂತಾ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಅಕತ್ವಾವ ಪುನ ಸಯನ್ತಿ , ಅತಿಪಭಾತೇ ವಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಸದ್ದೇನ ಉಟ್ಠಾಯ ಸಜ್ಝಾಯಿತುಂ ನ ಲಭನ್ತಿ, ತೇನ ತೇಸಂ ಗಹಿತಗಹಿತಂ ನ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ ಆಹ।

ದುತಿಯಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ತೇ ಪುಬ್ಬೇ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮೇ ಯುತ್ತಪಯುತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ। ಇದಾನಿ ಪನ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅಕತ್ತಬ್ಬೇಸು ಯುತ್ತಪಯುತ್ತಾ ಆರಾಮೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಿ ಫಲಾಫಲಾನಿ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ದತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಟಿಪಿಣ್ಡಕೇನ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತಿ, ತೇನ ನೇಸಂ ಫಲಾಫಲಾನಿ ನ ಮಧುರಾನಿ ಜಾತಾನಿ। ಸಚೇ ಪನ ತೇ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ಪುನ ಸಮಣಧಮ್ಮೇ ಯುತ್ತಪಯುತ್ತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಪುನ ತೇಸಂ ಫಲಾಫಲಾನಿ ಮಧುರಾನಿ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ। ತೇ ತಾಪಸಾ ರಾಜಕುಲಾನಂ ಪಣ್ಡಿತಭಾವಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ತೇಸಂ ಕಾತುಂ ವದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ।

ತತಿಯಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ತೇ ನಾಗರಾಜಾನೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತೇನ ತಂ ಉದಕಂ ಆವಿಲಂ ಜಾತಂ। ಸಚೇ ತೇ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ಸಮಗ್ಗಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಪುನ ಪಸನ್ನಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ।

ಚತುತ್ಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸಾ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಪುಬ್ಬೇ ಅಟವಿಯಂ ಪಟಿಪನ್ನೇ ಮನುಸ್ಸೇ ರಕ್ಖತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಲಭತಿ। ಇದಾನಿ ಪನ ಆರಕ್ಖಂ ನ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ನ ಲಭತಿ। ಸಚೇ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ಆರಕ್ಖಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಪುನ ಲಾಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಸಾ ರಾಜೂನಂ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಟವಿಆರುಳ್ಹಮನುಸ್ಸಾನಂ ಆರಕ್ಖಂ ಕಾತುಂ ವದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ।

ಪಞ್ಚಮಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ವಮ್ಮಿಕಪಾದೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸೋ ತಿತ್ತಿರೋ ಮನಾಪಂ ವಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಮಹನ್ತೀ ನಿಧಿಕುಮ್ಭಿ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ತ್ವಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ।

ಛಟ್ಠಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಯಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಮೂಲೇ ಸೋ ಮಿಗೋ ತಿಣಾನಿ ಖಾದಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಉಪರಿ ಮಹನ್ತಂ ಭಮರಮಧು ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಮಧುಮಕ್ಖಿತೇಸು ತಿಣೇಸು ಪಲುದ್ಧೋ ಅಞ್ಞಾನಿ ಖಾದಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತ್ವಂ ತಂ ಮಧುಪಟಲಂ ಹರಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಮಧುಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಹಿಣ, ಸೇಸಂ ಅತ್ತನಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಾ’’ತಿ ಆಹ।

ಸತ್ತಮಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ವಮ್ಮಿಕೇ ಸೋ ಸಪ್ಪೋ ವಸತಿ, ತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಮಹನ್ತೀ ನಿಧಿಕುಮ್ಭಿ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ತಂ ರಕ್ಖಮಾನೋ ವಸನ್ತೋ ನಿಕ್ಖಮನಕಾಲೇ ಧನಲೋಭೇನ ಸರೀರಂ ಸಿಥಿಲಂ ಕತ್ವಾ ಲಗ್ಗನ್ತೋ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಗೋಚರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಧನಸಿನೇಹೇನ ಅಲಗ್ಗನ್ತೋ ವೇಗೇನ ಸಹಸಾ ಪವಿಸತಿ। ತಂ ನಿಧಿಕುಮ್ಭಿಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ತ್ವಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ।

ಅಟ್ಠಮಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ತಸ್ಸಾ ತರುಣಿತ್ಥಿಯಾ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಚ ಮಾತಾಪಿತೂನಞ್ಚ ವಸನಗಾಮಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ ಜಾರೋ ಅತ್ಥಿ। ಸಾ ತಂ ಸರಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಿನೇಹೇನ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಗೇಹೇ ವಸಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ‘ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಜಾರಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಕತಿಪಾಹಂ ವಸಿತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಗೇಹಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತತ್ಥ ಕತಿಪಾಹಂ ವಸಿತ್ವಾ ಪುನ ಜಾರಂ ಸರಿತ್ವಾ ‘ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಪುನ ಜಾರಸ್ಸೇವ ಗೇಹಂ ಗಚ್ಛತಿ। ತಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ರಾಜೂನಂ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘ಸಾಮಿಕಸ್ಸೇವ ಕಿರ ಗೇಹೇ ವಸತು। ಸಚೇ ತಂ ರಾಜಾ ಗಣ್ಹಾಪೇತಿ, ಜೀವಿತಂ ತೇ ನತ್ಥಿ, ಅಪ್ಪಮಾದಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’ತಿ ತಸ್ಸಾ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ।

ನವಮಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸಾ ಗಣಿಕಾ ಪುಬ್ಬೇ ಏಕಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಭತಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ಅಜೀರಾಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತೇನಸ್ಸಾ ಪುಬ್ಬೇ ಬಹುಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ। ಇದಾನಿ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಗಹಿತಂ ಅಜೀರಾಪೇತ್ವಾವ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಪುರಿಮಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ಅಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ಕರೋತಿ, ತೇನಸ್ಸಾ ಭತಿ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ಕೇಚಿ ನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿ। ಸಚೇ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮೇ ಠಸ್ಸತಿ, ಪುಬ್ಬಸದಿಸಾವ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮೇ ಠಾತುಮಸ್ಸಾ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ।

ದಸಮಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸೋ ಗಾಮಭೋಜಕೋ ಪುಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಅಡ್ಡಂ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿ, ತೇನ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪಿಯೋ ಅಹೋಸಿ ಮನಾಪೋ, ಸಮ್ಪಿಯಾಯಮಾನಾ ಚಸ್ಸ ಮನುಸ್ಸಾ ಬಹುಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಆಹರಿಂಸು, ತೇನ ಅಭಿರೂಪೋ ಧನವಾ ಯಸಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ। ಇದಾನಿ ಪನ ಲಞ್ಜವಿತ್ತಕೋ ಹುತ್ವಾ ಅಧಮ್ಮೇನ ಅಡ್ಡಂ ವಿನಿಚ್ಛಿನತಿ, ತೇನ ದುಗ್ಗತೋ ಕಪಣೋ ಹುತ್ವಾ ಪಣ್ಡುರೋಗೇನ ಅಭಿಭೂತೋ। ಸಚೇ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ಧಮ್ಮೇನ ಅಡ್ಡಂ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿಸ್ಸತಿ, ಪುನ ಪುಬ್ಬಸದಿಸೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಸೋ ರಞ್ಞೋ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಧಮ್ಮೇನ ಅಡ್ಡಂ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತುಮಸ್ಸ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ।

ಇತಿ ಸೋ ಗಾಮಣಿಚನ್ದೋ ಇಮಾನಿ ಏತ್ತಕಾನಿ ಸಾಸನಾನಿ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ, ರಾಜಾ ಅತ್ತನೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ತಾನಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧೋ ವಿಯ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ ಗಾಮಣಿಚನ್ದಸ್ಸ ಬಹುಂ ಧನಂ ದತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಸನಗಾಮಂ ಬ್ರಹ್ಮದೇಯ್ಯಂ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ದತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ। ಸೋ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ದಿನ್ನಸಾಸನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಾಣವಕಾನಞ್ಚ ತಾಪಸಾನಞ್ಚ ನಾಗರಾಜಸ್ಸ ಚ ರುಕ್ಖದೇವತಾಯ ಚ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ತಿತ್ತಿರಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನತೋ ನಿಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಿಗಸ್ಸ ತಿಣಖಾದನಟ್ಠಾನೇ ರುಕ್ಖತೋ ಭಮರಮಧುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಮಧುಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಸಪ್ಪಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ವಮ್ಮಿಕಂ ಖಣಿತ್ವಾ ನಿಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತರುಣಿತ್ಥಿಯಾ ಚ ಗಣಿಕಾಯ ಚ ಗಾಮಭೋಜಕಸ್ಸ ಚ ರಞ್ಞೋ ಕಥಿತನಿಯಾಮೇನೇವ ಸಾಸನಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಯಸೇನ ಅತ್ತನೋ ಗಾಮಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ। ಆದಾಸಮುಖರಾಜಾಪಿ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಜೀವಿತಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಗ್ಗಪುರಂ ಪೂರೇನ್ತೋ ಗತೋ।

ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಇದಾನೇವ ಮಹಾಪಞ್ಞೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಮಹಾಪಞ್ಞೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮಿಅನಾಗಾಮಿಅರಹನ್ತೋ ಅಹೇಸುಂ। ‘‘ತದಾ ಗಾಮಣಿಚನ್ದೋ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಆದಾಸಮುಖರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಗಾಮಣಿಚನ್ದಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸತ್ತಮಾ।

[೨೫೮] ೮. ಮನ್ಧಾತುಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯಾವತಾ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಸೋ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಮಾನೋ ಏಕಂ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಂ ಇತ್ಥಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿ। ಅಥ ನಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಂ ಆನೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖು ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ’’ತಿ ಸತ್ಥು ದಸ್ಸೇಸುಂ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕದಾ ತ್ವಂ , ಭಿಕ್ಖು, ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸಮಾನೋ ತಣ್ಹಂ ಪೂರೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ, ಕಾಮತಣ್ಹಾ ಹಿ ನಾಮೇಸಾ ಸಮುದ್ದೋ ವಿಯ ದುಪ್ಪೂರಾ, ಪೋರಾಣಕರಾಜಾನೋ ದ್ವಿಸಹಸ್ಸಪರಿತ್ತದೀಪಪರಿವಾರೇಸು ಚತೂಸು ಮಹಾದೀಪೇಸು ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಪರಿಹಾರೇನೇವ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕದೇವಲೋಕೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತಾವತಿಂಸದೇವಲೋಕೇ ಛತ್ತಿಂಸಾಯ ಸಕ್ಕಾನಞ್ಚ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ದೇವರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತ್ವಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಕಾಮತಣ್ಹಂ ಪೂರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾವ ಕಾಲಮಕಂಸು, ತ್ವಂ ಪನೇತಂ ತಣ್ಹಂ ಕದಾ ಪೂರೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಪಠಮಕಪ್ಪಿಕೇಸು ಮಹಾಸಮ್ಮತೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ। ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ರೋಜೋ ನಾಮ, ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ವರರೋಜೋ ನಾಮ, ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಕಲ್ಯಾಣೋ ನಾಮ, ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ವರಕಲ್ಯಾಣೋ ನಾಮ, ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಉಪೋಸಥೋ ನಾಮ, ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಮನ್ಧಾತು ನಾಮ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ಸತ್ತಹಿ ರತನೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಚ ಇದ್ಧೀಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ। ತಸ್ಸ ವಾಮಹತ್ಥಂ ಸಮಞ್ಜಿತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥೇನ ಅಪ್ಫೋಟಿತಕಾಲೇ ಆಕಾಸಾ ದಿಬ್ಬಮೇಘೋ ವಿಯ ಜಾಣುಪ್ಪಮಾಣಂ ಸತ್ತರತನವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸತಿ, ಏವರೂಪೋ ಅಚ್ಛರಿಯಮನುಸ್ಸೋ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ಚತುರಾಸೀತಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಕುಮಾರಕೀಳಂ ಕೀಳಿ। ಚತುರಾಸೀತಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಓಪರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ, ಚತುರಾಸೀತಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ, ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ಅಹೋಸಿ।

ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಕಾಮತಣ್ಹಂ ಪೂರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ। ಅಥಾಮಚ್ಚಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ದೇವ, ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು। ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಪುಞ್ಞಬಲೇ ಓಲೋಕಿಯಮಾನೇ ಇದಂ ರಜ್ಜಂ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಕತರಂ ನು ಖೋ ಠಾನಂ ರಮಣೀಯ’’ನ್ತಿ? ‘‘ದೇವಲೋಕೋ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ। ಸೋ ಚಕ್ಕರತನಂ ಅಬ್ಭುಕ್ಕಿರಿತ್ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಸಾಯ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕದೇವಲೋಕಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಅಥಸ್ಸ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ದಿಬ್ಬಮಾಲಾಗನ್ಧಹತ್ಥಾ ದೇವಗಣಪರಿವುತಾ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಆದಾಯ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕದೇವಲೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದೇವರಜ್ಜಂ ಅದಂಸು। ತಸ್ಸ ಸಕಪರಿಸಾಯ ಪರಿವಾರಿತಸ್ಸೇವ ತಸ್ಮಿಂ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತಸ್ಸ ದೀಘೋ ಅದ್ಧಾ ವೀತಿವತ್ತೋ।

ಸೋ ತತ್ಥಾಪಿ ತಣ್ಹಂ ಪೂರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ, ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ದೇವ, ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು। ‘‘ಇಮಮ್ಹಾ ದೇವಲೋಕಾ ಕತರಂ ಠಾನಂ ರಮಣೀಯ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಮಯಂ, ದೇವ, ಪರೇಸಂ ಉಪಟ್ಠಾಕಪರಿಸಾ, ತಾವತಿಂಸದೇವಲೋಕೋ ರಮಣೀಯೋ’’ತಿ। ಮನ್ಧಾತಾ ಚಕ್ಕರತನಂ ಅಬ್ಭುಕ್ಕಿರಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಸಾಯ ಪರಿವುತೋ ತಾವತಿಂಸಾಭಿಮುಖೋ ಪಾಯಾಸಿ। ಅಥಸ್ಸ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ದಿಬ್ಬಮಾಲಾಗನ್ಧಹತ್ಥೋ ದೇವಗಣಪರಿವುತೋ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ಏಹಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಆಹ। ರಞ್ಞೋ ದೇವಗಣಪರಿವುತಸ್ಸ ಗಮನಕಾಲೇ ಪರಿಣಾಯಕರತನಂ ಚಕ್ಕರತನಂ ಆದಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಸಾಯ ಮನುಸ್ಸಪಥಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಗರಮೇವ ಪಾವಿಸಿ। ಸಕ್ಕೋ ಮನ್ಧಾತುಂ ತಾವತಿಂಸಭವನಂ ನೇತ್ವಾ ದೇವತಾ ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ದೇವರಜ್ಜಂ ಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದ್ವೇ ರಾಜಾನೋ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸುಂ। ಏವಂ ಕಾಲೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಸಕ್ಕೋ ಸಟ್ಠಿ ಚ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ತಿಸ್ಸೋ ಚ ವಸ್ಸಕೋಟಿಯೋ ಆಯುಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಚವಿ, ಅಞ್ಞೋ ಸಕ್ಕೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ಸೋಪಿ ದೇವರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಆಯುಕ್ಖಯೇನ ಚವಿ। ಏತೇನೂಪಾಯೇನ ಛತ್ತಿಂಸ ಸಕ್ಕಾ ಚವಿಂಸು, ಮನ್ಧಾತಾ ಪನ ಮನುಸ್ಸಪರಿಹಾರೇನ ದೇವರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿಯೇವ।

ತಸ್ಸ ಏವಂ ಕಾಲೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಕಾಮತಣ್ಹಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಸೋ ‘‘ಕಿಂ ಮೇ ಉಪಡ್ಢರಜ್ಜೇನ, ಸಕ್ಕಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ಏಕರಜ್ಜಮೇವ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ। ಸಕ್ಕಂ ಮಾರೇತುಂ ನಾಮ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಣ್ಹಾ ನಾಮೇಸಾ ವಿಪತ್ತಿಮೂಲಾ, ತೇನಸ್ಸ ಆಯುಸಙ್ಖಾರೋ ಪರಿಹಾಯಿ, ಜರಾ ಸರೀರಂ ಪಹರಿ। ಮನುಸ್ಸಸರೀರಞ್ಚ ನಾಮ ದೇವಲೋಕೇ ನ ಭಿಜ್ಜತಿ, ಅಥ ಸೋ ದೇವಲೋಕಾ ಭಸ್ಸಿತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ಓತರಿ। ಉಯ್ಯಾನಪಾಲೋ ತಸ್ಸ ಆಗತಭಾವಂ ರಾಜಕುಲೇ ನಿವೇದೇಸಿ। ರಾಜಕುಲಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇಯೇವ ಸಯನಂ ಪಞ್ಞಪೇಸಿ। ರಾಜಾ ಅನುಟ್ಠಾನಸೇಯ್ಯಾಯ ನಿಪಜ್ಜಿ। ಅಮಚ್ಚಾ ‘‘ದೇವ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪರತೋ ಕಿನ್ತಿ ಕಥೇಮಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು। ‘‘ಮಮ ಪರತೋ ತುಮ್ಹೇ ಇಮಂ ಸಾಸನಂ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಕಥೇಯ್ಯಾಥ – ‘ಮನ್ಧಾತುಮಹಾರಾಜಾ ದ್ವಿಸಹಸ್ಸಪರಿತ್ತದೀಪಪರಿವಾರೇಸು ಚತೂಸು ಮಹಾದೀಪೇಸು ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ದೀಘರತ್ತಂ ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕೇಸು ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಛತ್ತಿಂಸಾಯ ಸಕ್ಕಾನಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣೇನ ದೇವಲೋಕೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತಣ್ಹಂ ಅಪೂರೇತ್ವಾ ಕಾಲಮಕಾಸೀ’’’ತಿ। ಸೋ ಏವಂ ವತ್ವಾ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೨೨.

‘‘ಯಾವತಾ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ, ಪರಿಹರನ್ತಿ ದಿಸಾ ಭನ್ತಿ ವಿರೋಚನಾ।

ಸಬ್ಬೇವ ದಾಸಾ ಮನ್ಧಾತು, ಯೇ ಪಾಣಾ ಪಥವಿಸ್ಸಿತಾ॥

೨೩.

‘‘ನ ಕಹಾಪಣವಸ್ಸೇನ, ತಿತ್ತಿ ಕಾಮೇಸು ವಿಜ್ಜತಿ।

ಅಪ್ಪಸ್ಸಾದಾ ದುಖಾ ಕಾಮಾ, ಇತಿ ವಿಞ್ಞಾಯ ಪಣ್ಡಿತೋ॥

೨೪.

‘‘ಅಪಿ ದಿಬ್ಬೇಸು ಕಾಮೇಸು, ರತಿಂ ಸೋ ನಾಧಿಗಚ್ಛತಿ।

ತಣ್ಹಕ್ಖಯರತೋ ಹೋತಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸಾವಕೋ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಯಾವತಾತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದವಚನಂ। ಪರಿಹರನ್ತೀತಿ ಯತ್ತಕೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಸಿನೇರುಂ ಪರಿಹರನ್ತಿ। ದಿಸಾ ಭನ್ತೀತಿ ದಸಸು ದಿಸಾಸು ಭಾಸನ್ತಿ ಪಭಾಸನ್ತಿ। ವಿರೋಚನಾತಿ ಆಲೋಕಕರಣತಾಯ ವಿರೋಚನಸಭಾವಾ। ಸಬ್ಬೇವ ದಾಸಾ ಮನ್ಧಾತು, ಯೇ ಪಾಣಾ ಪಥವಿಸ್ಸಿತಾತಿ ಏತ್ತಕೇ ಪದೇಸೇ ಯೇ ಪಥವಿನಿಸ್ಸಿತಾ ಪಾಣಾ ಜನಪದವಾಸಿನೋ ಮನುಸ್ಸಾ, ಸಬ್ಬೇವ ತೇ ‘‘ದಾಸಾ ಮಯಂ ರಞ್ಞೋ ಮನ್ಧಾತುಸ್ಸ, ಅಯ್ಯಕೋ ನೋ ರಾಜಾ ಮನ್ಧಾತಾ’’ತಿ ಏವಂ ಉಪಗತತ್ತಾ ಭುಜಿಸ್ಸಾಪಿ ಸಮಾನಾ ದಾಸಾಯೇವ।

ನ ಕಹಾಪಣವಸ್ಸೇನಾತಿ ತೇಸಂ ದಾಸಭೂತಾನಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅನುಗ್ಗಹಾಯ ಯಂ ಮನ್ಧಾತಾ ಅಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ ಸತ್ತರತನವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸಾಪೇತಿ, ತಂ ಇಧ ‘‘ಕಹಾಪಣವಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಿತ್ತಿ ಕಾಮೇಸೂತಿ ತೇನಾಪಿ ಕಹಾಪಣವಸ್ಸೇನ ವತ್ಥುಕಾಮಕಿಲೇಸಕಾಮೇಸು ತಿತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಏವಂ ದುಪ್ಪೂರಾ ಏಸಾ ತಣ್ಹಾ। ಅಪ್ಪಸ್ಸಾದಾ ದುಖಾ ಕಾಮಾತಿ ಸುಪಿನಕೂಪಮತ್ತಾ ಕಾಮಾ ನಾಮ ಅಪ್ಪಸ್ಸಾದಾ ಪರಿತ್ತಸುಖಾ, ದುಕ್ಖಮೇವ ಪನೇತ್ಥ ಬಹುತರಂ। ತಂ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸುತ್ತಪರಿಯಾಯೇನ ದೀಪೇತಬ್ಬಂ। ಇತಿ ವಿಞ್ಞಾಯಾತಿ ಏವಂ ಜಾನಿತ್ವಾ।

ದಿಬ್ಬೇಸೂತಿ ದೇವತಾನಂ ಪರಿಭೋಗೇಸು ರೂಪಾದೀಸು। ರತಿಂ ಸೋತಿ ಸೋ ವಿಪಸ್ಸಕೋ ಭಿಕ್ಖು ದಿಬ್ಬೇಹಿ ಕಾಮೇಹಿ ನಿಮನ್ತಿಯಮಾನೋಪಿ ತೇಸು ರತಿಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛತಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಮಿದ್ಧಿ ವಿಯ। ತಣ್ಹಕ್ಖಯರತೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನರತೋ। ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಹಿ ಆಗಮ್ಮ ತಣ್ಹಾ ಖೀಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ‘‘ತಣ್ಹಕ್ಖಯೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತತ್ಥ ರತೋ ಹೋತಿ ಅಭಿರತೋ। ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸಾವಕೋತಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸವನನ್ತೇ ಜಾತೋ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಯೋಗಾವಚರಪುಗ್ಗಲೋ।

ಏವಂ ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಅಞ್ಞೇ ಪನ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸು। ‘‘ತದಾ ಮನ್ಧಾತುರಾಜಾ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಮನ್ಧಾತುಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಅಟ್ಠಮಾ।

[೨೫೯] ೯. ತಿರೀಟವಚ್ಛಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನಯಿಮಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಮಾತುಗಾಮಾನಂ ಹತ್ಥತೋ ಪಞ್ಚಸತಾನಿ, ರಞ್ಞೋ ಹತ್ಥತೋ ಪಞ್ಚಸತಾನೀತಿ ದುಸ್ಸಸಹಸ್ಸಪಟಿಲಾಭವತ್ಥುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ವತ್ಥು ಹೇಟ್ಠಾ ದುಕನಿಪಾತೇ ಗುಣಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨.ಗುಣಜಾತಕವಣ್ಣನಾ) ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ತಿರೀಟವಚ್ಛಕುಮಾರೋತಿ ಕತನಾಮೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸನ್ತೋ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಕಾಲಕಿರಿಯಾಯ ಸಂವಿಗ್ಗಹದಯೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಾಯತನೇ ವನಮೂಲಫಲಾಹಾರೋ ಹುತ್ವಾ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ। ತಸ್ಮಿಂ ತತ್ಥ ವಸನ್ತೇ ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಪಚ್ಚನ್ತೋ ಕುಪಿ, ಸೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಯುದ್ಧೇ ಪರಾಜಿತೋ ಮರಣಭಯಭೀತೋ ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧಗತೋ ಏಕೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಚರನ್ತೋ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯೇ ತಿರೀಟವಚ್ಛಸ್ಸ ಫಲಾಫಲತ್ಥಾಯ ಗತಕಾಲೇ ತಸ್ಸ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಪಾವಿಸಿ। ಸೋ ‘‘ತಾಪಸಾನಂ ವಸನಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಹತ್ಥಿತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ವಾತಾತಪೇನ ಕಿಲನ್ತೋ ಪಿಪಾಸಿತೋ ಪಾನೀಯಘಟಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಕತ್ಥಚಿ ಅದಿಸ್ವಾ ಚಙ್ಕಮನಕೋಟಿಯಂ ಉದಪಾನಂ ಅದ್ದಸ। ಉದಕಉಸ್ಸಿಞ್ಚನತ್ಥಾಯ ಪನ ರಜ್ಜುಘಟಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಪಿಪಾಸಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಬದ್ಧಯೋತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಂ ಉದಪಾನತಟೇ ಠಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಾದೇ ಯೋತ್ತಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಯೋತ್ತೇನ ಉದಪಾನಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಯೋತ್ತೇ ಅಪಾಪುಣನ್ತೇ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಸಾಟಕಂ ಯೋತ್ತಕೋಟಿಯಾ ಸಙ್ಘಾಟೇತ್ವಾ ಪುನ ಓತರಿ, ತಥಾಪಿ ನಪ್ಪಹೋಸಿಯೇವ। ಸೋ ಅಗ್ಗಪಾದೇಹಿ ಉದಕಂ ಫುಸಿತ್ವಾ ಅತಿಪಿಪಾಸಿತೋ ‘‘ಪಿಪಾಸಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಮರಣಮ್ಪಿ ಸುಮರಣ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಉದಪಾನೇ ಪತಿತ್ವಾ ಯಾವದತ್ಥಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚುತ್ತರಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ತತ್ಥೇವ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಹತ್ಥೀಪಿ ಸುಸಿಕ್ಖಿತತ್ತಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತತ್ಥೇವ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಫಲಾಫಲಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ರಾಜಾ ಆಗತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ವಮ್ಮಿತಹತ್ಥೀಯೇವ ಪನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಸೋ ಹತ್ಥಿಸಮೀಪಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ। ಹತ್ಥೀಪಿ ತಸ್ಸ ಉಪಸಙ್ಕಮನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಉದಪಾನತಟಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಉತ್ತಾರೇತ್ವಾ ಕಾಯಮಸ್ಸ ಸಮ್ಬಾಹಿತ್ವಾ ತೇಲೇನ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಫಲಾಫಲಾನಿ ಖಾದಾಪೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಸನ್ನಾಹಂ ಮೋಚೇಸಿ। ರಾಜಾ ದ್ವೀಹತೀಹಂ ವಿಸ್ಸಮಿತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಮನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ರಾಜಬಲಕಾಯೋ ನಗರಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಖನ್ಧಾವಾರಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಿತೋ। ರಾಜಾನಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪರಿವಾರೇಸಿ, ರಾಜಾ ನಗರಂ ಪಾವಿಸಿ।

ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಅಡ್ಢಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ವಸಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಭಿಕ್ಖಂ ಚರಮಾನೋ ರಾಜದ್ವಾರಂ ಗತೋ। ರಾಜಾ ಮಹಾವಾತಪಾನಂ ಉಗ್ಘಾಟೇತ್ವಾ ರಾಜಙ್ಗಣಂ ಓಲೋಕಯಮಾನೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಾಸಾದಾ ಓರುಯ್ಹ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಮಹಾತಲಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಸಮುಸ್ಸಿತಸೇತಚ್ಛತ್ತೇ ರಾಜಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಯಾದಿತಂ ಆಹಾರಂ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ನೇತ್ವಾ ತತ್ಥಸ್ಸ ಚಙ್ಕಮನಾದಿಪರಿವಾರಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಪಬ್ಬಜಿತಪರಿಕ್ಖಾರೇ ದತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ರಾಜನಿವೇಸನೇಯೇವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ, ಮಹಾಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನೋ ಅಹೋಸಿ।

ತಂ ಅಸಹಮಾನಾ ಅಮಚ್ಚಾ ‘‘ಏವರೂಪಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಏಕೋಪಿ ಯೋಧೋ ಲಭಮಾನೋ ಕಿಂ ನಾಮ ನ ಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಉಪರಾಜಾನಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ದೇವ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಾಜಾ ಏಕಂ ತಾಪಸಂ ಅತಿವಿಯ ಮಮಾಯತಿ, ಕಿಂ ನಾಮ ತೇನ ತಸ್ಮಿಂ ದಿಟ್ಠಂ, ತುಮ್ಹೇಪಿ ತಾವ ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೫.

‘‘ನಯಿಮಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಾಮಯಮತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚಿ, ನ ಬನ್ಧವೋ ನೋ ಪನ ತೇ ಸಹಾಯೋ।

ಅಥ ಕೇನ ವಣ್ಣೇನ ತಿರೀಟವಚ್ಛೋ, ತೇದಣ್ಡಿಕೋ ಭುಞ್ಜತಿ ಅಗ್ಗಪಿಣ್ಡ’’ನ್ತಿ॥

ತತ್ಥ ನಯಿಮಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಾಮಯಮತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಇಮಸ್ಸ ತಾಪಸಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಾಮಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಮ್ಮಂ ನತ್ಥಿ। ನ ಬನ್ಧವೋ ತಿಪುತ್ತಬನ್ಧವಸಿಪ್ಪಬನ್ಧವಗೋತ್ತಬನ್ಧವಞಾತಿಬನ್ಧವೇಸು ಅಞ್ಞತರೋಪಿ ನ ಹೋತಿ । ನೋ ಪನ ತೇ ಸಹಾಯೋತಿ ಸಹಪಂಸುಕೀಳಿಕೋ ಸಹಾಯಕೋಪಿ ತೇ ನ ಹೋತಿ। ಕೇನ ವಣ್ಣೇನಾತಿ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ। ತಿರೀಟವಚ್ಛೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ। ತೇದಣ್ಡಿಕೋತಿ ಕುಣ್ಡಿಕಠಪನತ್ಥಾಯ ತಿದಣ್ಡಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚರನ್ತೋ। ಅಗ್ಗಪಿಣ್ಡನ್ತಿ ರಸಸಮ್ಪನ್ನಂ ರಾಜಾರಹಂ ಅಗ್ಗಭೋಜನಂ।

ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ಪುತ್ತಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಮಮ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಯುದ್ಧಪರಾಜಿತಸ್ಸ ದ್ವೀಹತೀಹಂ ಅನಾಗತಭಾವಂ ಸರಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಸರಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತದಾ ಮಯಾ ಇಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಿತಂ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ತಾತ , ಮಯ್ಹಂ ಜೀವಿತದಾಯಕೇ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತೇ ರಜ್ಜಂ ದದನ್ತೋಪಿ ಅಹಂ ನೇವ ಏತೇನ ಕತಗುಣಾನುರೂಪಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕೋಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇತರಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೨೬.

‘‘ಆಪಾಸು ಮೇ ಯುದ್ಧಪರಾಜಿತಸ್ಸ, ಏಕಸ್ಸ ಕತ್ವಾ ವಿವನಸ್ಮಿ ಘೋರೇ।

ಪಸಾರಯೀ ಕಿಚ್ಛಗತಸ್ಸ ಪಾಣಿಂ, ತೇನೂದತಾರಿಂ ದುಖಸಮ್ಪರೇತೋ॥

೨೭.

‘‘ಏತಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚೇನ ಇಧಾನುಪತ್ತೋ, ವೇಸಾಯಿನೋ ವಿಸಯಾ ಜೀವಲೋಕೇ।

ಲಾಭಾರಹೋ ತಾತ ತಿರೀಟವಚ್ಛೋ, ದೇಥಸ್ಸ ಭೋಗಂ ಯಜಥಞ್ಚ ಯಞ್ಞ’’ನ್ತಿ॥

ತತ್ಥ ಆಪಾಸೂತಿ ಆಪದಾಸು। ಏಕಸ್ಸಾತಿ ಅದುತಿಯಸ್ಸ। ಕತ್ವಾತಿ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಕರಿತ್ವಾ ಪೇಮಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ। ವಿವನಸ್ಮಿನ್ತಿ ಪಾನೀಯರಹಿತೇ ಅರಞ್ಞೇ। ಘೋರೇತಿ ದಾರುಣೇ। ಪಸಾರಯೀ ಕಿಚ್ಛಗತಸ್ಸ ಪಾಣಿನ್ತಿ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಕೂಪಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ದುಕ್ಖಗತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ ಉತ್ತಾರಣತ್ಥಾಯ ವೀರಿಯಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇಸಿ। ತೇನೂದತಾರಿಂ ದುಖಸಮ್ಪರೇತೋತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನಮ್ಹಿ ದುಕ್ಖಪರಿವಾರಿತೋಪಿ ತಮ್ಹಾ ಕೂಪಾ ಉತ್ತಿಣ್ಣೋ।

ಏತಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚೇನ ಇಧಾನುಪತ್ತೋತಿ ಅಹಂ ಏತಸ್ಸ ತಾಪಸಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚೇನ, ಏತೇನ ಕತಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ ಇಧಾನುಪ್ಪತ್ತೋ । ವೇಸಾಯಿನೋ ವಿಸಯಾತಿ ವೇಸಾಯೀ ವುಚ್ಚತಿ ಯಮೋ, ತಸ್ಸ ವಿಸಯಾ। ಜೀವಲೋಕೇತಿ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ। ಅಹಞ್ಹಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಜೀವಲೋಕೇ ಠಿತೋ ಯಮವಿಸಯಂ ಮಚ್ಚುವಿಸಯಂ ಪರಲೋಕಂ ಗತೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿಂ, ಸೋಮ್ಹಿ ಏತಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ತತೋ ಪುನ ಇಧಾಗತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಲಾಭಾರಹೋತಿ ಲಾಭಂ ಅರಹೋ ಚತುಪಚ್ಚಯಲಾಭಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ। ದೇಥಸ್ಸ ಭೋಗನ್ತಿ ಏತೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ ಚತುಪಚ್ಚಯಸಮಣಪರಿಕ್ಖಾರಸಙ್ಖಾತಂ ಭೋಗಂ ಏತಸ್ಸ ದೇಥ। ಯಜಥಞ್ಚ ಯಞ್ಞನ್ತಿ ತ್ವಞ್ಚ ಅಮಚ್ಚಾ ಚ ನಾಗರಾ ಚಾತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತುಮ್ಹೇ ಏತಸ್ಸ ಭೋಗಞ್ಚ ದೇಥ, ಯಞ್ಞಞ್ಚ ಯಜಥ। ತಸ್ಸ ಹಿ ದೀಯಮಾನೋ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ತೇನ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಭೋಗೋ ಹೋತಿ, ಇತರೇಸಂ ದಾನಯಞ್ಞತ್ತಾ ಯಞ್ಞೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ದೇಥಸ್ಸ ಭೋಗಂ ಯಜಥಞ್ಚ ಯಞ್ಞ’’ನ್ತಿ।

ಏವಂ ರಞ್ಞಾ ಗಗನತಲೇ ಪುಣ್ಣಚನ್ದಂ ಉಟ್ಠಾಪೇನ್ತೇನ ವಿಯ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಗುಣೇ ಪಕಾಸಿತೇ ತಸ್ಸ ಗುಣೋ ಸಬ್ಬತ್ಥಮೇವ ಪಾಕಟೋ ಜಾತೋ, ಅತಿರೇಕತರೋ ತಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಉದಪಾದಿ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಪರಾಜಾ ವಾ ಅಮಚ್ಚಾ ವಾ ಅಞ್ಞೋ ವಾ ಕೋಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ರಾಜಾನಂ ವತ್ತುಂ ನ ವಿಸಹಿ। ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸಗ್ಗಪುರಂ ಪೂರೇಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ।

ಸತ್ಥಾ ‘‘ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ಉಪಕಾರವಸೇನ ಕರಿಂಸೂ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ತಾಪಸೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ತಿರೀಟವಚ್ಛಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ನವಮಾ।

[೨೬೦] ೧೦. ದೂತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯಸ್ಸತ್ಥಾ ದೂರಮಾಯನ್ತೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಲೋಲಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ವತ್ಥು ನವಕನಿಪಾತೇ ಚಕ್ಕವಾಕಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ೧.೯.೬೯ ಆದಯೋ) ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ। ಸತ್ಥಾ ಪನ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ನ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತ್ವಂ ಲೋಲೋ, ಲೋಲ್ಯಕಾರಣೇನೇವ ಪನ ಅಸಿನಾ ಸೀಸಚ್ಛೇದನಂ ಲಭೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಭೋಜನಸುದ್ಧಿಕೋ ಅಹೋಸಿ, ತೇನಸ್ಸ ಭೋಜನಸುದ್ಧಿಕರಾಜಾತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಜಾತಂ। ಸೋ ಕಿರ ತಥಾರೂಪೇನ ವಿಧಾನೇನ ಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜತಿ, ಯಥಾಸ್ಸ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಭತ್ತಪಾತಿಯಾ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ವಯಂ ಗಚ್ಛತಿ। ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಪನ ಅನ್ತೋಗೇಹೇ ನ ಭುಞ್ಜತಿ, ಅತ್ತನೋ ಭೋಜನವಿಧಾನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಂ ಮಹಾಜನಂ ಪುಞ್ಞಂ ಕಾರೇತುಕಾಮತಾಯ ರಾಜದ್ವಾರೇ ರತನಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಭೋಜನವೇಲಾಯ ತಂ ಅಲಙ್ಕರಾಪೇತ್ವಾ ಕಞ್ಚನಮಯೇ ಸಮುಸ್ಸಿತಸೇತಚ್ಛತ್ತೇ ರಾಜಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಖತ್ತಿಯಕಞ್ಞಾಹಿ ಪರಿವುತೋ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕಾಯ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಯಾ ಸಬ್ಬರಸಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜತಿ। ಅಥೇಕೋ ಲೋಲಪುರಿಸೋ ತಸ್ಸ ಭೋಜನವಿಧಾನಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ತಂ ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ಪಿಪಾಸಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ‘‘ಅತ್ಥೇಕೋ ಉಪಾಯೋ’’ತಿ ಗಾಳ್ಹಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಹತ್ಥೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಭೋ, ಅಹಂ ದೂತೋ, ದೂತೋ’’ತಿ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತೋ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ। ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಜನಪದೇ ‘‘ದೂತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ವದನ್ತಂ ನ ವಾರೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಮಹಾಜನೋ ದ್ವಿಧಾ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಓಕಾಸಂ ಅದಾಸಿ। ಸೋ ವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಪಾತಿಯಾ ಏಕಂ ಭತ್ತಪಿಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿಪಿ, ಅಥಸ್ಸ ‘‘ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಸಿಗಾಹೋ ಅಸಿಂ ಅಬ್ಬಾಹೇಸಿ, ರಾಜಾ ‘‘ಮಾ ಪಹರೀ’’ತಿ ನಿವಾರೇಸಿ, ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿ, ಭುಞ್ಜಸ್ಸೂ’’ತಿ ಹತ್ಥಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ। ಭೋಜನಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಪಿವನಪಾನೀಯಞ್ಚೇವ ತಮ್ಬೂಲಞ್ಚ ದಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಭೋ ಪುರಿಸ, ತ್ವಂ ‘ದೂತೋಮ್ಹೀ’ತಿ ವದಸಿ, ಕಸ್ಸ ದೂತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಮಹಾರಾಜ ಅಹಂ ತಣ್ಹಾದೂತೋ, ಉದರದೂತೋ, ತಣ್ಹಾ ಮಂ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ‘ತ್ವಂ ಗಚ್ಛಾಹೀ’ತಿ ದೂತಂ ಕತ್ವಾ ಪೇಸೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುರಿಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೨೮.

‘‘ಯಸ್ಸತ್ಥಾ ದೂರಮಾಯನ್ತಿ, ಅಮಿತ್ತಮಪಿ ಯಾಚಿತುಂ।

ತಸ್ಸೂದರಸ್ಸಹಂ ದೂತೋ, ಮಾ ಮೇ ಕುಜ್ಝ ರಥೇಸಭ॥

೨೯.

‘‘ಯಸ್ಸ ದಿವಾ ಚ ರತ್ತೋ ಚ, ವಸಮಾಯನ್ತಿ ಮಾಣವಾ।

ತಸ್ಸೂದರಸ್ಸಹಂ ದೂತೋ, ಮಾ ಮೇ ಕುಜ್ಝ ರಥೇಸಭಾ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಯಸ್ಸತ್ಥಾ ದೂರಮಾಯನ್ತೀತಿ ಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ತಣ್ಹಾವಸಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ದೂರಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ರಥೇಸಭಾತಿ ರಥಯೋಧಜೇಟ್ಠಕ।

ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಮೇತಂ, ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಉದರದೂತಾ ತಣ್ಹಾವಸೇನ ವಿಚರನ್ತಿ, ತಣ್ಹಾವ ಇಮೇ ಸತ್ತೇ ವಿಚಾರೇತಿ, ಯಾವ ಮನಾಪಂ ವತ ಇಮಿನಾ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ತುಸ್ಸಿತ್ವಾ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೦.

‘‘ದದಾಮಿ ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ರೋಹಿಣೀನಂ, ಗವಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಸಹ ಪುಙ್ಗವೇನ।

ದೂತೋ ಹಿ ದೂತಸ್ಸ ಕಥಂ ನ ದಜ್ಜಂ, ಮಯಮ್ಪಿ ತಸ್ಸೇವ ಭವಾಮ ದೂತಾ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ಆಲಪನಮತ್ತಮೇತಂ। ರೋಹಿಣೀನನ್ತಿ ರತ್ತವಣ್ಣಾನಂ। ಸಹ ಪುಙ್ಗವೇನಾತಿ ಯೂಥಪರಿಣಾಯಕೇನ ಉಪದ್ದವರಕ್ಖಕೇನ ಉಸಭೇನ ಸದ್ಧಿಂ। ಮಯಮ್ಪೀತಿ ಅಹಞ್ಚ ಅವಸೇಸಾ ಚ ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ತಸ್ಸೇವ ಉದರಸ್ಸ ದೂತಾ ಭವಾಮ, ತಸ್ಮಾ ಅಹಂ ಉದರದೂತೋ ಸಮಾನೋ ಉದರದೂತಸ್ಸ ತುಯ್ಹಂ ಕಸ್ಮಾ ನ ದಜ್ಜನ್ತಿ। ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ವತ ಪುರಿಸೇನ ಅಸ್ಸುತಪುಬ್ಬಂ ಕಾರಣಂ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಮಹನ್ತಂ ಯಸಂ ಅದಾಸಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋ ಲೋಲಭಿಕ್ಖು ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ಬಹೂ ಸೋತಾಪನ್ನಾದಯೋ ಅಹೇಸುಂ। ‘‘ತದಾ ಲೋಲಪುರಿಸೋ ಏತರಹಿ ಲೋಲಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಭೋಜನಸುದ್ಧಿಕರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ದೂತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದಸಮಾ।

ಸಙ್ಕಪ್ಪವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ।

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಸಙ್ಕಪ್ಪ ತಿಲಮುಟ್ಠಿ ಚ, ಮಣಿ ಚ ಸಿನ್ಧವಾಸುಕಂ।

ಜರೂದಪಾನಂ ಗಾಮಣಿ, ಮನ್ಧಾತಾ ತಿರೀಟದೂತನ್ತಿ॥

೨. ಪದುಮವಗ್ಗೋ

[೨೬೧] ೧. ಪದುಮಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯಥಾ ಕೇಸಾ ಚ ಮಸ್ಸೂ ಚಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಆನನ್ದಬೋಧಿಮ್ಹಿ ಮಾಲಾಪೂಜಕಾರಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ವತ್ಥು ಕಾಲಿಙ್ಗಬೋಧಿಜಾತಕೇ ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ। ಸೋ ಪನ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇನ ರೋಪಿತತ್ತಾ ‘‘ಆನನ್ದಬೋಧೀ’’ತಿ ಜಾತೋ। ಥೇರೇನ ಹಿ ಜೇತವನದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಬೋಧಿಸ್ಸ ರೋಪಿತಭಾವೋ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಪತ್ಥರಿ। ಅಥೇಕಚ್ಚೇ ಜನಪದವಾಸಿನೋ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಆನನ್ದಬೋಧಿಮ್ಹಿ ಮಾಲಾಪೂಜಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಜೇತವನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪಲವೀಥಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಾಲಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಮಯಂ ‘ಬೋಧಿಮ್ಹಿ ಮಾಲಾಪೂಜಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಉಪ್ಪಲವೀಥಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಮಾಲಮ್ಪಿ ನ ಲಭಿಮ್ಹಾ’’ತಿ। ಥೇರೋ ‘‘ಅಹಂ ವೋ, ಆವುಸೋ, ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪ್ಪಲವೀಥಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬಹೂ ನೀಲುಪ್ಪಲಕಲಾಪೇ ಉಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ಆಗಮ್ಮ ತೇಸಂ ದಾಪೇಸಿ, ತೇ ತಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸ್ಸ ಪೂಜಂ ಕರಿಂಸು। ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಥೇರಸ್ಸ ಗುಣಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಜಾನಪದಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಪ್ಪಪುಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಲವೀಥಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಾಲಂ ನ ಲಭಿಂಸು, ಥೇರೋ ಪನ ಗನ್ತ್ವಾವ ಆಹರಾಪೇಸೀ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ವತ್ತುಛೇಕಾ ಕಥಾಕುಸಲಾ ಮಾಲಂ ಲಭನ್ತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಲಭಿಂಸುಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ। ಅನ್ತೋನಗರೇ ಚ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸರೇ ಪದುಮಾನಿ ಪುಪ್ಫನ್ತಿ। ಏಕೋ ಛಿನ್ನನಾಸೋ ಪುರಿಸೋ ತಂ ಸರಂ ರಕ್ಖತಿ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಉಸ್ಸವೇ ಘುಟ್ಠೇ ಮಾಲಂ ಪಿಳನ್ಧಿತ್ವಾ ಉಸ್ಸವಂ ಕೀಳಿತುಕಾಮಾ ತಯೋ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಾ ‘‘ನಾಸಚ್ಛಿನ್ನಸ್ಸ ಅಭೂತೇನ ವಣ್ಣಂ ವತ್ವಾ ಮಾಲಂ ಯಾಚಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಪದುಮಾನಿ ಭಞ್ಜನಕಾಲೇ ಸರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಂಸು।

ತೇಸು ಏಕೋ ತಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೧.

‘‘ಯಥಾ ಕೇಸಾ ಚ ಮಸ್ಸೂ ಚ, ಛಿನ್ನಂ ಛಿನ್ನಂ ವಿರೂಹತಿ।

ಏವಂ ರುಹತು ತೇ ನಾಸಾ, ಪದುಮಂ ದೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ’’ತಿ॥

ಸೋ ತಸ್ಸ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪದುಮಂ ನ ಅದಾಸಿ।

ಅಥಸ್ಸ ದುತಿಯೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೨.

‘‘ಯಥಾ ಸಾರದಿಕಂ ಬೀಜಂ, ಖೇತ್ತೇ ವುತ್ತಂ ವಿರೂಹತಿ।

ಏವಂ ರುಹತು ತೇ ನಾಸಾ, ಪದುಮಂ ದೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಸಾರದಿಕನ್ತಿ ಸರದಸಮಯೇ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಸಾರಸಮ್ಪನ್ನಂ ಬೀಜಂ। ಸೋ ತಸ್ಸಪಿ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪದುಮಂ ನ ಅದಾಸಿ।

ಅಥಸ್ಸ ತತಿಯೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೩.

‘‘ಉಭೋಪಿ ಪಲಪನ್ತೇತೇ, ಅಪಿ ಪದ್ಮಾನಿ ದಸ್ಸತಿ।

ವಜ್ಜುಂ ವಾ ತೇ ನ ವಾ ವಜ್ಜುಂ, ನತ್ಥಿ ನಾಸಾಯ ರೂಹನಾ।

ದೇಹಿ ಸಮ್ಮ ಪದುಮಾನಿ, ಅಹಂ ಯಾಚಾಮಿ ಯಾಚಿತೋ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಉಭೋಪಿ ಪಲಪನ್ತೇತೇತಿ ಏತೇ ದ್ವೇಪಿ ಮುಸಾ ವದನ್ತಿ। ಅಪಿ ಪದ್ಮಾನೀತಿ ‘‘ಅಪಿ ನಾಮ ನೋ ಪದುಮಾನಿ ದಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏವಂ ವದನ್ತಿ। ವಜ್ಜುಂ ವಾ ತೇ ನ ವಾ ವಜ್ಜುನ್ತಿ ‘‘ತವ ನಾಸಾ ರುಹತೂ’’ತಿ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ ವಾ ನ ವಾ ವದೇಯ್ಯುಂ, ಏತೇಸಂ ವಚನಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ, ಸಬ್ಬತ್ಥಾಪಿ ನತ್ಥಿ ನಾಸಾಯ ರುಹನಾ, ಅಹಂ ಪನ ತೇ ನಾಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವದಾಮಿ, ಕೇವಲಂ ಯಾಚಾಮಿ, ತಸ್ಸ ಮೇ ದೇಹಿ, ಸಮ್ಮ, ಪದುಮಾನಿ ಯಾಚಿತೋತಿ।

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಪದುಮಸರಗೋಪಕೋ ‘‘ಇಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಮುಸಾವಾದೋ ಕಥಿತೋ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸಭಾವೋ ಕಥಿತೋ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾನಿ ಪದುಮಾನೀ’’ತಿ ಮಹನ್ತಂ ಪದುಮಕಲಾಪಂ ಆದಾಯ ತಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪದುಮಸರಮೇವ ಗತೋ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಪದುಮಲಾಭೀ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಪದುಮಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ।

[೨೬೨] ೨. ಮುದುಪಾಣಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಪಾಣಿ ಚೇ ಮುದುಕೋ ಚಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ತಞ್ಹಿ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಸಭಂ ಆನೀತಂ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖು, ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮೇತಾ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಗಮನತೋ ಅರಕ್ಖಿಯಾ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಧೀತರಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು, ಪಿತರಾ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಾವ ಪಿತರಂ ಅಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಪುರಿಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಲಾಯೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ। ಸೋ ಧೀತರಞ್ಚ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಞ್ಚ ದ್ವೇಪಿ ಅನ್ತೋನಿವೇಸನೇ ಪೋಸೇನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಅಮಚ್ಚೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಮಯ್ಹಂ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ರಾಜಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಧೀತಾಪಿ ಮೇ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಸ್ಸ ವಯಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ಪುನ ಅಮಚ್ಚೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಧೀತರಂ ಆನೇಸ್ಸಾಮ, ಮಯ್ಹಂ ಧೀತರಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ರಾಜಕುಲೇ ದಸ್ಸಾಮ, ಏವಂ ನೋ ಞಾತಕಾ ಬಹುತರಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ। ಅಮಚ್ಚಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು।

ಅಥ ರಾಜಾ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಸ್ಸ ಬಹಿಗೇಹಂ ದಾಪೇಸಿ, ಅನ್ತೋ ಪವೇಸನಂ ನಿವಾರೇಸಿ। ತೇ ಪನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ। ಕುಮಾರೋ ‘‘ಕೇನ ನು ಖೋ ಉಪಾಯೇನ ರಾಜಧೀತರಂ ಬಹಿ ನೀಹರಾಪೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಉಪಾಯೋ’’ತಿ ಧಾತಿಯಾ ಲಞ್ಜಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಅಯ್ಯಪುತ್ತ, ಕಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಕಥಂ ನು ಖೋ ರಾಜಧೀತರಂ ಬಹಿ ಕಾತುಂ ಓಕಾಸಂ ಲಭೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ರಾಜಧೀತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಸಾಧು, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ। ಸಾ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ, ಅಮ್ಮ, ಸೀಸೇ ತೇ ಊಕಾ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ನೀಚಪೀಠಕೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಉಚ್ಚೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಸೀಸಂ ಅತ್ತನೋ ಊರೂಸು ಠಪೇತ್ವಾ ಊಕಾ ಗಣ್ಹಯಮಾನಾ ರಾಜಧೀತಾಯ ಸೀಸಂ ನಖೇಹಿ ವಿಜ್ಝಿ । ರಾಜಧೀತಾ ‘‘ನಾಯಂ ಅತ್ತನೋ ನಖೇಹಿ ವಿಜ್ಝತಿ, ಪಿತುಚ್ಛಾಪುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಕುಮಾರಸ್ಸ ನಖೇಹಿ ವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ತ್ವಂ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಆಮ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ತೇನ ಸಾಸನಂ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ತವ ಬಹಿಕರಣೂಪಾಯಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ। ರಾಜಧೀತಾ ‘‘ಪಣ್ಡಿತೋ ಹೋನ್ತೋ ಜಾನಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಠಮಂ ಗಾಥಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಇಮಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ।

೩೪.

‘‘ಪಾಣಿ ಚೇ ಮುದುಕೋ ಚಸ್ಸ, ನಾಗೋ ಚಸ್ಸ ಸುಕಾರಿತೋ।

ಅನ್ಧಕಾರೋ ಚ ವಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಅಥ ನೂನ ತದಾ ಸಿಯಾ’’ತಿ॥

ಸಾ ತಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ರಾಜಧೀತಾ ಕಿಮಾಹಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಯ್ಯಪುತ್ತ, ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಪಹಿಣೀ’’ತಿ ತಂ ಗಾಥಂ ಉದಾಹಾಸಿ। ಕುಮಾರೋ ಚ ತಸ್ಸತ್ಥಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ತಂ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ।

ಗಾಥಾಯತ್ಥೋ – ಸಚೇ ತೇ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಚೂಳುಪಟ್ಠಾಕಾಯ ಮಮ ಹತ್ಥೋ ವಿಯ ಹತ್ಥೋ ಮುದು ಅಸ್ಸ, ಯದಿ ಚ ತೇ ಆನೇಞ್ಜಕಾರಣಂ ಸುಕಾರಿತೋ ಏಕೋ ಹತ್ಥೀ ಅಸ್ಸ, ಯದಿ ಚ ತಂ ದಿವಸಂ ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅತಿವಿಯ ಬಹಲೋ ಅನ್ಧಕಾರೋ ಅಸ್ಸ, ದೇವೋ ಚ ವಸ್ಸೇಯ್ಯ। ಅಥ ನೂನ ತದಾ ಸಿಯಾತಿ ತಾದಿಸೇ ಕಾಲೇ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಆಗಮ್ಮ ಏಕಂಸೇನ ತೇ ಮನೋರಥಸ್ಸ ಮತ್ಥಕಗಮನಂ ಸಿಯಾತಿ।

ಕುಮಾರೋ ಏತಮತ್ಥಂ ತಥತೋ ಞತ್ವಾ ಏಕಂ ಅಭಿರೂಪಂ ಮುದುಹತ್ಥಂ ಚೂಳುಪಟ್ಠಾಕಂ ಸಜ್ಜಂ ಕತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥಿಗೋಪಕಸ್ಸ ಲಞ್ಜಂ ದತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಂ ಆನೇಞ್ಜಕಾರಣಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಕಾಲಂ ಆಗಮೇನ್ತೋ ಅಚ್ಛಿ।

ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಳಪಕ್ಖುಪೋಸಥದಿವಸೇ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮಸಮನನ್ತರೇ ಘನಕಾಳಮೇಘೋ ವಸ್ಸಿ। ಸೋ ‘‘ಅಯಂ ದಾನಿ ರಾಜಧೀತಾಯ ವುತ್ತದಿವಸೋ’’ತಿ ವಾರಣಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಮುದುಹತ್ಥಕಂ ಚೂಳುಪಟ್ಠಾಕಂ ಹತ್ಥಿಪಿಟ್ಠೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜನಿವೇಸನಸ್ಸ ಆಕಾಸಙ್ಗಣಾಭಿಮುಖೇ ಠಾನೇ ಹತ್ಥಿಂ ಮಹಾಭಿತ್ತಿಯಂ ಅಲ್ಲೀಯಾಪೇತ್ವಾ ವಾತಪಾನಸಮೀಪೇ ತೇಮೇನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ರಾಜಾಪಿ ಧೀತರಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಸಯಿತುಂ ನ ದೇತಿ, ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಚೂಳಸಯನೇ ಸಯಾಪೇತಿ। ಸಾಪಿ ‘‘ಅಜ್ಜ ಕುಮಾರೋ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ನಿದ್ದಂ ಅನೋಕ್ಕಮಿತ್ವಾವ ನಿಪನ್ನಾ ‘‘ತಾತ ನ್ಹಾಯಿತುಕಾಮಾಮ್ಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ರಾಜಾ ‘‘ಏಹಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ತಂ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ವಾತಪಾನಸಮೀಪಂ ನೇತ್ವಾ ‘‘ನ್ಹಾಯಾಹಿ, ಅಮ್ಮಾ’’ತಿ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಾತಪಾನಸ್ಸ ಬಹಿಪಸ್ಸೇ ಪಮುಖೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಸಾ ನ್ಹಾಯಮಾನಾವ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇಸಿ, ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಹತ್ಥತೋ ಆಭರಣಾನಿ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಕಾಯ ಹತ್ಥೇ ಪಿಳನ್ಧಿತ್ವಾ ತಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ರಾಜಧೀತರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಮುಖೇ ಠಪೇಸಿ । ಸಾ ತಸ್ಸಾ ಹತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಿತು ಹತ್ಥೇ ಠಪೇಸಿ, ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಹತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಧೀತು ಹತ್ಥಂ ಮುಞ್ಚಿ, ಸಾ ಇತರಸ್ಮಾಪಿ ಹತ್ಥಾ ಆಭರಣಾನಿ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ದುತಿಯಹತ್ಥೇ ಪಿಳನ್ಧಿತ್ವಾ ಪಿತು ಹತ್ಥೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಕುಮಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಗಮಾಸಿ। ರಾಜಾ ‘‘ಧೀತಾಯೇವ ಮೇ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ತಂ ದಾರಿಕಂ ನ್ಹಾನಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಿರಿಗಬ್ಭೇ ಸಯಾಪೇತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಪಿಧಾಯ ಲಞ್ಛೇತ್ವಾ ಆರಕ್ಖಂ ದತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಯನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ।

ಸೋ ಪಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ದ್ವಾರಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ತಂ ದಾರಿಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಮೇತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಸಾ ತಸ್ಸಾ ಕುಮಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗತಭಾವಂ ಕಥೇಸಿ। ರಾಜಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಚರನ್ತೇನಪಿ ಮಾತುಗಾಮಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಏವಂ ಅರಕ್ಖಿಯಾ ನಾಮಿತ್ಥಿಯೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಇತರಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೩೫.

‘‘ಅನಲಾ ಮುದುಸಮ್ಭಾಸಾ, ದುಪ್ಪೂರಾ ತಾ ನದೀಸಮಾ।

ಸೀದನ್ತಿ ನಂ ವಿದಿತ್ವಾನ, ಆರಕಾ ಪರಿವಜ್ಜಯೇ॥

೩೬.

‘‘ಯಂ ಏತಾ ಉಪಸೇವನ್ತಿ, ಛನ್ದಸಾ ವಾ ಧನೇನ ವಾ।

ಜಾತವೇದೋವ ಸಂ ಠಾನಂ, ಖಿಪ್ಪಂ ಅನುದಹನ್ತಿ ನ’’ನ್ತಿ॥

ತತ್ಥ ಅನಲಾ ಮುದುಸಮ್ಭಾಸಾತಿ ಮುದುವಚನೇನಪಿ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಾ, ನೇವ ಸಕ್ಕಾ ಸಣ್ಹವಾಚಾಯ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪುರಿಸೇಹಿ ವಾ ಏತಾಸಂ ನ ಅಲನ್ತಿ ಅನಲಾ। ಮುದುಸಮ್ಭಾಸಾತಿ ಹದಯೇ ಥದ್ಧೇಪಿ ಸಮ್ಭಾಸಾವ ಮುದು ಏತಾಸನ್ತಿ ಮುದುಸಮ್ಭಾಸಾ। ದುಪ್ಪೂರಾ ತಾ ನದೀಸಮಾತಿ ಯಥಾ ನದೀ ಆಗತಾಗತಸ್ಸ ಉದಕಸ್ಸ ಸನ್ದನತೋ ಉದಕೇನ ದುಪ್ಪೂರಾ, ಏವಂ ಅನುಭೂತಾನುಭೂತೇಹಿ ಮೇಥುನಾದೀಹಿ ಅಪರಿತುಸ್ಸನತೋ ದುಪ್ಪೂರಾ। ತೇನ ವುತ್ತಂ –

‘‘ತಿಣ್ಣಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾನಂ ಅತಿತ್ತೋ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕಾಲಂ ಕರೋತಿ। ಕತಮೇಸಂ ತಿಣ್ಣಂ? ಮೇಥುನಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಚ ವಿಜಾಯನಸ್ಸ ಚ ಅಲಙ್ಕಾರಸ್ಸ ಚ। ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಣ್ಣಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅತಿತ್ತೋ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೋ ಮಾತುಗಾಮೋ ಕಾಲಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ।

ಸೀದನ್ತೀತಿ ಅಟ್ಠಸು ಮಹಾನಿರಯೇಸು ಸೋಳಸಸು ಉಸ್ಸದನಿರಯೇಸು ನಿಮುಜ್ಜನ್ತಿ। ನನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ । ವಿದಿತ್ವಾನಾತಿ ಏವಂ ಜಾನಿತ್ವಾ। ಆರಕಾ ಪರಿವಜ್ಜಯೇತಿ ‘‘ಏತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಾದೀಹಿ ಅತಿತ್ತಾ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಏತೇಸು ನಿರಯೇಸು ಸೀದನ್ತಿ, ಏತಾ ಏವಂ ಅತ್ತನಾ ಸೀದಮಾನಾ ಕಸ್ಸಞ್ಞಸ್ಸ ಸುಖಾಯ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಞತ್ವಾ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪುರಿಸೋ ದೂರತೋವ ತಾ ಪರಿವಜ್ಜಯೇತಿ ದೀಪೇತಿ। ಛನ್ದಸಾ ವಾ ಧನೇನ ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಛನ್ದೇನ ರುಚಿಯಾ ಪೇಮೇನ, ಭತಿವಸೇನ ಲದ್ಧಧನೇನ ವಾ ಯಂ ಪುರಿಸಂ ಏತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಉಪಸೇವನ್ತಿ ಭಜನ್ತಿ। ಜಾತವೇದೋತಿ ಅಗ್ಗಿ। ಸೋ ಹಿ ಜಾತಮತ್ತೋವ ವೇದಿಯತಿ, ವಿದಿತೋ ಪಾಕಟೋ ಹೋತೀತಿ ಜಾತವೇದೋ। ಸೋ ಯಥಾ ಅತ್ತನೋ ಠಾನಂ ಕಾರಣಂ ಓಕಾಸಂ ಅನುದಹತಿ, ಏವಮೇತಾಪಿ ಯಂ ಉಪಸೇವನ್ತಿ, ತಂ ಪುರಿಸಂ ಧನಯಸಸೀಲಪಞ್ಞಾಸಮನ್ನಾಗತಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಧನಾದೀನಂ ವಿನಾಸನತೋ ಪುನ ತಾಯ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಬ್ಬುಪ್ಪತ್ತಿಕಂ ಕುರುಮಾನಾ ಖಿಪ್ಪಂ ಅನುದಹನ್ತಿ ಝಾಪೇನ್ತಿ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –

‘‘ಬಲವನ್ತೋ ದುಬ್ಬಲಾ ಹೋನ್ತಿ, ಥಾಮವನ್ತೋಪಿ ಹಾಯರೇ।

ಚಕ್ಖುಮಾ ಅನ್ಧಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ಮಾತುಗಾಮವಸಂ ಗತಾ॥

‘‘ಗುಣವನ್ತೋ ನಿಗ್ಗುಣಾ ಹೋನ್ತಿ, ಪಞ್ಞವನ್ತೋಪಿ ಹಾಯರೇ।

ಪಮತ್ತಾ ಬನ್ಧನೇ ಸೇನ್ತಿ, ಮಾತುಗಾಮವಸಂ ಗತಾ॥

‘‘ಅಜ್ಝೇನಞ್ಚ ತಪಂ ಸೀಲಂ, ಸಚ್ಚಂ ಚಾಗಂ ಸತಿಂ ಮತಿಂ।

ಅಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಿ ಪಮತ್ತಸ್ಸ, ಪನ್ಥದೂಭೀವ ತಕ್ಕರಾ॥

‘‘ಯಸಂ ಕಿತ್ತಿಂ ಧಿತಿಂ ಸೂರಂ, ಬಾಹುಸಚ್ಚಂ ಪಜಾನನಂ।

ಖೇಪಯನ್ತಿ ಪಮತ್ತಸ್ಸ, ಕಟ್ಠಪುಞ್ಜಂವ ಪಾವಕೋ’’ತಿ॥

ಏವಂ ವತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋಪಿ ಮಯಾವ ಪೋಸೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಮಹನ್ತೇನ ಸಕ್ಕಾರೇನ ಧೀತರಂ ತಸ್ಸೇವ ದತ್ವಾ ತಂ ಓಪರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಪೇಸಿ। ಸೋಪಿ ಮಾತುಲಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸೇನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ। ‘‘ತದಾ ರಾಜಾ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಮುದುಪಾಣಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ।

[೨೬೩] ೩. ಚೂಳಪಲೋಭನಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಭಿಜ್ಜಮಾನೇ ವಾರಿಸ್ಮಿನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖುಮೇವ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ತಞ್ಹಿ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಸಭಂ ಆನೀತಂ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ, ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು, ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖು, ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮೇತಾ ಪೋರಾಣಕೇ ಸುದ್ಧಸತ್ತೇಪಿ ಸಂಕಿಲೇಸೇಸು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೋ ರಾಜಾ ಅಪುತ್ತಕೋ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಇತ್ಥಿಯೋ ‘‘ಪುತ್ತಪತ್ಥನಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ತಾ ಪುತ್ತೇ ಪತ್ಥೇನ್ತಿ। ಏವಂ ಅದ್ಧಾನೇ ಗತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಚವಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ತಂ ಜಾತಮತ್ತಂ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಥಞ್ಞಪಾಯನತ್ಥಾಯ ಧಾತಿಯಾ ಅದಂಸು। ಸೋ ಪಾಯಮಾನೋ ರೋದತಿ, ಅಥ ನಂ ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಅದಂಸು। ಮಾತುಗಾಮಹತ್ಥಗತೋ ನೇವ ತುಣ್ಹೀ ಹೋತಿ। ಅಥ ನಂ ಏಕಸ್ಸ ಪಾದಮೂಲಿಕಸ್ಸ ಅದಂಸು, ತೇನ ಗಹಿತಮತ್ತೋಯೇವ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪುರಿಸಾವ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚರನ್ತಿ। ಥಞ್ಞಂ ಪಾಯೇನ್ತಾ ದುಹಿತ್ವಾ ವಾ ಪಾಯೇನ್ತಿ, ಸಾಣಿಅನ್ತರೇನ ವಾ ಥನಂ ಮುಖೇ ಠಪೇನ್ತಿ। ತೇನಸ್ಸ ಅನಿತ್ಥಿಗನ್ಧಕುಮಾರೋತಿ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು। ತಸ್ಸ ಅಪರಾಪರಂ ವದ್ಧಮಾನಸ್ಸಪಿ ಮಾತುಗಾಮಂ ನಾಮ ದಸ್ಸೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ। ತೇನಸ್ಸ ರಾಜಾ ವಿಸುಂಯೇವ ನಿಸಜ್ಜಾದಿಟ್ಠಾನಾನಿ ಝಾನಾಗಾರಞ್ಚ ಕಾರೇಸಿ।

ಸೋ ತಸ್ಸ ಸೋಳಸವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಅಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ ನತ್ಥಿ, ಅಯಂ ಪನ ಕುಮಾರೋ ಕಾಮೇ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ರಜ್ಜಮ್ಪಿ ನ ಇಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ, ದುಲ್ಲದ್ಧೋ ವತ ಮೇ ಪುತ್ತೋ’’ತಿ। ಅಥ ನಂ ಏಕಾ ನಚ್ಚಗೀತವಾದಿತಕುಸಲಾ ಪುರಿಸೇ ಪರಿಚರಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ಕಾತುಂ ಪಟಿಬಲಾ ತರುಣನಾಟಕಿತ್ಥೀ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ದೇವ, ಕಿಂ ನು ಚಿನ್ತೇಸೀ’’ತಿ ಆಹ, ರಾಜಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ। ‘‘ಹೋತು, ದೇವ , ಅಹಂ ತಂ ಪಲೋಭೇತ್ವಾ ಕಾಮರಸಂ ಜಾನಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಸಚೇ ಮೇ ಪುತ್ತಂ ಅನಿತ್ಥಿಗನ್ಧಕುಮಾರಂ ಪಲೋಭೇತುಂ ಸಕ್ಕಿಸ್ಸಸಿ, ಸೋ ರಾಜಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತ್ವಂ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ’’ತಿ। ಸಾ ‘‘ಮಮೇಸೋ ಭಾರೋ, ತುಮ್ಹೇ ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆರಕ್ಖಮನುಸ್ಸೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಅಹಂ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅಯ್ಯಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಯನಟ್ಠಾನೇ ಬಹಿಝಾನಾಗಾರೇ ಠತ್ವಾ ಗಾಯಿಸ್ಸಾಮಿ। ಸಚೇ ಸೋ ಕುಜ್ಝತಿ, ಮಯ್ಹಂ ಕಥೇಯ್ಯಾಥ, ಅಹಂ ಅಪಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ। ಸಚೇ ಸುಣಾತಿ, ವಣ್ಣಂ ಮೇ ಕಥೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ। ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು।

ಸಾಪಿ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ತಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಠತ್ವಾ ತನ್ತಿಸ್ಸರೇನ ಗೀತಸ್ಸರಂ, ಗೀತಸ್ಸರೇನ ತನ್ತಿಸ್ಸರಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಧುರೇನ ಸದ್ದೇನ ಗಾಯಿ, ಕುಮಾರೋ ಸುಣನ್ತೋವ ನಿಪಜ್ಜಿ, ಪುನದಿವಸೇ ಚ ಆಸನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಗಾಯಿತುಂ ಆಣಾಪೇಸಿ, ಪುನದಿವಸೇ ಝಾನಾಗಾರೇ ಠತ್ವಾ ಗಾಯಿತುಂ ಆಣಾಪೇಸಿ, ಪುನದಿವಸೇ ಅತ್ತನೋ ಸಮೀಪೇ ಠತ್ವಾತಿ ಏವಂ ಅನುಕ್ಕಮೇನೇವ ತಣ್ಹಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಲೋಕಧಮ್ಮಂ ಸೇವಿತ್ವಾ ಕಾಮರಸಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಮಾತುಗಾಮಂ ನಾಮ ಅಞ್ಞೇಸಂ ನ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಸಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತರವೀಥಿಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಪುರಿಸೇ ಅನುಬನ್ಧನ್ತೋ ವಿಚರಿ। ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ತಾಯ ಕುಮಾರಿಕಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ನಗರಾ ನೀಹರಾಪೇಸಿ। ಉಭೋಪಿ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಧೋಗಙ್ಗಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಸ್ಸೇ ಗಙ್ಗಂ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಮುದ್ದಂ ಕತ್ವಾ ಉಭಿನ್ನಮನ್ತರೇ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪಯಿಂಸು। ಕುಮಾರಿಕಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕನ್ದಮೂಲಾದೀನಿ ಪಚತಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅರಞ್ಞತೋ ಫಲಾಫಲಂ ಆಹರತಿ।

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ತಸ್ಮಿಂ ಫಲಾಫಲತ್ಥಾಯ ಗತೇ ಸಮುದ್ದದೀಪಕಾ ಏಕೋ ತಾಪಸೋ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರತ್ಥಾಯ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಧೂಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಸ್ಸಮಪದೇ ಓತರಿ। ಅಥ ನಂ ಸಾ ‘‘ನಿಸೀದ, ಯಾವ ಪಚ್ಚತೀ’’ತಿ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಇತ್ಥಿಕುತ್ತೇನ ಪಲೋಭೇತ್ವಾ ಝಾನಾ ಚಾವೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಮಸ್ಸ ಅನ್ತರಧಾಪೇಸಿ। ಸೋ ಪಕ್ಖಚ್ಛಿನ್ನಕಾಕೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ತಂ ಜಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಸಬ್ಬದಿವಸಂ ತತ್ಥೇವ ಠತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ವೇಗೇನ ಸಮುದ್ದಾಭಿಮುಖೋ ಪಲಾಯಿ। ಅಥ ನಂ ಸೋ ‘‘ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತೋ ಮೇ ಅಯಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅಸಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನುಬನ್ಧಿ। ತಾಪಸೋ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಮುದ್ದೇ ಪತಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಏಸ ತಾಪಸೋ ಆಕಾಸೇನಾಗತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಝಾನಸ್ಸ ಪರಿಹೀನತ್ತಾ ಸಮುದ್ದೇ ಪತಿತೋ, ಮಯಾ ದಾನಿಸ್ಸ ಅವಸ್ಸಯೇನ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ವೇಲನ್ತೇ ಠತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೩೭.

‘‘ಅಭಿಜ್ಜಮಾನೇ ವಾರಿಸ್ಮಿಂ, ಸಯಂ ಆಗಮ್ಮ ಇದ್ಧಿಯಾ।

ಮಿಸ್ಸೀಭಾವಿತ್ಥಿಯಾ ಗನ್ತ್ವಾ, ಸಂಸೀದಸಿ ಮಹಣ್ಣವೇ॥

೩೮.

‘‘ಆವಟ್ಟನೀ ಮಹಾಮಾಯಾ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಿಕೋಪನಾ।

ಸೀದನ್ತಿ ನಂ ವಿದಿತ್ವಾನ, ಆರಕಾ ಪರಿವಜ್ಜಯೇ॥

೩೯.

‘‘ಯಂ ಏತಾ ಉಪಸೇವನ್ತಿ, ಛನ್ದಸಾ ವಾ ಧನೇನ ವಾ।

ಜಾತವೇದೋವ ಸಂ ಠಾನಂ, ಖಿಪ್ಪಂ ಅನುದಹನ್ತಿ ನ’’ನ್ತಿ॥

ತತ್ಥ ಅಭಿಜ್ಜಮಾನೇ ವಾರಿಸ್ಮಿನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಉದಕೇ ಅಚಲಮಾನೇ ಅಕಮ್ಪಮಾನೇ ಉದಕಂ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ಸಯಂ ಆಕಾಸೇನೇವ ಇದ್ಧಿಯಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ। ಮಿಸ್ಸೀಭಾವಿತ್ಥಿಯಾತಿ ಲೋಕಧಮ್ಮವಸೇನ ಇತ್ಥಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಮಿಸ್ಸೀಭಾವಂ। ಆವಟ್ಟನೀ ಮಹಾಮಾಯಾತಿ ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮೇತಾ ಕಾಮಾವಟ್ಟೇನ ಆವಟ್ಟನತೋ ಆವಟ್ಟನೀ, ಅನನ್ತಾಹಿ ಇತ್ಥಿಮಾಯಾಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಮಹಾಮಾಯಾ ನಾಮ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಮಾಯಾ ಚೇತಾ ಮರೀಚೀ ಚ, ಸೋಕೋ ರೋಗೋ ಚುಪದ್ದವೋ।

ಖರಾ ಚ ಬನ್ಧನಾ ಚೇತಾ, ಮಚ್ಚುಪಾಸೋ ಗುಹಾಸಯೋ।

ತಾಸು ಯೋ ವಿಸ್ಸಸೇ ಪೋಸೋ, ಸೋ ನರೇಸು ನರಾಧಮೋ’’ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೨.೨೧.೧೧೮)।

ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಿಕೋಪನಾತಿ ಸೇಟ್ಠಚರಿಯಸ್ಸ ಮೇಥುನವಿರತಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ವಿಕೋಪನಾ। ಸೀದನ್ತೀತಿ ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮೇತಾ ಇಸೀನಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಿಕೋಪನೇನ ಅಪಾಯೇಸು ಸೀದನ್ತಿ। ಸೇಸಂ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ।

ಏತಂ ಪನ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ತಾಪಸೋ ಸಮುದ್ದಮಜ್ಝೇ ಠಿತೋಯೇವ ನಟ್ಠಜ್ಝಾನಂ ಪುನ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇನ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತೋ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ತಾಪಸೋ ಏವಂ ಭಾರಿಕೋ ಸಮಾನೋ ಸಿಮ್ಬಲಿತೂಲಂ ವಿಯ ಆಕಾಸೇನ ಗತೋ, ಮಯಾಪಿ ಇಮಿನಾ ವಿಯ ಝಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇನ ಚರಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ಸೋ ಅಸ್ಸಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಇತ್ಥಿಂ ಮನುಸ್ಸಪಥಂ ನೇತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ತ್ವ’’ನ್ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮನುಞ್ಞೇ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಅಸ್ಸಮಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ। ‘‘ತದಾ ಅನಿತ್ಥಿಗನ್ಧಕುಮಾರೋ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಚೂಳಪಲೋಭನಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ।

[೨೬೪] ೪. ಮಹಾಪನಾದಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಪನಾದೋ ನಾಮ ಸೋ ರಾಜಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭದ್ದಜಿತ್ಥೇರಸ್ಸಾನುಭಾವಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಸ್ಸಂ ವಸಿತ್ವಾ ‘‘ಭದ್ದಜಿಕುಮಾರಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಭದ್ದಿಯನಗರಂ ಪತ್ವಾ ಜಾತಿಯಾವನೇ ತಯೋ ಮಾಸೇ ವಸಿ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಞಾಣಪರಿಪಾಕಂ ಆಗಮಯಮಾನೋ। ಭದ್ದಜಿಕುಮಾರೋ ಮಹಾಯಸೋ ಅಸೀತಿಕೋಟಿವಿಭವಸ್ಸ ಭದ್ದಿಯಸೇಟ್ಠಿನೋ ಏಕಪುತ್ತಕೋ। ತಸ್ಸ ತಿಣ್ಣಂ ಉತೂನಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾ ತಯೋ ಪಾಸಾದಾ ಅಹೇಸುಂ। ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಚತ್ತಾರೋ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ವಸತಿ। ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಸಿತ್ವಾ ನಾಟಕಪರಿವುತೋ ಮಹನ್ತೇನ ಯಸೇನ ಅಞ್ಞಂ ಪಾಸಾದಂ ಗಚ್ಛತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ‘‘ಕುಮಾರಸ್ಸ ಯಸಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಕಲನಗರಂ ಸಙ್ಖುಭಿ, ಪಾಸಾದನ್ತರೇ ಚಕ್ಕಾತಿಚಕ್ಕಾನಿ ಮಞ್ಚಾತಿಮಞ್ಚಾನಿ ಬನ್ಧನ್ತಿ।

ಸತ್ಥಾ ತಯೋ ಮಾಸೇ ವಸಿತ್ವಾ ‘‘ಮಯಂ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ನಗರವಾಸೀನಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ನಾಗರಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸ್ವೇ ಗಮಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಹಾದಾನಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ನಗರಮಜ್ಝೇ ಮಣ್ಡಪಂ ಕತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಕಾಲಂ ಆರೋಚೇಸುಂ। ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ಮಹಾದಾನಂ ಅದಂಸು। ಸತ್ಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ಮಧುರಸ್ಸರೇನ ಅನುಮೋದನಂ ಆರಭಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಭದ್ದಜಿಕುಮಾರೋಪಿ ಪಾಸಾದತೋ ಪಾಸಾದಂ ಗಚ್ಛತಿ , ತಸ್ಸ ಸಮ್ಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ತಂ ದಿವಸಂ ನ ಕೋಚಿ ಅಗಮಾಸಿ, ಅತ್ತನೋ ಮನುಸ್ಸಾವ ಪರಿವಾರೇಸುಂ। ಸೋ ಮನುಸ್ಸೇ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಮಯಿ ಪಾಸಾದತೋ ಪಾಸಾದಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಸಕಲನಗರಂ ಸಙ್ಖುಭತಿ, ಚಕ್ಕಾತಿಚಕ್ಕಾನಿ ಮಞ್ಚಾತಿಮಞ್ಚಾನಿ ಬನ್ಧನ್ತಿ, ಅಜ್ಜ ಪನ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಮನುಸ್ಸೇ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ನತ್ಥಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಸಾಮಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಇಮಂ ಭದ್ದಿಯನಗರಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ತಯೋ ಮಾಸೇ ವಸಿತ್ವಾ ಅಜ್ಜೇವ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಸಕಲನಗರವಾಸಿನೋಪಿ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣನ್ತೀ’’ತಿ। ಸೋ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಏಥ, ಮಯಮ್ಪಿ ಸುಣಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಬ್ಬಾಭರಣಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋವ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪರಿಸಪರಿಯನ್ತೇ ಠಿತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಠಿತೋವ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಫಲಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ।

ಸತ್ಥಾ ಭದ್ದಿಯಸೇಟ್ಠಿಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ, ಪುತ್ತೋ ತೇ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತೋವ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುಣನ್ತೋ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ, ತೇನಸ್ಸ ಅಜ್ಜೇವ ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ವಾ ವಟ್ಟತಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿತುಂ ವಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಪಬ್ಬಾಜೇಥ ನಂ, ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಚ ಪನ ನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸ್ವೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗೇಹಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಥಾ’’ತಿ। ಭಗವಾ ನಿಮನ್ತನಂ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ ಕುಲಪುತ್ತಂ ಆದಾಯ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ದಾಪೇಸಿ। ತಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಹಾಸಕ್ಕಾರಂ ಕರಿಂಸು। ಸತ್ಥಾ ಸತ್ತಾಹಂ ವಸಿತ್ವಾ ಕುಲಪುತ್ತಮಾದಾಯ ಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತೋ ಕೋಟಿಗಾಮಂ ಪಾಪುಣಿ। ಕೋಟಿಗಾಮವಾಸಿನೋ ಮನುಸ್ಸಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಹಾದಾನಂ ಅದಂಸು। ಸತ್ಥಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾವಸಾನೇ ಅನುಮೋದನಂ ಆರಭಿ। ಕುಲಪುತ್ತೋ ಅನುಮೋದನಕರಣಕಾಲೇ ಬಹಿಗಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಸತ್ಥು ಆಗತಕಾಲೇಯೇವ ಉಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಙ್ಗಾತಿತ್ಥಸಮೀಪೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ । ಮಹಲ್ಲಕತ್ಥೇರೇಸು ಆಗಚ್ಛನ್ತೇಸುಪಿ ಅನುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಆಗತಕಾಲೇಯೇವ ಉಟ್ಠಹಿ। ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಅಯಂ ಪುರೇ ವಿಯ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಮಹಾಥೇರೇ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇಪಿ ದಿಸ್ವಾ ನ ಉಟ್ಠಹತೀ’’ತಿ ಕುಜ್ಝಿಂಸು।

ಕೋಟಿಗಾಮವಾಸಿನೋ ಮನುಸ್ಸಾ ನಾವಾಸಙ್ಘಾತೇ ಬನ್ಧಿಂಸು। ಸತ್ಥಾ ನಾವಾಸಙ್ಘಾತೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಕಹಂ , ಭದ್ದಜೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಏಸ, ಭನ್ತೇ, ಇಧೇವಾ’’ತಿ। ‘‘ಏಹಿ, ಭದ್ದಜಿ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕನಾವಂ ಅಭಿರುಹಾ’’ತಿ। ಥೇರೋಪಿ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಏಕನಾವಾಯ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅಥ ನಂ ಗಙ್ಗಾಯ ಮಜ್ಝಂ ಗತಕಾಲೇ ಸತ್ಥಾ ಆಹ – ‘‘ಭದ್ದಜಿ, ತಯಾ ಮಹಾಪನಾದರಾಜಕಾಲೇ ಅಜ್ಝಾವುತ್ಥಪಾಸಾದೋ ಕಹ’’ನ್ತಿ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಿಮುಗ್ಗೋ, ಭನ್ತೇತಿ। ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಭದ್ದಜಿತ್ಥೇರೋ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ಸತ್ಥಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭದ್ದಜಿ, ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಕಙ್ಖಂ ಛಿನ್ದಾ’’ತಿ ಆಹ। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಥೇರೋ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಇದ್ಧಿಬಲೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಾಸಾದಥೂಪಿಕಂ ಪಾದಙ್ಗುಲಿಯಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚವೀಸತಿಯೋಜನಂ ಪಾಸಾದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತಿ। ಉಪ್ಪತಿತೋ ಚ ಪನ ಹೇಟ್ಠಾಪಾಸಾದೇ ಠಿತಾನಂ ಪಾಸಾದಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾಯಿ। ಸೋ ಏಕಯೋಜನಂ ದ್ವಿಯೋಜನಂ ತಿಯೋಜನನ್ತಿ ಯಾವ ವೀಸತಿಯೋಜನಾ ಉದಕತೋ ಪಾಸಾದಂ ಉಕ್ಖಿಪಿ। ಅಥಸ್ಸ ಪುರಿಮಭವೇ ಞಾತಕಾ ಪಾಸಾದಲೋಭೇನ ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪನಾಗಮಣ್ಡೂಕಾ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪಾಸಾದೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಪಾಸಾದೇ ಉಟ್ಠಹನ್ತೇ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಉದಕೇಯೇವ ಪತಿಂಸು। ಸತ್ಥಾ ತೇ ಪತನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಞಾತಕಾ ತೇ, ಭದ್ದಜಿ, ಕಿಲಮನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ। ಥೇರೋ ಸತ್ಥು ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಾಸಾದಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ, ಪಾಸಾದೋ ಯಥಾಠಾನೇಯೇವ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಸತ್ಥಾ ಪಾರಗಙ್ಗಂ ಗತೋ। ಅಥಸ್ಸ ಗಙ್ಗಾತೀರೇಯೇವ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪಯಿಂಸು, ಸೋ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ತರುಣಸೂರಿಯೋ ವಿಯ ರಸ್ಮಿಯೋ ಮುಞ್ಚನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ। ಅಥ ನಂ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಯಂ ಪಾಸಾದೋ ಭದ್ದಜಿತ್ಥೇರೇನ ಅಜ್ಝಾವುತ್ಥೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು। ಸತ್ಥಾ ‘‘ಮಹಾಪನಾದರಾಜಕಾಲೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ವಿದೇಹರಟ್ಠೇ ಮಿಥಿಲಾಯಂ ಸುರುಚಿ ನಾಮ ರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ, ಪುತ್ತೋಪಿ ತಸ್ಸ ಸುರುಚಿಯೇವ, ತಸ್ಸ ಪನ ಪುತ್ತೋ ಮಹಾಪನಾದೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ, ತೇ ಇಮಂ ಪಾಸಾದಂ ಪಟಿಲಭಿಂಸು। ಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯ ಪನಸ್ಸ ಇದಂ ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ – ದ್ವೇ ಪಿತಾಪುತ್ತಾ ನಳೇಹಿ ಚ ಉದುಮ್ಬರದಾರೂಹಿ ಚ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ವಸನಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಕರಿಂಸು। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಜಾತಕೇ ಸಬ್ಬಂ ಅತೀತವತ್ಥು ಪಕಿಣ್ಣಕನಿಪಾತೇ ಸುರುಚಿಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ೧.೧೪.೧೦೨ ಆದಯೋ) ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೪೦.

‘‘ಪನಾದೋ ನಾಮ ಸೋ ರಾಜಾ, ಯಸ್ಸ ಯೂಪೋ ಸುವಣ್ಣಯೋ।

ತಿರಿಯಂ ಸೋಳಸುಬ್ಬೇಧೋ, ಉದ್ಧಮಾಹು ಸಹಸ್ಸಧಾ॥

೪೧.

‘‘ಸಹಸ್ಸಕಣ್ಡೋ ಸತಗೇಣ್ಡು, ಧಜಾಲು ಹರಿತಾಮಯೋ।

ಅನಚ್ಚುಂ ತತ್ಥ ಗನ್ಧಬ್ಬಾ, ಛ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸತ್ತಧಾ॥

೪೨.

‘‘ಏವಮೇತಂ ತದಾ ಆಸಿ, ಯಥಾ ಭಾಸಸಿ ಭದ್ದಜಿ।

ಸಕ್ಕೋ ಅಹಂ ತದಾ ಆಸಿಂ, ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೋ ತವಾ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಯೂಪೋತಿ ಪಾಸಾದೋ। ತಿರಿಯಂ ಸೋಳಸುಬ್ಬೇಧೋತಿ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಸೋಳಸಕಣ್ಡಪಾತವಿತ್ಥಾರೋ ಅಹೋಸಿ। ಉದ್ಧಮಾಹು ಸಹಸ್ಸಧಾತಿ ಉಬ್ಬೇಧೇನ ಸಹಸ್ಸಕಣ್ಡಗಮನಮತ್ತಂ ಉಚ್ಚೋ ಅಹು, ಸಹಸ್ಸಕಣ್ಡಗಮನಗಣನಾಯ ಪಞ್ಚವೀಸತಿಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣಂ ಹೋತಿ। ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನಸ್ಸ ಅಟ್ಠಯೋಜನಮತ್ತೋ।

ಸಹಸ್ಸಕಣ್ಡೋ ಸತಗೇಣ್ಡೂತಿ ಸೋ ಪನೇಸ ಸಹಸ್ಸಕಣ್ಡುಬ್ಬೇಧೋ ಪಾಸಾದೋ ಸತಭೂಮಿಕೋ ಅಹೋಸಿ। ಧಜಾಲೂತಿ ಧಜಸಮ್ಪನ್ನೋ। ಹರಿತಾಮಯೋತಿ ಹರಿತಮಣಿಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಸಮಾಲುಹರಿತಾಮಯೋ’’ತಿ ಪಾಠೋ, ಹರಿತಮಣಿಮಯೇಹಿ ದ್ವಾರಕವಾಟವಾತಪಾನೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಮಾಲೂತಿ ಕಿರ ದ್ವಾರಕವಾಟವಾತಪಾನಾನಂ ನಾಮಂ। ಗನ್ಧಬ್ಬಾತಿ ನಟಾ, ಛ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸತ್ತಧಾತಿ ಛ ಗನ್ಧಬ್ಬಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸತ್ತಧಾ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಸತ್ತಸು ಠಾನೇಸು ರಞ್ಞೋ ರತಿಜನನತ್ಥಾಯ ನಚ್ಚಿಂಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇ ಏವಂ ನಚ್ಚನ್ತಾಪಿ ರಾಜಾನಂ ಹಾಸೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು, ಅಥ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ದೇವನಟಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಸಮಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ, ತದಾ ಮಹಾಪನಾದೋ ಹಸಿ।

ಯಥಾ ಭಾಸಸಿ, ಭದ್ದಜೀತಿ ಭದ್ದಜಿತ್ಥೇರೇನ ಹಿ ‘‘ಭದ್ದಜಿ, ತಯಾ ಮಹಾಪನಾದರಾಜಕಾಲೇ ಅಜ್ಝಾವುತ್ಥಪಾಸಾದೋ ಕಹ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಿಮುಗ್ಗೋ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವದನ್ತೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ತಸ್ಸ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಭಾವೋ ಚ ಮಹಾಪನಾದರಾಜಭಾವೋ ಚ ಭಾಸಿತೋ ಹೋತಿ। ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಯಥಾ ತ್ವಂ, ಭದ್ದಜಿ, ಭಾಸಸಿ, ತದಾ ಏತಂ ತಥೇವ ಅಹೋಸಿ, ಅಹಂ ತದಾ ತವ ಕಾಯವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೋ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಪುಥುಜ್ಜನಭಿಕ್ಖೂ ನಿಕ್ಕಙ್ಖಾ ಅಹೇಸುಂ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮಹಾಪನಾದೋ ರಾಜಾ ಭದ್ದಜಿ ಅಹೋಸಿ, ಸಕ್ಕೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಮಹಾಪನಾದಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ।

[೨೬೫] ೫. ಖುರಪ್ಪಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ದಿಸ್ವಾ ಖುರಪ್ಪೇತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಓಸ್ಸಟ್ಠವೀರಿಯಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ತಞ್ಹಿ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಓಸ್ಸಟ್ಠವೀರಿಯೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖು, ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ತ್ವಂ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವೀರಿಯಂ ಓಸ್ಸಜಿ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಟ್ಠಾನೇಪಿ ವೀರಿಯಂ ಕರಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅಟವಿಆರಕ್ಖಕಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಪಞ್ಚಪುರಿಸಸತಪರಿವಾರೋ ಅಟವಿಆರಕ್ಖಕೇಸು ಸಬ್ಬಜೇಟ್ಠಕೋ ಹುತ್ವಾ ಅಟವಿಮುಖೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ। ಸೋ ಭತಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೇ ಅಟವಿಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ। ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಬಾರಾಣಸೇಯ್ಯಕೋ ಸತ್ಥವಾಹಪುತ್ತೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಕಟಸತೇಹಿ ತಂ ಗಾಮಂ ಪತ್ವಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಮ, ಸಹಸ್ಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಂ ಅಟವಿಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಸಹಸ್ಸಂ ಗಣ್ಹಿ, ಭತಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋಯೇವ ತಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿ। ಸೋ ತಂ ಆದಾಯ ಅಟವಿಂ ಪಾವಿಸಿ, ಅಟವಿಮಜ್ಝೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಚೋರಾ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು, ಚೋರೇ ದಿಸ್ವಾವ ಸೇಸಪುರಿಸಾ ಉರೇನ ನಿಪಜ್ಜಿಂಸು, ಆರಕ್ಖಕಜೇಟ್ಠಕೋ ಏಕೋವ ನದನ್ತೋ ವಗ್ಗನ್ತೋ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತೇಪಿ ಚೋರೇ ಪಲಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥವಾಹಪುತ್ತಂ ಸೋತ್ಥಿನಾ ಕನ್ತಾರಂ ತಾರೇಸಿ।

ಸತ್ಥವಾಹಪುತ್ತೋ ಪರಕನ್ತಾರೇ ಸತ್ಥಂ ನಿವೇಸೇತ್ವಾ ಆರಕ್ಖಕಜೇಟ್ಠಕಂ ನಾನಗ್ಗರಸಭೋಜನಂ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸೋ ಸುಖನಿಸಿನ್ನೋ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೋ ‘‘ಸಮ್ಮ, ತಥಾದಾರುಣಾನಂ ಚೋರಾನಂ ಆವುಧಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಅವತ್ಥರಣಕಾಲೇ ಕೇನ ನು ಖೋ ತೇ ಕಾರಣೇನ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೩.

‘‘ದಿಸ್ವಾ ಖುರಪ್ಪೇ ಧನುವೇಗನುನ್ನೇ, ಖಗ್ಗೇ ಗಹೀತೇ ತಿಖಿಣೇ ತೇಲಧೋತೇ।

ತಸ್ಮಿಂ ಭಯಸ್ಮಿಂ ಮರಣೇ ವಿಯೂಳ್ಹೇ, ಕಸ್ಮಾ ನು ತೇ ನಾಹು ಛಮ್ಭಿತತ್ತ’’ನ್ತಿ॥

ತತ್ಥ ಧನುವೇಗನುನ್ನೇತಿ ಧನುವೇಗೇನ ವಿಸ್ಸಟ್ಠೇ। ಖಗ್ಗೇ ಗಹೀತೇತಿ ಥರುದಣ್ಡೇಹಿ ಸುಗಹಿತೇ ಖಗ್ಗೇ। ಮರಣೇ ವಿಯೂಳ್ಹೇತಿ ಮರಣೇ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೇ। ಕಸ್ಮಾ ನು ತೇ ನಾಹೂತಿ ಕೇನ ನು ಖೋ ಕಾರಣೇನ ನಾಹೋಸಿ। ಛಮ್ಭಿತತ್ತನ್ತಿ ಸರೀರಚಲನಂ।

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಆರಕ್ಖಕಜೇಟ್ಠಕೋ ಇತರಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೪೪.

‘‘ದಿಸ್ವಾ ಖುರಪ್ಪೇ ಧನುವೇಗನುನ್ನೇ, ಖಗ್ಗೇ ಗಹೀತೇ ತಿಖಿಣೇ ತೇಲಧೋತೇ।

ತಸ್ಮಿಂ ಭಯಸ್ಮಿಂ ಮರಣೇ ವಿಯೂಳ್ಹೇ, ವೇದಂ ಅಲತ್ಥಂ ವಿಪುಲಂ ಉಳಾರಂ॥

೪೫.

‘‘ಸೋ ವೇದಜಾತೋ ಅಜ್ಝಭವಿಂ ಅಮಿತ್ತೇ, ಪುಬ್ಬೇವ ಮೇ ಜೀವಿತಮಾಸಿ ಚತ್ತಂ।

ನ ಹಿ ಜೀವಿತೇ ಆಲಯಂ ಕುಬ್ಬಮಾನೋ, ಸೂರೋ ಕಯಿರಾ ಸೂರಕಿಚ್ಚಂ ಕದಾಚೀ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ವೇದಂ ಅಲತ್ಥನ್ತಿ ತುಟ್ಠಿಞ್ಚೇವ ಸೋಮನಸ್ಸಞ್ಚ ಪಟಿಲಭಿಂ। ವಿಪುಲನ್ತಿ ಬಹುಂ। ಉಳಾರನ್ತಿ ಉತ್ತಮಂ। ಅಜ್ಝಭವಿನ್ತಿ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಅಭಿಭವಿಂ। ಪುಬ್ಬೇವ ಮೇ ಜೀವಿತಮಾಸಿ ಚತ್ತನ್ತಿ ಮಯಾ ಪುಬ್ಬೇವ ತವ ಹತ್ಥತೋ ಭತಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತೇನೇವ ಜೀವಿತಂ ಚತ್ತಮಾಸಿ। ನ ಹಿ ಜೀವಿತೇ ಆಲಯಂ ಕುಬ್ಬಮಾನೋತಿ ಜೀವಿತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ನಿಕನ್ತಿಂ ಕುರುಮಾನೋ ಪುರಿಸಕಿಚ್ಚಂ ಕದಾಚಿಪಿ ನ ಕರೋತಿ।

ಏವಂ ಸೋ ಸರವಸ್ಸೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ಜೀವಿತನಿಕನ್ತಿಯಾ ವಿಸ್ಸಟ್ಠತ್ತಾ ಅತ್ತನಾ ಸೂರಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಕತಭಾವಂ ಞಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥವಾಹಪುತ್ತಂ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸಕಗಾಮಮೇವ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಓಸ್ಸಟ್ಠವೀರಿಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ। ‘‘ತದಾ ಆರಕ್ಖಕಜೇಟ್ಠಕೋ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಖುರಪ್ಪಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ।

[೨೬೬] ೬. ವಾತಗ್ಗಸಿನ್ಧವಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯೇನಾಸಿ ಕಿಸಿಯಾ ಪಣ್ಡೂತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರೇಕಾ ಅಭಿರೂಪಾ ಇತ್ಥೀ ಏಕಂ ಅಭಿರೂಪಂ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾ ಅಹೋಸಿ, ಸಕಲಸರೀರಂ ಝಾಯಮಾನೋ ವಿಯಸ್ಸಾ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಕಿಲೇಸಗ್ಗಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ। ಸಾ ನೇವ ಕಾಯಸ್ಸಾದಂ ಲಭಿ, ನ ಚಿತ್ತಸ್ಸಾದಂ, ಭತ್ತಮ್ಪಿಸ್ಸಾ ನ ರುಚ್ಚಿ, ಕೇವಲಂ ಮಞ್ಚಕಅಟನಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ। ಅಥ ನಂ ಉಪಟ್ಠಾಯಿಕಾ ಚ ಸಹಾಯಿಕಾ ಚ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ತ್ವಂ ಕಮ್ಪಮಾನಚಿತ್ತಾ ಅಟನಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಪನ್ನಾ, ಕಿಂ ತೇ ಅಫಾಸುಕ’’ನ್ತಿ। ಸಾ ಏಕಂ ದ್ವೇ ವಾರೇ ಅಕಥೇತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ಅಥ ನಂ ತಾ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ಮಯಂ ತಂ ಆನೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇಸುಂ, ಸೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ। ತಾ ‘‘ಅಸುಕದಿವಸೇ ಅಸುಕವೇಲಾಯಂ ಆಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಆರೋಚೇಸುಂ। ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಸಯನಗಬ್ಭಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಸಯನಪಿಟ್ಠೇ ನಿಸಿನ್ನಾ ತಸ್ಮಿಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಯನೇಕದೇಸೇ ನಿಸಿನ್ನೇ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚಾಹಂ ಇಮಸ್ಸ ಗರುಕಂ ಅಕತ್ವಾ ಇದಾನೇವ ಓಕಾಸಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಇಸ್ಸರಿಯಂ ಮೇ ಪರಿಹಾಯಿಸ್ಸತಿ, ಆಗತದಿವಸೇಯೇವ ಓಕಾಸಕರಣಂ ನಾಮ ಅಕಾರಣಂ, ಅಜ್ಜ ನ ಮಙ್ಕುಂ ಕತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಓಕಾಸಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಅಥ ನಂ ಹತ್ಥಗಹಣಾದಿವಸೇನ ಕೇಳಿಂ ಕಾತುಂ ಆರದ್ಧಂ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಅಪೇಹಿ ಅಪೇಹಿ, ನ ಮೇ ತಯಾ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ನಿಬ್ಭಚ್ಛೇಸಿ। ಸೋ ಓಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ಲಜ್ಜಿತೋ ಉಟ್ಠಾಯ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹಮೇವ ಗತೋ।

ಇತರಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ತಾಯ ತಥಾ ಕತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೇ ನಿಕ್ಖನ್ತೇ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ತ್ವಂ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾ ಆಹಾರಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ, ಅಥ ನಂ ಮಯಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಆನಯಿಮ್ಹ, ತಸ್ಸ ಕಸ್ಮಾ ಓಕಾಸಂ ನ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ। ಸಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ಇತರಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು। ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಪುನ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾಪಿ ನ ಓಲೋಕೇಸಿ। ಸಾ ತಂ ಅಲಭಮಾನಾ ನಿರಾಹಾರಾ ತತ್ಥೇವ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣಿ। ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ತಸ್ಸಾ ಮತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಬಹುಂ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಂ ಆದಾಯ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಚ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಉಪಾಸಕ, ನ ಪಞ್ಞಾಯಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೇ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಸ್ವಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಲಜ್ಜಾಯ ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಗತೋ’’ತಿ ಆಹ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ , ಉಪಾಸಕ, ಇದಾನೇವೇಸಾ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಆಗತಕಾಲೇ ತಂ ಓಕಾಸಂ ಅಕತ್ವಾ ಲಜ್ಜಾಪೇಸಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪನ ಪಣ್ಡಿತೇಸು ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಆಗತಕಾಲೇ ಓಕಾಸಂ ಅಕತ್ವಾ ಕಿಲಮೇತ್ವಾವ ಉಯ್ಯೋಜೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಿನ್ಧವಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಾತಗ್ಗಸಿನ್ಧವೋ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಮಙ್ಗಲಅಸ್ಸೋ ಅಹೋಸಿ। ಅಸ್ಸಗೋಪಕಾ ತಂ ನೇತ್ವಾ ಗಙ್ಗಾಯಂ ನ್ಹಾಪೇನ್ತಿ। ಅಥ ನಂ ಭದ್ದಲೀ ನಾಮ ಗದ್ರಭೀ ದಿಸ್ವಾ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಕಮ್ಪಮಾನಾ ನೇವ ತಿಣಂ ಖಾದಿ , ನ ಉದಕಂ ಪಿವಿ, ಪರಿಸುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಕಿಸಾ ಅಟ್ಠಿಚಮ್ಮಮತ್ತಾ ಅಹೋಸಿ। ಅಥ ನಂ ಪುತ್ತೋ ಗದ್ರಭಪೋತಕೋ ಮಾತರಂ ಪರಿಸುಸ್ಸಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ತ್ವಂ, ಅಮ್ಮ, ನೇವ ತಿಣಂ ಖಾದಸಿ, ನ ಉದಕಂ ಪಿವಸಿ, ಪರಿಸುಸ್ಸಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಕಮ್ಪಮಾನಾ ನಿಪಜ್ಜಸಿ, ಕಿಂ ತೇ ಅಫಾಸುಕ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಸಾ ಅಕಥೇತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ತಮತ್ಥಂ ಕಥೇಸಿ। ಅಥ ನಂ ಪುತ್ತೋ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ಅಹಂ ತಂ ಆನೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ವಾತಗ್ಗಸಿನ್ಧವಸ್ಸ ನ್ಹಾಯಿತುಂ ಆಗತಕಾಲೇ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಮಯ್ಹಂ ಮಾತಾ ತುಮ್ಹೇಸು ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾ ನಿರಾಹಾರಾ ಸುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಮರಿಸ್ಸತಿ, ಜೀವಿತದಾನಮಸ್ಸಾ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಸಾಧು, ತಾತ, ದಸ್ಸಾಮಿ, ಅಸ್ಸಗೋಪಕಾ ಮಂ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಥೋಕಂ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ವಿಚರಣತ್ಥಾಯ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಿ, ತ್ವಂ ಮಾತರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ಪದೇಸಂ ಏಹೀ’’ತಿ। ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಾತರಂ ಆನೇತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ।

ಅಸ್ಸಗೋಪಕಾಪಿ ವಾತಗ್ಗಸಿನ್ಧವಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸುಂ। ಸೋ ತಂ ಗದ್ರಭಿಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ। ಅಥ ಸಾ ಗದ್ರಭೀ ತಸ್ಮಿಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರಂ ಉಪಸಿಙ್ಘಮಾನೇ ‘‘ಸಚಾಹಂ ಗರುಂ ಅಕತ್ವಾ ಆಗತಕ್ಖಣೇಯೇವಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಏವಂ ಮೇ ಯಸೋ ಚ ಇಸ್ಸರಿಯಞ್ಚ ಪರಿಹಾಯಿಸ್ಸತಿ, ಅನಿಚ್ಛಮಾನಾ ವಿಯ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸಿನ್ಧವಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾಹನುಕೇ ಪಾದೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪಲಾಯಿ, ದನ್ತಮೂಲಮಸ್ಸ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಗತಕಾಲೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ। ವಾತಗ್ಗಸಿನ್ಧವೋ ‘‘ಕೋ ಮೇ ಏತಾಯ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಲಜ್ಜಿತೋ ತತೋವ ಪಲಾಯಿ। ಸಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಿನೀ ಹುತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಪತಿತ್ವಾ ಸೋಚಮಾನಾ ನಿಪಜ್ಜಿ।

ಅಥ ನಂ ಪುತ್ತೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೬.

‘‘ಯೇನಾಸಿ ಕಿಸಿಯಾ ಪಣ್ಡು, ಯೇನ ಭತ್ತಂ ನ ರುಚ್ಚತಿ।

ಅಯಂ ಸೋ ಆಗತೋ ಭತ್ತಾ, ಕಸ್ಮಾ ದಾನಿ ಪಲಾಯಸೀ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಯೇನಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತತಾಯ ಯೇನ ಕಾರಣಭೂತೇನ।

ಪುತ್ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಗದ್ರಭೀ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೭.

‘‘ಸಚೇ ಪನಾದಿಕೇನೇವ, ಸನ್ಥವೋ ನಾಮ ಜಾಯತಿ।

ಯಸೋ ಹಾಯತಿ ಇತ್ಥೀನಂ, ತಸ್ಮಾ ತಾತ ಪಲಾಯಹ’’ನ್ತಿ॥

ತತ್ಥ ಆದಿಕೇನೇವಾತಿಆದಿತೋವ ಪಠಮಮೇವ। ಸನ್ಥವೋತಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸಂಯೋಗವಸೇನ ಮಿತ್ತಸನ್ಥವೋ। ಯಸೋ ಹಾಯತಿ ಇತ್ಥೀನನ್ತಿ, ತಾತ, ಇತ್ಥೀನಞ್ಹಿ ಗರುಕಂ ಅಕತ್ವಾ ಆದಿತೋವ ಸನ್ಥವಂ ಕುರುಮಾನಾನಂ ಯಸೋ ಹಾಯತಿ, ಇಸ್ಸರಿಯಗಬ್ಬಿತಭಾವೋ ಪರಿಹಾಯತೀತಿ। ಏವಂ ಸಾ ಇತ್ಥೀನಂ ಸಭಾವಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಕಥೇಸಿ।

ತತಿಯಗಾಥಂ ಪನ ಸತ್ಥಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಆಹ –

೪೮.

‘‘ಯಸಸ್ಸಿನಂ ಕುಲೇ ಜಾತಂ, ಆಗತಂ ಯಾ ನ ಇಚ್ಛತಿ।

ಸೋಚತಿ ಚಿರರತ್ತಾಯ, ವಾತಗ್ಗಮಿವ ಭದ್ದಲೀ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಯಸಸ್ಸಿನನ್ತಿ ಯಸಸಮ್ಪನ್ನಂ। ಯಾ ನ ಇಚ್ಛತೀತಿ ಯಾ ಇತ್ಥೀ ತಥಾರೂಪಂ ಪುರಿಸಂ ನ ಇಚ್ಛತಿ। ಚಿರರತ್ತಾಯಾತಿ ಚಿರರತ್ತಂ, ದೀಘಮದ್ಧಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ। ‘‘ತದಾ ಗದ್ರಭೀ ಸಾ ಇತ್ಥೀ ಅಹೋಸಿ, ವಾತಗ್ಗಸಿನ್ಧವೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ವಾತಗ್ಗಸಿನ್ಧವಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ।

[೨೬೭] ೭. ಕಕ್ಕಟಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸಿಙ್ಗೀ ಮಿಗೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಇತ್ಥಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರೇಕೋ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಅತ್ತನೋ ಭರಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉದ್ಧಾರಸೋಧನತ್ಥಾಯ ಜನಪದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಉದ್ಧಾರಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಚೋರೇಹಿ ಗಹಿತೋ। ಭರಿಯಾ ಪನಸ್ಸ ಅಭಿರೂಪಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ ದಸ್ಸನೀಯಾ, ಚೋರಜೇಟ್ಠಕೋ ತಸ್ಸಾ ಸಿನೇಹೇನ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಂ ಮಾರೇತುಂ ಆರಭಿ। ಸಾ ಪನ ಇತ್ಥೀ ಸೀಲವತೀ ಆಚಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ ಪತಿದೇವತಾ, ಸಾ ಚೋರಜೇಟ್ಠಕಸ್ಸ ಪಾದೇಸು ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ಸಚೇ ಮಯಿ ಸಿನೇಹೋ ಅತ್ಥಿ, ಮಾ ಮಯ್ಹಂ ಸಾಮಿಕಂ ಮಾರೇಹಿ। ಸಚೇ ಮಾರೇಸಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ವಿಸಂ ವಾ ಖಾದಿತ್ವಾ ನಾಸವಾತಂ ವಾ ಸನ್ನಿರುಮ್ಭಿತ್ವಾ ಮರಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಯಾ ಪನ ಸದ್ಧಿಂ ನ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಾ ಮೇ ಅಕಾರಣೇನ ಸಾಮಿಕಂ ಮಾರೇಹೀ’’ತಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ ತಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇಸಿ। ತೇ ಉಭೋಪಿ ಸೋತ್ಥಿನಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪತ್ವಾ ಜೇತವನಪಿಟ್ಠಿವಿಹಾರೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ‘‘ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಗನ್ಧಕುಟಿಪರಿವೇಣಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು। ತೇ ಸತ್ಥಾರಾ ‘‘ಕಹಂ ಗತತ್ಥ, ಉಪಾಸಕಾ’’ತಿ ಪುಟ್ಠಾ ‘‘ಉದ್ಧಾರಸೋಧನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ‘‘ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಪನ ಆರೋಗ್ಯೇನ ಆಗತತ್ಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಆಹ – ‘‘ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಚೋರಾ ಗಣ್ಹಿಂಸು, ತತ್ರೇಸಾ ಮಂ ಮಾರಿಯಮಾನಂ ಚೋರಜೇಟ್ಠಕಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಮೋಚೇಸಿ, ಇಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಯಾ ಜೀವಿತಂ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಉಪಾಸಕ, ಇದಾನೇವೇತಾಯ ಏವಂ ತುಯ್ಹಂ ಜೀವಿತಂ ದಿನ್ನಂ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪಣ್ಡಿತಾನಮ್ಪಿ ಜೀವಿತಂ ಅದಾಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಹಿಮವನ್ತೇ ಮಹಾಉದಕರಹದೋ, ತತ್ಥ ಮಹಾಸುವಣ್ಣಕಕ್ಕಟಕೋ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ತಸ್ಸ ನಿವಾಸಭಾವೇನ ‘‘ಕುಳೀರದಹೋ’’ತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ। ಕಕ್ಕಟಕೋ ಮಹಾ ಅಹೋಸಿ ಖಲಮಣ್ಡಲಪ್ಪಮಾಣೋ, ಹತ್ಥೀ ಗಹೇತ್ವಾ ವಧಿತ್ವಾ ಖಾದತಿ। ಹತ್ಥೀ ತಸ್ಸ ಭಯೇನ ತತ್ಥ ಓತರಿತ್ವಾ ಗೋಚರಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ। ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕುಳೀರದಹಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಸಮಾನಂ ಹತ್ಥಿಯೂಥಜೇಟ್ಠಕಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಕರೇಣುಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ। ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾ ‘‘ಗಬ್ಭಂ ರಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞಂ ಪಬ್ಬತಪ್ಪದೇಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಗಬ್ಭಂ ರಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ। ಸೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಮಹಾಸರೀರೋ ಥಾಮಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತೋ ಅಞ್ಜನಪಬ್ಬತೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ಏಕಾಯ ಕರೇಣುಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ‘‘ಕಕ್ಕಟಕಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಭರಿಯಞ್ಚ ಮಾತರಞ್ಚ ಆದಾಯ ತಂ ಹತ್ಥಿಯೂಥಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಿತರಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಅಹಂ ಕಕ್ಕಟಕಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ। ಅಥ ನಂ ಪಿತಾ ‘‘ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ, ತಾತಾ’’ತಿ ವಾರೇತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವದನ್ತಂ ‘‘ತ್ವಞ್ಞೇವ ಜಾನಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಆಹ।

ಸೋ ಕುಳೀರದಹಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಸನ್ತೇ ಸಬ್ಬವಾರಣೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ದಹಸಮೀಪಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಸೋ ಕಕ್ಕಟಕೋ ಓತರಣಕಾಲೇ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಉದಾಹು ಗೋಚರಂ ಗಣ್ಹನಕಾಲೇ, ಉದಾಹು ಉತ್ತರಣಕಾಲೇ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಉತ್ತರಣಕಾಲೇ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ ತುಮ್ಹೇ ಕುಳೀರದಹಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಯಾವದತ್ಥಂ ಗೋಚರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಉತ್ತರಥ, ಅಹಂ ಪಚ್ಛತೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ। ವಾರಣಾ ತಥಾ ಕರಿಂಸು। ಕುಳೀರೋ ಪಚ್ಛತೋ ಉತ್ತರನ್ತಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಮಹಾಸಣ್ಡಾಸೇನ ಕಮ್ಮಾರೋ ಲೋಹಸಲಾಕಂ ವಿಯ ಅಳದ್ವಯೇನ ಪಾದೇ ದಳ್ಹಂ ಗಣ್ಹಿ, ಕರೇಣುಕಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ಸಮೀಪೇಯೇವ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಆಕಡ್ಢನ್ತೋ ಕುಳೀರಂ ಚಾಲೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ಕುಳೀರೋ ಪನ ತಂ ಆಕಡ್ಢನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಅಭಿಮುಖಂ ಕರೋತಿ। ಸೋ ಮರಣಭಯತಜ್ಜಿತೋ ಬದ್ಧರವಂ ರವಿ, ಸಬ್ಬೇ ವಾರಣಾ ಮರಣಭಯತಜ್ಜಿತಾ ಕೋಞ್ಚನಾದಂ ಕತ್ವಾ ಮುತ್ತಕರೀಸಂ ಚಜಮಾನಾ ಪಲಾಯಿಂಸು, ಕರೇಣುಕಾಪಿಸ್ಸ ಸಣ್ಠಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ಪಲಾಯಿತುಂ ಆರಭಿ।

ಅಥ ನಂ ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಬದ್ಧಭಾವಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಅಪಲಾಯನತ್ಥಂ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೯. ತತ್ಥ ಸಿಙ್ಗೀ ಮಿಗೋತಿ ಸಿಙ್ಗೀ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ಮಿಗೋ। ದ್ವೀಹಿ ಅಳೇಹಿ ಸಿಙ್ಗಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇನ್ತೇಹಿ ಯುತ್ತತಾಯ ಸಿಙ್ಗೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮಿಗೋತಿ ಪನ ಸಬ್ಬಪಾಣಸಙ್ಗಾಹಕವಸೇನ ಇಧ ಕುಳೀರೋ ವುತ್ತೋ। ಆಯತಚಕ್ಖುನೇತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ಚಕ್ಖು, ನಯನಟ್ಠೇನ ನೇತ್ತಂ, ಆಯತಾನಿ ಚಕ್ಖುಸಙ್ಖಾತಾನಿ ನೇತ್ತಾನಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ಆಯತಚಕ್ಖುನೇತ್ತೋ, ದೀಘಅಕ್ಖೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಟ್ಠಿಮೇವಸ್ಸ ತಚಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇತೀತಿ ಅಟ್ಠಿತ್ತಚೋ। ತೇನಾಭಿಭೂತೋತಿ ತೇನ ಮಿಗೇನ ಅಭಿಭೂತೋ ಅಜ್ಝೋತ್ಥತೋ ನಿಚ್ಚಲಂ ಗಹಿತೋ ಹುತ್ವಾ। ಕಪಣಂ ರುದಾಮೀತಿ ಕಾರುಞ್ಞಪ್ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ರುದಾಮಿ ವಿರವಾಮಿ। ಮಾ ಹೇವ ಮನ್ತಿ ಮಂ ಏವರೂಪಂ ಬ್ಯಸನಪ್ಪತ್ತಂ ಅತ್ತನೋ ಪಾಣಸಮಂ ಪಿಯಸಾಮಿಕಂ ತ್ವಂ ಮಾ ಹೇವ ಜಹೀತಿ।

ಅಥ ಸಾ ಕರೇಣುಕಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ತಂ ಅಸ್ಸಾಸಯಮಾನಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೦.

‘‘ಅಯ್ಯ ನ ತಂ ಜಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕುಞ್ಜರಂ ಸಟ್ಠಿಹಾಯನಂ।

ಪಥಬ್ಯಾ ಚಾತುರನ್ತಾಯ, ಸುಪ್ಪಿಯೋ ಹೋಸಿ ಮೇ ತುವ’’ನ್ತಿ॥

ತತ್ಥ ಸಟ್ಠಿಹಾಯನನ್ತಿ ಜಾತಿಯಾ ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸಕಾಲಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕುಞ್ಜರಾ ಥಾಮೇನ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ಸಾ ಅಹಂ ಏವಂ ಥಾಮಹೀನಂ ಇಮಂ ಬ್ಯಸನಂ ಪತ್ತಂ ತಂ ನ ಜಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಾ ಭಾಯಿ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಹಿ ಚತೂಸು ದಿಸಾಸು ಸಮುದ್ದಂ ಪತ್ವಾ ಠಿತಾಯ ಚಾತುರನ್ತಾಯ ಪಥವಿಯಾ ತ್ವಂ ಮಯ್ಹಂ ಸುಟ್ಠು ಪಿಯೋತಿ।

ಅಥ ನಂ ಸನ್ಥಮ್ಭೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯ್ಯ, ಇದಾನಿ ತಂ ಕುಳೀರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಥೋಕಂ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪಂ ಲಭಮಾನಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಕುಳೀರಂ ಯಾಚಮಾನಾ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೧.

‘‘ಯೇ ಕುಳೀರಾ ಸಮುದ್ದಸ್ಮಿಂ, ಗಙ್ಗಾಯ ಯಮುನಾಯ ಚ।

ತೇಸಂ ತ್ವಂ ವಾರಿಜೋ ಸೇಟ್ಠೋ, ಮುಞ್ಚ ರೋದನ್ತಿಯಾ ಪತಿ’’ನ್ತಿ॥

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೇ ಸಮುದ್ದೇ ವಾ ಗಙ್ಗಾಯ ವಾ ಯಮುನಾಯ ವಾ ಕುಳೀರಾ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ವಣ್ಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಮಹನ್ತತ್ತೇನ ಚ ತ್ವಮೇವ ಸೇಟ್ಠೋ ಉತ್ತಮೋ। ತೇನ ತಂ ಯಾಚಾಮಿ, ಮಯ್ಹಂ ರೋದಮಾನಾಯ ಸಾಮಿಕಂ ಮುಞ್ಚಾತಿ।

ಕುಳೀರೋ ತಸ್ಸಾ ಕಥಯಮಾನಾಯ ಇತ್ಥಿಸದ್ದೇ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಕಡ್ಢಿಯಮಾನಸೋ ಹುತ್ವಾ ವಾರಣಸ್ಸ ಪಾದತೋ ಅಳೇ ವಿನಿವೇಠೇನ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ವಿಸ್ಸಟ್ಠೋ ಇದಂ ನಾಮ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಞ್ಞಾಸಿ। ಅಥ ನಂ ವಾರಣೋ ಪಾದಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಅಕ್ಕಮಿ, ತಾವದೇವ ಅಟ್ಠೀನಿ ಭಿಜ್ಜಿಂಸು। ವಾರಣೋ ತುಟ್ಠರವಂ ರವಿ, ಸಬ್ಬೇ ವಾರಣಾ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಕುಳೀರಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಮಹೀತಲೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಮದ್ದನ್ತಾ ಚುಣ್ಣವಿಚುಣ್ಣಮಕಂಸು। ತಸ್ಸ ದ್ವೇ ಅಳಾ ಸರೀರತೋ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತೇ ಪತಿಂಸು। ಸೋ ಚ ಕುಳೀರದಹೋ ಗಙ್ಗಾಯ ಏಕಾಬದ್ಧೋ , ಗಙ್ಗಾಯ ಪೂರಣಕಾಲೇ ಗಙ್ಗೋದಕೇನ ಪೂರತಿ, ಉದಕೇ ಮನ್ದೀಭೂತೇ ದಹತೋ ಉದಕಂ ಗಙ್ಗಂ ಓತರತಿ। ಅಥ ದ್ವೇಪಿ ತೇ ಅಳಾ ಉಪ್ಲವಿತ್ವಾ ಗಙ್ಗಾಯ ವುಯ್ಹಿಂಸು। ತೇಸು ಏಕೋ ಸಮುದ್ದಂ ಪಾವಿಸಿ, ಏಕಂ ದಸಭಾತಿಕರಾಜಾನೋ ಉದಕೇ ಕೀಳಮಾನಾ ಲಭಿತ್ವಾ ಆಳಿಙ್ಗಂ ನಾಮ ಮುದಿಙ್ಗಂ ಅಕಂಸು। ಸಮುದ್ದಂ ಪನ ಪವಿಟ್ಠಂ ಅಸುರಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಲಮ್ಬರಂ ನಾಮ ಭೇರಿಂ ಕಾರೇಸುಂ। ತೇ ಅಪರಭಾಗೇ ಸಕ್ಕೇನ ಸಙ್ಗಾಮೇ ಪರಾಜಿತಾ ತಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಲಾಯಿಂಸು, ಅಥ ನಂ ಸಕ್ಕೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಗಣ್ಹಾಪೇಸಿ। ‘‘ಆಲಮ್ಬರಮೇಘೋ ವಿಯ ಥನತೀ’’ತಿ ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದನ್ತಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಭೋ ಜಯಮ್ಪತಿಕಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು । ‘‘ತದಾ ಕರೇಣುಕಾ ಅಯಂ ಉಪಾಸಿಕಾ ಅಹೋಸಿ, ವಾರಣೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಕಕ್ಕಟಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸತ್ತಮಾ।

[೨೬೮] ೮. ಆರಾಮದೂಸಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯೋ ವೇ ಸಬ್ಬಸಮೇತಾನನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ದಕ್ಖಿಣಾಗಿರಿಜನಪದೇ ಅಞ್ಞತರಂ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲಪುತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಸತ್ಥಾ ಕಿರ ವುತ್ಥವಸ್ಸೋ ಜೇತವನಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಾಗಿರಿಜನಪದೇ ಚಾರಿಕಂ ಚರಿ। ಅಥೇಕೋ ಉಪಾಸಕೋ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಯಾಗುಖಜ್ಜಕೇಹಿ ಸನ್ತಪ್ಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯ್ಯಾ, ಉಯ್ಯಾನಚಾರಿಕಂ ಚರಿತುಕಾಮಾ ಇಮಿನಾ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಚರನ್ತೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಅಯ್ಯಾನಂ ಫಲಾಫಲಾನಿ ದದೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲಂ ಆಣಾಪೇಸಿ। ಭಿಕ್ಖೂ ಚರಮಾನಾ ಏಕಂ ಛಿದ್ದಟ್ಠಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಠಾನಂ ಛಿದ್ದಂ ವಿರಳರುಕ್ಖಂ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು। ಅಥ ನೇಸಂ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲೋ ಆಚಿಕ್ಖಿ – ‘‘ಏಕೋ ಕಿರ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲಪುತ್ತೋ ಉಪರೋಪಕೇಸು ಉದಕಂ ಆಸಿಞ್ಚನ್ತೋ ‘ಮೂಲಪ್ಪಮಾಣೇನ ಆಸಿಞ್ಚಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಮೂಲಪ್ಪಮಾಣೇನ ಉದಕಂ ಆಸಿಞ್ಚಿ, ತೇನ ತಂ ಠಾನಂ ಛಿದ್ದಂ ಜಾತ’’ನ್ತಿ। ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಸೋ ಕುಮಾರಕೋ ಆರಾಮದೂಸಕೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ವಿಸ್ಸಸೇನೇ ನಾಮ ರಞ್ಞೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಉಸ್ಸವೇ ಘುಟ್ಠೇ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲೋ ‘‘ಉಸ್ಸವಂ ಕೀಳಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಯ್ಯಾನವಾಸಿನೋ ಮಕ್ಕಟೇ ಆಹ – ‘‘ಇದಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಬಹೂಪಕಾರಂ , ಅಹಂ ಸತ್ತಾಹಂ ಉಸ್ಸವಂ ಕೀಳಿಸ್ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹೇ ಸತ್ತ ದಿವಸೇ ಉಪರೋಪಕೇಸು ಉದಕಂ ಆಸಿಞ್ಚಥಾ’’ತಿ। ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು। ಸೋ ತೇಸಂ ಚಮ್ಮಘಟಕೇ ದತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಮಕ್ಕಟಾ ಉದಕಂ ಆಸಿಞ್ಚನ್ತಾ ಉಪರೋಪಕೇಸು ಆಸಿಞ್ಚಿಂಸು। ಅಥ ನೇ ಮಕ್ಕಟಜೇಟ್ಠಕೋ ಆಹ – ‘‘ಆಗಮೇಥ ತಾವ, ಉದಕಂ ನಾಮ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ದುಲ್ಲಭಂ, ತಂ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ, ಉಪರೋಪಕೇ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಮೂಲಪ್ಪಮಾಣಂ ಞತ್ವಾ ದೀಘಮೂಲಕೇಸು ಬಹುಂ, ರಸ್ಸಮೂಲಕೇಸು ಅಪ್ಪಂ ಉದಕಂ ಸಿಞ್ಚಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಏಕಚ್ಚೇ ಉಪರೋಪಕೇ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಏಕಚ್ಚೇ ತೇ ರೋಪೇತ್ವಾ ಉದಕಂ ಸಿಞ್ಚನ್ತಿ।

ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಏಕಸ್ಸ ಕುಲಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೋ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇ ಮಕ್ಕಟೇ ತಥಾ ಕರೋನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕೋ ತುಮ್ಹೇ ಏವಂ ಕಾರೇತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ವಾನರಜೇಟ್ಠಕೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಜೇಟ್ಠಕಸ್ಸ ತಾವ ವೋ ಅಯಂ ಪಞ್ಞಾ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ಕೀದಿಸೀ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೨.

‘‘ಯೋ ವೇ ಸಬ್ಬಸಮೇತಾನಂ, ಅಹುವಾ ಸೇಟ್ಠಸಮ್ಮತೋ।

ತಸ್ಸಾಯಂ ಏದಿಸೀ ಪಞ್ಞಾ, ಕಿಮೇವ ಇತರಾ ಪಜಾ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಸಮೇತಾನನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಮಾನಜಾತೀನಂ। ಅಹುವಾತಿ ಅಹೋಸಿ। ಕಿಮೇವ ಇತರಾ ಪಜಾತಿ ಯಾ ಇತರಾ ಏತೇಸು ಲಾಮಿಕಾ ಪಜಾ, ಕೀದಿಸಾ ನು ಖೋ ತಸ್ಸಾ ಪಞ್ಞಾತಿ।

ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ವಾನರಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹಂಸು –

೫೩.

‘‘ಏವಮೇವ ತುವಂ ಬ್ರಹ್ಮೇ, ಅನಞ್ಞಾಯ ವಿನಿನ್ದಸಿ।

ಕಥಂ ಮೂಲಂ ಅದಿಸ್ವಾನ, ರುಕ್ಖಂ ಜಞ್ಞಾ ಪತಿಟ್ಠಿತ’’ನ್ತಿ॥

ತತ್ಥ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಆಲಪನಮತ್ತಂ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ತ್ವಂ, ಭೋ ಪುರಿಸ, ಕಾರಣಾಕಾರಣಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಏವಮೇವ ಅಮ್ಹೇ ವಿನಿನ್ದಸಿ, ರುಕ್ಖಂ ನಾಮ ‘‘ಗಮ್ಭೀರೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ವಾ ಏಸ, ನ ವಾ’’ತಿ ಮೂಲಂ ಅನುಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಕಥಂ ಞಾತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ತೇನ ಮಯಂ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಮೂಲಪ್ಪಮಾಣೇನ ಉದಕಂ ಆಸಿಞ್ಚಾಮಾತಿ।

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೪.

‘‘ನಾಹಂ ತುಮ್ಹೇ ವಿನಿನ್ದಾಮಿ, ಯೇ ಚಞ್ಞೇ ವಾನರಾ ವನೇ।

ವಿಸ್ಸಸೇನೋವ ಗಾರಯ್ಹೋ, ಯಸ್ಸತ್ಥಾ ರುಕ್ಖರೋಪಕಾ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ವಿಸ್ಸಸೇನೋವ ಗಾರಯ್ಹೋತಿ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ವಿಸ್ಸಸೇನೋಯೇವ ಏತ್ಥ ಗರಹಿತಬ್ಬೋ। ಯಸ್ಸತ್ಥಾ ರುಕ್ಖರೋಪಕಾತಿ ಯಸ್ಸತ್ಥಾಯ ತುಮ್ಹಾದಿಸಾ ರುಕ್ಖರೋಪಕಾ ಜಾತಾತಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ವಾನರಜೇಟ್ಠಕೋ ಆರಾಮದೂಸಕಕುಮಾರೋ ಅಹೋಸಿ, ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಆರಾಮದೂಸಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಅಟ್ಠಮಾ।

[೨೬೯] ೯. ಸುಜಾತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನ ಹಿ ವಣ್ಣೇನ ಸಮ್ಪನ್ನಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಸುಣಿಸಂ ಧನಞ್ಚಯಸೇಟ್ಠಿಧೀತರಂ ವಿಸಾಖಾಯ ಕನಿಟ್ಠಭಗಿನಿಂ ಸುಜಾತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಸಾ ಕಿರ ಮಹನ್ತೇನ ಯಸೇನ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಘರಂ ಪೂರಯಮಾನಾ ಪಾವಿಸಿ, ‘‘ಮಹಾಕುಲಸ್ಸ ಧೀತಾ ಅಹ’’ನ್ತಿ ಮಾನಥದ್ಧಾ ಅಹೋಸಿ ಕೋಧನಾ ಚಣ್ಡೀ ಫರುಸಾ, ಸಸ್ಸುಸಸುರಸಾಮಿಕವತ್ತಾನಿ ನ ಕರೋತಿ, ಗೇಹಜನಂ ತಜ್ಜೇನ್ತೀ ಪಹರನ್ತೀ ಚರತಿ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ। ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋವ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪನಿಸೀದಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸುಜಾತಾ ದಾಸಕಮ್ಮಕರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಲಹಂ ಕರೋತಿ। ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಸದ್ದೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಆಹ। ಏಸಾ, ಭನ್ತೇ, ಕುಲಸುಣ್ಹಾ ಅಗಾರವಾ, ನೇವಸ್ಸಾ ಸಸ್ಸುಸಸುರಸಾಮಿಕವತ್ತಂ ಅತ್ಥಿ, ಅಸ್ಸದ್ಧಾ ಅಪ್ಪಸನ್ನಾ ಅಹೋರತ್ತಂ ಕಲಹಂ ಕುರುಮಾನಾ ವಿಚರತೀತಿ। ತೇನ ಹಿ ನಂ ಪಕ್ಕೋಸಥಾತಿ। ಸಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ।

ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸತ್ತಿಮಾ, ಸುಜಾತೇ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ಭರಿಯಾ, ತಾಸಂ ತ್ವಂ ಕತರಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಭನ್ತೇ, ನಾಹಂ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಕಥಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಆಜಾನಾಮಿ, ವಿತ್ಥಾರೇನ ಮೇ ಕಥೇಥಾ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಓಹಿತಸೋತಾ ಸುಣೋಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

‘‘ಪದುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ ಅಹಿತಾನುಕಮ್ಪಿನೀ, ಅಞ್ಞೇಸು ರತ್ತಾ ಅತಿಮಞ್ಞತೇ ಪತಿಂ,

ಧನೇನ ಕೀತಸ್ಸ ವಧಾಯ ಉಸ್ಸುಕಾ। ಯಾ ಏವರೂಪಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಭರಿಯಾ,

ವಧಕಾ ಚ ಭರಿಯಾತಿ ಚ ಸಾ ಪವುಚ್ಚತಿ॥ [೧]

‘‘ಯಂ ಇತ್ಥಿಯಾ ವಿನ್ದತಿ ಸಾಮಿಕೋ ಧನಂ, ಸಿಪ್ಪಂ ವಣಿಜ್ಜಞ್ಚ ಕಸಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಂ,

ಅಪ್ಪಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಅಪಹಾತುಮಿಚ್ಛತಿ। ಯಾ ಏವರೂಪಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಭರಿಯಾ,

ಚೋರೀ ಚ ಭರಿಯಾತಿ ಚ ಸಾ ಪವುಚ್ಚತಿ॥ [೨]

‘‘ಅಕಮ್ಮಕಾಮಾ ಅಲಸಾ ಮಹಗ್ಘಸಾ, ಫರುಸಾ ಚ ಚಣ್ಡೀ ಚ ದುರುತ್ತವಾದಿನೀ,

ಉಟ್ಠಾಯಕಾನಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವತ್ತತಿ। ಯಾ ಏವರೂಪಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಭರಿಯಾ,

ಅಯ್ಯಾ ಚ ಭರಿಯಾತಿ ಚ ಸಾ ಪವುಚ್ಚತಿ॥ [೩]

‘‘ಯಾ ಸಬ್ಬದಾ ಹೋತಿ ಹಿತಾನುಕಮ್ಪಿನೀ, ಮಾತಾವ ಪುತ್ತಂ ಅನುರಕ್ಖತೇ ಪತಿಂ,

ತತೋ ಧನಂ ಸಮ್ಭತಮಸ್ಸ ರಕ್ಖತಿ। ಯಾ ಏವರೂಪಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಭರಿಯಾ,

ಮಾತಾ ಚ ಭರಿಯಾತಿ ಚ ಸಾ ಪವುಚ್ಚತಿ॥ [೪]

‘‘ಯಥಾಪಿ ಜೇಟ್ಠಾ ಭಗಿನೀ ಕನಿಟ್ಠಕಾ, ಸಗಾರವಾ ಹೋತಿ ಸಕಮ್ಹಿ ಸಾಧಿಕೇ,

ಹಿರೀಮನಾ ಭತ್ತು ವಸಾನುವತ್ತಿನೀ। ಯಾ ಏವರೂಪಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಭರಿಯಾ,

ಭಗಿನೀ ಚ ಭರಿಯಾತಿ ಚ ಸಾ ಪವುಚ್ಚತಿ॥ [೫]

‘‘ಯಾಚೀಧ ದಿಸ್ವಾನ ಪತಿಂ ಪಮೋದತಿ, ಸಖೀ ಸಖಾರಂವ ಚಿರಸ್ಸಮಾಗತಂ,

ಕೋಲೇಯ್ಯಕಾ ಸೀಲವತೀ ಪತಿಬ್ಬತಾ। ಯಾ ಏವರೂಪಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಭರಿಯಾ,

ಸಖೀ ಚ ಭರಿಯಾತಿ ಚ ಸಾ ಪವುಚ್ಚತಿ॥ [೬]

‘‘ಅಕ್ಕುದ್ಧಸನ್ತಾ ವಧದಣ್ಡತಜ್ಜಿತಾ, ಅದುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ ಪತಿನೋ ತಿತಿಕ್ಖತಿ,

ಅಕ್ಕೋಧನಾ ಭತ್ತು ವಸಾನುವತ್ತಿನೀ। ಯಾ ಏವರೂಪಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಭರಿಯಾ,

ದಾಸೀ ಚ ಭರಿಯಾತಿ ಚ ಸಾ ಪವುಚ್ಚತಿ’’॥ (ಅ॰ ನಿ॰ ೭.೬೩)। [೭]

ಇಮಾ ಖೋ, ಸುಜಾತೇ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸತ್ತ ಭರಿಯಾ। ತಾಸು ವಧಕಸಮಾ ಚೋರೀಸಮಾ ಅಯ್ಯಸಮಾತಿ ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ, ಇತರಾ ಚತಸ್ಸೋ ನಿಮ್ಮಾನರತಿದೇವಲೋಕೇ।

‘‘ಯಾಚೀಧ ಭರಿಯಾ ವಧಕಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಚೋರೀತಿ ಅಯ್ಯಾತಿ ಚ ಯಾ ಪವುಚ್ಚತಿ।

ದುಸ್ಸೀಲರೂಪಾ ಫರುಸಾ ಅನಾದರಾ, ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ನಿರಯಂ ವಜನ್ತಿ ತಾ॥

‘‘ಯಾಚೀಧ ಮಾತಾ ಭಗಿನೀ ಸಖೀತಿ ಚ, ದಾಸೀತಿ ಭರಿಯಾತಿ ಚ ಯಾ ಪವುಚ್ಚತಿ।

ಸೀಲೇ ಠಿತತ್ತಾ ಚಿರರತ್ತಸಂವುತಾ, ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಸುಗತಿಂ ವಜನ್ತಿ ತಾ’’ತಿ॥ (ಅ॰ ನಿ॰ ೭.೬೩)।

ಏವಂ ಸತ್ಥರಿ ಇಮಾ ಸತ್ತ ಭರಿಯಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೇಯೇವ ಸುಜಾತಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ। ‘‘ಸುಜಾತೇ, ತ್ವಂ ಇಮಾಸಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ಭರಿಯಾನಂ ಕತರಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ದಾಸಿಸಮಾ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಥಾಗತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಖಮಾಪೇಸಿ। ಇತಿ ಸತ್ಥಾ ಸುಜಾತಂ ಘರಸುಣ್ಹಂ ಏಕೋವಾದೇನೇವ ದಮೇತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ವತ್ತೇ ದಸ್ಸಿತೇ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಪಾವಿಸಿ। ಧಮ್ಮಸಭಾಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖೂ, ಸತ್ಥು ಗುಣಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಏಕೋವಾದೇನೇವ ಸತ್ಥಾ ಸುಜಾತಂ ಘರಸುಣ್ಹಂ ದಮೇತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸೀ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಮಯಾ ಸುಜಾತಾ ಏಕೋವಾದೇನೇವ ದಮಿತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ। ತಸ್ಸ ಮಾತಾ ಕೋಧನಾ ಅಹೋಸಿ ಚಣ್ಡಾ ಫರುಸಾ ಅಕ್ಕೋಸಿಕಾ ಪರಿಭಾಸಿಕಾ। ಸೋ ಮಾತು ಓವಾದಂ ದಾತುಕಾಮೋಪಿ ‘‘ಅವತ್ಥುಕಂ ಕಥೇತುಂ ನ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸಾ ಅನುಸಾಸನತ್ಥಂ ಏಕಂ ಉಪಮಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಚರತಿ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ, ಮಾತಾಪಿ ಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಅಗಮಾಸಿ । ಅಥ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಕಿಕೀ ಸಕುಣೋ ವಿರವಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತಪರಿಸಾ ತಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಕಣ್ಣೇ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಭೋ, ಚಣ್ಡವಾಚೇ ಫರುಸವಾಚೇ ಮಾ ಸದ್ದಮಕಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ। ಬೋಧಿಸತ್ತೇ ಪನ ನಾಟಕಪರಿವಾರಿತೇ ಮಾತರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಉಯ್ಯಾನೇ ವಿಚರನ್ತೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸುಪುಪ್ಫಿತಸಾಲರುಕ್ಖೇ ನಿಲೀನಾ ಏಕಾ ಕೋಕಿಲಾ ಮಧುರೇನ ಸರೇನ ವಸ್ಸಿ। ಮಹಾಜನೋ ತಸ್ಸಾ ಸದ್ದೇನ ಸಮ್ಮತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಸಣ್ಹವಾಚೇ ಸಖಿಲವಾಚೇ ಮುದುವಾಚೇ ವಸ್ಸ ವಸ್ಸಾ’’ತಿ ಗೀವಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಓಹಿತಸೋತೋ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ।

ಅಥ ಮಹಾಸತ್ತೋ ತಾನಿ ದ್ವೇ ಕಾರಣಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಮಾತರಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಕಿಕೀಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಜನೋ ‘ಮಾ ಸದ್ದಮಕಾಸಿ , ಮಾ ಸದ್ದಮಕಾಸೀ’ತಿ ಕಣ್ಣೇ ಪಿದಹಿ, ಫರುಸವಾಚಾ ನಾಮ ನ ಕಸ್ಸಚಿ ಪಿಯಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೫೫.

‘‘ನ ಹಿ ವಣ್ಣೇನ ಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಮಞ್ಜುಕಾ ಪಿಯದಸ್ಸನಾ।

ಖರವಾಚಾ ಪಿಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಪರಮ್ಹಿ ಚ॥

೫೬.

‘‘ನನು ಪಸ್ಸಸಿಮಂ ಕಾಳಿಂ, ದುಬ್ಬಣ್ಣಂ ತಿಲಕಾಹತಂ।

ಕೋಕಿಲಂ ಸಣ್ಹಭಾಣೇನ, ಬಹೂನಂ ಪಾಣಿನಂ ಪಿಯಂ॥

೫೭.

‘‘ತಸ್ಮಾ ಸಖಿಲವಾಚಸ್ಸ, ಮನ್ತಭಾಣೀ ಅನುದ್ಧತೋ।

ಅತ್ಥಂ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ದೀಪೇತಿ, ಮಧುರಂ ತಸ್ಸ ಭಾಸಿತ’’ನ್ತಿ॥

ತಾಸಂ ಅಯಮತ್ಥೋ – ಅಮ್ಮ, ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಪಿಯಙ್ಗುಸಾಮಾದಿನಾ ಸರೀರವಣ್ಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಕಥಾನಿಗ್ಘೋಸಸ್ಸ ಮಧುರತಾಯ ಮಞ್ಜುಕಾ, ಅಭಿರೂಪತಾಯ ಪಿಯದಸ್ಸನಾ ಸಮಾನಾಪಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಮಾತಾಪಿತರೋಪಿ ಅಕ್ಕೋಸಪರಿಭಾಸಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಾಯ ಖರವಾಚಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಖರವಾಚಾ ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪರಸ್ಮಿಞ್ಚ ಲೋಕೇ ಪಿಯಾ ನಾಮ ನ ಹೋನ್ತಿ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಖರವಾಚಾ ಕಿಕೀ ವಿಯ, ಸಣ್ಹಭಾಣಿನೋ ಪನ ಮಟ್ಠಾಯ ಮಧುರಾಯ ವಾಚಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ವಿರೂಪಾಪಿ ಪಿಯಾ ಹೋನ್ತಿ। ತೇನ ತಂ ವದಾಮಿ – ನನು ಪಸ್ಸಸಿ ತ್ವಂ ಇಮಂ ಕಾಳಿಂ ದುಬ್ಬಣ್ಣಂ ಸರೀರವಣ್ಣತೋಪಿ ಕಾಳತರೇಹಿ ತಿಲಕೇಹಿ ಆಹತಂ ಕೋಕಿಲಂ, ಯಾ ಏವಂ ದುಬ್ಬಣ್ಣಾ ಸಮಾನಾಪಿ ಸಣ್ಹಭಾಸನೇನ ಬಹೂನಂ ಪಿಯಾ ಜಾತಾ। ಇತಿ ಯಸ್ಮಾ ಖರವಾಚೋ ಸತ್ತೋ ಲೋಕೇ ಮಾತಾಪಿತೂನಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪಿಯೋ, ತಸ್ಮಾ ಬಹುಜನಸ್ಸ ಪಿಯಭಾವಂ ಇಚ್ಛನ್ತೋ ಪೋಸೋ ಸಖಿಲವಾಚೋ ಸಣ್ಹಮಟ್ಠಮುದುವಾಚೋ ಅಸ್ಸ। ಪಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾತಾಯ ಮನ್ತಾಯ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ವಚನತೋ ಮನ್ತಭಾಣೀ, ವಿನಾ ಉದ್ಧಚ್ಚೇನ ಪಮಾಣಯುತ್ತಸ್ಸೇವ ಕಥನತೋ ಅನುದ್ಧತೋ। ಯೋ ಹಿ ಏವರೂಪೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪಾಳಿಞ್ಚ ಅತ್ಥಞ್ಚ ದೀಪೇತಿ, ತಸ್ಸ ಭಾಸಿತಂ ಕಾರಣಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ ಪರಂ ಅನಕ್ಕೋಸೇತ್ವಾ ಕಥಿತತಾಯ ಮಧುರನ್ತಿ।

ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಇಮಾಹಿ ತೀಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಮಾತು ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಮಾತರಂ ಸಞ್ಞಾಪೇಸಿ, ಸಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಆಚಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ ಅಹೋಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಮಾತರಂ ಏಕೋವಾದೇನ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಂ ಕತ್ವಾ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಮಾತಾ ಸುಜಾತಾ ಅಹೋಸಿ, ರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಸುಜಾತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ನವಮಾ।

[೨೭೦] ೧೦. ಉಲೂಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸಬ್ಬೇಹಿ ಕಿರ ಞಾತೀಹೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕಾಕೋಲೂಕಕಲಹಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕಾಲೇ ಕಾಕಾ ದಿವಾ ಉಲೂಕೇ ಖಾದನ್ತಿ, ಉಲೂಕಾ ಸೂರಿಯತ್ಥಙ್ಗಮನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸಯಿತಾನಂ ಕಾಕಾನಂ ಸೀಸಾನಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ತೇ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇನ್ತಿ। ಅಥೇಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಜೇತವನಪಚ್ಚನ್ತೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪರಿವೇಣೇ ವಸನ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮಜ್ಜನಕಾಲೇ ರುಕ್ಖತೋ ಪತಿತಾನಿ ಸತ್ತಟ್ಠನಾಳಿಮತ್ತಾನಿಪಿ ಬಹುತರಾನಿಪಿ ಕಾಕಸೀಸಾನಿ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ಸೋ ತಮತ್ಥಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಮುಕಸ್ಸ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಏತ್ತಕಾನಿ ನಾಮ ಕಾಕಸೀಸಾನಿ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬಾನಿ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ, ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕದಾ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಕಾಕಾನಞ್ಚ ಉಲೂಕಾನಞ್ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವೇರಂ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು, ಸತ್ಥಾ ‘‘ಪಠಮಕಪ್ಪಿಕಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಪಠಮಕಪ್ಪಿಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಅಭಿರೂಪಂ ಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಂ ಆಚಾರಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಪುರಿಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಕರಿಂಸು, ಚತುಪ್ಪದಾಪಿ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಸೀಹಂ ರಾಜಾನಂ ಅಕಂಸು, ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಮಚ್ಛಾ ಆನನ್ದಂ ನಾಮ ಮಚ್ಛಂ ರಾಜಾನಂ ಅಕಂಸು। ತತೋ ಸಕುಣಗಣಾ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೇ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಮನುಸ್ಸೇಸು ರಾಜಾ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತಥಾ ಚತುಪ್ಪದೇಸು ಚೇವ ಮಚ್ಛೇಸು ಚ। ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪನನ್ತರೇ ರಾಜಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸವಾಸೋ ನಾಮ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ರಾಜಾನಂ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಏಕಂ ರಾಜಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಜಾನಾಥಾ’’ತಿ। ತೇ ತಾದಿಸಂ ಸಕುಣಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ಏಕಂ ಉಲೂಕಂ ರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ನೋ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ಅಥೇಕೋ ಸಕುಣೋ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅಜ್ಝಾಸಯಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸಾವೇಸಿ। ತಸ್ಸ ಸಾವೇನ್ತಸ್ಸ ದ್ವೇ ಸಾವನಾ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ ತತಿಯಸಾವನಾಯ ಏಕೋ ಕಾಕೋ ಉಟ್ಠಾಯ ‘‘ತಿಟ್ಠ ತಾವೇತಸ್ಸ ಇಮಸ್ಮಿಂ ರಾಜಾಭಿಸೇಕಕಾಲೇ ಏವರೂಪಂ ಮುಖಂ ಭವತಿ, ಕುದ್ಧಸ್ಸ ಕೀದಿಸಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಇಮಿನಾ ಹಿ ಕುದ್ಧೇನ ಓಲೋಕಿತಾ ಮಯಂ ತತ್ತಕಪಾಲೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಲೋಣಂ ವಿಯ ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಭಿಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮ, ಇಮಂ ರಾಜಾನಂ ಕಾತುಂ ಮಯ್ಹಂ ನ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇತುಂ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೮.

‘‘ಸಬ್ಬೇಹಿ ಕಿರ ಞಾತೀಹಿ, ಕೋಸಿಯೋ ಇಸ್ಸರೋ ಕತೋ।

ಸಚೇ ಞಾತೀಹನುಞ್ಞಾತೋ, ಭಣೇಯ್ಯಾಹಂ ಏಕವಾಚಿಕ’’ನ್ತಿ॥

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಾ ಏಸಾ ಸಾವನಾ ವತ್ತತಿ, ತಂ ಸುತ್ವಾ ವದಾಮಿ। ಸಬ್ಬೇಹಿ ಕಿರ ಇಮೇಹಿ ಸಮಾಗತೇಹಿ ಞಾತೀಹಿ ಅಯಂ ಕೋಸಿಯೋ ರಾಜಾ ಕತೋ। ಸಚೇ ಪನಾಹಂ ಞಾತೀಹಿ ಅನುಞ್ಞಾತೋ ಭವೇಯ್ಯಂ, ಏತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಏಕವಾಚಿಕಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಭಣೇಯ್ಯನ್ತಿ।

ಅಥ ನಂ ಅನುಜಾನನ್ತಾ ಸಕುಣಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹಂಸು –

೫೯.

‘‘ಭಣ ಸಮ್ಮ ಅನುಞ್ಞಾತೋ, ಅತ್ಥಂ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಕೇವಲಂ।

ಸನ್ತಿ ಹಿ ದಹರಾ ಪಕ್ಖೀ, ಪಞ್ಞವನ್ತೋ ಜುತಿನ್ಧರಾ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಭಣ, ಸಮ್ಮ, ಅನುಞ್ಞಾತೋತಿ, ಸಮ್ಮ, ವಾಯಸ ತ್ವಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಅನುಞ್ಞಾತೋ, ಯಂ ತೇ ಭಣಿತಬ್ಬಂ, ತಂ ಭಣ। ಅತ್ಥಂ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಕೇವಲನ್ತಿ ಭಣನ್ತೋ ಚ ಕಾರಣಞ್ಚೇವ ಪವೇಣಿಆಗತಞ್ಚ ವಚನಂ ಅಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಭಣ। ಪಞ್ಞವನ್ತೋ ಜುತಿನ್ಧರಾತಿ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪನ್ನಾ ಚೇವ ಞಾಣೋಭಾಸಧರಾ ಚ ದಹರಾಪಿ ಪಕ್ಖಿನೋ ಅತ್ಥಿಯೇವ।

ಸೋ ಏವಂ ಅನುಞ್ಞಾತೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೦.

‘‘ನ ಮೇ ರುಚ್ಚತಿ ಭದ್ದಂ ವೋ, ಉಲೂಕಸ್ಸಾಭಿಸೇಚನಂ।

ಅಕ್ಕುದ್ಧಸ್ಸ ಮುಖಂ ಪಸ್ಸ, ಕಥಂ ಕುದ್ಧೋ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ॥

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಭದ್ದಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಹೋತು, ಯಂ ಪನೇತಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸಾವನವಾಚಾಯ ಉಲೂಕಸ್ಸ ಅಭಿಸೇಚನಂ ಕರೀಯತಿ, ಏತಂ ಮಯ್ಹಂ ನ ರುಚ್ಚತಿ। ಏತಸ್ಸ ಹಿ ಇದಾನಿ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಕ್ಕುದ್ಧಸ್ಸ ಮುಖಂ ಪಸ್ಸಥ, ಕುದ್ಧೋ ಪನಾಯಂ ಕಥಂ ಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಏತಂ ಮಯ್ಹಂ ನ ರುಚ್ಚತೀತಿ।

ಸೋ ಏವಂ ವತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ನ ರುಚ್ಚತಿ, ಮಯ್ಹಂ ನ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವಿರವನ್ತೋ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತಿ, ಉಲೂಕೋಪಿ ನಂ ಉಟ್ಠಾಯ ಅನುಬನ್ಧಿ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವೇರಂ ಬನ್ಧಿಂಸು। ಸಕುಣಾ ಸುವಣ್ಣಹಂಸಂ ರಾಜಾನಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪನ್ನಾದಯೋ ಅಹೇಸುಂ। ‘‘ತದಾ ರಜ್ಜೇ ಅಭಿಸಿತ್ತಹಂಸಪೋತೋ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಉಲೂಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದಸಮಾ।

ಪದುಮವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ।

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಪದುಮಂ ಮುದುಪಾಣೀ ಚ, ಪಲೋಭನಂ ಪನಾದಕಂ।

ಖುರಪ್ಪಂ ಸಿನ್ಧವಞ್ಚೇವ, ಕಕ್ಕಟಾ, ರಾಮದೂಸಕಂ।

ಸುಜಾತಂ ಉಲೂಕಂ ದಸ॥

೩. ಉದಪಾನವಗ್ಗೋ

[೨೭೧] ೧. ಉದಪಾನದೂಸಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಆರಞ್ಞಿಕಸ್ಸ ಇಸಿನೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಉದಪಾನದೂಸಕಸಿಙ್ಗಾಲಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಏಕೋ ಕಿರ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪಾನೀಯಉದಪಾನಂ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಕರಣೇನ ದೂಸೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಅಥ ನಂ ಏಕದಿವಸಂ ಉದಪಾನಸಮೀಪಂ ಆಗತಂ ಸಾಮಣೇರಾ ಲೇಡ್ಡೂಹಿ ಪಹರಿತ್ವಾ ಕಿಲಮೇಸುಂ, ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಂ ಠಾನಂ ಪುನ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾಪಿ ನ ಓಲೋಕೇಸಿ। ಭಿಕ್ಖೂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಉದಪಾನದೂಸಕಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಕಿರ ಸಾಮಣೇರೇಹಿ ಕಿಲಮಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪುನ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾಪಿ ನ ಓಲೋಕೇಸೀ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಉದಪಾನದೂಸಕೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಇದಮೇವ ಇಸಿಪತನಂ ಅಯಮೇವ ಉದಪಾನೋ ಅಹೋಸಿ। ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಕುಲಘರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಇಸಿಗಣಪರಿವುತೋ ಇಸಿಪತನೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ। ತದಾ ಏಕೋ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಇದಮೇವ ಉದಪಾನಂ ದೂಸೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮತಿ। ಅಥ ನಂ ಏಕದಿವಸಂ ತಾಪಸಾ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತಾ ಏಕೇನುಪಾಯೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆನಯಿಂಸು। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಿಙ್ಗಾಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೧.

‘‘ಆರಞ್ಞಿಕಸ್ಸ ಇಸಿನೋ, ಚಿರರತ್ತತಪಸ್ಸಿನೋ।

ಕಿಚ್ಛಾಕತಂ ಉದಪಾನಂ, ಕಥಂ ಸಮ್ಮ ಅವಾಹಯೀ’’ತಿ॥

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಅರಞ್ಞೇ ವಸನತಾಯ ಆರಞ್ಞಿಕಸ್ಸ, ಏಸಿತಗುಣತ್ತಾ ಇಸಿನೋ, ಚಿರರತ್ತಂ ತಪಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವುತ್ಥತ್ತಾ ಚಿರರತ್ತತಪಸ್ಸಿನೋ ಕಿಚ್ಛಾಕತಂ ಕಿಚ್ಛೇನ ದುಕ್ಖೇನ ನಿಪ್ಫಾದಿತಂ ಉದಪಾನಂ ಕಥಂ ಕಿಮತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಮ ಸಿಙ್ಗಾಲ, ತ್ವಂ ಅವಾಹಯಿ ಮುತ್ತಕರೀಸೇನ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿ ದೂಸೇಸಿ, ತಂ ವಾ ಮುತ್ತಕರೀಸಂ ಏತ್ಥ ಅವಾಹಯಿ ಪಾತೇಸೀತಿ।

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೨.

‘‘ಏಸ ಧಮ್ಮೋ ಸಿಙ್ಗಾಲಾನಂ, ಯಂ ಪಿತ್ವಾ ಓಹದಾಮಸೇ।

ಪಿತುಪಿತಾಮಹಂ ಧಮ್ಮೋ, ನ ತಂ ಉಜ್ಝಾತುಮರಹಸೀ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಏಸ ಧಮ್ಮೋತಿ ಏಸ ಸಭಾವೋ। ಯಂ ಪಿತ್ವಾ ಓಹದಾಮಸೇತಿ, ಸಮ್ಮ, ಯಂ ಮಯಂ ಯತ್ಥ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಾಮ, ತಮೇವ ಊಹದಾಮಪಿ ಓಮುತ್ತೇಮಪಿ, ಏಸ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಿಙ್ಗಾಲಾನಂ ಧಮ್ಮೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪಿತುಪಿತಾಮಹನ್ತಿ ಪಿತೂನಞ್ಚ ಪಿತಾಮಹಾನಞ್ಚ ನೋ ಏಸ ಧಮ್ಮೋ। ನ ತಂ ಉಜ್ಝಾತುಮರಹಸೀತಿ ತಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪವೇಣಿಆಗತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸಭಾವಂ ತ್ವಂ ಉಜ್ಝಾತುಂ ನ ಅರಹಸಿ, ನ ಯುತ್ತಂ ತೇ ಏತ್ಥ ಕುಜ್ಝಿತುನ್ತಿ।

ಅಥಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೩.

‘‘ಯೇಸಂ ವೋ ಏದಿಸೋ ಧಮ್ಮೋ, ಅಧಮ್ಮೋ ಪನ ಕೀದಿಸೋ।

ಮಾ ವೋ ಧಮ್ಮಂ ಅಧಮ್ಮಂ ವಾ, ಅದ್ದಸಾಮ ಕುದಾಚನ’’ನ್ತಿ॥

ತತ್ಥ ಮಾ ವೋತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಧಮ್ಮಂ ವಾ ಅಧಮ್ಮಂ ವಾ ನ ಮಯಂ ಕದಾಚಿ ಅದ್ದಸಾಮಾತಿ।

ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಮಾ ಪುನ ಆಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪುನ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾಪಿ ನ ಓಲೋಕೇಸಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಉದಪಾನದೂಸಕೋ ಅಯಮೇವ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಅಹೋಸಿ, ಗಣಸತ್ಥಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಉದಪಾನದೂಸಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ।

[೨೭೨] ೨. ಬ್ಯಗ್ಘಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯೇನ ಮಿತ್ತೇನ ಸಂಸಗ್ಗಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕೋಕಾಲಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಕೋಕಾಲಿಕವತ್ಥು ತೇರಸಕನಿಪಾತೇ ತಕ್ಕಾರಿಯಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ೧.೧೩.೧೦೪ ಆದಯೋ) ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ। ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಪನ ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕೋಕಾಲಿಕರಟ್ಠತೋ ಜೇತವನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಥೇರೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಆವುಸೋ, ಕೋಕಾಲಿಕರಟ್ಠವಾಸಿನೋ ಮನುಸ್ಸಾ ತುಮ್ಹೇ ಪಕ್ಕೋಸನ್ತಿ, ಏಥ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ, ನ ಮಯಂ ಆಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ। ಸೋ ಥೇರೇಹಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಸಯಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ। ಅಥ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇಹಿ ಸಹಾಪಿ ವಿನಾಪಿ ವತ್ತಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಸಂಯೋಗಮ್ಪಿ ನ ಸಹತಿ, ವಿಯೋಗಮ್ಪಿ ನ ಸಹತೀ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇಹಿ ನೇವ ಸಹ, ನ ವಿನಾ ವತ್ತಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಅರಞ್ಞಾಯತನೇ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ತಸ್ಸ ವಿಮಾನತೋ ಅವಿದೂರೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ವನಪ್ಪತಿಜೇಟ್ಠಕೇ ಅಞ್ಞಾ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ವಸತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇ ಸೀಹೋ ಚ ಬ್ಯಗ್ಘೋ ಚ ವಸನ್ತಿ। ತೇಸಂ ಭಯೇನ ಕೋಚಿ ತತ್ಥ ನ ಖೇತ್ತಂ ಕರೋತಿ, ನ ರುಕ್ಖಂ ಛಿನ್ದತಿ, ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ತೇ ಪನ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇ ಮಿಗೇ ವಧಿತ್ವಾ ಖಾದನ್ತಿ, ಖಾದಿತಾವಸೇಸಂ ತತ್ಥೇವ ಪಹಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ತೇನ ಸೋ ವನಸಣ್ಡೋ ಅಸುಚಿಕುಣಪಗನ್ಧೋ ಹೋತಿ। ಅಥ ಇತರಾ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಅನ್ಧಬಾಲಾ ಕಾರಣಾಕಾರಣಂ ಅಜಾನಮಾನಾ ಏಕದಿವಸಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆಹ – ‘‘ಸಮ್ಮ, ಏತೇ ನೋ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ವನಸಣ್ಡೋ ಅಸುಚಿಕುಣಪಗನ್ಧೋ ಜಾತೋ, ಅಹಂ ಏತೇ ಪಲಾಪೇಮೀ’’ತಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಸಮ್ಮ, ಇಮೇ ದ್ವೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಿಮಾನಾನಿ ರಕ್ಖಿಯನ್ತಿ, ಏತೇಸು ಪಲಾಯನ್ತೇಸು ವಿಮಾನಾನಿ ನೋ ವಿನಸ್ಸಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಾನಂ ಪದಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಸಬ್ಬಂ ವನಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಙ್ಗಣಂ ಕತ್ವಾ ಖೇತ್ತಾನಿ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಾ ತೇ ಏವಂ ರುಚ್ಚೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುರಿಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೬೪.

‘‘ಯೇನ ಮಿತ್ತೇನ ಸಂಸಗ್ಗಾ, ಯೋಗಕ್ಖೇಮೋ ವಿಹಿಯ್ಯತಿ।

ಪುಬ್ಬೇವಜ್ಝಾಭವಂ ತಸ್ಸ, ರಕ್ಖೇ ಅಕ್ಖೀವ ಪಣ್ಡಿತೋ॥

೬೫.

‘‘ಯೇನ ಮಿತ್ತೇನ ಸಂಸಗ್ಗಾ, ಯೋಗಕ್ಖೇಮೋ ಪವಡ್ಢತಿ।

ಕರೇಯ್ಯತ್ತಸಮಂ ವುತ್ತಿಂ, ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇಸು ಪಣ್ಡಿತೋ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಯೇನ ಮಿತ್ತೇನ ಸಂಸಗ್ಗಾತಿ ಯೇನ ಪಾಪಮಿತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸಗ್ಗಹೇತು ಸಂಸಗ್ಗಕಾರಣಾ, ಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ದಸ್ಸನಸಂಸಗ್ಗೋ ಸವನಸಂಸಗ್ಗೋ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೋ ಸಮುಲ್ಲಪನಸಂಸಗ್ಗೋ ಪರಿಭೋಗಸಂಸಗ್ಗೋತಿ ಇಮಸ್ಸ ಪಞ್ಚವಿಧಸ್ಸ ಸಂಸಗ್ಗಸ್ಸ ಕತತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯೋಗಕ್ಖೇಮೋತಿ ಕಾಯಚಿತ್ತಸುಖಂ। ತಞ್ಹಿ ದುಕ್ಖಯೋಗತೋ ಖೇಮತ್ತಾ ಇಧ ಯೋಗಕ್ಖೇಮೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ವಿಹಿಯ್ಯತೀತಿ ಪರಿಹಾಯತಿ। ಪುಬ್ಬೇವಜ್ಝಾಭವಂ ತಸ್ಸ, ರಕ್ಖೇ ಅಕ್ಖೀವ ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ತಸ್ಸ ಪಾಪಮಿತ್ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಭವಂ ತೇನ ಅಭಿಭವಿತಬ್ಬಂ ಅತ್ತನೋ ಲಾಭಯಸಜೀವಿತಂ, ಯಥಾ ನಂ ಸೋ ನ ಅಜ್ಝಾಭವತಿ, ತಥಾ ಪಠಮತರಮೇವ ಅತ್ತನೋ ಅಕ್ಖೀ ವಿಯ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪುರಿಸೋ ರಕ್ಖೇಯ್ಯ।

ದುತಿಯಗಾಥಾಯ ಯೇನಾತಿ ಯೇನ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೇನ ಸಹ ಸಂಸಗ್ಗಕಾರಣಾ। ಯೋಗಕ್ಖೇಮೋ ಪವಡ್ಢತೀತಿ ಕಾಯಚಿತ್ತಸುಖಂ ವಡ್ಢತಿ। ಕರೇಯ್ಯತ್ತಸಮಂ ವುತ್ತಿನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇಸು ಪಣ್ಡಿತೋ ಪುರಿಸೋ ಯಥಾ ಅತ್ತನೋ ಜೀವಿತವುತ್ತಿಞ್ಚ ಉಪಭೋಗಪರಿಭೋಗವುತ್ತಿಞ್ಚ ಕರೋತಿ, ಏವಮೇತಂ ಸಬ್ಬಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಅಧಿಕಮ್ಪಿ ಕರೇಯ್ಯ, ಹೀನಂ ಪನ ನ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ।

ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಕಾರಣೇ ಕಥಿತೇಪಿ ಸಾ ಬಾಲದೇವತಾ ಅನುಪಧಾರೇತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಭೇರವರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತೇ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘೇ ಪಲಾಪೇಸಿ। ಮನುಸ್ಸಾ ತೇಸಂ ಪದವಲಞ್ಜಂ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಾ ಅಞ್ಞಂ ವನಸಣ್ಡಂ ಗತಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ವನಸಣ್ಡಸ್ಸ ಏಕಪಸ್ಸಂ ಛಿನ್ದಿಂಸು। ದೇವತಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ, ಸಮ್ಮ, ತವ ವಚನಂ ಅಕತ್ವಾ ತೇ ಪಲಾಪೇಸಿಂ, ಇದಾನಿ ತೇಸಂ ಗತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ವನಸಣ್ಡಂ ಛಿನ್ದನ್ತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ತೇ ಅಸುಕವನಸಣ್ಡೇ ನಾಮ ವಸನ್ತಿ, ಗನ್ತ್ವಾ ತೇ ಆನೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪುರತೋ ಠತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೬.

‘‘ಏಥ ಬ್ಯಗ್ಘಾ ನಿವತ್ತವ್ಹೋ, ಪಚ್ಚುಪೇಥ ಮಹಾವನಂ।

ಮಾ ವನಂ ಛಿನ್ದಿ ನಿಬ್ಯಗ್ಘಂ, ಬ್ಯಗ್ಘಾ ಮಾಹೇಸು ನಿಬ್ಬನಾ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಬ್ಯಗ್ಘಾತಿ ಉಭೋಪಿ ತೇ ಬ್ಯಗ್ಘನಾಮೇನೇವಾಲಪನ್ತೀ ಆಹ। ನಿವತ್ತವ್ಹೋತಿ ನಿವತ್ತಥ। ಪಚ್ಚುಪೇಥ ಮಹಾವನನ್ತಿ ತಂ ಮಹಾವನಂ ಪಚ್ಚುಪೇಥ ಪುನ ಉಪಗಚ್ಛಥ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ। ಮಾ ವನಂ ಛಿನ್ದಿ ನಿಬ್ಯಗ್ಘನ್ತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಸನಕವನಸಣ್ಡಂ ಇದಾನಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅಭಾವೇನ ನಿಬ್ಯಗ್ಘಂ ಮನುಸ್ಸಾ ಮಾ ಛಿನ್ದಿಂಸು। ಬ್ಯಗ್ಘಾ ಮಾಹೇಸು ನಿಬ್ಬನಾತಿ ತುಮ್ಹಾದಿಸಾ ಚ ಬ್ಯಗ್ಘರಾಜಾನೋ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಾ ಪಲಾಯಿತತ್ತಾ ನಿಬ್ಬನಾ ವಸನಟ್ಠಾನಭೂತೇನ ವನೇನ ವಿರಹಿತಾ ಮಾ ಅಹೇಸುಂ। ತೇ ಏವಂ ತಾಯ ದೇವತಾಯ ಯಾಚಿಯಮಾನಾಪಿ ‘‘ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ, ನ ಮಯಂ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿಂಸುಯೇವ। ದೇವತಾ ಏಕಿಕಾವ ವನಸಣ್ಡಂ ಪಚ್ಚಾಗಞ್ಛಿ। ಮನುಸ್ಸಾಪಿ ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ಸಬ್ಬಂ ವನಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಖೇತ್ತಾನಿ ಕರಿತ್ವಾ ಕಸಿಕಮ್ಮಂ ಕರಿಂಸು।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಅಪಣ್ಡಿತಾ ದೇವತಾ ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೀಹೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಬ್ಯಗ್ಘೋ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ, ಪಣ್ಡಿತದೇವತಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಬ್ಯಗ್ಘಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ।

[೨೭೩] ೩. ಕಚ್ಛಪಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಕೋ ನು ಉದ್ಧಿತಭತ್ತೋವಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕೋಸಲರಾಜಸ್ಸ ದ್ವಿನ್ನಂ ಮಹಾಮತ್ತಾನಂ ಕಲಹವೂಪಸಮನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವತ್ಥು ದುಕನಿಪಾತೇ ಕಥಿತಮೇವ।

ಅತೀತೇ ಪನ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಕಾಮೇ ಪಹಾಯ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಝಾನಕೀಳಂ ಕೀಳನ್ತೋ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಜಾತಕೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪರಮಮಜ್ಝತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಉಪೇಕ್ಖಾಪಾರಮಿಂ ಪೂರೇಸಿ। ತಸ್ಸ ಪಣ್ಣಸಾಲದ್ವಾರೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಏಕೋ ಪಗಬ್ಭೋ ದುಸ್ಸೀಲೋ ಮಕ್ಕಟೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಕಣ್ಣಸೋತೇಸು ಅಙ್ಗಜಾತೇನ ಸಲಾಕಪವೇಸನಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅವಾರೇತ್ವಾ ಮಜ್ಝತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಸೀದತಿಯೇವ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಏಕೋ ಕಚ್ಛಪೋ ಉದಕಾ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ಮುಖಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಆತಪಂ ತಪ್ಪನ್ತೋ ನಿದ್ದಾಯತಿ। ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸೋ ಲೋಲವಾನರೋ ತಸ್ಸ ಮುಖೇ ಸಲಾಕಪವೇಸನಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸಿ। ಅಥಸ್ಸ ಕಚ್ಛಪೋ ಪಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಸಮುಗ್ಗೇ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ವಿಯ ಡಂಸಿ, ಬಲವವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ। ವೇದನಂ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ಮಂ ಇಮಮ್ಹಾ ದುಕ್ಖಾ ಮೋಚೇಯ್ಯ, ಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞೋ ಮಂ ಇಮಮ್ಹಾ ದುಕ್ಖಾ ಮೋಚೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನತ್ಥಿ ಅಞ್ಞತ್ರ ತಾಪಸೇನ, ತಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕಂ ಮಯಾ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಕಚ್ಛಪಂ ದ್ವೀಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತೇನ ದುಸ್ಸೀಲಮಕ್ಕಟೇನ ಸದ್ಧಿಂ ದವಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೭.

‘‘ಕೋ ನು ಉದ್ಧಿತಭತ್ತೋವ, ಪೂರಹತ್ಥೋವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ।

ಕಹಂ ನು ಭಿಕ್ಖಂ ಅಚರಿ, ಕಂ ಸದ್ಧಂ ಉಪಸಙ್ಕಮೀ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಕೋ ನು ಉದ್ಧಿತಭತ್ತೋವಾತಿ ಕೋ ನು ಏಸ ವಡ್ಢಿತಭತ್ತೋ ವಿಯ, ಏಕಂ ವಡ್ಢಿತಭತ್ತಂ ಭತ್ತಪೂರಪಾತಿಂ ಹತ್ಥೇಹಿ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಯ ಕೋ ನು ಏಸೋ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪೂರಹತ್ಥೋವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತಿ ಕತ್ತಿಕಮಾಸೇ ವಾಚನಕಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಪೂರಹತ್ಥೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಿಯ ಚ ಕೋ ನು ಖೋ ಏಸೋತಿ ವಾನರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಕಹಂ ನು ಭಿಕ್ಖಂ ಅಚರೀತಿ, ಭೋ ವಾನರ, ಕಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಅಜ್ಜ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಅಚರಿ। ಕಂ ಸದ್ಧಂ ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಕತರಂ ನಾಮ ಪುಬ್ಬಪೇತೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತಂ ಸದ್ಧಭತ್ತಂ, ಕತರಂ ವಾ ಸದ್ಧಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ತ್ವಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ, ಕುತೋ ತೇ ಅಯಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ಲದ್ಧೋತಿ ದೀಪೇತಿ।

ತಂ ಸುತ್ವಾ ದುಸ್ಸೀಲವಾನರೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೮.

‘‘ಅಹಂ ಕಪಿಸ್ಮಿ ದುಮ್ಮೇಧೋ, ಅನಾಮಾಸಾನಿ ಆಮಸಿಂ।

ತ್ವಂ ಮಂ ಮೋಚಯ ಭದ್ದಂ ತೇ, ಮುತ್ತೋ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಪಬ್ಬತ’’ನ್ತಿ॥

ತತ್ಥ ಅಹಂ ಕಪಿಸ್ಮಿ ದುಮ್ಮೇಧೋತಿ ಭದ್ದಂ ತೇ ಅಹಂ ಅಸ್ಮಿ ದುಮ್ಮೇಧೋ ಚಪಲಚಿತ್ತೋ ಮಕ್ಕಟೋ। ಅನಾಮಾಸಾನಿ ಆಮಸಿನ್ತಿ ಅನಾಮಸಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನಾನಿ ಆಮಸಿಂ। ತ್ವಂ ಮಂ ಮೋಚಯ ಭದ್ದಂ ತೇತಿ ತ್ವಂ ದಯಾಲು ಅನುಕಮ್ಪಕೋ ಮಂ ಇಮಮ್ಹಾ ದುಕ್ಖಾ ಮೋಚೇಹಿ, ಭದ್ದಂ ತೇ ಹೋತು। ಮುತ್ತೋ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಪಬ್ಬತನ್ತಿ ಸೋಹಂ ತವಾನುಭಾವೇನ ಇಮಮ್ಹಾ ಬ್ಯಸನಾ ಮುತ್ತೋ ಪಬ್ಬತಮೇವ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಂ, ನ ತೇ ಪುನ ಚಕ್ಖುಪಥೇ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಯ್ಯನ್ತಿ।

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾರುಞ್ಞೇನ ಕಚ್ಛಪೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೯.

‘‘ಕಚ್ಛಪಾ ಕಸ್ಸಪಾ ಹೋನ್ತಿ, ಕೋಣ್ಡಞ್ಞಾ ಹೋನ್ತಿ ಮಕ್ಕಟಾ।

ಮುಞ್ಚ ಕಸ್ಸಪ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞಂ, ಕತಂ ಮೇಥುನಕಂ ತಯಾ’’ತಿ॥

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಕಚ್ಛಪಾ ನಾಮ ಕಸ್ಸಪಗೋತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಮಕ್ಕಟಾ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞಗೋತ್ತಾ, ಕಸ್ಸಪಕೋಣ್ಡಞ್ಞಾನಞ್ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆವಾಹವಿವಾಹಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಅತ್ಥಿ। ಅದ್ಧಾ ತಯಿದಂ ಲೋಲೇನ ದುಸ್ಸೀಲಮಕ್ಕಟೇನ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ, ತಯಾ ಚ ದುಸ್ಸೀಲೇನ ಇಮಿನಾ ಮಕ್ಕಟೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗೋತ್ತಸದಿಸತಾಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಕಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಮ್ಪಿ ಮೇಥುನಕಂ ಕತಂ, ತಸ್ಮಾ ಮುಞ್ಚ, ಕಸ್ಸಪ, ಕೋಣ್ಡಞ್ಞನ್ತಿ।

ಕಚ್ಛಪೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಕಾರಣೇನ ಪಸನ್ನೋ ವಾನರಸ್ಸ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಮುಞ್ಚಿ। ಮಕ್ಕಟೋ ಮುತ್ತಮತ್ತೋವ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಲಾತೋ, ಪುನ ತಂ ಠಾನಂ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾಪಿ ನ ಓಲೋಕೇಸಿ। ಕಚ್ಛಪೋಪಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತೋ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಅಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಕಚ್ಛಪವಾನರಾ ದ್ವೇ ಮಹಾಮತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ, ತಾಪಸೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಕಚ್ಛಪಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ।

[೨೭೪] ೪. ಲೋಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಕಾಯಂ ಬಲಾಕಾ ಸಿಖಿನೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಲೋಲಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ತಞ್ಹಿ ಧಮ್ಮಸಭಂ ಆನೀತಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಇದಾನೇವ ಲೋಲೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಲೋಲೋಯೇವ, ಲೋಲತಾಯೇವ ಚ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೋ, ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಾ ಪರಿಬಾಹಿರಾ ಅಹೇಸು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿನೋ ಮಹಾನಸೇ ಭತ್ತಕಾರಕೋ ಪುಞ್ಞತ್ಥಾಯ ನೀಳಪಚ್ಛಿಂ ಠಪೇಸಿ। ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಾರಾವತಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ। ಅಥೇಕೋ ಲೋಲಕಾಕೋ ಮಹಾನಸಮತ್ಥಕೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಮಚ್ಛಮಂಸವಿಕತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಿಪಾಸಾಭಿಭೂತೋ ‘‘ಕಂ ನು ಖೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಕ್ಕಾ ಭವೇಯ್ಯಂ ಓಕಾಸಂ ಲದ್ಧು’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಗೋಚರಾಯ ಅರಞ್ಞಗಮನಕಾಲೇ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಅನುಬನ್ಧಿ। ಅಥ ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಮಯಂ ಖೋ, ಕಾಕ, ಅಞ್ಞಗೋಚರಾ, ತ್ವಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞಗೋಚರೋ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮಂ ಅನುಬನ್ಧಸೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ, ಸಾಮಿ, ಕಿರಿಯಾ ಮಯ್ಹಂ ರುಚ್ಚತಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸಮಾನಗೋಚರೋ ಹುತ್ವಾ ತುಮ್ಹೇ ಉಪಟ್ಠಾತುಂ ಇಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ। ಸೋ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗೋಚರಭೂಮಿಯಂ ಏಕಗೋಚರಂ ಚರನ್ತೋ ವಿಯ ಓಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ಗೋಮಯರಾಸಿಂ ವಿದ್ಧಂಸೇತ್ವಾ ಪಾಣಕೇ ಖಾದಿತ್ವಾ ಕುಚ್ಛಿಪೂರಂ ಕತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಚರಥೇವ, ನನು ಭೋಜನೇ ನಾಮ ಪಮಾಣಂ ಞಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಏಥ ನಾತಿಸಾಯಮೇವ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ಆದಾಯ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಭತ್ತಕಾರಕೋ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಾರಾವತೋ ಸಹಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತೋ’’ತಿ ಕಾಕಸ್ಸಾಪಿ ಏಕಂ ಥುಸಪಚ್ಛಿಂ ಠಪೇಸಿ। ಕಾಕೋಪಿ ಚತೂಹಪಞ್ಚಾಹಂ ತೇನೇವ ನೀಹಾರೇನ ವಸಿ।

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಬಹುಮಚ್ಛಮಂಸಂ ಆಹರಿಯಿತ್ಥ, ಕಾಕೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಲೋಭಾಭಿಭೂತೋ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿತ್ಥುನನ್ತೋ ನಿಪಜ್ಜಿ। ಅಥ ನಂ ಪುನದಿವಸೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಏಹಿ, ಸಮ್ಮ, ಗೋಚರಾಯ ಪಕ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಗಚ್ಛಥ, ಮಯ್ಹಂ ಅಜಿಣ್ಣಾಸಙ್ಕಾ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ। ‘‘ಸಮ್ಮ, ಕಾಕಾನಂ ಅಜೀರಕೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ದೀಪವಟ್ಟಿಮತ್ತಮೇವ ಹಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಥೋಕಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸೇಸಂ ಅಜ್ಝೋಹಟಮತ್ತಮೇವ ಜೀರತಿ, ಮಮ ವಚನಂ ಕರೋಹಿ, ಮಾ ಏತಂ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಏವಮಕಾಸೀ’’ತಿ। ‘‘ಸಾಮಿ, ಕಿಂ ನಾಮೇತಂ ಕಥೇಥ, ಅಜಿಣ್ಣಾಸಙ್ಕಾವ ಮಯ್ಹ’’ನ್ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಹೋಹೀ’’ತಿ ತಂ ಓವದಿತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಕ್ಕಾಮಿ।

ಭತ್ತಕಾರಕೋಪಿ ನಾನಾಮಚ್ಛಮಂಸವಿಕತಿಯೋ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಸರೀರತೋ ಸೇದಂ ಅಪನೇನ್ತೋ ಮಹಾನಸದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಕಾಕೋ ‘‘ಅಯಂ ಇದಾನಿ ಕಾಲೋ ಮಂಸಂ ಖಾದಿತು’’ನ್ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ರಸಕರೋಟಿಮತ್ಥಕೇ ನಿಸೀದಿ। ಭತ್ತಕಾರಕೋ ‘‘ಕಿರೀ’’ತಿ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಕಾಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಕಲಸರೀರಲೋಮಂ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಮತ್ಥಕೇ ಚೂಳಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಿಙ್ಗೀವೇರಮರಿಚಾದೀನಿ ಪಿಸಿತ್ವಾ ತಕ್ಕೇನ ಆಲೋಳೇತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಕಂ ಕರೋಸೀ’’ತಿ ಸಕಲಸರೀರಮಸ್ಸ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಖಿಪಿತ್ವಾ ನೀಳಪಚ್ಛಿಯಂ ಪಾತೇಸಿ, ಬಲವವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಗೋಚರಭೂಮಿತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ನಿತ್ಥುನನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ದವಂ ಕರೋನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೭೦.

‘‘ಕಾಯಂ ಬಲಾಕಾ ಸಿಖಿನೀ, ಚೋರೀ ಲಙ್ಘಿಪಿತಾಮಹಾ।

ಓರಂ ಬಲಾಕೇ ಆಗಚ್ಛ, ಚಣ್ಡೋ ಮೇ ವಾಯಸೋ ಸಖಾ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಕಾಯಂ ಬಲಾಕಾ ಸಿಖಿನೀತಿ ತಂ ಕಾಕಂ ತಸ್ಸ ಬಹಲತಕ್ಕೇನ ಮಕ್ಖಿತಸರೀರಸೇತವಣ್ಣತ್ತಾ ಮತ್ಥಕೇ ಚ ಸಿಖಾಯ ಠಪಿತತ್ತಾ ‘‘ಕಾ ಏಸಾ ಬಲಾಕಾ ಸಿಖಿನೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಆಲಪತಿ। ಚೋರೀತಿ ಕುಲಸ್ಸ ಅನನುಞ್ಞಾಯ ಕುಲಘರಂ, ಕಾಕಸ್ಸ ವಾ ಅರುಚಿಯಾ ಪಚ್ಛಿಂ ಪವಿಟ್ಠತ್ತಾ ‘‘ಚೋರೀ’’ತಿ ವದತಿ। ಲಙ್ಘಿಪಿತಾಮಹಾತಿ ಲಙ್ಘೀ ವುಚ್ಚತಿ ಆಕಾಸೇ ಲಙ್ಘನತೋ ಮೇಘೋ, ಬಲಾಕಾ ಚ ನಾಮ ಮೇಘಸದ್ದೇನ ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಮೇಘಸದ್ದೋ ಬಲಾಕಾನಂ ಪಿತಾ, ಮೇಘೋ ಪಿತಾಮಹೋ ಹೋತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಲಙ್ಘಿಪಿತಾಮಹಾ’’ತಿ। ಓರಂ ಬಲಾಕೇ ಆಗಚ್ಛಾತಿ, ಅಮ್ಭೋ ಬಲಾಕೇ, ಇತೋ ಏಹಿ। ಚಣ್ಡೋ ಮೇ ವಾ ಯಸೋ ಸಖಾತಿ ಮಯ್ಹಂ ಸಖಾ ಪಚ್ಛಿಸಾಮಿಕೋ ವಾಯಸೋ ಚಣ್ಡೋ ಫರುಸೋ , ಸೋ ಆಗತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಕಣಯಸದಿಸೇನ ತುಣ್ಡೇನ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಾ ಯಾವ ವಾಯಸೋ ನಾಗಚ್ಛತಿ, ತಾವ ಪಚ್ಛಿತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ಇತೋ ಏಹಿ, ಸೀಘಂ ಪಲಾಯಸ್ಸೂತಿ ವದತಿ।

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಕಾಕೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೭೧.

‘‘ನಾಹಂ ಬಲಾಕಾ ಸಿಖಿನೀ, ಅಹಂ ಲೋಲೋಸ್ಮಿ ವಾಯಸೋ।

ಅಕತ್ವಾ ವಚನಂ ತುಯ್ಹಂ, ಪಸ್ಸ ಲೂನೋಸ್ಮಿ ಆಗತೋ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಆಗತೋತಿ ತ್ವಂ ಇದಾನಿ ಗೋಚರಭೂಮಿತೋ ಆಗತೋ, ಮಂ ಲೂನಂ ಪಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೭೨.

‘‘ಪುನಪಾಪಜ್ಜಸೀ ಸಮ್ಮ, ಸೀಲಞ್ಹಿ ತವ ತಾದಿಸಂ।

ನ ಹಿ ಮಾನುಸಕಾ ಭೋಗಾ, ಸುಭುಞ್ಜಾ ಹೋನ್ತಿ ಪಕ್ಖಿನಾ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಪುನಪಾಪಜ್ಜಸೀ ಸಮ್ಮಾತಿ ಸಮ್ಮ ವಾಯಸ, ಪುನಪಿ ತ್ವಂ ಏವರೂಪಂ ದುಕ್ಖಂ ಪಟಿಲಭಿಸ್ಸಸೇವ, ನತ್ಥಿ ತೇ ಏತ್ತಕೇನ ಮೋಕ್ಖೋ। ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಸೀಲಞ್ಹಿ ತವ ತಾದಿಸಂ ಪಾಪಕಂ, ಯಸ್ಮಾ ತವ ಆಚಾರಸೀಲಂ ತಾದಿಸಂ ದುಕ್ಖಾಧಿಗಮಸ್ಸೇವ ಅನುರೂಪಂ। ನ ಹಿ ಮಾನುಸಕಾತಿ ಮನುಸ್ಸಾ ನಾಮ ಮಹಾಪುಞ್ಞಾ, ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಂ ತಥಾರೂಪಂ ಪುಞ್ಞಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಮಾನುಸಕಾ ಭೋಗಾ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೇನ ಪಕ್ಖಿನಾ ನ ಭುಞ್ಜೀಯನ್ತೀತಿ।

ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಇತೋ ದಾನಿ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಯಾ ಏತ್ಥ ವಸಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅಗಮಾಸಿ। ಕಾಕೋಪಿ ನಿತ್ಥುನನ್ತೋ ತತ್ಥೇವ ಕಾಲಮಕಾಸಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಲೋಲಭಿಕ್ಖು ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ। ‘‘ತದಾ ಲೋಲಕಾಕೋ ಲೋಲಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಪಾರಾವತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಲೋಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ।

[೨೭೫] ೫. ರುಚಿರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಕಾಯಂ ಬಲಾಕಾ ರುಚಿರಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಲೋಲಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ದ್ವೇಪಿ ವತ್ಥೂನಿ ಪುರಿಮಸದಿಸಾನೇವ ಗಾಥಾಪಿ।

೭೩.

‘‘ಕಾಯಂ ಬಲಾಕಾ ರುಚಿರಾ, ಕಾಕನೀಳಸ್ಮಿಮಚ್ಛತಿ।

ಚಣ್ಡೋ ಕಾಕೋ ಸಖಾ ಮಯ್ಹಂ, ಯಸ್ಸ ಚೇತಂ ಕುಲಾವಕಂ॥

೭೪.

‘‘ನನು ಮಂ ಸಮ್ಮ ಜಾನಾಸಿ, ದಿಜ ಸಾಮಾಕಭೋಜನ।

ಅಕತ್ವಾ ವಚನಂ ತುಯ್ಹಂ, ಪಸ್ಸ ಲೂನೋಸ್ಮಿ ಆಗತೋ॥

೭೫.

‘‘ಪುನಪಾಪಜ್ಜಸೀ ಸಮ್ಮ, ಸೀಲಞ್ಹಿ ತವ ತಾದಿಸಂ।

ನ ಹಿ ಮಾನುಸಕಾ ಭೋಗಾ, ಸುಭುಞ್ಜಾ ಹೋನ್ತಿ ಪಕ್ಖಿನಾ’’ತಿ॥ –

ಗಾಥಾ ಹಿ ಏಕನ್ತರಿಕಾಯೇವ।

ತತ್ಥ ‘‘ರುಚಿರಾ’’ತಿ ತಕ್ಕಮಕ್ಖಿತಸರೀರತಾಯ ಸೇತವಣ್ಣತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ರುಚಿರಾ ಪಿಯದಸ್ಸನಾ, ಪಣ್ಡರಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಾಕನೀಳಸ್ಮಿನ್ತಿ ಕಾಕಕುಲಾವಕೇ। ‘‘ಕಾಕನಿಡ್ಢಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ದಿಜಾತಿ ಕಾಕೋ ಪಾರೇವತಂ ಆಲಪತಿ। ಸಾಮಾಕಭೋಜನಾತಿ ತಿಣಬೀಜಭೋಜನ। ಸಾಮಾಕಗ್ಗಹಣೇನ ಹೇತ್ಥ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ತಿಣಬೀಜಂ ಗಹಿತಂ। ಇಧಾಪಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ನ ಇದಾನಿ ಸಕ್ಕಾ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಯಾ ಏತ್ಥ ವಸಿತು’’ನ್ತಿ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗತೋ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಲೋಲಭಿಕ್ಖು ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ। ‘‘ತದಾ ಲೋಲಕಾಕೋ ಲೋಲಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಪಾರಾವತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ರುಚಿರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ।

[೨೭೬] ೬. ಕುರುಧಮ್ಮಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ತವ ಸದ್ಧಞ್ಚ ಸೀಲಞ್ಚಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಹಂಸಘಾತಕಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಸಾವತ್ಥಿವಾಸಿನೋ ದ್ವೇ ಸಹಾಯಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಏಕತೋ ವಿಚರನ್ತಿ। ತೇ ಏಕದಿವಸಂ ಅಚಿರವತಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನ್ಹತ್ವಾ ವಾಲುಕಪುಲಿನೇ ಆತಪಂ ತಪ್ಪಮಾನಾ ಸಾರಣೀಯಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಾ ಅಟ್ಠಂಸು, ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ದ್ವೇ ಹಂಸಾ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಅಥೇಕೋ ದಹರಭಿಕ್ಖು ಸಕ್ಖರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಏಕಸ್ಸ ಹಂಸಪೋತಕಸ್ಸ ಅಕ್ಖಿಂ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ, ಇತರೋ ‘‘ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ತಿಟ್ಠತು ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಸ್ಸೇ ಅಕ್ಖಿ, ಪರಪಸ್ಸೇ ಅಕ್ಖಿಂ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಇದಮ್ಪಿ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿಯೇವಾ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ಉಪಧಾರೇಹೀ’’ತಿ ತಿಯಂಸಂ ಸಕ್ಖರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಹಂಸಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾಭಾಗೇ ಖಿಪಿ। ಹಂಸೋ ಸಕ್ಖರಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇಸಿ, ಅಥ ನಂ ಇತರೋ ವಟ್ಟಸಕ್ಖರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಪಸ್ಸೇ ಅಕ್ಖಿಮ್ಹಿ ಪಹರಿತ್ವಾ ಓರಿಮಕ್ಖಿನಾ ನಿಕ್ಖಮಾಪೇಸಿ। ಹಂಸೋ ವಿರವನ್ತೋ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪಾದಮೂಲೇಯೇವ ಪತಿ। ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಠಿತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಆವುಸೋ, ಏವರೂಪೇ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅನನುಚ್ಛವಿಕಂ ವೋ ಕತಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಕರೋನ್ತೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇ ಆದಾಯ ತಥಾಗತಸ್ಸ ದಸ್ಸೇಸುಂ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಕಿರ ತಯಾ ಭಿಕ್ಖು ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಕತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖು, ಕಸ್ಮಾ ಏವರೂಪೇ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಏವಮಕಾಸಿ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಬುದ್ಧೇ ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠವಾಸಂ ವಸಮಾನಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇಸುಪಿ ಠಾನೇಸು ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಕರಿಂಸು, ತ್ವಂ ಪನ ಏವರೂಪೇ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಅಕಾಸಿ, ನನು ನಾಮ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತೇಹಿ ಸಞ್ಞತೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಕುರುರಟ್ಠೇ ಇನ್ದಪತ್ಥನಗರೇ ಧನಞ್ಚಯೇ ಕೋರಬ್ಯೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪಿತರಾ ಓಪರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜಂ ಪತ್ವಾ ದಸ ರಾಜಧಮ್ಮೇ ಅಕೋಪೇನ್ತೋ ಕುರುಧಮ್ಮೇ ವತ್ತಿತ್ಥ। ಕುರುಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ, ತಾನಿ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪರಿಸುದ್ಧಾನಿ ಕತ್ವಾ ರಕ್ಖಿ। ಯಥಾ ಚ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ, ಏವಮಸ್ಸ ಮಾತಾ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ ಉಪರಾಜಾ ಪುರೋಹಿತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ರಜ್ಜುಗಾಹಕೋ ಅಮಚ್ಚೋ ಸಾರಥಿ ಸೇಟ್ಠಿ ದೋಣಮಾಪಕೋ ಮಹಾಮತ್ತೋ ದೋವಾರಿಕೋ ನಗರಸೋಭಿನೀ ವಣ್ಣದಾಸೀತಿ ಏವಮೇತೇ।

‘‘ರಾಜಾ ಮಾತಾ ಮಹೇಸೀ ಚ, ಉಪರಾಜಾ ಪುರೋಹಿತೋ।

ರಜ್ಜುಕೋ ಸಾರಥಿ ಸೇಟ್ಠಿ, ದೋಣೋ ದೋವಾರಿಕೋ ತಥಾ।

ಗಣಿಕೇಕಾದಸ ಜನಾ, ಕುರುಧಮ್ಮೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ॥

ಇತಿ ಇಮೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪರಿಸುದ್ಧಾನಿ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖಿಂಸು। ರಾಜಾ ಚತೂಸು ನಗರದ್ವಾರೇಸು ಚ ನಗರಮಜ್ಝೇ ಚ ನಿವೇಸನದ್ವಾರೇ ಚಾತಿ ಛ ದಾನಸಾಲಾಯೋ ಕಾರೇತ್ವಾ ದೇವಸಿಕಂ ಛಸತಸಹಸ್ಸಂ ಧನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪಂ ಉನ್ನಙ್ಗಲಂ ಕತ್ವಾ ದಾನಂ ಅದಾಸಿ, ತಸ್ಸ ಪನ ದಾನಜ್ಝಾಸಯತಾ ದಾನಾಭಿರತತಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಕಾಲಿಙ್ಗರಟ್ಠೇ ದನ್ತಪುರನಗರೇ ಕಾಲಿಙ್ಗರಾಜಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ। ತಸ್ಸ ರಟ್ಠೇ ದೇವೋ ನ ವಸ್ಸಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಅವಸ್ಸನ್ತೇ ಸಕಲರಟ್ಠೇ ಛಾತಕಂ ಜಾತಂ, ಆಹಾರವಿಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ರೋಗೋ ಉದಪಾದಿ, ದುಬ್ಬುಟ್ಠಿಭಯಂ ಛಾತಕಭಯಂ ರೋಗಭಯನ್ತಿ ತೀಣಿ ಭಯಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಂಸು। ಮನುಸ್ಸಾ ನಿಗ್ಗಹಣಾ ದಾರಕೇ ಹತ್ಥೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿಚರನ್ತಿ।

ಸಕಲರಟ್ಠವಾಸಿನೋ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ದನ್ತಪುರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜದ್ವಾರೇ ಉಕ್ಕುಟ್ಠಿಮಕಂಸು। ರಾಜಾ ವಾತಪಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತೋ ತಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ಏತೇ ವಿರವನ್ತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಮಹಾರಾಜ , ಸಕಲರಟ್ಠೇ ತೀಣಿ ಭಯಾನಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಿ, ದೇವೋ ನ ವಸ್ಸತಿ, ಸಸ್ಸಾನಿ ನ ವಿಪನ್ನಾನಿ, ಛಾತಕಂ ಜಾತಂ। ಮನುಸ್ಸಾ ದುಬ್ಭೋಜನಾ ರೋಗಾಭಿಭೂತಾ ನಿಗ್ಗಹಣಾ ಪುತ್ತೇ ಹತ್ಥೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತಿ, ದೇವಂ ವಸ್ಸಾಪೇಹಿ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ। ‘‘ಪೋರಾಣಕರಾಜಾನೋ ದೇವೇ ಅವಸ್ಸನ್ತೇ ಕಿಂ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಪೋರಾಣಕರಾಜಾನೋ, ಮಹಾರಾಜ, ದೇವೇ ಅವಸ್ಸನ್ತೇ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಸಮಾದಿನ್ನಸೀಲಾ ಸಿರಿಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದಬ್ಬಸನ್ಥರೇ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತದಾ ದೇವೋ ವಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ। ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ದೇವೋ ನ ವಸ್ಸಿ।

ರಾಜಾ ಅಮಚ್ಚೇ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಅಹಂ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಅಕಾಸಿಂ, ದೇವೋ ನ ವಸ್ಸತಿ, ಕಿನ್ತಿ ಕರೋಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಇನ್ದಪತ್ಥನಗರೇ ಧನಞ್ಚಯಸ್ಸ ಕೋರಬ್ಯರಞ್ಞೋ ಅಞ್ಜನವಣ್ಣೋ ನಾಮ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥೀ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಆನೇಸ್ಸಾಮ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ದೇವೋ ವಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ‘‘ಸೋ ರಾಜಾ ಬಲವಾಹನಸಮ್ಪನ್ನೋ ದುಪ್ಪಸಹೋ, ಕಥಮಸ್ಸ ಹತ್ಥಿಂ ಆನೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯುದ್ಧಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ದಾನಜ್ಝಾಸಯೋ ರಾಜಾ ದಾನಾಭಿರತೋ ಯಾಚಿತೋ ಸಮಾನೋ ಅಲಙ್ಕತಸೀಸಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಸಾದಸಮ್ಪನ್ನಾನಿ ಅಕ್ಖೀನಿಪಿ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಸಕಲರಜ್ಜಮ್ಪಿ ನಿಯ್ಯಾದೇತ್ವಾ ದದೇಯ್ಯ, ಹತ್ಥಿಮ್ಹಿ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ, ಅವಸ್ಸಂ ಯಾಚಿತೋ ದಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ‘‘ಕೇ ಪನ ತಂ ಯಾಚಿತುಂ ಸಮತ್ಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ। ರಾಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮತೋ ಅಟ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಂ ಕತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಂ ಯಾಚನತ್ಥಾಯ ಪೇಸೇಸಿ। ತೇ ಪರಿಬ್ಬಯಂ ಆದಾಯ ಅದ್ಧಿಕವೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಏಕರತ್ತಿವಾಸೇನ ತುರಿತಗಮನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕತಿಪಾಹಂ ನಗರದ್ವಾರೇ ದಾನಸಾಲಾಸು ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸರೀರಂ ಸನ್ತಪ್ಪೇತ್ವಾ ‘‘ಕದಾ ರಾಜಾ ದಾನಗ್ಗಂ ಆಗಚ್ಛಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು। ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಪಕ್ಖಸ್ಸ ತಯೋ ದಿವಸೇ ಚಾತುದ್ದಸೇ ಪನ್ನರಸೇ ಅಟ್ಠಮಿಯಞ್ಚ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಸ್ವೇ ಪನ ಪುಣ್ಣಮೀ, ತಸ್ಮಾ ಸ್ವೇ ಆಗಚ್ಛಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವದಿಂಸು।

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪುನದಿವಸೇ ಪಾತೋವ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಾಚೀನದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಂಸು। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಾತೋವ ನ್ಹತ್ವಾ ಗತ್ತಾನುಲಿತ್ತೋ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ ಅಲಙ್ಕತಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧವರಗತೋ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಪಾಚೀನದ್ವಾರೇನ ದಾನಸಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಓತರಿತ್ವಾ ಸತ್ತಟ್ಠಜನಾನಂ ಸಹತ್ಥಾ ಭತ್ತಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾವ ನೀಹಾರೇನ ದೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪಾಚೀನದ್ವಾರೇ ಆರಕ್ಖಸ್ಸ ಬಲವತಾಯ ಓಕಾಸಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರಮೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ದ್ವಾರತೋ ನಾತಿದೂರೇ ಉನ್ನತಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಾ ಸಮ್ಪತ್ತಂ ರಾಜಾನಂ ಹತ್ಥೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಜಯತು ಭವಂ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಜಯಾಪೇಸುಂ। ರಾಜಾ ವಜಿರಙ್ಕುಸೇನ ವಾರಣಂ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಭೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಕಿಂ ಇಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಗುಣಂ ವಣ್ಣೇನ್ತಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹಂಸು –

೭೬.

‘‘ತವ ಸದ್ಧಞ್ಚ ಸೀಲಞ್ಚ, ವಿದಿತ್ವಾನ ಜನಾಧಿಪ।

ವಣ್ಣಂ ಅಞ್ಜನವಣ್ಣೇನ, ಕಾಲಿಙ್ಗಸ್ಮಿಂ ನಿಮಿಮ್ಹಸೇ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಸದ್ಧನ್ತಿ ಕಮ್ಮಫಲಾನಂ ಸದ್ದಹನವಸೇನ ಓಕಪ್ಪನಿಯಸದ್ಧಂ। ಸೀಲನ್ತಿ ಸಂವರಸೀಲಂ ಅವೀತಿಕ್ಕಮಸೀಲಂ। ವಣ್ಣನ್ತಿ ತದಾ ತಸ್ಮಿಂ ದೇಸೇ ಸುವಣ್ಣಂ ವುಚ್ಚತಿ, ದೇಸನಾಸೀಸಮೇವ ಚೇತಂ। ಇಮಿನಾ ಪನ ಪದೇನ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಾದಿಧನಧಞ್ಞಂ ಸಙ್ಗಹಿತಂ। ಅಞ್ಜನವಣ್ಣೇನಾತಿ ಅಞ್ಜನಪುಞ್ಜಸಮಾನವಣ್ಣೇನ ಇಮಿನಾ ತವ ನಾಗೇನ, ಕಾಲಿಙ್ಗಸ್ಮಿನ್ತಿ ಕಾಲಿಙ್ಗರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕೇ। ನಿಮಿಮ್ಹಸೇತಿ ವಿನಿಮಯವಸೇನ ಗಣ್ಹಿಮ್ಹ, ಪರಿಭೋಗವಸೇನ ವಾ ಉದರೇ ಪಕ್ಖಿಪಿಮ್ಹಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಮಯಞ್ಹಿ, ಜನಾಧಿಪ, ತವ ಸದ್ಧಞ್ಚ ಸೀಲಞ್ಚ ವಿದಿತ್ವಾನ ‘‘ಅದ್ಧಾ ನೋ ಏವಂ ಸದ್ಧಾಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ರಾಜಾ ಯಾಚಿತೋ ಅಞ್ಜನವಣ್ಣಂ ನಾಗಂ ದಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕೇನ ವಿಯ ಅಞ್ಜನವಣ್ಣೇನ ಕಾಲಿಙ್ಗರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕೇ ನಾಗಂ ವೋ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ವತ್ವಾ ಬಹುಧನಧಞ್ಞಂ ನಿಮಿಮ್ಹಸೇ ಪರಿವತ್ತಯಿಮ್ಹ ಚೇವ ಉದರೇ ಚ ಪಕ್ಖಿಪಿಮ್ಹ। ಏವಂ ತಂ ಮಯಂ ಧಾರಯಮಾನಾ ಇಧಾಗತಾ। ತತ್ಥ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ದೇವೋ ಜಾನಾತೂತಿ।

ಅಪರೋ ನಯೋ – ತವ ಸದ್ಧಞ್ಚ ಸೀಲಗುಣಸಙ್ಖಾತಂ ವಣ್ಣಞ್ಚ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಉಳಾರಗುಣೋ ರಾಜಾ ಜೀವಿತಮ್ಪಿ ಯಾಚಿತೋ ದದೇಯ್ಯ, ಪಗೇವ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಂ ನಾಗ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಕಾಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಇಮಿನಾ ಅಞ್ಜನವಣ್ಣೇನ ತವ ವಣ್ಣಂ ನಿಮಿಮ್ಹಸೇ ನಿಮಿಮ್ಹ ತುಲಯಿಮ್ಹ, ತೇನಮ್ಹಾ ಇಧಾಗತಾತಿ।

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಸಚೇ, ವೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಇಮಂ ನಾಗಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಧನಂ ಖಾದಿತಂ ಸುಖಾದಿತಂ ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥ, ಯಥಾಲಙ್ಕತಮೇವ ವೋ ನಾಗಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ಇತರಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೭೭.

‘‘ಅನ್ನಭಚ್ಚಾ ಚಭಚ್ಚಾ ಚ, ಯೋಧ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಗಚ್ಛತಿ।

ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿಪ್ಪಾ, ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯವಚೋ ಇದಂ॥

೭೮.

‘‘ದದಾಮಿ ವೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನಾಗಮೇತಂ, ರಾಜಾರಹಂ ರಾಜಭೋಗ್ಗಂ ಯಸಸ್ಸಿನಂ।

ಅಲಙ್ಕತಂ ಹೇಮಜಾಲಾಭಿಛನ್ನಂ, ಸಸಾರಥಿಂ ಗಚ್ಛಥ ಯೇನಕಾಮ’’ನ್ತಿ॥

ತತ್ಥ ಅನ್ನಭಚ್ಚಾ ಚಭಚ್ಚಾ ಚಾತಿ ಪುರಿಸಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಮಾನಾ ಯಾಗುಭತ್ತಾದಿನಾ ಅನ್ನೇನ ಭರಿತಬ್ಬಾತಿ ಅನ್ನಭಚ್ಚಾ, ಇತರೇ ತಥಾ ಅಭರಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಅಭಚ್ಚಾ। ಸನ್ಧಿವಸೇನ ಪನೇತ್ಥ ಅಕಾರಲೋಪೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಏತ್ತಾವತಾ ಅತ್ತಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಚ ಅನುಪನಿಸ್ಸಾಯ ಚ ಜೀವಮಾನವಸೇನ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸತ್ತಾ ದ್ವೇ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋನ್ತಿ। ಯೋಧ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಗಚ್ಛತೀತಿ ತೇಸು ಸತ್ತೇಸು ಇಧ ಜೀವಲೋಕೇ ಯೋ ಸತ್ತೋ ಯಂ ಪುರಿಸಂ ಕಾಯಚಿದೇವ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನಾಯ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಗಚ್ಛತಿ। ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿಪ್ಪಾತಿ ತಥಾ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಸಚೇಪಿ ಬಹೂ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾಪಿ ತೇನ ಪುರಿಸೇನ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿಪ್ಪಾ, ‘‘ಅಪೇಥ, ನ ವೋ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯವಚೋ ಇದನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ, ಇದಂ ತೇಸಂ ವಚನಂ। ಏವಮಹಂ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪಿತೋತಿ ದೀಪೇತಿ।

ದದಾಮಿ ವೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನಾಗಮೇತನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ಇದಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯವಚೋ, ತಸ್ಮಾಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಇಮಂ ನಾಗಂ ದದಾಮಿ। ರಾಜಾರಹನ್ತಿ ರಞ್ಞೋ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ। ರಾಜಭೋಗ್ಗನ್ತಿ ರಾಜಪರಿಭೋಗಂ। ಯಸಸ್ಸಿನನ್ತಿ ಪರಿವಾರಸಮ್ಪನ್ನಂ, ತಂ ಕಿರ ಹತ್ಥಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಹತ್ಥಿಗೋಪಕಹತ್ಥಿವೇಜ್ಜಾದೀನಿ ಪಞ್ಚ ಕುಲಸತಾನಿ ಜೀವನ್ತಿ, ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಞ್ಞೇವ ವೋ ದದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಲಙ್ಕತನ್ತಿ ನಾನಾವಿಧೇಹಿ ಹತ್ಥಿಅಲಙ್ಕಾರೇಹಿ ಅಲಙ್ಕತಂ। ಹೇಮಜಾಲಾಭಿಛನ್ನನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣಜಾಲೇನ ಅಭಿಚ್ಛನ್ನಂ। ಸಸಾರಥಿನ್ತಿ ಯೋ ಪನಸ್ಸ ಸಾರಥಿ ಹತ್ಥಿಗೋಪಕೋ ಆಚರಿಯೋ, ತೇನ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ದದಾಮಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಸಾರಥಿ ಹುತ್ವಾ ತುಮ್ಹೇ ಸಪರಿವಾರಂ ಇಮಂ ನಾಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಯೇನಕಾಮಂ ಗಚ್ಛಥಾತಿ।

ಏವಂ ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧವರಗತೋವ ಮಹಾಸತ್ತೋ ವಾಚಾಯ ದತ್ವಾ ಪುನ ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧಾ ಓರುಯ್ಹ ‘‘ಸಚೇ ಅನಲಙ್ಕತಟ್ಠಾನಂ ಅತ್ಥಿ, ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕರೋನ್ತೋ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ ಅನಲಙ್ಕತಟ್ಠಾನಂ ಅದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸೋಣ್ಡಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಹತ್ಥೇಸು ಠಪೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಭಿಙ್ಕಾರೇನ ಪುಪ್ಫಗನ್ಧವಾಸಿತಂ ಉದಕಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸಪರಿವಾರಂ ನಾಗಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಪಿಟ್ಠೇ ನಿಸಿನ್ನಾ ದನ್ತಪುರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಂ ರಞ್ಞೋ ಅದಂಸು, ಹತ್ಥಿಮ್ಹಿ ಆಗತೇಪಿ ದೇವೋ ನ ವಸ್ಸತೇವ। ರಾಜಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಉತ್ತರಿಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಧನಞ್ಚಯಕೋರಬ್ಯರಾಜಾ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖತಿ, ತೇನಸ್ಸ ರಟ್ಠೇ ಅನ್ವಡ್ಢಮಾಸಂ ಅನುದಸಾಹಂ ದೇವೋ ವಸ್ಸತಿ, ರಞ್ಞೋ ಗುಣಾನುಭಾವೋ ಚೇಸ, ಇಮಸ್ಸ ಪನ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಸ್ಸ ಗುಣಾ ಹೋನ್ತಾಪಿ ಕಿತ್ತಕಾ ಭವೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಯಥಾಲಙ್ಕತಮೇವ ಸಪರಿವಾರಂ ಹತ್ಥಿಂ ಪತಿನೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದತ್ವಾ ಯಂ ಸೋ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖತಿ, ತಂ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಿತ್ವಾ ಆನೇಥಾ’’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಚ ಅಮಚ್ಚೇ ಚ ಪೇಸೇಸಿ। ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಹತ್ಥಿಂ ನಿಯ್ಯಾದೇತ್ವಾ ‘‘ದೇವ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಹತ್ಥಿಮ್ಹಿ ಗತೇಪಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಟ್ಠೇ ದೇವೋ ನ ವಸ್ಸತಿ, ತುಮ್ಹೇ ಕಿರ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ನಾಮ ರಕ್ಖಥ, ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ರಾಜಾ ತಂ ರಕ್ಖಿತುಕಾಮೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಿತ್ವಾ ಆನೇಥಾ’’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ। ‘‘ದೇಥ ನೋ ಕುರುಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ। ‘‘ತಾತಾ, ಸಚ್ಚಾಹಂ ಏತಂ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖಾಮಿ, ಇದಾನಿ ಪನ ಮೇ ತತ್ಥ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ, ನ ಮೇ ಸೋ ಕುರುಧಮ್ಮೋ ಚಿತ್ತಂ ಆರಾಧೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ।

ಕಸ್ಮಾ ಪನ ತಂ ಸೀಲಂ ರಾಜಾನಂ ನ ಆರಾಧೇತೀತಿ? ತದಾ ಕಿರ ರಾಜೂನಂ ತತಿಯೇ ತತಿಯೇ ಸಂವಚ್ಛರೇ ಕತ್ತಿಕಮಾಸೇ ಪವತ್ತೋ ಛಣೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಂ ಛಣಂ ಕೀಳನ್ತಾ ರಾಜಾನೋ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾ ದೇವವೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತರಾಜಸ್ಸ ನಾಮ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಠತ್ವಾ ಚತುದ್ದಿಸಾ ಪುಪ್ಫಪಟಿಮಣ್ಡಿತೇ ಚಿತ್ತಸರೇ ಖಿಪನ್ತಿ। ಅಯಮ್ಪಿ ರಾಜಾ ತಂ ಖಣಂ ಕೀಳನ್ತೋ ಏಕಿಸ್ಸಾ ತಳಾಕಪಾಳಿಯಾ ಚಿತ್ತರಾಜಸ್ಸ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಠತ್ವಾ ಚತುದ್ದಿಸಾ ಚಿತ್ತಸರೇ ಖಿಪಿತ್ವಾ ತೇಸು ಸೇಸದಿಸಾಗತೇ ತಯೋ ಸರೇ ದಿಸ್ವಾ ಉದಕಪಿಟ್ಠೇ ಖಿತ್ತಸರಂ ನ ಅದ್ದಸ। ರಞ್ಞೋ ‘‘ಕಚ್ಚಿ ನು ಖೋ ಮಯಾ ಖಿತ್ತೋ ಸರೋ ಮಚ್ಛಸರೀರೇ ಪತಿತೋ’’ತಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಅಹೋಸಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಕಮ್ಮೇನ ಸೀಲಭೇದಂ ಆರಬ್ಭ, ತಸ್ಮಾ ಸೀಲಂ ನ ಆರಾಧೇತಿ। ಸೋ ಏವಮಾಹ – ‘‘ತಾತಾ, ಮಯ್ಹಂ ಕುರುಧಮ್ಮೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ, ಮಾತಾ ಪನ ಮೇ ಸುರಕ್ಖಿತಂ ರಕ್ಖತಿ, ತಸ್ಸಾ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ। ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ‘ಪಾಣಂ ವಧಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಚೇತನಾ ನತ್ಥಿ, ತಂ ವಿನಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ದೇಥ ನೋ ಅತ್ತನಾ ರಕ್ಖಿತಂ ಕುರುಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ಲಿಖಥಾ’’ತಿ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಾಪೇಸಿ – ‘‘ಪಾಣೋ ನ ಹನ್ತಬ್ಬೋ, ಅದಿನ್ನಂ ನಾದಾತಬ್ಬಂ , ಕಾಮೇಸು ಮಿಚ್ಛಾ ನ ಚರಿತಬ್ಬಂ, ಮುಸಾ ನ ಭಣಿತಬ್ಬಂ , ಮಜ್ಜಂ ನ ಪಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಲಿಖಾಪೇತ್ವಾ ಚ ಪನ ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ನೇವ ಮಂ ಆರಾಧೇತಿ, ಮಾತು ಮೇ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಆಹ।

ದೂತಾ ರಾಜಾನಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ದೇವಿ, ತುಮ್ಹೇ ಕಿರ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖಥ, ತಂ ನೋ ದೇಥಾ’’ತಿ ವದಿಂಸು। ‘‘ತಾತಾ, ಸಚ್ಚಾಹಂ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖಾಮಿ, ಇದಾನಿ ಪನ ಮೇ ತತ್ಥ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ನ ಮೇ ಸೋ ಕುರುಧಮ್ಮೋ ಆರಾಧೇತಿ ತೇನ ವೋ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ। ತಸ್ಸಾ ಕಿರ ದ್ವೇ ಪುತ್ತಾ ಜೇಟ್ಠೋ ರಾಜಾ, ಕನಿಟ್ಠೋ ಉಪರಾಜಾ। ಅಥೇಕೋ ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಂ ಚನ್ದನಸಾರಂ ಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಂ ಕಞ್ಚನಮಾಲಂ ಪೇಸೇಸಿ। ಸೋ ‘‘ಮಾತರಂ ಪೂಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಮಾತು ಪೇಸೇಸಿ। ಸಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ನೇವ ಚನ್ದನಂ ವಿಲಿಮ್ಪಾಮಿ, ನ ಮಾಲಂ ಧಾರೇಮಿ, ಸುಣಿಸಾನಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಅಥಸ್ಸಾ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಜೇಟ್ಠಸುಣಿಸಾ ಮೇ ಇಸ್ಸರಾ, ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಾ, ತಸ್ಸಾ ಸುವಣ್ಣಮಾಲಂ ದಸ್ಸಾಮಿ। ಕನಿಟ್ಠಸುಣಿಸಾ ಪನ ದುಗ್ಗತಾ, ತಸ್ಸಾ ಚನ್ದನಸಾರಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸಾ ರಞ್ಞೋ ದೇವಿಯಾ ಸುವಣ್ಣಮಾಲಂ ದತ್ವಾ ಉಪರಾಜಭರಿಯಾಯ ಚನ್ದನಸಾರಂ ಅದಾಸಿ, ದತ್ವಾ ಚ ಪನಸ್ಸಾ ‘‘ಅಹಂ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖಾಮಿ, ಏತಾಸಂ ದುಗ್ಗತಾದುಗ್ಗತಭಾವೋ ಮಯ್ಹಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ, ಜೇಟ್ಠಾಪಚಾಯಿಕಕಮ್ಮಮೇವ ಪನ ಕಾತುಂ ಮಯ್ಹಂ ಅನುರೂಪಂ, ಕಚ್ಚಿ ನು ಖೋ ಮೇ ತಸ್ಸ ಅಕತತ್ತಾ ಸೀಲಂ ಭಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ। ಅಥ ನಂ ದೂತಾ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ನಾಮ ಯಥಾರುಚಿಯಾ ದೀಯತಿ, ತುಮ್ಹೇ ಏತ್ತಕೇನಪಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಕುರುಮಾನಾ ಕಿಂ ಅಞ್ಞಂ ಪಾಪಂ ಕರಿಸ್ಸಥ, ಸೀಲಂ ನಾಮ ಏವರೂಪೇನ ನ ಭಿಜ್ಜತಿ, ದೇಥ ನೋ ಕುರುಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸಾಪಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಿಂಸು।

‘‘ತಾತಾ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ನೇವ ಮಂ ಆರಾಧೇತಿ, ಸುಣಿಸಾ ಪನ ಮೇ ಸುಟ್ಠು ರಕ್ಖತಿ, ತಸ್ಸಾ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಚ ಪನ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ಯಾಚಿಂಸು। ಸಾಪಿ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಮಂ ಸೀಲಂ ನಾರಾಧೇತಿ, ತೇನ ವೋ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ ಆಹ। ಸಾ ಕಿರ ಏಕದಿವಸಂ ಸೀಹಪಞ್ಜರೇ ಠಿತಾ ರಞ್ಞೋ ನಗರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಛತೋ ಹತ್ಥಿಪಿಟ್ಠೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ಉಪರಾಜಂ ದಿಸ್ವಾ ಲೋಭಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚಾಹಂ ಇಮಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ಥವಂ ಕರೇಯ್ಯಂ, ಭಾತು ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಮಂ ಏಸ ಸಙ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ। ಅಥಸ್ಸಾ ‘‘ಅಹಂ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖಮಾನಾ ಸಸಾಮಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಅಞ್ಞಂ ಪುರಿಸಂ ಓಲೋಕೇಸಿಂ, ಸೀಲೇನ ಮೇ ಭಿನ್ನೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಮಾಹ। ಅಥ ನಂ ದೂತಾ ‘‘ಅತಿಚಾರೋ ನಾಮ ಅಯ್ಯೇ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಮತ್ತೇನ ನ ಹೋತಿ, ತುಮ್ಹೇ ಏತ್ತಕೇನಪಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಕುರುಮಾನಾ ವೀತಿಕ್ಕಮಂ ಕಿಂಕರಿಸ್ಸಥ, ನ ಏತ್ತಕೇನ ಸೀಲಂ ಭಿಜ್ಜತಿ, ದೇಥ ನೋ ಕುರುಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸಾಪಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಿಂಸು।

‘‘ತಾತಾ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ನೇವ ಮಂ ಆರಾಧೇತಿ, ಉಪರಾಜಾ ಪನ ಸುಟ್ಠು ರಕ್ಖತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಚ ಪನ ಉಪರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ಯಾಚಿಂಸು। ಸೋ ಪನ ಸಾಯಂ ರಾಜುಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ರಥೇನೇವ ರಾಜಙ್ಗಣಂ ಪತ್ವಾ ಸಚೇ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಸಯಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ರಸ್ಮಿಯೋ ಚ ಪತೋದಞ್ಚ ಅನ್ತೋಧುರೇ ಛಡ್ಡೇತಿ। ತಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ಜನೋ ಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಪಾತೋವ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ನಿಕ್ಖಮನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋವ ತಿಟ್ಠತಿ। ಸಾರಥಿಪಿ ರಥಂ ಗೋಪಯಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಪಾತೋವ ತಂ ಆದಾಯ ರಾಜದ್ವಾರೇ ತಿಟ್ಠತಿ। ಸಚೇ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ನಿಕ್ಖನ್ತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ರಸ್ಮಿಯೋ ಚ ಪತೋದಞ್ಚ ಅನ್ತೋರಥೇಯೇವ ಠಪೇತ್ವಾ ರಾಜುಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ। ಮಹಾಜನೋ ತಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ‘‘ಇದಾನೇವ ನಿಕ್ಖಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ರಾಜದ್ವಾರೇಯೇವ ತಿಟ್ಠತಿ। ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಏವಂ ಕತ್ವಾ ರಾಜನಿವೇಸನಂ ಪಾವಿಸಿ, ಪವಿಟ್ಠಮತ್ತಸ್ಸಯೇವಸ್ಸ ದೇವೋ ಪಾವಸ್ಸಿ। ರಾಜಾ ‘‘ದೇವೋ ವಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ನಿಕ್ಖನ್ತುಂ ನಾದಾಸಿ, ಸೋ ತತ್ಥೇವ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸಯಿ। ಮಹಾಜನೋ ‘‘ಇದಾನಿ ನಿಕ್ಖಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ತೇಮೇನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಉಪರಾಜಾ ದುತಿಯದಿವಸೇ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತೇಮೇತ್ವಾ ಠಿತಂ ಮಹಾಜನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಏತ್ತಕಂ ಜನಂ ಕಿಲಮೇಸಿಂ, ಸೀಲೇನ ಮೇ ಭಿನ್ನೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಅಹೋಸಿ, ತೇನ ತೇಸಂ ದೂತಾನಂ ‘‘ಸಚ್ಚಾಹಂ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖಾಮಿ, ಇದಾನಿ ಪನ ಮೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ವೋ ನ ಸಕ್ಕಾ ದಾತು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ಅಥ ನಂ ದೂತಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ, ದೇವ, ‘ಏತೇ ಕಿಲಮನ್ತೂ’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ನತ್ಥಿ, ಅಚೇತನಕಂ ಕಮ್ಮಂ ನ ಹೋತಿ, ಏತ್ತಕೇನಪಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಕಥಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸಪಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಸೀಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಿಂಸು।

‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ನೇವ ಮಂ ಆರಾಧೇತಿ, ಪುರೋಹಿತೋ ಪನ ಸುಟ್ಠು ರಕ್ಖತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಚ ಪನ ಪುರೋಹಿತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಯಾಚಿಂಸು। ಸೋಪಿ ಏಕದಿವಸಂ ರಾಜುಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಏಕೇನ ರಞ್ಞಾ ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಪೇಸಿತಂ ತರುಣರವಿವಣ್ಣಂ ರಥಂ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಸಾಯಂ ರಥೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ರಞ್ಞೋ ಆಭತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಮಹಲ್ಲಕೋ, ಸಚೇ ಮೇ ರಾಜಾ ಇಮಂ ರಥಂ ದದೇಯ್ಯ, ಸುಖಂ ಇಮಂ ಆರುಯ್ಹ ವಿಚರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ರಾಜುಪಟ್ಠಾನಂ ಗತೋ। ತಸ್ಸ ಜಯಾಪೇತ್ವಾ ಠಿತಕಾಲೇ ರಞ್ಞೋ ರಥಂ ದಸ್ಸೇಸುಂ। ರಾಜಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅತಿ ವಿಯ ಸುನ್ದರೋ ಅಯಂ ರಥೋ, ಆಚರಿಯಸ್ಸ ನಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ಪುರೋಹಿತೋ ನ ಇಚ್ಛಿ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ವುಚ್ಚಮಾನೋಪಿ ನ ಇಚ್ಛಿಯೇವ। ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಏವಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖನ್ತೋವ ಪರಸನ್ತಕೇ ಲೋಭಂ ಅಕಾಸಿಂ, ಭಿನ್ನೇನ ಮೇ ಸೀಲೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ಸೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ತಾತಾ, ಕುರುಧಮ್ಮೇ ಮೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ, ನ ಮಂ ಸೋ ಧಮ್ಮೋ ಆರಾಧೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ದಾತು’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಅಥ ನಂ ದೂತಾ ‘‘ಅಯ್ಯ, ಲೋಭುಪ್ಪಾದಮತ್ತೇನ ನ ಸೀಲಂ ಭಿಜ್ಜತಿ, ತುಮ್ಹೇ ಏತ್ತಕೇನಪಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಾ ಕಿಂ ವೀತಿಕ್ಕಮಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸಪಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಸೀಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಿಂಸು।

‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ನೇವ ಮಂ ಆರಾಧೇತಿ, ರಜ್ಜುಗಾಹಕೋ ಅಮಚ್ಚೋ ಪನ ಸುಟ್ಠು ರಕ್ಖತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಚ ಪನ ತಮ್ಪಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಯಾಚಿಂಸು। ಸೋಪಿ ಏಕದಿವಸಂ ಜನಪದೇ ಖೇತ್ತಂ ಮಿನನ್ತೋ ರಜ್ಜುಂ ದಣ್ಡಕೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಕೋಟಿಂ ಖೇತ್ತಸಾಮಿಕೇನ ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಅತ್ತನಾ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ, ತೇನ ಗಹಿತರಜ್ಜುಕೋಟಿಯಾ ಬದ್ಧದಣ್ಡಕೋ ಏಕಸ್ಸ ಕಕ್ಕಟಕಸ್ಸ ಬಿಲಮಜ್ಝಂ ಪಾಪುಣಿ। ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚೇ ದಣ್ಡಕಂ ಬಿಲೇ ಓತಾರೇಸ್ಸಾಮಿ, ಅನ್ತೋಬಿಲೇ ಕಕ್ಕಟಕೋ ನಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ। ಸಚೇ ಪನ ಪರತೋ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಕಂ ನಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ। ಸಚೇ ಓರತೋ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕುಟುಮ್ಬಿಕಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ನಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ? ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಬಿಲೇ ಕಕ್ಕಟಕೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಸಚೇ ಭವೇಯ್ಯ, ಪಞ್ಞಾಯೇಯ್ಯ, ಏತ್ಥೇವ ನಂ ಓತಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬಿಲೇ ದಣ್ಡಕಂ ಓತಾರೇಸಿ, ಕಕ್ಕಟಕೋ ‘‘ಕಿರೀ’’ತಿ ಸದ್ದಮಕಾಸಿ। ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ದಣ್ಡಕೋ ಕಕ್ಕಟಕಪಿಟ್ಠೇ ಓತಿಣ್ಣೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕಕ್ಕಟಕೋ ಮತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಹಞ್ಚ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖಾಮಿ, ತೇನ ಮೇ ಸೀಲೇನ ಭಿನ್ನೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ । ಸೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ಮೇ ಕಾರಣೇನ ಕುರುಧಮ್ಮೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ವೋ ನ ಸಕ್ಕಾ ದಾತು’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಅಥ ನಂ ದೂತಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ‘ಕಕ್ಕಟಕೋ ಮರತೂ’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ನತ್ಥಿ, ಅಚೇತನಕಂ ಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ। ತುಮ್ಹೇ ಏತ್ತಕೇನಪಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಾ ಕಿಂ ವೀತಿಕ್ಕಮಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸಪಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಸೀಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಿಂಸು।

‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ನೇವ ಮಂ ಆರಾಧೇತಿ, ಸಾರಥಿ ಪನ ಸುಟ್ಠು ರಕ್ಖತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಚ ಪನ ತಮ್ಪಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಯಾಚಿಂಸು। ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ರಾಜಾನಂ ರಥೇನ ಉಯ್ಯಾನಂ ನೇಸಿ। ರಾಜಾ ತತ್ಥ ದಿವಾ ಕೀಳಿತ್ವಾ ಸಾಯಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ರಥಂ ಅಭಿರುಹಿ, ತಸ್ಸ ನಗರಂ ಅಸಮ್ಪತ್ತಸ್ಸೇವ ಸೂರಿಯತ್ಥಙ್ಗಮನವೇಲಾಯ ಮೇಘೋ ಉಟ್ಠಹಿ। ಸಾರಥಿ ರಞ್ಞೋ ತೇಮನಭಯೇನ ಸಿನ್ಧವಾನಂ ಪತೋದಸಞ್ಞಮದಾಸಿ। ಸಿನ್ಧವಾ ಜವೇನ ಪಕ್ಖನ್ದಿಂಸು। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚ ಪನ ತೇ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾಪಿ ತತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾಪಿ ತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ಜವೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ತೇಸಂ ಕಿರ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪರಿಸ್ಸಯೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ತೇನ ನೋ ಸಾರಥಿ ತದಾ ಪತೋದಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸೀ’’ತಿ। ಸಾರಥಿಸ್ಸಪಿ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ರಞ್ಞೋ ತೇಮನೇ ವಾ ಅತೇಮನೇ ವಾ ಮಯ್ಹಂ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ, ಅಹಂ ಪನ ಅಟ್ಠಾನೇ ಸುಸಿಕ್ಖಿತಸಿನ್ಧವಾನಂ ಪತೋದಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿಂ, ತೇನ ಇಮೇ ಇದಾನಿ ಅಪರಾಪರಂ ಜವನ್ತಾ ಕಿಲಮನ್ತಿ, ಅಹಞ್ಚ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖಾಮಿ, ತೇನ ಮೇ ಭಿನ್ನೇನ ಸೀಲೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ಸೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಕುರುಧಮ್ಮೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ವೋ ನ ಸಕ್ಕಾ ದಾತು’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಅಥ ನಂ ದೂತಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ‘ಸಿನ್ಧವಾ ಕಿಲಮನ್ತೂ’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ನತ್ಥಿ, ಅಚೇತನಕಂ ಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ಏತ್ತಕೇನಪಿ ಚ ತುಮ್ಹೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಾ ಕಿಂ ವೀತಿಕ್ಕಮಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸೀಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಿಂಸು।

‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ನೇವ ಮಂ ಆರಾಧೇತಿ, ಸೇಟ್ಠಿ ಪನ ಸುಟ್ಠು ರಕ್ಖತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಚ ಪನ ತಮ್ಪಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಯಾಚಿಂಸು। ಸೋಪಿ ಏಕದಿವಸಂ ಗಬ್ಭತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಸಾಲಿಸೀಸಂ ಅತ್ತನೋ ಸಾಲಿಖೇತ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತಮಾನೋ ‘‘ವೀಹಿಮಾಲಂ ಬನ್ಧಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಂ ಸಾಲಿಸೀಸಮುಟ್ಠಿಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಥೂಣಾಯ ಬನ್ಧಾಪೇಸಿ। ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಇಮಮ್ಹಾ ಕೇದಾರಾ ಮಯಾ ರಞ್ಞೋ ಭಾಗೋ ದಾತಬ್ಬೋ, ಅದಿನ್ನಭಾಗತೋಯೇವ ಮೇ ಕೇದಾರತೋ ಸಾಲಿಸೀಸಮುಟ್ಠಿ ಗಾಹಾಪಿತೋ, ಅಹಞ್ಚ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖಾಮಿ, ತೇನ ಮೇ ಭಿನ್ನೇನ ಸೀಲೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ಸೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ಮೇ ಕಾರಣೇನ ಕುರುಧಮ್ಮೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ವೋ ನ ಸಕ್ಕಾ ದಾತು’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಅಥ ನಂ ದೂತಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಂ ನತ್ಥಿ, ತೇನ ವಿನಾ ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ನಾಮ ಪಞ್ಞಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಏತ್ತಕೇನಪಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಾ ತುಮ್ಹೇ ಪರಸನ್ತಕಂ ನಾಮ ಕಿಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸಪಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಸೀಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಿಂಸು।

‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ನೇವ ಮಂ ಆರಾಧೇತಿ, ದೋಣಮಾಪಕೋ ಪನ ಮಹಾಮತ್ತೋ ಸುಟ್ಠು ರಕ್ಖತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಚ ಪನ ತಮ್ಪಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಯಾಚಿಂಸು। ಸೋ ಕಿರ ಏಕದಿವಸಂ ಕೋಟ್ಠಾಗಾರದ್ವಾರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ರಾಜಭಾಗೇ ವೀಹಿಂ ಮಿನಾಪೇನ್ತೋ ಅಮಿತವೀಹಿರಾಸಿತೋ ವೀಹಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಲಕ್ಖಂ ಠಪೇಸಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ದೇವೋ ಪಾವಸ್ಸಿ। ಮಹಾಮತ್ತೋ ಲಕ್ಖಾನಿ ಗಣೇತ್ವಾ ‘‘ಮಿತವೀಹೀ ಏತ್ತಕಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಲಕ್ಖವೀಹಿಂ ಸಂಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಮಿತರಾಸಿಮ್ಹಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಠತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮಯಾ ಲಕ್ಖವೀಹೀ ಮಿತವೀಹಿರಾಸಿಮ್ಹಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾ, ಉದಾಹು ಅಮಿತರಾಸಿಮ್ಹೀ’’ತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಸಚೇ ಮೇ ಮಿತವೀಹಿರಾಸಿಮ್ಹಿ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾ ಅಕಾರಣೇನೇವ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಕಂ ವಡ್ಢಿತಂ, ಗಹಪತಿಕಾನಂ ಸನ್ತಕಂ ನಾಸಿತಂ, ಅಹಞ್ಚ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖಾಮಿ, ತೇನ ಮೇ ಭಿನ್ನೇನ ಸೀಲೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ಸೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ಮೇ ಕಾರಣೇನ ಕುರುಧಮ್ಮೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ವೋ ನ ಸಕ್ಕಾ ದಾತು’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಅಥ ನಂ ದೂತಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಂ ನತ್ಥಿ, ತೇನ ವಿನಾ ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ನಾಮ ಪಞ್ಞಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಏತ್ತಕೇನಪಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತಾ ಕಿಂ ತುಮ್ಹೇ ಪರಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸಪಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಸೀಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಿಂಸು।

‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ನೇವ ಮಂ ಆರಾಧೇತಿ, ದೋವಾರಿಕೋ ಪನ ಸುಟ್ಠು ರಕ್ಖತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಚ ಪನ ತಮ್ಪಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಯಾಚಿಂಸು। ಸೋಪಿ ಏಕದಿವಸಂ ನಗರದ್ವಾರಂ ಪಿಧಾನವೇಲಾಯ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸದ್ದಮನುಸ್ಸಾವೇಸಿ। ಅಥೇಕೋ ದಲಿದ್ದಮನುಸ್ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಕನಿಟ್ಠಭಗಿನಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ದಾರುಪಣ್ಣತ್ಥಾಯ ಅರಞ್ಞಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿವತ್ತನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಭಗಿನಿಂ ಆದಾಯ ವೇಗೇನ ದ್ವಾರಂ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿ। ಅಥ ನಂ ದೋವಾರಿಕೋ ‘‘ತ್ವಂ ನಗರೇ ರಞ್ಞೋ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ಕಿಂ ನ ಜಾನಾಸಿ, ‘ಸಕಲಸ್ಸೇವ ಇಮಸ್ಸ ನಗರಸ್ಸ ದ್ವಾರಂ ಪಿಧೀಯತೀ’ತಿ ನ ಜಾನಾಸಿ, ಅತ್ತನೋ ಮಾತುಗಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ಕಾಮರತಿಕೀಳಂ ಕೀಳನ್ತೋ ದಿವಸಂ ವಿಚರಸೀ’’ತಿ ಆಹ। ಅಥಸ್ಸ ಇತರೇನ ‘‘ನ ಮೇ, ಸಾಮಿ, ಭರಿಯಾ, ಭಗಿನೀ ಮೇ ಏಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಕಾರಣಂ ವತ ಮೇ ಕತಂ ಭಗಿನಿಂ ಭರಿಯಾತಿ ಕಥೇನ್ತೇನ, ಅಹಞ್ಚ ಕುರುಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖಾಮಿ, ತೇನ ಮೇ ಭಿನ್ನೇನ ಸೀಲೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ಸೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ಮೇ ಕಾರಣೇನ ಕುರುಧಮ್ಮೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ವೋ ನ ಸಕ್ಕಾ ದಾತು’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಅಥ ನಂ ದೂತಾ ‘‘ಏತಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ತಥಾಸಞ್ಞಾಯ ಕಥಿತಂ, ಏತ್ಥ ವೋ ಸೀಲಭೇದೋ ನತ್ಥಿ, ಏತ್ತಕೇನಪಿ ಚ ತುಮ್ಹೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯನ್ತಾ ಕುರುಧಮ್ಮೇ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದಂ ನಾಮ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸಪಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಸೀಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಿಂಸು।

‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ನೇವ ಮಂ ಆರಾಧೇತಿ, ವಣ್ಣದಾಸೀ ಪನ ಸುಟ್ಠು ರಕ್ಖತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಚ ಪನ ತಮ್ಪಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಯಾಚಿಂಸು। ಸಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ। ಕಿಂಕಾರಣಾ ? ಸಕ್ಕೋ ಕಿರ ದೇವಾನಮಿನ್ದೋ ‘‘ತಸ್ಸಾ ಸೀಲಂ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಾಣವಕವಣ್ಣೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ದೇವಲೋಕಮೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ತೀಣಿ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ನಾಗಚ್ಛಿ। ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಭೇದಭಯೇನ ತೀಣಿ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ತಮ್ಬೂಲಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಗಣ್ಹಿ, ಸಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ದುಗ್ಗತಾ ಹುತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಗತಪುರಿಸಸ್ಸ ತೀಣಿ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ಅನಾಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ದುಗ್ಗತಾ ಜಾತಾ, ಜೀವಿತವುತ್ತಿಂ ಘಟೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಇತೋ ದಾನಿ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಯಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಮಹಾಮತ್ತಾನಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಪರಿಬ್ಬಯಂ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ಸಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ಪರಿಬ್ಬಯಂ ದತ್ವಾ ಗತಪುರಿಸಸ್ಸ ಮೇ ತೀಣಿ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ, ಮತಭಾವಮ್ಪಿಸ್ಸ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಜೀವಿತಂ ಘಟೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಕಿಂ ಕರೋಮಿ, ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ। ತೀಣಿ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ಅನಾಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಸಿ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರಿಬ್ಬಯಂ ಗಣ್ಹಾತಿ। ತಸ್ಸಾ ಲದ್ಧವಿನಿಚ್ಛಯಾಯ ವಿನಿಚ್ಛಯತೋ ನಿಕ್ಖಮಮಾನಾಯ ಏವ ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ಸಹಸ್ಸಭಣ್ಡಿಕಂ ಉಪನಾಮೇಸಿ।

ತಸ್ಸ ಗಹಣತ್ಥಾಯ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರಣಕಾಲೇ ಸಕ್ಕೋ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಸಿ। ಸಾ ದಿಸ್ವಾವ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸಂವಚ್ಛರತ್ತಯಮತ್ಥಕೇ ಸಹಸ್ಸದಾಯಕೋ ಪುರಿಸೋ ಆಗತೋ, ತಾತ, ನತ್ಥಿ ಮೇ ತವ ಕಹಾಪಣೇಹಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಹತ್ಥಂ ಸಮಿಞ್ಜೇಸಿ। ಸಕ್ಕೋ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರಞ್ಞೇವ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ತರುಣಸೂರಿಯೋ ವಿಯ ಜಲನ್ತೋ ಆಕಾಸೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ಸಕಲನಗರಂ ಸನ್ನಿಪತಿ। ಸಕ್ಕೋ ಮಹಾಜನಮಜ್ಝೇ ‘‘ಅಹಂ ಏತಿಸ್ಸಾ ವೀಮಂಸನವಸೇನ ಸಂವಚ್ಛರತ್ತಯಮತ್ಥಕೇ ಸಹಸ್ಸಂ ಅದಾಸಿಂ, ಸೀಲಂ ರಕ್ಖನ್ತಾ ನಾಮ ಏವರೂಪಾ ಹುತ್ವಾ ರಕ್ಖಥಾ’’ತಿ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ನಿವೇಸನಂ ಸತ್ತರತನೇಹಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋಹೀ’’ತಿ ತಂ ಅನುಸಾಸಿತ್ವಾ ದೇವಲೋಕಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ। ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಸಾ ‘‘ಅಹಂ ಗಹಿತಭತಿಂ ಅಜೀರಾಪೇತ್ವಾವ ಅಞ್ಞೇನ ದೀಯಮಾನಾಯ ಭತಿಯಾ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇಸಿಂ, ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಮಂ ಸೀಲಂ ನಾರಾಧೇತಿ, ತೇನ ವೋ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ। ಅಥ ನಂ ದೂತಾ ‘‘ಹತ್ಥಪ್ಪಸಾರಣಮತ್ತೇನ ಸೀಲಭೇದೋ ನತ್ಥಿ, ಸೀಲಂ ನಾಮ ಏತಂ ಪರಮವಿಸುದ್ಧಿ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸಾಪಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಸೀಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಿಂಸು।

ಇತಿ ಇಮೇಸಂ ಏಕಾದಸನ್ನಂ ಜನಾನಂ ರಕ್ಖಣಸೀಲಂ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಿತ್ವಾ ದನ್ತಪುರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಾಲಿಙ್ಗರಞ್ಞೋ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟಂ ದತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸುಂ। ರಾಜಾ ತಸ್ಮಿಂ ಕುರುಧಮ್ಮೇ ವತ್ತಮಾನೋ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ಪೂರೇಸಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಕಲಕಾಲಿಙ್ಗರಟ್ಠೇ ದೇವೋ ವಸ್ಸಿ, ತೀಣಿ ಭಯಾನಿ ವೂಪಸನ್ತಾನಿ, ರಟ್ಠಂ ಖೇಮಂ ಸುಭಿಕ್ಖಂ ಅಹೋಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಯಾವಜೀವಂ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸಪರಿವಾರೋ ಸಗ್ಗಪುರಂ ಪೂರೇಸಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ। ‘‘ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಕೇಚಿ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅಹೇಸುಂ, ಕೇಚಿ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ, ಕೇಚಿ ಅನಾಗಾಮಿನೋ, ಕೇಚಿ ಅರಹನ್ತೋ’’ತಿ। ಜಾತಕಸಮೋಧಾನೇ ಪನ –

‘‘ಗಣಿಕಾ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾ, ಪುಣ್ಣೋ ದೋವಾರಿಕೋ ತದಾ।

ರಜ್ಜುಗಾಹೋ ಕಚ್ಚಾಯನೋ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ದೋಣಮಾಪಕೋ॥

‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ತದಾ ಸೇಟ್ಠಿ, ಅನುರುದ್ಧೋ ಚ ಸಾರಥಿ।

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಕಸ್ಸಪೋ ಥೇರೋ, ಉಪರಾಜಾ ನನ್ದಪಣ್ಡಿತೋ॥

‘‘ಮಹೇಸೀ ರಾಹುಲಮಾತಾ, ಮಾಯಾದೇವೀ ಜನೇತ್ತಿಯಾ।

ಕುರುರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ, ಏವಂ ಧಾರೇಥ ಜಾತಕ’’ನ್ತಿ॥

ಕುರುಧಮ್ಮಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ।

[೨೭೭] ೭. ರೋಮಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ವಸ್ಸಾನಿ ಪಞ್ಞಾಸ ಸಮಾಧಿಕಾನೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಭಗವತೋ ವಧಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವತ್ಥು ಉತ್ತಾನಮೇವ।

ಅತೀತೇ ಪನ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಾರಾವತೋ ಹುತ್ವಾ ಬಹುಪಾರಾವತಪರಿವುತೋ ಅರಞ್ಞೇ ಪಬ್ಬತಗುಹಾಯಂ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ। ಅಞ್ಞತರೋಪಿ ಖೋ ತಾಪಸೋ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ತೇಸಂ ಪಾರಾವತಾನಂ ವಸನಟ್ಠಾನತೋ ಅವಿದೂರೇ ಏಕಂ ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಗುಹಾಯಂ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸೋತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಸುಣಾತಿ। ತಾಪಸೋ ತತ್ಥ ಚಿರಂ ವಸಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ, ಅಥಞ್ಞೋ ಕೂಟಜಟಿಲೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಾರಾವತಪರಿವುತೋ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ಅಸ್ಸಮಪದೇ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಗಿರಿಕನ್ದರಸಮೀಪೇ ಗೋಚರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಾಯಂ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ। ಕೂಟತಾಪಸೋ ತತ್ಥ ಅತಿರೇಕಪಣ್ಣಾಸವಸ್ಸಾನಿ ವಸಿ।

ಅಥಸ್ಸ ಏಕದಿವಸಂ ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮವಾಸಿನೋ ಮನುಸ್ಸಾ ಪಾರಾವತಮಂಸಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ಅದಂಸು। ಸೋ ತತ್ಥ ರಸತಣ್ಹಾಯ ಬಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಮಂಸಂ ನಾಮೇತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಪಾರಾವತಮಂಸ’’ನ್ತಿ ಸುತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಬಹೂ ಪಾರಾವತಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇ ಮಾರೇತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಖಾದಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ಸೋ ತಣ್ಡುಲಸಪ್ಪಿದಧಿಖೀರಮರಿಚಾದೀನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಮುಗ್ಗರಂ ಚೀವರಕಣ್ಣೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಪಾರಾವತಾನಂ ಆಗಮನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಪಣ್ಣಸಾಲದ್ವಾರೇ ನಿಸೀದಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಾರಾವತಪರಿವುತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಕೂಟಜಟಿಲಸ್ಸ ದುಟ್ಠಕಿರಿಯಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ದುಟ್ಠತಾಪಸೋ ಅಞ್ಞೇನಾಕಾರೇನ ನಿಸಿನ್ನೋ, ಕಚ್ಚಿ ನು ಖೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಮಾನಜಾತೀನಂ ಮಂಸಂ ಖಾದಿ, ಪರಿಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಅನುವಾತೇ ಠತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸರೀರಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಅಮ್ಹೇ ಮಾರೇತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಖಾದಿತುಕಾಮೋ, ನ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪಾರಾವತೇ ಆದಾಯ ಪಟಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಚರಿ। ತಾಪಸೋ ತಂ ಅನಾಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಧುರಕಥಂ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ಉಪಗತೇ ಮಾರೇತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಖಾದಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪುರಿಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೭೯.

‘‘ವಸ್ಸಾನಿ ಪಞ್ಞಾಸ ಸಮಾಧಿಕಾನಿ, ವಸಿಮ್ಹ ಸೇಲಸ್ಸ ಗುಹಾಯ ರೋಮಕ।

ಅಸಙ್ಕಮಾನಾ ಅಭಿನಿಬ್ಬುತತ್ತಾ, ಹತ್ಥತ್ತಮಾಯನ್ತಿ ಮಮಣ್ಡಜಾ ಪುರೇ॥

೮೦.

‘‘ತೇದಾನಿ ವಕ್ಕಙ್ಗ ಕಿಮತ್ಥಮುಸ್ಸುಕಾ, ಭಜನ್ತಿ ಅಞ್ಞಂ ಗಿರಿಕನ್ದರಂ ದಿಜಾ।

ನ ನೂನ ಮಞ್ಞನ್ತಿ ಮಮಂ ಯಥಾ ಪುರೇ, ಚಿರಪ್ಪವುತ್ಥಾ ಅಥ ವಾ ನ ತೇ ಇಮೇ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಸಮಾಧಿಕಾನೀತಿ ಸಮಅಧಿಕಾನಿ। ರೋಮಕಾತಿ ರುಮಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನ, ಸುಧೋತಪವಾಳೇನ ಸಮಾನವಣ್ಣನೇತ್ತಪಾದತಾಯ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪಾರಾವತಂ ಆಲಪತಿ। ಅಸಙ್ಕಮಾನಾತಿ ಏವಂ ಅತಿರೇಕಪಞ್ಞಾಸವಸ್ಸಾನಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪಬ್ಬತಗುಹಾಯ ವಸನ್ತೇಸು ಅಮ್ಹೇಸು ಏತೇ ಅಣ್ಡಜಾ ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಮಯಿ ಆಸಙ್ಕಂ ಅಕತ್ವಾ ಅಭಿನಿಬ್ಬುತಚಿತ್ತಾವ ಹುತ್ವಾ ಪುಬ್ಬೇ ಮಮ ಹತ್ಥತ್ತಂ ಹತ್ಥಪ್ಪಸಾರಣೋಕಾಸಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

ತೇದಾನೀತಿ ತೇ ಇದಾನಿ। ವಕ್ಕಙ್ಗಾತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆಲಪತಿ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪನ ಪಕ್ಖಿನೋ ಉಪ್ಪತನಕಾಲೇ ಗೀವಂ ವಕ್ಕಂ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪತನತೋ ‘‘ವಕ್ಕಙ್ಗಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಕಿಮತ್ಥನ್ತಿ ಕಿಂಕಾರಣಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನಾ? ಉಸ್ಸುಕಾತಿ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತರೂಪಾ ಹುತ್ವಾ। ಗಿರಿಕನ್ದರನ್ತಿ ಗಿರಿತೋ ಅಞ್ಞಂ ಪಬ್ಬತಕನ್ದರಂ। ಯಥಾ ಪುರೇತಿ ಯಥಾ ಪುಬ್ಬೇ ಏತೇ ಪಕ್ಖಿನೋ ಮಂ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ಪಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ತಥಾ ಇದಾನಿ ನ ನೂನ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ಪುಬ್ಬೇ ಇಧ ನಿವುತ್ಥತಾಪಸೋ ಅಞ್ಞೋ, ಅಯಂ ಅಞ್ಞೋ, ಏವಂ ಮಞ್ಞೇ ಏತೇ ಮಂ ಮಞ್ಞನ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ಚಿರಪ್ಪವುತ್ಥಾ ಅಥ ವಾ ನ ತೇ ಇಮೇತಿ ಕಿಂ ನು ಖೋ ಇಮೇ ಚಿರಂ ವಿಪ್ಪವಸಿತ್ವಾ ದೀಘಸ್ಸ ಅದ್ಧುನೋ ಅಚ್ಚಯೇನ ಆಗತತ್ತಾ ಮಂ ‘‘ಸೋಯೇವ ಅಯ’’ನ್ತಿ ನ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ, ಉದಾಹು ಯೇ ಅಮ್ಹೇಸು ಅಭಿನಿಬ್ಬುತಚಿತ್ತಾ, ನ ತೇ ಇಮೇ, ಅಞ್ಞೇವ ಆಗನ್ತುಕಪಕ್ಖಿನೋ, ಇಮೇ ಕೇನ ಮಂ ನ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ।

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತೋವ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೮೧.

‘‘ಜಾನಾಮ ತಂ ನ ಮಯಂ ಸಮ್ಪಮೂಳ್ಹಾ, ಸೋಯೇವ ತ್ವಂ ತೇ ಮಯಮಸ್ಮ ನಾಞ್ಞೇ।

ಚಿತ್ತಞ್ಚ ತೇ ಅಸ್ಮಿಂ ಜನೇ ಪದುಟ್ಠಂ, ಆಜೀವಿಕಾ ತೇನ ತಮುತ್ತಸಾಮಾ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ನ ಮಯಂ ಸಮ್ಪಮೂಳ್ಹಾತಿ ಮಯಂ ಮೂಳ್ಹಾ ಪಮತ್ತಾ ನ ಹೋಮ। ಚಿತ್ತಞ್ಚ ತೇ ಅಸ್ಮಿಂ ಜನೇ ಪದುಟ್ಠನ್ತಿ ತ್ವಂ, ಸೋಯೇವ ಮಯಮ್ಪಿ ತೇಯೇವ, ನ ತಂ ಸಞ್ಜಾನಾಮ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ತವ ಚಿತ್ತಂ ಅಸ್ಮಿಂ ಜನೇ ಪದುಟ್ಠಂ ಅಮ್ಹೇ ಮಾರೇತುಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ। ಆಜೀವಿಕಾತಿ ಆಜೀವಹೇತು ಪಬ್ಬಜಿತ ಪದುಟ್ಠತಾಪಸ। ತೇನ ತಮುತ್ತಸಾಮಾತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ತಂ ಉತ್ತಸಾಮ ಭಾಯಾಮ ನ ಉಪಸಙ್ಕಮಾಮ।

ಕೂಟತಾಪಸೋ ‘‘ಞಾತೋ ಅಹಂ ಇಮೇಹೀ’’ತಿ ಮುಗ್ಗರಂ ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಿರಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ ತಾವ ತ್ವಂ ವಿರದ್ಧೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ಅಥ ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಮಂ ತಾವ ವಿರದ್ಧೋಸಿ, ಚತ್ತಾರೋ ಪನ ಅಪಾಯೇ ನ ವಿರಜ್ಝಸಿ। ಸಚೇ ಇಧ ವಸಿಸ್ಸಸಿ, ಗಾಮವಾಸೀನಂ ‘ಚೋರೋ ಅಯ’ನ್ತಿ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ತಂ ಗಾಹಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ ಸೀಘಂ ಪಲಾಯಸ್ಸೂ’’ತಿ ತಂ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಕೂಟಜಟಿಲೋ ತತ್ಥ ವಸಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅಗಮಾಸಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಕೂಟತಾಪಸೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಪುರಿಮೋ ಸೀಲವನ್ತತಾಪಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಪಾರಾವತಜೇಟ್ಠಕೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ರೋಮಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸತ್ತಮಾ।

[೨೭೮] ೮. ಮಹಿಂಸರಾಜಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಕಿಮತ್ಥಮಭಿಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಲೋಲಮಕ್ಕಟಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ಏಕೋ ಪೋಸಾವನಿಯಲೋಲಮಕ್ಕಟೋ ಹತ್ಥಿಸಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಸ್ಸ ಸೀಲವನ್ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಂ ಕರೋತಿ, ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಚಙ್ಕಮತಿ। ಹತ್ಥೀ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲವನ್ತತಾಯ ಖನ್ತಿಸಮ್ಪದಾಯ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕರೋತಿ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಠಾನೇ ಅಞ್ಞೋ ದುಟ್ಠಹತ್ಥಿಪೋತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಮಕ್ಕಟೋ ‘‘ಸೋಯೇವ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ದುಟ್ಠಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಅಭಿರುಹಿ। ಅಥ ನಂ ಸೋ ಸೋಣ್ಡಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಾದೇನ ಅಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಞ್ಚುಣ್ಣೇಸಿ। ಸಾ ಪವತ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಪಾಕಟಾ ಜಾತಾ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಲೋಲಮಕ್ಕಟೋ ಕಿರ ಸೀಲವನ್ತಹತ್ಥಿಸಞ್ಞಾಯ ದುಟ್ಠಹತ್ಥಿಪಿಟ್ಠಿಂ ಅಭಿರುಹಿ, ಅಥ ನಂ ಸೋ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇಸೀ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವೇಸ, ಲೋಲಮಕ್ಕಟೋ ಏವಂಸೀಲೋ, ಪೋರಾಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಏವಂಸೀಲೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಮಹಿಂಸಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಥಾಮಸಮ್ಪನ್ನೋ ಮಹಾಸರೀರೋ ಪಬ್ಬತಪಾದಪಬ್ಭಾರಗಿರಿದುಗ್ಗವನಘಟೇಸು ವಿಚರನ್ತೋ ಏಕಂ ಫಾಸುಕಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ದಿಸ್ವಾ ಗೋಚರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದಿವಾ ತಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅಥೇಕೋ ಲೋಲಮಕ್ಕಟೋ ರುಕ್ಖಾ ಓತರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಉಚ್ಚಾರಪಸ್ಸಾವಂ ಕತ್ವಾ ಸಿಙ್ಗೇ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಓಲಮ್ಬನ್ತೋ ನಙ್ಗುಟ್ಠೇ ಗಹೇತ್ವಾ ದೋಲಾಯನ್ತೋವ ಕೀಳಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಖನ್ತಿಮೇತ್ತಾನುದ್ದಯಸಮ್ಪದಾಯ ತಂ ತಸ್ಸ ಅನಾಚಾರಂ ನ ಮನಸಾಕಾಸಿ, ಮಕ್ಕಟೋ ಪುನಪ್ಪುನಂ ತಥೇವ ಕರಿ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ತಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ರುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧೇ ಠತ್ವಾ ನಂ ‘‘ಮಹಿಂಸರಾಜ ಕಸ್ಮಾ ಇಮಸ್ಸ ದುಟ್ಠಮಕ್ಕಟಸ್ಸ ಅವಮಾನಂ ಸಹಸಿ, ನಿಸೇಧೇಹಿ ನ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೀ ಪುರಿಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೮೨.

‘‘ಕಿಮತ್ಥಮಭಿಸನ್ಧಾಯ, ಲಹುಚಿತ್ತಸ್ಸ ದುಬ್ಭಿನೋ।

ಸಬ್ಬಕಾಮದದಸ್ಸೇವ, ಇಮಂ ದುಕ್ಖಂ ತಿತಿಕ್ಖಸಿ॥

೮೩.

‘‘ಸಿಙ್ಗೇನ ನಿಹನಾಹೇತಂ, ಪದಸಾ ಚ ಅಧಿಟ್ಠಹ।

ಭಿಯ್ಯೋ ಬಾಲಾ ಪಕುಜ್ಝೇಯ್ಯುಂ, ನೋ ಚಸ್ಸ ಪಟಿಸೇಧಕೋ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಕಿಮತ್ಥಮಭಿಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಕಿಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ। ದುಬ್ಭಿನೋತಿ ಮಿತ್ತದುಬ್ಭಿಸ್ಸ। ಸಬ್ಬಕಾಮದದಸ್ಸೇವಾತಿ ಸಬ್ಬಕಾಮದದಸ್ಸ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಇವ। ತಿತಿಕ್ಖಸೀತಿ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ। ಪದಸಾ ಚ ಅಧಿಟ್ಠಹಾತಿ ಪಾದೇನ ಚ ನಂ ತಿಣ್ಹಖುರಗ್ಗೇನ ಯಥಾ ಏತ್ಥೇವ ಮರತಿ, ಏವಂ ಅಕ್ಕಮ। ಭಿಯ್ಯೋ ಬಾಲಾತಿ ಸಚೇ ಹಿ ಪಟಿಸೇಧಕೋ ನ ಭವೇಯ್ಯ, ಬಾಲಾ ಅಞ್ಞಾಣಸತ್ತಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕುಜ್ಝೇಯ್ಯುಂ ಘಟ್ಟೇಯ್ಯುಂ ವಿಹೇಠೇಯ್ಯುಂ ಏವಾತಿ ದೀಪೇತಿ।

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ರುಕ್ಖದೇವತೇ, ಸಚಾಹಂ ಇಮಿನಾ ಜಾತಿಗೋತ್ತಬಲಾದೀಹಿ ಅಧಿಕೋ ಸಮಾನೋ ಇಮಸ್ಸ ದೋಸಂ ನ ಸಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕಥಂ ಮೇ ಮನೋರಥೋ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ। ಅಯಂ ಪನ ಮಂ ವಿಯ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಏವಂ ಅನಾಚಾರಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ತತೋ ಯೇಸಂ ಚಣ್ಡಮಹಿಂಸಾನಂ ಏಸ ಏವಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ , ಏತೇಯೇವ ಏತಂ ವಧಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಸಾ ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಮಾರಣಾ ಮಯ್ಹಂ ದುಕ್ಖತೋ ಚ ಪಾಣಾತಿಪಾತತೋ ಚ ವಿಮುತ್ತಿ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೮೪.

‘‘ಮಮೇವಾಯಂ ಮಞ್ಞಮಾನೋ, ಅಞ್ಞೇಪೇವಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ।

ತೇ ನಂ ತತ್ಥ ವಧಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಾ ಮೇ ಮುತ್ತಿ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ॥

ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ ಪನ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗತೋ। ಅಞ್ಞೋ ಚಣ್ಡಮಹಿಂಸೋ ತತ್ಥ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ದುಟ್ಠಮಕ್ಕಟೋ ‘‘ಸೋಯೇವ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ತಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ತಥೇವ ಅನಾಚಾರಂ ಚರಿ। ಅಥ ನಂ ಸೋ ವಿಧುನನ್ತೋ ಭೂಮಿಯಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ಸಿಙ್ಗೇನ ಹದಯೇ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಾದೇಹಿ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಸಞ್ಚುಣ್ಣೇಸಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ದುಟ್ಠಮಹಿಂಸೋ ಅಯಂ ದುಟ್ಠಹತ್ಥೀ ಅಹೋಸಿ, ದುಟ್ಠಮಕ್ಕಟೋ ಏತರಹಿ ಅಯಂ ಮಕ್ಕಟೋ, ಸೀಲವಾ ಮಹಿಂಸರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಮಹಿಂಸರಾಜಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಅಟ್ಠಮಾ।

[೨೭೯] ೯. ಸತಪತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯಥಾ ಮಾಣವಕೋ ಪನ್ಥೇತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪಣ್ಡುಕಲೋಹಿತಕೇ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯಾನಞ್ಹಿ ದ್ವೇ ಜನಾ ಮೇತ್ತಿಯಭೂಮಜಕಾ ರಾಜಗಹಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರಿಂಸು, ದ್ವೇ ಅಸ್ಸಜಿಪುನಬ್ಬಸುಕಾ ಕೀಟಾಗಿರಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರಿಂಸು, ಪಣ್ಡುಕಲೋಹಿತಕಾ ಇಮೇ ಪನ ದ್ವೇ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಜೇತವನೇ ವಿಹರಿಂಸು। ತೇ ಧಮ್ಮೇನ ನೀಹಟಂ ಅಧಿಕರಣಂ ಉಕ್ಕೋಟೇನ್ತಿ। ಯೇಪಿ ತೇಸಂ ಸನ್ದಿಟ್ಠಸಮ್ಭತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಾ ಹುತ್ವಾ ‘‘ನ, ಆವುಸೋ, ತುಮ್ಹೇ ಏತೇಹಿ ಜಾತಿಯಾ ವಾ ಗೋತ್ತೇನ ವಾ ಸೀಲೇನ ವಾ ನಿಹೀನತರಾ। ಸಚೇ ತುಮ್ಹೇ ಅತ್ತನೋ ಗಾಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಥ, ಸುಟ್ಠುತರಂ ವೋ ಏತೇ ಅಧಿಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಗಾಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ ನ ದೇನ್ತಿ। ತೇನ ಭಣ್ಡನಾನಿ ಚೇವ ಕಲಹವಿಗ್ಗಹವಿವಾದಾ ಚ ಪವತ್ತನ್ತಿ। ಭಿಕ್ಖೂ ಏತಮತ್ಥಂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸುಂ। ಅಥ ಭಗವಾ ಏತಸ್ಮಿಂ ನಿದಾನೇ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಕರಣೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇತ್ವಾ ಪಣ್ಡುಕಲೋಹಿತಕೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತನಾಪಿ ಅಧಿಕರಣಂ ಉಕ್ಕೋಟೇಥ, ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಗಾಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ ನ ದೇಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕಿರಿಯಾ ಸತಪತ್ತಮಾಣವಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾ ವಿಯ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಕಾಸಿಗಾಮಕೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಕಸಿವಣಿಜ್ಜಾದೀಹಿ ಜೀವಿಕಂ ಅಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಮತ್ತೇ ಚೋರೇ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಜೇಟ್ಠಕೋ ಹುತ್ವಾ ಪನ್ಥದೂಹನಸನ್ಧಿಚ್ಛೇದಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತೋ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ। ತದಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಏಕೋ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಏಕಸ್ಸ ಜಾನಪದಸ್ಸ ಕಹಾಪಣಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಪುನ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾವ ಕಾಲಮಕಾಸಿ। ಅಥಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಗಿಲಾನಾ ಮರಣಮಞ್ಚೇ ನಿಪನ್ನಾ ಪುತ್ತಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಪಿತಾ ತೇ ಏಕಸ್ಸ ಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ಅನಾಹರಾಪೇತ್ವಾವ ಮತೋ, ಸಚೇ ಅಹಮ್ಪಿ ಮರಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಸೋ ತುಯ್ಹಂ ದಸ್ಸತಿ, ಗಚ್ಛ ನಂ ಮಯಿ ಜೀವನ್ತಿಯಾ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಹಾಪಣೇ ಲಭಿ। ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾ ಕಾಲಕಿರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಪುತ್ತಸಿನೇಹೇನ ತಸ್ಸ ಆಗಮನಮಗ್ಗೇ ಓಪಪಾತಿಕಸಿಙ್ಗಾಲೀ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತಿ।

ತದಾ ಸೋ ಚೋರಜೇಟ್ಠಕೋ ಮಗ್ಗಪಟಿಪನ್ನೇ ವಿಲುಮ್ಪಮಾನೋ ಸಪರಿಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಮಗ್ಗೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅಥ ಸಾ ಸಿಙ್ಗಾಲೀ ಪುತ್ತೇ ಅಟವೀಮುಖಂ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ‘‘ತಾತ, ಮಾ ಅಟವಿಂ ಅಭಿರುಹಿ, ಚೋರಾ ಏತ್ಥ ಠಿತಾ, ತೇ ತಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ಕಹಾಪಣೇ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಮಗ್ಗಂ ಓಚ್ಛಿನ್ದಮಾನಾ ನಿವಾರೇತಿ। ಸೋ ತಂ ಕಾರಣಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ಕಾಳಕಣ್ಣೀ ಸಿಙ್ಗಾಲೀ ಮಯ್ಹಂ ಮಗ್ಗಂ ಓಚ್ಛಿನ್ದತೀ’’ತಿ ಲೇಡ್ಡುದಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಾತರಂ ಪಲಾಪೇತ್ವಾ ಅಟವಿಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ। ಅಥೇಕೋ ಸತಪತ್ತಸಕುಣೋ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಕಹಾಪಣಸಹಸ್ಸಂ ಅತ್ಥಿ, ಇಮಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ತಂ ಕಹಾಪಣಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವಿರವನ್ತೋ ಚೋರಾಭಿಮುಖೋ ಪಕ್ಖನ್ದಿ। ಮಾಣವೋ ತೇನ ಕತಕಾರಣಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ಮಙ್ಗಲಸಕುಣೋ, ಇದಾನಿ ಮೇ ಸೋತ್ಥಿ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ವಸ್ಸ, ಸಾಮಿ, ವಸ್ಸ, ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿ।

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಬ್ಬರುತಞ್ಞೂ ತೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಕಿರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ಇಮಾಯ ಸಿಙ್ಗಾಲಿಯಾ ಏತಸ್ಸ ಮಾತರಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ತೇನ ಸಾ ‘‘ಇಮಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ಕಹಾಪಣೇ ಗಣ್ಹನ್ತೀ’’ತಿ ಭಯೇನ ವಾರೇತಿ। ಇಮಿನಾ ಪನ ಸತಪತ್ತೇನ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ತೇನ ಸೋ ‘‘ಇಮಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ಕಹಾಪಣೇ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ಅಯಂ ಪನ ಏತಮತ್ಥಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಅತ್ಥಕಾಮಂ ಮಾತರಂ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪಲಾಪೇಸಿ, ಅನತ್ಥಕಾಮಸ್ಸ ಸತಪತ್ತಸ್ಸ ‘‘ಅತ್ಥಕಾಮೋ ಮೇ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಅಹೋ ವತಾಯಂ ಬಾಲೋತಿ । ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಞ್ಹಿ ಏವಂ ಮಹಾಪುರಿಸಾನಮ್ಪಿ ಸತಂ ಪರಸನ್ತಕಗ್ಗಹಣಂ ವಿಸಮಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಹೋತಿ, ‘‘ನಕ್ಖತ್ತದೋಸೇನಾ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ।

ಮಾಣವೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಚೋರಾನಂ ಸೀಮನ್ತರಂ ಪಾಪುಣಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಕತ್ಥ ವಾಸಿಕೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಬಾರಾಣಸಿವಾಸಿಕೋಮ್ಹೀ’’ತಿ। ‘‘ಕಹಂ ಅಗಮಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ ಸಹಸ್ಸಂ ಲದ್ಧಬ್ಬಂ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಅಗಮಾಸಿ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಲದ್ಧಂ ಪನ ತೇ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿ । ‘‘ಕೇನ ತ್ವಂ ಪೇಸಿತೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಾಮಿ, ಪಿತಾ ಮೇ ಮತೋ, ಮಾತಾಪಿ ಮೇ ಗಿಲಾನಾ, ಸಾ ‘ಮಯಿ ಮತಾಯ ಏಸ ನ ಲಭಿಸ್ಸತೀ’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಮಂ ಪೇಸೇಸೀ’’ತಿ। ‘‘ಇದಾನಿ ತವ ಮಾತು ಪವತ್ತಿಂ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಜಾನಾಮಿ, ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಮಾತಾ ತೇ ತಯಿ ನಿಕ್ಖನ್ತೇ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಪುತ್ತಸಿನೇಹೇನ ಸಿಙ್ಗಾಲೀ ಹುತ್ವಾ ತವ ಮರಣಭಯಭೀತಾ ಮಗ್ಗಂ ತೇ ಓಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ತಂ ವಾರೇಸಿ, ತಂ ತ್ವಂ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪಲಾಪೇಸಿ, ಸತಪತ್ತಸಕುಣೋ ಪನ ತೇ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತೋ। ಸೋ ‘ಇಮಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ಕಹಾಪಣೇ ಗಣ್ಹಥಾ’ತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ, ತ್ವಂ ಅತ್ತನೋ ಬಾಲತಾಯ ಅತ್ಥಕಾಮಂ ಮಾತರಂ ‘ಅನತ್ಥಕಾಮಾ ಮೇ’ತಿ ಮಞ್ಞಸಿ, ಅನತ್ಥಕಾಮಂ ಸತಪತ್ತಂ ‘ಅತ್ಥಕಾಮೋ ಮೇ’ತಿ। ತಸ್ಸ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕತಗುಣೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಮಾತಾ ಪನ ತೇ ಮಹಾಗುಣಾ, ಕಹಾಪಣೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೮೫.

‘‘ಯಥಾ ಮಾಣವಕೋ ಪನ್ಥೇ, ಸಿಙ್ಗಾಲಿಂ ವನಗೋಚರಿಂ।

ಅತ್ಥಕಾಮಂ ಪವೇದೇನ್ತಿಂ, ಅನತ್ಥಕಾಮಾತಿ ಮಞ್ಞತಿ।

ಅನತ್ಥಕಾಮಂ ಸತಪತ್ತಂ, ಅತ್ಥಕಾಮೋತಿ ಮಞ್ಞತಿ॥

೮೬.

‘‘ಏವಮೇವ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ, ಪುಗ್ಗಲೋ ಹೋತಿ ತಾದಿಸೋ।

ಹಿತೇಹಿ ವಚನಂ ವುತ್ತೋ, ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ವಾಮತೋ॥

೮೭.

‘‘ಯೇ ಚ ಖೋ ನಂ ಪಸಂಸನ್ತಿ, ಭಯಾ ಉಕ್ಕಂಸಯನ್ತಿ ವಾ।

ತಞ್ಹಿ ಸೋ ಮಞ್ಞತೇ ಮಿತ್ತಂ, ಸತಪತ್ತಂವ ಮಾಣವೋ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಹಿತೇಹೀತಿ ಹಿತಂ ವುಡ್ಢಿಂ ಇಚ್ಛಮಾನೇಹಿ। ವಚನಂ ವುತ್ತೋತಿ ಹಿತಸುಖಾವಹಂ ಓವಾದಾನುಸಾಸನಂ ವುತ್ತೋ। ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ವಾಮತೋತಿ ಓವಾದಂ ಅಗಣ್ಹನ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ನ ಅತ್ಥಾವಹೋ ಹೋತಿ, ಅನತ್ಥಾವಹೋ ಮೇ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ವಾಮತೋ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ನಾಮ।

ಯೇ ಚ ಖೋ ನನ್ತಿ ಯೇ ಚ ಖೋ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಗಾಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಪುಗ್ಗಲಂ ‘‘ಅಧಿಕರಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತೇಹಿ ನಾಮ ತುಮ್ಹಾದಿಸೇಹಿ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಣ್ಣೇನ್ತಿ। ಭಯಾ ಉಕ್ಕಂಸಯನ್ತಿ ವಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಗಾಹಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಪಚ್ಚಯಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಭಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ಮಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಯಿತ್ಥ, ನ ಏತೇ ಬಾಹುಸಚ್ಚಕುಲಪರಿವಾರಾದೀಹಿ ತುಮ್ಹೇ ಸಮ್ಪಾಪುಣನ್ತೀತಿ ಏವಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಪಚ್ಚಯಾ ಭಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತಿ। ತಞ್ಹಿ ಸೋ ಮಞ್ಞತೇ ಮಿತ್ತನ್ತಿ ಯೇ ಏವರೂಪಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸೋ ಏಕಚ್ಚೋ ಬಾಲಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತನೋ ಬಾಲತಾಯ ಮಿತ್ತಂ ಮಞ್ಞತಿ, ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಅತ್ಥಕಾಮೋ ಮಿತ್ತೋ’’ತಿ ಮಞ್ಞತಿ। ಸತಪತ್ತಂವ ಮಾಣವೋತಿ ಯಥಾ ಅನತ್ಥಕಾಮಞ್ಞೇವ ಸತಪತ್ತಂ ಸೋ ಮಾಣವೋ ಅತ್ತನೋ ಬಾಲತಾಯ ‘‘ಅತ್ಥಕಾಮೋ ಮೇ’’ತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಪನ ಏವರೂಪಂ ‘‘ಅನುಪ್ಪಿಯಭಾಣೀ ಮಿತ್ತೋ’’ತಿ ಅಗಹೇತ್ವಾ ದೂರತೋವ ನಂ ವಿವಜ್ಜೇತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಅಞ್ಞದತ್ಥುಹರೋ ಮಿತ್ತೋ, ಯೋ ಚ ಮಿತ್ತೋ ವಚೀಪರೋ।

ಅನುಪ್ಪಿಯಞ್ಚ ಯೋ ಆಹ, ಅಪಾಯೇಸು ಚ ಯೋ ಸಖಾ॥

‘‘ಏತೇ ಅಮಿತ್ತೇ ಚತ್ತಾರೋ, ಇತಿ ವಿಞ್ಞಾಯ ಪಣ್ಡಿತೋ।

ಆರಕಾ ಪರಿವಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಭಯಂ ಯಥಾ’’ತಿ॥ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೩.೨೫೯)।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಚೋರಜೇಟ್ಠಕೋ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಸತಪತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ನವಮಾ।

[೨೮೦] ೧೦. ಪುಟದೂಸಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅದ್ಧಾ ಹಿ ನೂನ ಮಿಗರಾಜಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಪುಟದೂಸಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರೇಕೋ ಅಮಚ್ಚೋ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ದಾನಂ ದದಮಾನೋ ‘‘ಅನ್ತರಾಭತ್ತೇ ಉಯ್ಯಾನೇ ಚರಿತುಕಾಮಾ ಚರನ್ತೂ’’ತಿ ಆಹ। ಭಿಕ್ಖೂ ಉಯ್ಯಾನಚಾರಿಕಂ ಚರಿಂಸು। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲೋ ಪತ್ತಸಮ್ಪನ್ನಂ ರುಕ್ಖಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತಮಹನ್ತಾನಿ ಪಣ್ಣಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಪುಪ್ಫಾನಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಯಂ ಫಲಾನ’’ನ್ತಿ ಪುಟೇ ಕತ್ವಾ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಪಾತೇತಿ। ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ದಾರಕೋ ಪಾತಿತಪಾತಿತಂ ಪುಟಂ ವಿದ್ಧಂಸೇತಿ। ಭಿಕ್ಖೂ ತಮತ್ಥಂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸುಂ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ಪುಟದೂಸಕೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸಮಾನೋ ಏಕದಿವಸಂ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ಉಯ್ಯಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ। ತತ್ಥ ಬಹೂ ವಾನರಾ ವಸನ್ತಿ। ಉಯ್ಯಾನಪಾಲೋ ಇಮಿನಾವ ನಿಯಾಮೇನ ಪತ್ತಪುಟೇ ಪಾತೇತಿ, ಜೇಟ್ಠವಾನರೋ ಪಾತಿತಪಾತಿತೇ ವಿದ್ಧಂಸೇತಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಉಯ್ಯಾನಪಾಲೇನ ಪಾತಿತಪಾತಿತಂ ಪುಟಂ ವಿದ್ಧಂಸೇತ್ವಾ ಮನಾಪತರಂ ಕಾತುಕಾಮೋ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೮೮.

‘‘ಅದ್ಧಾ ಹಿ ನೂನ ಮಿಗರಾಜಾ, ಪುಟಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕೋವಿದೋ।

ತಥಾ ಹಿ ಪುಟಂ ದೂಸೇತಿ, ಅಞ್ಞಂ ನೂನ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಮಿಗರಾಜಾತಿ ಮಕ್ಕಟಂ ವಣ್ಣೇನ್ತೋ ವದತಿ। ಪುಟಕಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ಮಾಲಾಪುಟಕರಣಸ್ಸ। ಕೋವಿದೋತಿ ಛೇಕೋ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಅಯಂ ಮಿಗರಾಜಾ ಏಕಂಸೇನ ಪುಟಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕೋವಿದೋ ಮಞ್ಞೇ, ತಥಾ ಹಿ ಪಾತಿತಪಾತಿತಂ ಪುಟಂ ದೂಸೇತಿ, ಅಞ್ಞಂ ನೂನ ತತೋ ಮನಾಪತರಂ ಕರಿಸ್ಸತೀತಿ।

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಕ್ಕಟೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೮೯.

‘‘ನ ಮೇ ಮಾತಾ ವಾ ಪಿತಾ ವಾ, ಪುಟಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕೋವಿದೋ।

ಕತಂ ಕತಂ ಖೋ ದೂಸೇಮ, ಏವಂ ಧಮ್ಮಮಿದಂ ಕುಲ’’ನ್ತಿ॥

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೦.

‘‘ಯೇಸಂ ವೋ ಏದಿಸೋ ಧಮ್ಮೋ, ಅಧಮ್ಮೋ ಪನ ಕೀದಿಸೋ।

ಮಾ ವೋ ಧಮ್ಮಂ ಅಧಮ್ಮಂ ವಾ, ಅದ್ದಸಾಮ ಕುದಾಚನ’’ನ್ತಿ॥

ಏವಂ ವತ್ವಾ ಚ ಪನ ವಾನರಗಣಂ ಗರಹಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ವಾನರೋ ಪುಟದೂಸಕದಾರಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಪುಟದೂಸಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದಸಮಾ।

ಉದಪಾನವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ।

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಉದಪಾನವರಂ ವನಬ್ಯಗ್ಘ ಕಪಿ, ಸಿಖಿನೀ ಚ ಬಲಾಕ ರುಚಿರವರೋ।

ಸುಜನಾಧಿಪ ರೋಮಕ ದೂಸ ಪುನ, ಸತಪತ್ತವರೋ ಪುಟಕಮ್ಮ ದಸಾತಿ॥

೪. ಅಬ್ಭನ್ತರವಗ್ಗೋ

[೨೮೧] ೧. ಅಬ್ಭನ್ತರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಬ್ಭನ್ತರೋ ನಾಮ ದುಮೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಬಿಮ್ಬಾದೇವೀಥೇರಿಯಾ ಅಮ್ಬರಸದಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇ ಹಿ ಪವತ್ತಿತವರಧಮ್ಮಚಕ್ಕೇ ವೇಸಾಲಿಯಂ ಕೂಟಾಗಾರಸಾಲಾಯಂ ವಿಹರನ್ತೇ ಮಹಾಪಜಾಪತೀ ಗೋತಮೀ ಪಞ್ಚ ಸಾಕಿಯಸತಾನಿ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಞ್ಚೇವ ಉಪಸಮ್ಪದಞ್ಚ ಲಭಿ। ಅಪರಭಾಗೇ ತಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ನನ್ದಕೋವಾದಂ (ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೩೯೮ ಆದಯೋ) ಸುತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು। ಸತ್ಥರಿ ಪನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರನ್ತೇ ರಾಹುಲಮಾತಾ ಬಿಮ್ಬಾದೇವೀ ‘‘ಸಾಮಿಕೋ ಮೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ, ಪುತ್ತೋಪಿ ಮೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸತಿ, ಅಹಂ ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ಕಿಂಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಞ್ಚ ಪುತ್ತಞ್ಚ ನಿಬದ್ಧಂ ಪಸ್ಸಮಾನಾ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಞ್ಚ ಪಿಯಪುತ್ತಞ್ಚ ಪಸ್ಸಮಾನಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ। ರಾಹುಲಸಾಮಣೇರೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಾತರಂ ಪಸ್ಸತಿ।

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಥೇರಿಯಾ ಉದರವಾತೋ ಕುಪ್ಪಿ। ಸಾ ಪುತ್ತೇ ದಟ್ಠುಂ ಆಗತೇ ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ನಿಕ್ಖಮಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ಅಞ್ಞಾವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅಫಾಸುಕಭಾವಂ ಕಥಯಿಂಸು। ಸೋ ಮಾತು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ತೇ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ತಾತ, ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ಮೇ ಸಕ್ಖರಯೋಜಿತೇ ಅಮ್ಬರಸೇ ಪೀತೇ ಉದರವಾತೋ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ, ಇದಾನಿ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇಮ, ಕುತೋ ತಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ಸಾಮಣೇರೋ ‘‘ಲಭನ್ತೋ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿ। ತಸ್ಸ ಪನಾಯಸ್ಮತೋ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ, ಆಚರಿಯೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ, ಚೂಳಪಿತಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ, ಪಿತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿ। ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ದುಮ್ಮುಖಾಕಾರೋ ಹುತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅಥ ನಂ ಥೇರೋ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ರಾಹುಲ, ದುಮ್ಮುಖೋ ವಿಯಾಸೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಮಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಥೇರಿಯಾ ಉದರವಾತೋ ಕುಪಿತೋ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಕ್ಖರಯೋಜಿತೇನ ಕಿರ ಅಮ್ಬರಸೇನ ಫಾಸು ಹೋತೀ’’ತಿ। ‘‘ಹೋತು ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಾ ಚಿನ್ತಯೀ’’ತಿ।

ಸೋ ಪುನದಿವಸೇ ತಂ ಆದಾಯ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಾಮಣೇರಂ ಆಸನಸಾಲಾಯಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ರಾಜದ್ವಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಕೋಸಲರಾಜಾ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿಸೀದಾಪೇಸಿ, ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲೋ ಪಿಣ್ಡಿಪಕ್ಕಾನಂ ಮಧುರಅಮ್ಬಾನಂ ಏಕಂ ಪುಟಂ ಆಹರಿ। ರಾಜಾ ಅಮ್ಬಾನಂ ತಚಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಸಕ್ಖರಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ। ಥೇರೋ ರಾಜನಿವೇಸನಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಆಸನಸಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಅದಾಸಿ ‘‘ಹರಿತ್ವಾ ಮಾತು ತೇ ದೇಹೀ’’ತಿ। ಸೋ ಹರಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ, ಥೇರಿಯಾ ಪರಿಭುತ್ತಮತ್ತೇವ ಉದರವಾತೋ ವೂಪಸಮಿ। ರಾಜಾಪಿ ಮನುಸ್ಸಂ ಪೇಸೇಸಿ – ‘‘ಥೇರೋ ಇಧ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಮ್ಬರಸಂ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ, ಗಚ್ಛ ಕಸ್ಸಚಿ ದಿನ್ನಭಾವಂ ಜಾನಾಹೀ’’ತಿ। ಸೋ ಥೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಕಥೇಸಿ। ರಾಜಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚೇ ಸತ್ಥಾ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸಿಸ್ಸ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಾ ಅಭವಿಸ್ಸ, ರಾಹುಲಸಾಮಣೇರೋ ಪರಿಣಾಯಕರತನಂ, ಥೇರೀ ಇತ್ಥಿರತನಂ, ಸಕಲಚಕ್ಕವಾಳರಜ್ಜಂ ಏತೇಸಞ್ಞೇವ ಅಭವಿಸ್ಸ। ಅಮ್ಹೇಹಿ ಏತೇ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೇಹಿ ಚರಿತಬ್ಬಂ ಅಸ್ಸ, ಇದಾನಿ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಮ್ಹೇ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಸನ್ತೇಸು ಏತೇಸು ನ ಯುತ್ತಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಮಜ್ಜಿತು’’ನ್ತಿ। ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಥೇರಿಯಾ ನಿಬದ್ಧಂ ಅಮ್ಬರಸಂ ದಾಪೇಸಿ। ಥೇರೇನ ಬಿಮ್ಬಾದೇವೀಥೇರಿಯಾ ಅಮ್ಬರಸಸ್ಸ ದಿನ್ನಭಾವೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಪಾಕಟೋ ಜಾತೋ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಕಿರ ಬಿಮ್ಬಾದೇವೀಥೇರಿಂ ಅಮ್ಬರಸೇನ ಸನ್ತಪ್ಪೇಸೀ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ರಾಹುಲಮಾತಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೇನ ಅಮ್ಬರಸೇನ ಸನ್ತಪ್ಪಿತಾ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ಏತಂ ಸನ್ತಪ್ಪೇಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಾಸಿಗಾಮಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಸಣ್ಠಪಿತಘರಾವಾಸೋ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಇಸಿಗಣಪರಿವುತೋ ಗಣಸತ್ಥಾ ಹುತ್ವಾ ದೀಘಸ್ಸ ಅದ್ಧುನೋ ಅಚ್ಚಯೇನ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಸೇವನತ್ಥಾಯ ಪಬ್ಬತಪಾದಾ ಓತರಿತ್ವಾ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ। ಅಥಸ್ಸ ಇಸಿಗಣಸ್ಸ ಸೀಲತೇಜೇನ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಭವನಂ ಕಮ್ಪಿ। ಸಕ್ಕೋ ಆವಜ್ಜಮಾನೋ ತಂ ಕಾರಣಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇಸಂ ತಾಪಸಾನಂ ಅವಾಸಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಥ ತೇ ಭಿನ್ನಾವಾಸಾ ಉಪದ್ದುತಾ ಚರಮಾನಾ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಏವಂ ಮೇ ಫಾಸುಕಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ಉಪಾಯೋ’’ತಿ ವೀಮಂಸನ್ತೋ ಇಮಂ ಉಪಾಯಂ ಅದ್ದಸ – ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮಸಮನನ್ತರೇ ರಞ್ಞೋ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಸಿರಿಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಭದ್ದೇ, ಸಚೇ ತ್ವಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಅಮ್ಬಪಕ್ಕಂ ಖಾದೇಯ್ಯಾಸಿ, ಪುತ್ತಂ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ, ಸೋ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಚಿಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ। ರಾಜಾ ದೇವಿಯಾ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕತ್ಥಾಯ ಉಯ್ಯಾನಂ ಪೇಸೇಸ್ಸತಿ, ಅಥಾಹಂ ಅಮ್ಬಾನಿ ಅನ್ತರಧಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ, ರಞ್ಞೋ ಉಯ್ಯಾನೇ ಅಮ್ಬಾನಂ ಅಭಾವಂ ಆರೋಚೇಸ್ಸನ್ತಿ , ‘‘ಕೇ ತೇ ಖಾದನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತಾಪಸಾ ಖಾದನ್ತೀ’’ತಿ ವಕ್ಖನ್ತಿ, ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ತಾಪಸೇ ಪೋಥೇತ್ವಾ ನೀಹರಾಪೇಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ತೇ ಉಪದ್ದುತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ।

ಸೋ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮಸಮನನ್ತರೇ ಸಿರಿಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಠಿತೋ ಅತ್ತನೋ ದೇವರಾಜಭಾವಂ ಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೋ ಪುರಿಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೯೧.

‘‘ಅಬ್ಭನ್ತರೋ ನಾಮ ದುಮೋ, ಯಸ್ಸ ದಿಬ್ಯಮಿದಂ ಫಲಂ।

ಭುತ್ವಾ ದೋಹಳಿನೀ ನಾರೀ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿಂ ವಿಜಾಯತಿ॥

೯೨.

‘‘ತ್ವಮ್ಪಿ ಭದ್ದೇ ಮಹೇಸೀಸಿ, ಸಾ ಚಾಪಿ ಪತಿನೋ ಪಿಯಾ।

ಆಹರಿಸ್ಸತಿ ತೇ ರಾಜಾ, ಇದಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಫಲ’’ನ್ತಿ॥

ತತ್ಥ ಅಬ್ಭನ್ತರೋ ನಾಮ ದುಮೋತಿ ಇಮಿನಾ ತಾವ ಗಾಮನಿಗಮಜನಪದಪಬ್ಬತಾದೀನಂ ಅಸುಕಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೋತಿ ಅವತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ಏಕಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಅಮ್ಬರುಕ್ಖಂ ಕಥೇಸಿ। ಯಸ್ಸ ದಿಬ್ಯಮಿದಂ ಫಲನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಅಮ್ಬರುಕ್ಖಸ್ಸ ದೇವತಾನಂ ಪರಿಭೋಗಾರಹಂ ದಿಬ್ಯಂ ಫಲಂ। ಇದನ್ತಿ ಪನ ನಿಪಾತಮತ್ತಮೇವ। ದೋಹಳಿನೀತಿ ಸಞ್ಜಾತದೋಹಳಾ। ತ್ವಮ್ಪಿ, ಭದ್ದೇ, ಮಹೇಸೀಸೀತಿ ತ್ವಂ, ಸೋಭನೇ ಮಹೇಸೀ, ಅಸಿ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಮಹೇಸೀ ಚಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ಸಾ ಚಾಪಿ ಪತಿನೋ ಪಿಯಾತಿ ಸೋಳಸನ್ನಂ ದೇವೀಸಹಸ್ಸಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ಚಾಪಿ ಪತಿನೋ ಚಾಪಿ ಪಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆಹರಿಸ್ಸತಿ ತೇ ರಾಜಾ, ಇದಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಫಲನ್ತಿ ತಸ್ಸಾ ತೇ ಪಿಯಾಯ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಇದಂ ಮಯಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಫಲಂ ರಾಜಾ ಆಹರಾಪೇಸ್ಸತಿ, ಸಾ ತ್ವಂ ತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಗಬ್ಭಂ ಲಭಿಸ್ಸಸೀತಿ।

ಏವಂ ಸಕ್ಕೋ ದೇವಿಯಾ ಇಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ವತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋಹಿ, ಮಾ ಪಪಞ್ಚಂ ಅಕಾಸಿ, ಸ್ವೇ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ತಂ ಅನುಸಾಸಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತೋ। ಸಾ ಪುನದಿವಸೇ ಗಿಲಾನಾಲಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪರಿಚಾರಿಕಾನಂ ಸಞ್ಞಂ ದತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ। ರಾಜಾ ಸಮುಸ್ಸಿತಸೇತಚ್ಛತ್ತೇ ಸೀಹಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ನಾಟಕಾನಿ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ದೇವಿಂ ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಹಂ, ದೇವೀ’’ತಿ ಪರಿಚಾರಿಕೇ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಗಿಲಾನಾ, ದೇವಾ’’ತಿ। ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಯನಪಸ್ಸೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಂ ಪರಿಮಜ್ಜನ್ತೋ ‘‘ಕಿಂ ತೇ, ಭದ್ದೇ, ಅಫಾಸುಕ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಮಹಾರಾಜ ಅಞ್ಞಂ ಅಫಾಸುಕಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ದೋಹಳೋ ಮೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ಭದ್ದೇ’’ತಿ? ‘‘ಅಬ್ಭನ್ತರಅಮ್ಬಫಲಂ ದೇವಾ’’ತಿ। ‘‘ಅಬ್ಭನ್ತರಅಮ್ಬೋ ನಾಮ ಕಹಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ? ‘‘ನಾಹಂ, ದೇವ, ಅಬ್ಭನ್ತರಅಮ್ಬಂ ಜಾನಾಮಿ, ತಸ್ಸ ಪನ ಮೇ ಫಲಂ ಲಭಮಾನಾಯ ಜೀವಿತಂ ಅತ್ಥಿ, ಅಲಭಮಾನಾಯ ನತ್ಥೀ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ಆಹರಾಪೇಸ್ಸಾಮಿ , ಮಾ ಚಿನ್ತಯೀ’’ತಿ ರಾಜಾ ದೇವಿಂ ಅಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಅಮಚ್ಚೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ದೇವಿಯಾ ಅಬ್ಭನ್ತರಅಮ್ಬೇ ನಾಮ ದೋಹಳೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ದೇವ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಮ್ಬಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಠಿತೋ ಅಮ್ಬೋ ಅಬ್ಭನ್ತರಅಮ್ಬೋ ನಾಮ, ಉಯ್ಯಾನಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಠಿತಅಮ್ಬತೋ ಫಲಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ದೇವಿಯಾ ದಾಪೇಥಾ’’ತಿ।

ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಧು, ಏವರೂಪಂ ಅಮ್ಬಂ ಆಹರಥಾ’’ತಿ ಉಯ್ಯಾನಂ ಪೇಸೇಸಿ। ಸಕ್ಕೋ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ಉಯ್ಯಾನೇ ಅಮ್ಬಾನಿ ಖಾದಿತಸದಿಸಾನಿ ಕತ್ವಾ ಅನ್ತರಧಾಪೇಸಿ। ಅಮ್ಬತ್ಥಾಯ ಗತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಸಕಲಉಯ್ಯಾನಂ ವಿಚರನ್ತಾ ಏಕಂ ಅಮ್ಬಮ್ಪಿ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ಅಮ್ಬಾನಂ ಅಭಾವಂ ರಞ್ಞೋ ಕಥಯಿಂಸು। ‘‘ಕೇ ಅಮ್ಬಾನಿ ಖಾದನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ತಾಪಸಾ, ದೇವಾ’’ತಿ। ‘‘ತಾಪಸೇ ಉಯ್ಯಾನತೋ ಪೋಥೇತ್ವಾ ನೀಹರಥಾ’’ತಿ। ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ನೀಹರಿಂಸು। ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಮನೋರಥೋ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪುಣಿ। ದೇವೀ ಅಮ್ಬಫಲತ್ಥಾಯ ನಿಬದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿಯೇವ। ರಾಜಾ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅಮಚ್ಚೇ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಚ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಬ್ಭನ್ತರಅಮ್ಬಸ್ಸ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ಜಾನಾಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಆಹಂಸು – ‘‘ದೇವ, ಅಬ್ಭನ್ತರಅಮ್ಬೋ ನಾಮ ದೇವತಾನಂ ಪರಿಭೋಗೋ, ‘ಹಿಮವನ್ತೇ ಕಞ್ಚನಗುಹಾಯ ಅನ್ತೋ ಅತ್ಥೀ’ತಿ ಅಯಂ ನೋ ಪರಮ್ಪರಾಗತೋ ಅನುಸ್ಸವೋ’’ತಿ। ‘‘ಕೋ ಪನ ತತೋ ಅಮ್ಬಂ ಆಹರಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸಭೂತೇನ ಗನ್ತುಂ, ಏಕಂ ಸುವಪೋತಕಂ ಪೇಸೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ।

ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ರಾಜಕುಲೇ ಏಕೋ ಸುವಪೋತಕೋ ಮಹಾಸರೀರೋ ಕುಮಾರಕಾನಂ ಯಾನಕಚಕ್ಕನಾಭಿಮತ್ತೋ ಥಾಮಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪಞ್ಞವಾ ಉಪಾಯಕುಸಲೋ। ರಾಜಾ ತಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ತಾತ ಸುವಪೋತಕ, ಅಹಂ ತವ ಬಹೂಪಕಾರೋ, ಕಞ್ಚನಪಞ್ಜರೇ ವಸಸಿ, ಸುವಣ್ಣತಟ್ಟಕೇ ಮಧುಲಾಜೇ ಖಾದಸಿ, ಸಕ್ಖರಪಾನಕಂ ಪಿವಸಿ, ತಯಾಪಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏಕಂ ಕಿಚ್ಚಂ ನಿತ್ಥರಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಕಿಂ, ದೇವಾ’’ತಿ। ‘‘ತಾತ ದೇವಿಯಾ ಅಬ್ಭನ್ತರಅಮ್ಬೇ ದೋಹಳೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಸೋ ಚ ಅಮ್ಬೋ ಹಿಮವನ್ತೇ ಕಞ್ಚನಪಬ್ಬತನ್ತರೇ ಅತ್ಥಿ ದೇವತಾನಂ ಪರಿಭೋಗೋ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಮನುಸ್ಸಭೂತೇನ ತತ್ಥ ಗನ್ತುಂ, ತಯಾ ತತೋ ಅಮ್ಬಫಲಂ ಆಹರಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ‘‘ಸಾಧು, ದೇವ, ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ಸುವಣ್ಣತಟ್ಟಕೇ ಮಧುಲಾಜೇ ಖಾದಾಪೇತ್ವಾ ಸಕ್ಖರಪಾನಕಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಸತಪಾಕತೇಲೇನ ತಸ್ಸ ಪಕ್ಖನ್ತರಾನಿ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಉಭೋಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಸೀಹಪಞ್ಜರೇ ಠತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ। ಸೋಪಿ ರಞ್ಞೋ ನಿಪಚ್ಚಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಪಕ್ಖನ್ದನ್ತೋ ಮನುಸ್ಸಪಥಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಹಿಮವನ್ತೇ ಪಠಮೇ ಪಬ್ಬತನ್ತರೇ ವಸನ್ತಾನಂ ಸುಕಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಬ್ಭನ್ತರಅಮ್ಬೋ ನಾಮ ಕತ್ಥ ಅತ್ಥಿ, ಕಥೇಥ ಮೇ ತಂ ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಮಯಂ ನ ಜಾನಾಮ, ದುತಿಯೇ ಪಬ್ಬತನ್ತರೇ ಸುಕಾ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ।

ಸೋ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ತತೋ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಪಬ್ಬತನ್ತರಂ ಅಗಮಾಸಿ, ತಥಾ ತತಿಯಂ, ಚತುತ್ಥಂ , ಪಞ್ಚಮಂ, ಛಟ್ಠಂ ಅಗಮಾಸಿ। ತತ್ಥಪಿ ನಂ ಸುಕಾ ‘‘ನ ಮಯಂ ಜಾನಾಮ, ಸತ್ತಮಪಬ್ಬತನ್ತರೇ ಸುಕಾ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ಸೋ ತತ್ಥಪಿ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಬ್ಭನ್ತರಅಮ್ಬೋ ನಾಮ ಕತ್ಥ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ನಾಮ ಕಞ್ಚನಪಬ್ಬತನ್ತರೇ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ‘‘ಅಹಂ ತಸ್ಸ ಫಲತ್ಥಾಯ ಆಗತೋ, ಮಂ ತತ್ಥ ನೇತ್ವಾ ತತೋ ಮೇ ಫಲಂ ದಾಪೇಥಾ’’ತಿ। ಸುಕಗಣಾ ಆಹಂಸು – ‘‘ಸಮ್ಮ, ಸೋ ವೇಸ್ಸವಣಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗೋ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ, ಸಕಲರುಕ್ಖೋ ಮೂಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸತ್ತಹಿ ಲೋಹಜಾಲೇಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ, ಸಹಸ್ಸಕುಮ್ಭಣ್ಡರಕ್ಖಸಾ ರಕ್ಖನ್ತಿ, ತೇಹಿ ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಕಪ್ಪುಟ್ಠಾನಗ್ಗಿಅವೀಚಿಮಹಾನಿರಯಸದಿಸಟ್ಠಾನಂ, ಮಾ ತತ್ಥ ಪತ್ಥನಂ ಕರೀ’’ತಿ। ‘‘ಸಚೇ ತುಮ್ಹೇ ನ ಗಚ್ಛಥ, ಮಯ್ಹಂ ಠಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಥಾ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ಅಸುಕೇನ ಚ ಅಸುಕೇನ ಚ ಠಾನೇನ ಯಾಹೀ’’ತಿ। ಸೋ ತೇಹಿ ಆಚಿಕ್ಖಿತವಸೇನೇವ ಸುಟ್ಠು ಮಗ್ಗಂ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ ತಂ ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಿವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮಸಮನನ್ತರೇ ರಕ್ಖಸಾನಂ ನಿದ್ದೋಕ್ಕಮನಸಮಯೇ ಅಬ್ಭನ್ತರಅಮ್ಬಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕೇನ ಮೂಲನ್ತರೇನ ಸಣಿಕಂ ಅಭಿರುಹಿತುಂ ಆರಭಿ। ಲೋಹಜಾಲಂ ‘‘ಕಿರೀ’’ತಿ ಸದ್ದಮಕಾಸಿ ।

ರಕ್ಖಸಾ ಪಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಸುಕಪೋತಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಬಚೋರೋಯ’’ನ್ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮಕರಣಂ ಸಂವಿದಹಿಂಸು। ಏಕೋ ‘‘ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಿಲಿಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಆಹ, ಅಪರೋ ‘‘ಹತ್ಥೇಹಿ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಪುಞ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಪ್ಪಕಿರಿಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ, ಅಪರೋ ‘‘ದ್ವೇಧಾ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಅಙ್ಗಾರೇಸು ಪಚಿತ್ವಾ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ತೇಸಂ ಕಮ್ಮಕರಣಸಂವಿಧಾನಂ ಸುತ್ವಾಪಿ ಅಸನ್ತಸಿತ್ವಾವ ತೇ ರಕ್ಖಸೇ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಭೋ ರಕ್ಖಸಾ, ತುಮ್ಹೇ ಕಸ್ಸ ಮನುಸ್ಸಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ವೇಸ್ಸವಣಮಹಾರಾಜಸ್ಸಾ’’ತಿ। ‘‘ಅಮ್ಭೋ, ತುಮ್ಹೇಪಿ ಏಕಸ್ಸ ರಞ್ಞೋವ ಮನುಸ್ಸಾ, ಅಹಮ್ಪಿ ರಞ್ಞೋವ ಮನುಸ್ಸೋ, ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಮಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಅಮ್ಬಫಲತ್ಥಾಯ ಪೇಸೇಸಿ, ಸ್ವಾಹಂ ತತ್ಥೇವ ಅತ್ತನೋ ರಞ್ಞೋ ಜೀವಿತಂ ದತ್ವಾ ಆಗತೋ। ಯೋ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಮಾತಾಪಿತೂನಞ್ಚೇವ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಚ ಅತ್ಥಾಯ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜತಿ, ಸೋ ದೇವಲೋಕೇಯೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಹಮ್ಪಿ ಇಮಮ್ಹಾ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಾ ಚವಿತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೩.

‘‘ಭತ್ತುರತ್ಥೇ ಪರಕ್ಕನ್ತೋ, ಯಂ ಠಾನಮಧಿಗಚ್ಛತಿ।

ಸೂರೋ ಅತ್ತಪರಿಚ್ಚಾಗೀ, ಲಭಮಾನೋ ಭವಾಮಹ’’ನ್ತಿ॥

ತತ್ಥ ಭತ್ತುರತ್ಥೇತಿ ಭತ್ತಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಭತ್ತಾದೀಹಿ ಭರಣಪೋಸಕಾ ಪಿತಾ ಮಾತಾ ಸಾಮಿಕೋ ಚ, ಇತಿ ತಿವಿಧಸ್ಸಪೇತಸ್ಸ ಭತ್ತು ಅತ್ಥಾಯ। ಪರಕ್ಕನ್ತೋತಿ ಪರಕ್ಕಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಾಯಮನ್ತೋ। ಯಂ ಠಾನಮಧಿಗಚ್ಛತೀತಿ ಯಂ ಸುಖಕಾರಣಂ ಯಸಂ ವಾ ಲಾಭಂ ವಾ ಸಗ್ಗಂ ವಾ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ। ಸೂರೋತಿ ಅಭೀರು ವಿಕ್ಕಮಸಮ್ಪನ್ನೋ। ಅತ್ತಪರಿಚ್ಚಾಗೀತಿ ಕಾಯೇ ಚ ಜೀವಿತೇ ಚ ನಿರಪೇಕ್ಖೋ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ತಿವಿಧಸ್ಸಪಿ ಭತ್ತು ಅತ್ಥಾಯ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತೋ। ಲಭಮಾನೋ ಭವಾಮಹನ್ತಿ ಯಂ ಸೋ ಏವರೂಪೋ ಸೂರೋ ದೇವಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ವಾ ಮನುಸ್ಸಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ವಾ ಲಭತಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ತಂ ಲಭಮಾನೋ ಭವಾಮಿ, ತಸ್ಮಾ ಹಾಸೋವ ಮೇ ಏತ್ಥ, ನ ತಾಸೋ, ಕಿಂ ಮಂ ತುಮ್ಹೇ ತಾಸೇಥಾತಿ।

ಏವಂ ಸೋ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ। ತೇ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಾ ‘‘ಧಮ್ಮಿಕೋ ಏಸ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಮಾರೇತುಂ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಮ ನ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಸುಕಪೋತಕಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ‘ಅಮ್ಭೋ ಸುಕಪೋತಕ, ಮುತ್ತೋಸಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಹತ್ಥತೋ ಸೋತ್ಥಿನಾ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಆಗಮನಂ ಮಾ ತುಚ್ಛಂ ಕರೋಥ, ದೇಥ ಮೇ ಏಕಂ ಅಮ್ಬಫಲ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಸುಕಪೋತಕ, ತುಯ್ಹಂ ಏಕಂ ಅಮ್ಬಫಲಂ ದಾತುಂ ನಾಮ ನ ಭಾರೋ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ರುಕ್ಖೇ ಅಮ್ಬಾನಿ ಅಙ್ಕೇತ್ವಾ ಗಹಿತಾನಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಫಲೇ ಅಸಮೇನ್ತೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಜೀವಿತಂ ನತ್ಥಿ। ವೇಸ್ಸವಣೇನ ಹಿ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಸಕಿಂ ಓಲೋಕಿತೇ ತತ್ತಕಪಾಲೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತತಿಲಾ ವಿಯ ಕುಮ್ಭಣ್ಡಸಹಸ್ಸಂ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಪ್ಪಕಿರೀಯತಿ, ತೇನ ತೇ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮ, ಲಭನಟ್ಠಾನಂ ಪನ ಆಚಿಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಯೋ ಕೋಚಿ ದೇತು, ಫಲೇನೇವ ಮೇ ಅತ್ಥೋ, ಲಭನಟ್ಠಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಥಾ’’ತಿ। ‘‘ಏತಸ್ಸ ಕಞ್ಚನಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ಜೋತಿರಸೋ ನಾಮ ತಾಪಸೋ ಅಗ್ಗಿಂ ಜುಹಮಾನೋ ಕಞ್ಚನಪತ್ತಿಯಾ ನಾಮ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯಂ ವಸತಿ ವೇಸ್ಸವಣಸ್ಸ ಕುಲೂಪಕೋ, ವೇಸ್ಸವಣೋ ತಸ್ಸ ನಿಬದ್ಧಂ ಚತ್ತಾರಿ ಅಮ್ಬಫಲಾನಿ ಪೇಸೇತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ।

ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಾಪಸಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಅಥ ನಂ ತಾಪಸೋ ‘‘ಕುತೋ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಾ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಮತ್ಥಾಯ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಾಮಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಞ್ಞೋ ದೇವಿಯಾ ಅಬ್ಭನ್ತರಅಮ್ಬಪಕ್ಕೇ ದೋಹಳೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ತದತ್ಥಂ ಆಗತೋಮ್ಹಿ, ರಕ್ಖಸಾ ಪನ ಮೇ ಸಯಂ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಂ ಅದತ್ವಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇಸು’’ನ್ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ನಿಸೀದ, ಲಭಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ। ಅಥಸ್ಸ ವೇಸ್ಸವಣೋ ಚತ್ತಾರಿ ಫಲಾನಿ ಪೇಸೇಸಿ। ತಾಪಸೋ ತತೋ ದ್ವೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ, ಏಕಂ ಸುವಪೋತಕಸ್ಸ ಖಾದನತ್ಥಾಯ ಅದಾಸಿ। ತೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಖಾದಿತೇ ಏಕಂ ಫಲಂ ಸಿಕ್ಕಾಯ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸುವಪೋತಕಸ್ಸ ಗೀವಾಯ ಪಟಿಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ಸುಕಪೋತಕಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ । ಸೋ ತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ದೇವಿಯಾ ಅದಾಸಿ। ಸಾ ತಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ದೋಹಳಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭೇಸಿ, ತತೋನಿದಾನಂ ಪನಸ್ಸಾ ಪುತ್ತೋ ನಾಹೋಸಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ದೇವೀ ರಾಹುಲಮಾತಾ ಅಹೋಸಿ, ಸುಕೋ ಆನನ್ದೋ, ಅಮ್ಬಪಕ್ಕದಾಯಕೋ ತಾಪಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಉಯ್ಯಾನೇ ನಿವುತ್ಥತಾಪಸೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಅಬ್ಭನ್ತರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ।

[೨೮೨] ೨. ಸೇಯ್ಯಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸೇಯ್ಯಂಸೋ ಸೇಯ್ಯಸೋ ಹೋತೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಅಮಚ್ಚಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಸೋ ಕಿರ ರಞ್ಞೋ ಬಹೂಪಕಾರೋ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚನಿಪ್ಫಾದಕೋ ಅಹೋಸಿ। ರಾಜಾ ‘‘ಬಹೂಪಕಾರೋ ಮೇ ಅಯ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಮಹನ್ತಂ ಯಸಂ ಅದಾಸಿ। ತಂ ಅಸಹಮಾನಾ ಅಞ್ಞೇ ರಞ್ಞೋ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರಿತ್ವಾ ತಂ ಪರಿಭಿನ್ದಿಂಸು। ರಾಜಾ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ದೋಸಂ ಅನುಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾವ ತಂ ಸೀಲವನ್ತಂ ನಿದ್ದೋಸಂ ಸಙ್ಖಲಿಕಬನ್ಧನೇನ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ಬನ್ಧನಾಗಾರೇ ಪಕ್ಖಿಪಾಪೇಸಿ। ಸೋ ತತ್ಥ ಏಕಕೋ ವಸನ್ತೋ ಸೀಲಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತೋ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪಾಪುಣಿ। ಅಥಸ್ಸ ರಾಜಾ ಅಪರಭಾಗೇ ನಿದ್ದೋಸಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಸಙ್ಖಲಿಕಬನ್ಧನಂ ಭಿನ್ದಾಪೇತ್ವಾ ಪುರಿಮಯಸತೋ ಮಹನ್ತತರಂ ಯಸಂ ಅದಾಸಿ। ಸೋ ‘‘ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬಹೂನಿ ಮಾಲಾಗನ್ಧಾದೀನಿ ಆದಾಯ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಥಾಗತಂ ಪೂಜೇತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಸತ್ಥಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಅನತ್ಥೋ ಕಿರ ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋತಿ ಅಸ್ಸುಮ್ಹಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಅಹಂ ಪನ ತೇನ ಅನತ್ಥೇನ ಅತ್ಥಂ ಅಕಾಸಿಂ, ಬನ್ಧನಾಗಾರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸಿ’’ನ್ತಿ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ ಖೋ, ಉಪಾಸಕ, ತ್ವಞ್ಞೇವ ಅನತ್ಥೇನ ಅತ್ಥಂ ಆಹರಿ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅನತ್ಥೇನ ಅತ್ಥಂ ಆಹರಿಂ ಸುಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ದಸ ರಾಜಧಮ್ಮೇ ಅಕೋಪೇತ್ವಾ ದಾನಂ ದೇತಿ, ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖತಿ , ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ। ಅಥಸ್ಸೇಕೋ ಅಮಚ್ಚೋ ಅನ್ತೇಪುರೇ ಪದುಸ್ಸಿ। ಪಾದಮೂಲಿಕಾದಯೋ ಞತ್ವಾ ‘‘ಅಸುಕಅಮಚ್ಚೋ ಅನ್ತೇಪುರೇ ಪದುಟ್ಠೋ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ। ರಾಜಾ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಯಥಾಸಭಾವತೋ ಞತ್ವಾ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಮಾ ಮಂ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಪಟ್ಠಾಹೀ’’ತಿ ನಿಬ್ಬಿಸಯಂ ಅಕಾಸಿ। ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಸಾಮನ್ತರಾಜಾನಂ ಉಪಟ್ಠಹೀತಿ ಸಬ್ಬಂ ವತ್ಥು ಹೇಟ್ಠಾ ಮಹಾಸೀಲವಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ೧.೧.೫೧) ಕಥಿತಸದಿಸಮೇವ। ಇಧಾಪಿ ಸೋ ರಾಜಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅಮಚ್ಚಸ್ಸ ವಚನಂ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ‘‘ಬಾರಾಣಸಿರಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ರಜ್ಜಸೀಮಂ ಪಾಪುಣಿ। ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಸತ್ತಸತಮತ್ತಾ ಮಹಾಯೋಧಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ದೇವ, ಅಸುಕೋ ನಾಮ ಕಿರ ರಾಜಾ ಬಾರಾಣಸಿರಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಜನಪದಂ ಭಿನ್ದನ್ತೋ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಏತ್ಥೇವ ನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಪರವಿಹಿಂಸಾಯ ಲದ್ಧೇನ ರಜ್ಜೇನ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಮಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಕರಿತ್ಥಾ’’ತಿ?

ಚೋರರಾಜಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಗರಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿ, ಪುನ ಅಮಚ್ಚಾ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ದೇವ, ಮಾ ಏವಂ ಕರಿತ್ಥ, ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮ ನ’’ನ್ತಿ ಆಹಂಸು। ರಾಜಾ ‘‘ನ ಲಬ್ಭಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾತುಂ, ನಗರದ್ವಾರಾನಿ ವಿವರಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಯಂ ಅಮಚ್ಚಗಣಪರಿವುತೋ ಮಹಾತಲೇ ರಾಜಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸೀದಿ। ಚೋರರಾಜಾ ಚತೂಸು ದ್ವಾರೇಸು ಮನುಸ್ಸೇ ಪೋಥೇನ್ತೋ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ಅಮಚ್ಚಪರಿವುತಂ ರಾಜಾನಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಸಙ್ಖಲಿಕಾಹಿ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ಬನ್ಧನಾಗಾರೇ ಪಕ್ಖಿಪಾಪೇಸಿ। ರಾಜಾ ಬನ್ಧನಾಗಾರೇ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಚೋರರಾಜಾನಂ ಮೇತ್ತಾಯನ್ತೋ ಮೇತ್ತಜ್ಝಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ। ತಸ್ಸ ಮೇತ್ತಾನುಭಾವೇನ ಚೋರರಞ್ಞೋ ಕಾಯೇ ಡಾಹೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಸಕಲಸರೀರಂ ಯಮಕಉಕ್ಕಾಹಿ ಝಾಪಿಯಮಾನಂ ವಿಯ ಜಾತಂ। ಸೋ ಮಹಾದುಕ್ಖಾಭಿತುನ್ನೋ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಸೀಲವನ್ತಂ ರಾಜಾನಂ ಬನ್ಧನಾಗಾರೇ ಪಕ್ಖಿಪೇಥ, ತೇನ ವೋ ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ರಜ್ಜಂ ತುಮ್ಹಾಕಮೇವ ಹೋತೂ’’ತಿ ರಜ್ಜಂ ತಸ್ಸೇವ ನಿಯ್ಯಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೋ ಮೇ ಭಾರೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪದುಟ್ಠಾಮಚ್ಚಸ್ಸ ರಾಜಾಣಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಗರಮೇವ ಗತೋ।

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಲಙ್ಕತಮಹಾತಲೇ ಸಮುಸ್ಸಿತಸೇತಚ್ಛತ್ತೇ ರಾಜಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಅಮಚ್ಚೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೋ ಪುರಿಮಾ ದ್ವೇಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೯೪.

‘‘ಸೇಯ್ಯಂಸೋ ಸೇಯ್ಯಸೋ ಹೋತಿ, ಯೋ ಸೇಯ್ಯಮುಪಸೇವತಿ।

ಏಕೇನ ಸನ್ಧಿಂ ಕತ್ವಾನ, ಸತಂ ವಜ್ಝೇ ಅಮೋಚಯಿಂ॥

೯೫.

‘‘ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇನ ಲೋಕೇನ, ಸನ್ಧಿಂ ಕತ್ವಾನ ಏಕತೋ।

ಪೇಚ್ಚ ಸಗ್ಗಂ ನಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಇದಂ ಸುಣಾಥ ಕಾಸಿಯಾ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಸೇಯ್ಯಂಸೋ ಸೇಯ್ಯಸೋ ಹೋತಿ, ಯೋ ಸೇಯ್ಯಮುಪಸೇವತೀತಿ ಅನವಜ್ಜಉತ್ತಮಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತೋ ಸೇಯ್ಯೋ ಅಂಸೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸೇಯ್ಯಂಸೋ, ಕುಸಲಧಮ್ಮನಿಸ್ಸಿತಪುಗ್ಗಲೋ। ಯೋ ಪುನಪ್ಪುನಂ ತಂ ಸೇಯ್ಯಂ ಕುಸಲಧಮ್ಮಭಾವನಂ ಕುಸಲಾಭಿರತಂ ವಾ ಉತ್ತಮಪುಗ್ಗಲಮುಪಸೇವತಿ, ಸೋ ಸೇಯ್ಯಸೋ ಹೋತಿ ಪಾಸಂಸತರೋ ಚೇವ ಉತ್ತರಿತರೋ ಚ ಹೋತಿ। ಏಕೇನ ಸನ್ಧಿಂ ಕತ್ವಾನ, ಸತಂ ವಜ್ಝೇ ಅಮೋಚಯಿನ್ತಿ ತದಮಿನಾಪಿ ಚೇತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ಅಹಞ್ಹಿ ಸೇಯ್ಯಂ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಂ ಉಪಸೇವನ್ತೋ ತಾಯ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಯ ಏಕೇನ ಚೋರರಞ್ಞಾ ಸನ್ಧಿಂ ಸನ್ಥವಂ ಕತ್ವಾ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ತುಮ್ಹೇ ಸತಜನೇ ವಜ್ಝೇ ಅಮೋಚಯಿಂ।

ದುತಿಯಗಾಥಾಯ ಅತ್ಥೋ – ಯಸ್ಮಾ ಅಹಂ ಏಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಯ ಸನ್ಧಿಂ ಕತ್ವಾ ತುಮ್ಹೇ ವಜ್ಝಪ್ಪತ್ತೇ ಸತಜನೇ ಮೋಚಯಿಂ, ತಸ್ಮಾ ವೇದಿತಬ್ಬಮೇವೇತಂ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇನ ಲೋಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಯ ಸನ್ಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಏಕತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪೇಚ್ಚ ಪರಲೋಕೇ ಸಗ್ಗಂ ನಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ। ಮೇತ್ತಾಯ ಹಿ ಉಪಚಾರಂ ಕಾಮಾವಚರೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ದೇತಿ, ಅಪ್ಪನಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ। ಇದಂ ಮಮ ವಚನಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತುಮ್ಹೇ ಕಾಸಿರಟ್ಠವಾಸಿನೋ ಸುಣಾಥಾತಿ।

ಏವಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಯ ಗುಣಂ ವಣ್ಣೇತ್ವಾ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಿಕೇ ಬಾರಾಣಸಿನಗರೇ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಪಹಾಯ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿ। ಸತ್ಥಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೬.

‘‘ಇದಂ ವತ್ವಾ ಮಹಾರಾಜಾ, ಕಂಸೋ ಬಾರಾಣಸಿಗ್ಗಹೋ।

ಧನುಂ ಕಣ್ಡಞ್ಚ ನಿಕ್ಖಿಪ್ಪ, ಸಂಯಮಂ ಅಜ್ಝುಪಾಗಮೀ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಮಹನ್ತೋ ರಾಜಾತಿ ಮಹಾರಾಜಾ। ಕಂಸೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ। ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಜ್ಝಾವಸನತೋ ಬಾರಾಣಸಿಗ್ಗಹೋ। ಸೋ ರಾಜಾ ಇದಂ ವಚನಂ ವತ್ವಾ ಧನುಞ್ಚ ಸರಸಙ್ಖಾತಂ ಕಣ್ಡಞ್ಚ ನಿಕ್ಖಿಪ್ಪ ಓಹಾಯ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಸೀಲಸಂಯಮಂ ಉಪಗತೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚ ಪನ ಝಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಅಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋತಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಚೋರರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಸೇಯ್ಯಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ।

[೨೮೩] ೩. ವಡ್ಢಕೀಸೂಕರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ವರಂ ವರಂ ತ್ವನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಧನುಗ್ಗಹತಿಸ್ಸತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಪಸೇನದಿರಞ್ಞೋ ಪಿತಾ ಮಹಾಕೋಸಲೋ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರರಞ್ಞೋ ಧೀತರಂ ವೇದೇಹಿಂ ನಾಮ ಕೋಸಲದೇವಿಂ ದದಮಾನೋ ತಸ್ಸಾ ನ್ಹಾನಚುಣ್ಣಮೂಲಂ ಸತಸಹಸ್ಸುಟ್ಠಾನಂ ಕಾಸಿಗಾಮಂ ಅದಾಸಿ। ಅಜಾತಸತ್ತುನಾ ಪನ ಪಿತರಿ ಮಾರಿತೇ ಕೋಸಲದೇವೀಪಿ ಸೋಕಾಭಿಭೂತಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ। ತತೋ ಪಸೇನದಿ ಕೋಸಲರಾಜಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಜಾತಸತ್ತುನಾ ಪಿತಾ ಮಾರಿತೋ, ಭಗಿನೀಪಿ ಮೇ ಸಾಮಿಕೇ ಕಾಲಕತೇ ತೇನ ಸೋಕೇನ ಕಾಲಕತಾ, ಪಿತುಘಾತಕಸ್ಸ ಚೋರಸ್ಸ ಕಾಸಿಗಾಮಂ ನ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ತಂ ಅಜಾತಸತ್ತುಸ್ಸ ನ ಅದಾಸಿ। ತಂ ಗಾಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಯುದ್ಧಂ ಹೋತಿ, ಅಜಾತಸತ್ತು ತರುಣೋ ಸಮತ್ಥೋ, ಪಸೇನದಿ ಮಹಲ್ಲಕೋಯೇವ। ಸೋ ಅಭಿಕ್ಖಣಂ ಪರಜ್ಜತಿ, ಮಹಾಕೋಸಲಸ್ಸಾಪಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪರಾಜಿತಾ। ಅಥ ರಾಜಾ ‘‘ಮಯಂ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಪರಜ್ಜಾಮ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅಮಚ್ಚೇ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ದೇವ, ಅಯ್ಯಾ ನಾಮ ಮನ್ತಚ್ಛೇಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ಜೇತವನವಿಹಾರೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಥಂ ಸೋತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ರಾಜಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ ತಾಯಂ ವೇಲಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪಂ ಸುಣಾಥಾ’’ತಿ ಚರಪುರಿಸೇ ಆಣಾಪೇಸಿ। ತೇ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಥಾ ಅಕಂಸು।

ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಕಾಲೇ ದ್ವೇ ಮಹಲ್ಲಕತ್ಥೇರಾ ವಿಹಾರಪಚ್ಚನ್ತೇ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯಂ ವಸನ್ತಿ ದತ್ತತ್ಥೇರೋ ಚ ಧನುಗ್ಗಹತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಚ। ತೇಸು ಧನುಗ್ಗಹತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಪಠಮಯಾಮೇಪಿ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇಪಿ ನಿದ್ದಾಯಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇ ಪಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಉಮ್ಮುಕ್ಕಾನಿ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಜಾಲೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಕೋ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ದತ್ತತ್ಥೇರಾ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರಾ’’ತಿ? ‘‘ಕಿಂ ನಿದ್ದಾಯಸಿ ನೋ ತ್ವ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಅನಿದ್ದಾಯನ್ತಾ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಉಟ್ಠಾಯ ತಾವ ನಿಸೀದಥಾ’’ತಿ। ಸೋ ಉಟ್ಠಾಯ ನಿಸಿನ್ನೋ ತಂ ದತ್ತತ್ಥೇರಂ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ ದತ್ತತ್ಥೇರ, ಅಯಂ ತೇ ಲೋಲೋ ಮಹೋದರಕೋಸಲೋ ಚಾಟಿಮತ್ತಂ ಭತ್ತಮೇವ ಪೂತಿಂ ಕರೋತಿ, ಯುದ್ಧವಿಚಾರಣಂ ಪನ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಜಾನಾತಿ, ಪರಾಜಿತೋ ಪರಾಜಿತೋತ್ವೇವ ವದಾಪೇತೀ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಪನ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ? ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ತೇ ಚರಪುರಿಸಾ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸುಣನ್ತಾ ಅಟ್ಠಂಸು।

ಧನುಗ್ಗಹತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಯುದ್ಧಂ ವಿಚಾರೇಸಿ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ಯುದ್ಧೋ ನಾಮ ತಿವಿಧೋ – ಪದುಮಬ್ಯೂಹೋ, ಚಕ್ಕಬ್ಯೂಹೋ, ಸಕಟಬ್ಯೂಹೋತಿ। ಅಜಾತಸತ್ತುಂ ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮೇನ ಅಸುಕೇ ನಾಮ ಪಬ್ಬತಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ದ್ವೀಸು ಪಬ್ಬತಭಿತ್ತೀಸು ಮನುಸ್ಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪುರತೋ ದುಬ್ಬಲಬಲಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬತನ್ತರಂ ಪವಿಟ್ಠಭಾವಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪವಿಟ್ಠಮಗ್ಗಂ ಓಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪುರತೋ ಚ ಪಚ್ಛತೋ ಚ ಉಭೋಸು ಪಬ್ಬತಭಿತ್ತೀಸು ವಗ್ಗಿತ್ವಾ ಉನ್ನದಿತ್ವಾ ಖಿಪೇ ಪತಿತಮಚ್ಛಂ ವಿಯ ಅನ್ತೋಮುಟ್ಠಿಯಂ ವಟ್ಟಪೋತಕಂ ವಿಯ ಚ ಕತ್ವಾ ಸಕ್ಕಾ ಅಸ್ಸ ತಂ ಗಹೇತು’’ನ್ತಿ। ಚರಪುರಿಸಾ ತಂ ಸಾಸನಂ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ। ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ಸಙ್ಗಾಮಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಕಟಬ್ಯೂಹಂ ಕತ್ವಾ ಅಜಾತಸತ್ತುಂ ಜೀವಗ್ಗಾಹಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಧೀತರಂ ವಜಿರಕುಮಾರಿಂ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಸ್ಸ ದತ್ವಾ ಕಾಸಿಗಾಮಂ ತಸ್ಸಾ ನ್ಹಾನಮೂಲಂ ಕತ್ವಾ ದತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ। ಸಾ ಪವತ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಪಾಕಟಾ ಜಾತಾ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಕೋಸಲರಾಜಾ ಕಿರ ಧನುಗ್ಗಹತಿಸ್ಸತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಿಚಾರಣಾಯ ಅಜಾತಸತ್ತುಂ ಜಿನೀ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಧನುಗ್ಗಹತಿಸ್ಸೋ ಯುದ್ಧವಿಚಾರಣಾಯ ಛೇಕೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅರಞ್ಞೇ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ । ತದಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನಿವುತ್ಥವಡ್ಢಕಿಗಾಮಕಾ ಏಕೋ ವಡ್ಢಕೀ ಥಮ್ಭತ್ಥಾಯ ಅರಞ್ಞಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆವಾಟೇ ಪತಿತಂ ಸೂಕರಪೋತಕಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಘರಂ ನೇತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಿ। ಸೋ ವುಡ್ಢಿಪ್ಪತ್ತೋ ಮಹಾಸರೀರೋ ವಙ್ಕದಾಠೋ ಆಚಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ, ವಡ್ಢಕಿನಾ ಪೋಸಿತತ್ತಾ ಪನ ‘‘ವಡ್ಢಕೀಸೂಕರೋ’’ತ್ವೇವ ಪಞ್ಞಾಯಿ। ವಡ್ಢಕಿಸ್ಸ ರುಕ್ಖತಚ್ಛನಕಾಲೇ ತುಣ್ಡೇನ ರುಕ್ಖಂ ಪರಿವತ್ತೇತಿ, ಮುಖೇನ ಡಂಸಿತ್ವಾ ವಾಸಿಫರಸುನಿಖಾದನಮುಗ್ಗರೇ ಆಹರತಿ, ಕಾಲಸುತ್ತಕೋಟಿಯಂ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಅಥ ಸೋ ವಡ್ಢಕೀ ‘‘ಕೋಚಿದೇವ, ನಂ ಖಾದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಭಯೇನ ನೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ। ಸೋಪಿ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಖೇಮಂ ಫಾಸುಕಟ್ಠಾನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಏಕಂ ಪಬ್ಬತನ್ತರೇ ಮಹನ್ತಂ ಗಿರಿಕನ್ದರಂ ಅದ್ದಸ ಸಮ್ಪನ್ನಕನ್ದಮೂಲಫಲಂ ಫಾಸುಕಂ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಅನೇಕಸತಸೂಕರಸಮಾಕಿಣ್ಣಂ। ತೇ ಸೂಕರಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಮಂಸು। ಸೋಪಿ ತೇ ಆಹ – ‘‘ಅಹಂ ತುಮ್ಹೇವ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ವಿಚರಾಮಿ, ಅಪಿಚ ವೋ ಮಯಾ ದಿಟ್ಠಾ, ಇದಞ್ಚ ಠಾನಂ ರಮಣೀಯಂ, ಅಹಮ್ಪಿ ಇದಾನಿ ಇಧೇವ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಇದಂ ಠಾನಂ ರಮಣೀಯಂ, ಪರಿಸ್ಸಯೋ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ। ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ತುಮ್ಹೇ ದಿಸ್ವಾ ಏತಂ ಅಞ್ಞಾಸಿಂ, ಏವಂ ಗೋಚರಸಮ್ಪನ್ನೇ ಠಾನೇ ವಸನ್ತಾನಂ ವೋ ಸರೀರೇಸು ಮಂಸಲೋಹಿತಂ ನತ್ಥಿ, ಕಿಂ ಪನ ವೋ ಏತ್ಥ ಭಯ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಏಕೋ ಬ್ಯಗ್ಘೋ ಪಾತೋವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠಂಯೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಪನ ಸೋ ನಿಬದ್ಧಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಉದಾಹು ಅನ್ತರನ್ತರಾ’’ತಿ? ‘‘ನಿಬದ್ಧಂ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ। ‘‘ಕತಿ ಪನ ತೇ ಬ್ಯಗ್ಘಾ’’ತಿ? ‘‘ಏಕೋಯೇವಾ’’ತಿ। ‘‘ಏತ್ತಕಾ ತುಮ್ಹೇ ಏಕಸ್ಸ ಯುಜ್ಝಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ನ ಸಕ್ಕೋಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಅಹಂ ತಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕೇವಲಂ ತುಮ್ಹೇ ಮಮ ವಚನಂ ಕರೋಥ, ಸೋ ಬ್ಯಗ್ಘೋ ಕಹಂ ವಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ಏತಸ್ಮಿಂ ಪಬ್ಬತೇ’’ತಿ।

ಸೋ ರತ್ತಿಞ್ಞೇವ ಸೂಕರೇ ಚರಾಪೇತ್ವಾ ಯುದ್ಧಂ ವಿಚಾರೇನ್ತೋ ‘‘ಯುದ್ಧಂ ನಾಮ ಪದುಮಬ್ಯೂಹಚಕ್ಕಬ್ಯೂಹಸಕಟಬ್ಯೂಹವಸೇನ ತಿವಿಧಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪದುಮಬ್ಯೂಹವಸೇನ ವಿಚಾರೇಸಿ। ಸೋ ಹಿ ಭೂಮಿಸೀಸಂ ಜಾನಾತಿ। ತಸ್ಮಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಯುದ್ಧಂ ವಿಚಾರೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಸೂಕರಪಿಲ್ಲಕೇ ಮಾತರೋ ಚ ತೇಸಂ ಮಜ್ಝಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ। ಸೋ ತಾ ಆವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಸೂಕರಿಯೋ, ತಾ ಆವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪೋತಕಸೂಕರೇ, ತೇ ಆವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಜರಸೂಕರೇ, ತೇ ಆವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ದೀಘದಾಠಸೂಕರೇ, ತೇ ಆವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಯುದ್ಧಸಮತ್ಥೇ ಬಲವತರಸೂಕರೇ ದಸ ವೀಸ ತಿಂಸ ಜನೇ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಬಲಗುಮ್ಬಂ ಕತ್ವಾ ಠಪೇಸಿ। ಅತ್ತನೋ ಠಿತಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಪುರತೋ ಏಕಂ ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ಆವಾಟಂ ಖಣಾಪೇಸಿ, ಪಚ್ಛತೋ ಏಕಂ ಸುಪ್ಪಸಣ್ಠಾನಂ ಅನುಪುಬ್ಬನಿನ್ನಂ ಪಬ್ಭಾರಸದಿಸಂ। ತಸ್ಸ ಸಟ್ಠಿಸತ್ತತಿಮತ್ತೇ ಯೋಧಸೂಕರೇ ಆದಾಯ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಕಮ್ಮಂ ವಿಚಾರತೋ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಹಿ।

ಬ್ಯಗ್ಘೋ ಉಟ್ಠಾಯ ‘‘ಕಾಲೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇಸಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಠಿತೇ ಪಬ್ಬತತಲೇ ಠತ್ವಾ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ಸೂಕರೇ ಓಲೋಕೇಸಿ। ವಡ್ಢಕೀಸೂಕರೋ ‘‘ಪಟಿಓಲೋಕೇಥ ನ’’ನ್ತಿ ಸೂಕರಾನಂ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ, ತೇ ಪಟಿಓಲೋಕೇಸುಂ। ಬ್ಯಗ್ಘೋ ಮುಖಂ ಉಗ್ಘಾಟೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸೋಸಿ, ಸೂಕರಾಪಿ ತಥಾ ಕರಿಂಸು। ಬ್ಯಗ್ಘೋ ಮುತ್ತಂ ಛಡ್ಡೇಸಿ, ಸೂಕರಾಪಿ ಛಡ್ಡಯಿಂಸು। ಇತಿ ಯಂ ಯಂ ಸೋ ಕರೋತಿ, ತಂ ತಂ ತೇ ಪಟಿಕರಿಂಸು। ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಸೂಕರಾ ಮಯಾ ಓಲೋಕಿತಕಾಲೇ ಪಲಾಯನ್ತಾ ಪಲಾಯಿತುಮ್ಪಿ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಅಜ್ಜ ಅಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಮಮ ಪಟಿಸತ್ತು ಹುತ್ವಾ ಮಯಾ ಕತಮೇವ ಪಟಿಕರೋನ್ತಿ। ಏತಸ್ಮಿಂ ಭೂಮಿಸೀಸೇ ಠಿತೋ ಏಕೋ ತೇಸಂ ಸಂವಿಧಾಯಕೋಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಅಜ್ಜ ಮಯ್ಹಂ ಗತಸ್ಸ ಜಯೋ ನ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ। ಸೋ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ। ತೇನ ಪನ ಗಹಿತಮಂಸಖಾದಕೋ ಏಕೋ ಕೂಟಜಟಿಲೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ತಂ ತುಚ್ಛಹತ್ಥಮೇವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೭.

‘‘ವರಂ ವರಂ ತ್ವಂ ನಿಹನಂ ಪುರೇ ಚರಿ,

ಅಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಸೂಕರೇ।

ಸೋದಾನಿ ಏಕೋ ಬ್ಯಪಗಮ್ಮ ಝಾಯಸಿ,

ಬಲಂ ನು ತೇ ಬ್ಯಗ್ಘ ನ ಚಜ್ಜ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ವರಂ ವರಂ ತ್ವಂ ನಿಹನಂ ಪುರೇ ಚರಿ, ಅಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಸೂಕರೇತಿ ಅಮ್ಭೋ ಬ್ಯಗ್ಘ, ತ್ವಂ ಪುಬ್ಬೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಸಬ್ಬಸೂಕರೇ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಇಮೇಸು ಸೂಕರೇಸು ವರಂ ವರಂ ತ್ವಂ ಉತ್ತಮುತ್ತಮಂ ಸೂಕರಂ ನಿಹನನ್ತೋ ವಿಚರಿ। ಸೋದಾನಿ ಏಕೋ ಬ್ಯಪಗಮ್ಮ ಝಾಯಸೀತಿ ಸೋ ತ್ವಂ ಇದಾನಿ ಅಞ್ಞತರಂ ಸೂಕರಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಕೋವ ಅಪಗನ್ತ್ವಾ ಝಾಯಸಿ ಪಜ್ಝಾಯಸಿ। ಬಲಂ ನು ತೇ ಬ್ಯಗ್ಘ ನ ಚಜ್ಜ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಕಿಂ ನು ತೇ, ಅಮ್ಭೋ ಬ್ಯಗ್ಘ, ಅಜ್ಜ ಕಾಯಬಲಂ ನತ್ಥೀತಿ।

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬ್ಯಗ್ಘೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೮.

‘‘ಇಮೇ ಸುದಂ ಯನ್ತಿ ದಿಸೋದಿಸಂ ಪುರೇ, ಭಯಟ್ಟಿತಾ ಲೇಣಗವೇಸಿನೋ ಪುಥೂ।

ತೇ ದಾನಿ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ವಸನ್ತಿ ಏಕತೋ, ಯತ್ಥಟ್ಠಿತಾ ದುಪ್ಪಸಹಜ್ಜಮೇ ಮಯಾ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಸುದನ್ತಿ ನಿಪಾತೋ। ಅಯಂ ಪನ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಇಮೇ ಸೂಕರಾ ಪುಬ್ಬೇ ಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಯೇನ ಅಟ್ಟಿತಾ ಪೀಳಿತಾ ಅತ್ತನೋ ಲೇಣಗವೇಸಿನೋ ಪುಥೂ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಹುತ್ವಾ ದಿಸೋದಿಸಂ ಯನ್ತಿ, ತಂ ತಂ ದಿಸಂ ಅಭಿಮುಖಾ ಪಲಾಯನ್ತಿ, ತೇ ದಾನಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ ಏಕತೋ ವಸನ್ತಿ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ತಞ್ಚ ಭೂಮಿಸೀಸಂ ಉಪಗತಾ, ಯತ್ಥ ಠಿತಾ ದುಪ್ಪಸಹಾ ದುಮ್ಮದ್ದಯಾ ಅಜ್ಜ ಇಮೇ ಮಯಾತಿ।

ಅಥಸ್ಸ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಜನೇನ್ತೋ ಕೂಟಜಟಿಲೋ ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿ, ಗಚ್ಛ ತಯಿ ನದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಖನ್ದನ್ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಭೀತಾ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಲಾಯಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ। ಬ್ಯಗ್ಘೋ ತಸ್ಮಿಂ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಜನೇನ್ತೇ ಸೂರೋ ಹುತ್ವಾ ಪುನ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬತತಲೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ವಡ್ಢಕೀಸೂಕರೋ ದ್ವಿನ್ನಂ ಆವಾಟಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಸೂಕರಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ಮಹಾಚೋರೋ ಪುನಾಗತೋ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿತ್ಥ, ಇದಾನಿ ತಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಬ್ಯಗ್ಘೋ ನದಿತ್ವಾ ವಡ್ಢಕೀಸೂಕರಸ್ಸ ಉಪರಿ ಪತತಿ, ಸೂಕರೋ ತಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಉಪರಿ ಪತನಕಾಲೇ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ವೇಗೇನ ಉಜುಕಂ ಖತಆವಾಟೇ ಪತಿ। ಬ್ಯಗ್ಘೋ ವೇಗಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಉಪರಿಭಾಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಸುಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ತಿರಿಯಂ ಖತಆವಾಟಸ್ಸ ಅತಿಸಮ್ಬಾಧೇ ಮುಖಟ್ಠಾನೇ ಪತಿತ್ವಾ ಪುಞ್ಜಕತೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ। ಸೂಕರೋ ಆವಾಟಾ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ಅಸನಿವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಬ್ಯಗ್ಘಂ ಅನ್ತರಸತ್ಥಿಮ್ಹಿ ದಾಠಾಯ ಪಹರಿತ್ವಾ ಯಾವ ವಕ್ಕಪದೇಸಾ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಮಧುರಮಂಸಂ ದಾಠಾಯ ಪಲಿವೇಠೇತ್ವಾ ಬ್ಯಗ್ಘಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ಆವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ಗಣ್ಹಥ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಬಹಿಆವಾಟೇ ಛಡ್ಡೇಸಿ। ಪಠಮಂ ಆಗತಾ ಬ್ಯಗ್ಘಮಂಸಂ ಲಭಿಂಸು, ಪಚ್ಛಾ ಆಗತಾ ‘‘ಬ್ಯಗ್ಘಮಂಸಂ ಕೀದಿಸಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ತೇಸಂ ಮುಖಂ ಉಪಸಿಙ್ಘನ್ತಾ ವಿಚರಿಂಸು।

ಸೂಕರಾ ನ ತಾವ ತುಸ್ಸನ್ತಿ। ವಡ್ಢಕೀಸೂಕರೋ ತೇಸಂ ಇಙ್ಘಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ತುಮ್ಹೇ ನ ತುಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಸಾಮಿ, ಕಿಂ ಏತೇನ ಬ್ಯಗ್ಘೇನ ಘಾತಿತೇನ, ಅಞ್ಞೋ ಪನ ಬ್ಯಗ್ಘಆಣಾಪನಸಮತ್ಥೋ ಕೂಟಜಟಿಲೋ ಅತ್ಥಿಯೇವಾ’’ತಿ। ‘‘ಕೋ ನಾಮೇಸೋ’’ತಿ? ‘‘ಏಕೋ ದುಸ್ಸೀಲತಾಪಸೋ’’ತಿ। ‘‘ಬ್ಯಗ್ಘೋಪಿ ಮಯಾ ಘಾತಿತೋ, ಸೋ ಮೇ ಕಿಂ ಪಹೋತಿ, ಏಥ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮ ನ’’ನ್ತಿ ಸೂಕರಘಟಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಪಾಯಾಸಿ। ಕೂಟತಾಪಸೋಪಿ ಬ್ಯಗ್ಘೇ ಚಿರಾಯನ್ತೇ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಸೂಕರಾ ಬ್ಯಗ್ಘಂ ಗಣ್ಹಿಂಸೂ’’ತಿ ಪಟಿಪಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತೇ ಸೂಕರೇ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಆದಾಯ ಪಲಾಯನ್ತೋ ತೇಹಿ ಅನುಬನ್ಧಿತೋ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ವೇಗೇನ ಉದುಮ್ಬರರುಕ್ಖಂ ಅಭಿರುಹಿ। ಸೂಕರಾ ‘‘ಇದಾನಿಮ್ಹ, ಸಾಮಿ, ನಟ್ಠಾ, ತಾಪಸೋ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ರುಕ್ಖಂ ಅಭಿರುಹೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ‘‘ಕಿಂ ರುಕ್ಖಂ ನಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ಉದುಮ್ಬರರುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ। ಸೋ ‘‘ಸೂಕರಿಯೋ ಉದಕಂ ಆಹರನ್ತು, ಸೂಕರಪೋತಕಾ ಪಥವಿಂ ಖಣನ್ತು, ದೀಘದಾಠಾ ಸೂಕರಾ ಮೂಲಾನಿ ಛಿನ್ದನ್ತು, ಸೇಸಾ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಆರಕ್ಖನ್ತೂ’’ತಿ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ತೇಸು ತಥಾ ಕರೋನ್ತೇಸು ಸಯಂ ಉದುಮ್ಬರಸ್ಸ ಉಜುಕಂ ಥೂಲಮೂಲಂ ಫರಸುನಾ ಪಹರನ್ತೋ ವಿಯ ಏಕಪ್ಪಹಾರಮೇವ ಕತ್ವಾ ಉದುಮ್ಬರರುಕ್ಖಂ ಪಾತೇಸಿ। ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತಸೂಕರಾ ಕೂಟಜಟಿಲಂ ಭೂಮಿಯಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಯಾವ ಅಟ್ಠಿತೋ ಖಾದಿತ್ವಾ ವಡ್ಢಕೀಸೂಕರಂ ಉದುಮ್ಬರಖನ್ಧೇಯೇವ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಕೂಟಜಟಿಲಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗಸಙ್ಖೇನ ಉದಕಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಕರಿಂಸು, ಏಕಞ್ಚ ತರುಣಸೂಕರಿಂ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಂ ಅಕಂಸು। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕಿರ ಯಾವಜ್ಜತನಾ ರಾಜಾನೋ ಉದುಮ್ಬರಭದ್ದಪೀಠೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ತೀಹಿ ಸಙ್ಖೇಹಿ ಅಭಿಸಿಞ್ಚನ್ತಿ।

ತಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ತಂ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಿಟಪನ್ತರೇ ಸೂಕರಾನಂ ಅಭಿಮುಖಾ ಹುತ್ವಾ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೯೯.

‘‘ನಮತ್ಥು ಸಙ್ಘಾನ ಸಮಾಗತಾನಂ, ದಿಸ್ವಾ ಸಯಂ ಸಖ್ಯ ವದಾಮಿ ಅಬ್ಭುತಂ।

ಬ್ಯಗ್ಘಂ ಮಿಗಾ ಯತ್ಥ ಜಿನಿಂಸು ದಾಠಿನೋ, ಸಾಮಗ್ಗಿಯಾ ದಾಠಬಲೇಸು ಮುಚ್ಚರೇ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ನಮತ್ಥು ಸಙ್ಘಾನನ್ತಿ ಅಯಂ ಮಮ ನಮಕ್ಕಾರೋ ಸಮಾಗತಾನಂ ಸೂಕರಸಙ್ಘಾನಂ ಅತ್ಥು। ದಿಸ್ವಾ ಸಯಂ ಸಖ್ಯ ವದಾಮಿ ಅಬ್ಭುತನ್ತಿ ಇದಂ ಪುಬ್ಬೇ ಅಭೂತಪುಬ್ಬಂ ಅಬ್ಭುತಂ ಸಖ್ಯಂ ಮಿತ್ತಭಾವಂ ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾ ವದಾಮಿ। ಬ್ಯಗ್ಘಂ ಮಿಗಾ ಯತ್ಥ ಜಿನಿಂಸು ದಾಠಿನೋತಿ ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ದಾಠಿನೋ ಸೂಕರಮಿಗಾ ಬ್ಯಗ್ಘಂ ಜಿನಿಂಸು, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ। ಸಾಮಗ್ಗಿಯಾ ದಾಠಬಲೇಸು ಮುಚ್ಚರೇತಿ ಯಾ ಸಾ ದಾಠಬಲೇಸು ಸೂಕರೇಸು ಸಾಮಗ್ಗೀ ಏಕಜ್ಝಾಸಯತಾ, ತಾಯ ತೇಸು ಸಾಮಗ್ಗಿಯಾ ತೇ ದಾಠಬಲಾ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಜ್ಜ ಮರಣಭಯಾ ಮುತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಧನುಗ್ಗಹತಿಸ್ಸೋ ವಡ್ಢಕೀಸೂಕರೋ ಅಹೋಸಿ, ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ವಡ್ಢಕೀಸೂಕರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ।

[೨೮೪] ೪. ಸಿರಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯಂ ಉಸ್ಸುಕಾ ಸಙ್ಘರನ್ತೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಸಿರಿಚೋರಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಜಾತಕೇ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವತ್ಥು ಹೇಟ್ಠಾ ಖದಿರಙ್ಗಾರಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ೧.೧.೪೦) ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ। ಇಧಾಪಿ ಪನ ಸಾ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಘರೇ ಚತುತ್ಥೇ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ವಸನಕಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿದೇವತಾ ದಣ್ಡಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೀ ಚತುಪಞ್ಞಾಸಹಿರಞ್ಞಕೋಟಿಯೋ ಆಹರಿತ್ವಾ ಕೋಟ್ಠೇ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಹಾಯಿಕಾ ಅಹೋಸಿ। ಅಥ ನಂ ಸೋ ಆದಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ನೇಸಿ। ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ, ಸಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅಹೋಸಿ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಯಸೋ ಯಥಾಪೋರಾಣೋವ ಜಾತೋ। ಅಥೇಕೋ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸೀ ಸಿರಿಲಕ್ಖಣಞ್ಞೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ದುಗ್ಗತೋ ಹುತ್ವಾ ಪುನ ಇಸ್ಸರೋ ಜಾತೋ, ಯಂನೂನಾಹಂ ತಂ ದಟ್ಠುಕಾಮೋ ವಿಯ ಗತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಘರತೋ ಸಿರಿಂ ಥೇನೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ। ಸೋ ತಸ್ಸ ಘರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇನ ಕತಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನೋ ಸಾರಣೀಯಕಥಾಯ ವತ್ತಮಾನಾಯ ‘‘ಕಿಮತ್ಥಂ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕತ್ಥ ನು ಖೋ ಸಿರೀ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ ಓಲೋಕೇಸಿ। ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಚ ಸಬ್ಬಸೇತೋ ಧೋತಸಙ್ಖಪಟಿಭಾಗೋ ಕುಕ್ಕುಟೋ ಸುವಣ್ಣಪಞ್ಜರೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಪಿತೋ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಚೂಳಾಯ ಸಿರೀ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಓಲೋಕಯಮಾನೋ ಸಿರಿಯಾ ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಅಹಂ, ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ, ಪಞ್ಚಸತೇ ಮಾಣವೇ ಮನ್ತೇ ವಾಚೇಮಿ, ಅಕಾಲರವಿಂ ಏಕಂ ಕುಕ್ಕುಟಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತೇ ಚ ಮಯಞ್ಚ ಕಿಲಮಾಮ, ಅಯಞ್ಚ ಕಿರ ಕುಕ್ಕುಟೋ ಕಾಲರವೀ, ಇಮಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಆಗತೋಮ್ಹಿ, ದೇಹಿ ಮೇ ಏತಂ ಕುಕ್ಕುಟ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಗಣ್ಹ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ದೇಮಿ ತೇ ಕುಕ್ಕುಟ’’ನ್ತಿ। ‘‘ದೇಮೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಕ್ಖಣೇಯೇವ ಸಿರೀ ತಸ್ಸ ಚೂಳತೋ ಅಪಗನ್ತ್ವಾ ಉಸ್ಸೀಸಕೇ ಠಪಿತೇ ಮಣಿಕ್ಖನ್ಧೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ।

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಿರಿಯಾ ಮಣಿಮ್ಹಿ ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಮಣಿಮ್ಪಿ ಯಾಚಿ। ‘‘ಮಣಿಮ್ಪಿ ದೇಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತಕ್ಖಣೇಯೇವ ಸಿರೀ ಮಣಿತೋ ಅಪಗನ್ತ್ವಾ ಉಸ್ಸೀಸಕೇ ಠಪಿತಆರಕ್ಖಯಟ್ಠಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಿರಿಯಾ ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ತಮ್ಪಿ ಯಾಚಿ। ‘‘ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಕ್ಖಣೇಯೇವ ಸಿರೀ ಯಟ್ಠಿತೋ ಅಪಗನ್ತ್ವಾ ಪುಞ್ಞಲಕ್ಖಣದೇವಿಯಾ ನಾಮ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಸೀಸೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ। ಸಿರಿಚೋರಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜಿಯಭಣ್ಡಂ ಏತಂ, ಯಾಚಿತುಮ್ಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ, ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಗೇಹೇ ‘ಸಿರಿಂ ಥೇನೇತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಆಗಚ್ಛಿಂ, ಸಿರೀ ಪನ ತೇ ಕುಕ್ಕುಟಸ್ಸ ಚೂಳಾಯಂ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಮಮ ದಿನ್ನೇ ತತೋ ಅಪಗನ್ತ್ವಾ ಮಣಿಮ್ಹಿ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಮಣಿಮ್ಹಿ ದಿನ್ನೇ ಆರಕ್ಖಯಟ್ಠಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ಆರಕ್ಖಯಟ್ಠಿಯಾ ದಿನ್ನಾಯ ತತೋ ಅಪಗನ್ತ್ವಾ ಪುಞ್ಞಲಕ್ಖಣದೇವಿಯಾ ಸೀಸೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ, ‘ಇದಂ ಖೋ ಪನ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜಿಯಭಣ್ಡ’ನ್ತಿ ಇಮಮ್ಪಿ ಮೇ ನ ಗಹಿತಂ, ನ ಸಕ್ಕಾ ತವ ಸಿರಿಂ ಥೇನೇತುಂ, ತವ ಸನ್ತಕಂ ತವೇವ ಹೋತೂ’’ತಿ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ‘‘ಇಮಂ ಕಾರಣಂ ಸತ್ಥು ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪೂಜೇತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸಬ್ಬಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ। ಸತ್ಥಾ ತಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಇದಾನೇವ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸಿರೀ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅಪ್ಪಪುಞ್ಞೇಹಿ ಉಪ್ಪಾದಿತಸಿರೀ ಪನ ಪುಞ್ಞವನ್ತಾನಂಯೇವ ಪಾದಮೂಲಂ ಗತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸನ್ತೋ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಕಾಲಕಿರಿಯಾಯ ಸಂವಿಗ್ಗೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ದೀಘಸ್ಸ ಅದ್ಧುನೋ ಅಚ್ಚಯೇನ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಸೇವನತ್ಥಾಯ ಜನಪದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಉಯ್ಯಾನೇ ವಸಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಭಿಕ್ಖಂ ಚರಮಾನೋ ಹತ್ಥಾಚರಿಯಸ್ಸ ಘರದ್ವಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಸೋ ತಸ್ಸ ಆಚಾರವಿಹಾರೇ ಪಸನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖಂ ದತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ವಸಾಪೇತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಏಕೋ ಕಟ್ಠಹಾರಕೋ ಅರಞ್ಞತೋ ದಾರೂನಿ ಆಹರನ್ತೋ ವೇಲಾಯ ನಗರದ್ವಾರಂ ಪಾಪುಣಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ। ಸಾಯಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ದೇವಕುಲೇ ದಾರುಕಲಾಪಂ ಉಸ್ಸೀಸಕೇ ಕತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ, ದೇವಕುಲೇ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಾ ಬಹೂ ಕುಕ್ಕುಟಾ ತಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖೇ ಸಯಿಂಸು। ತೇಸು ಉಪರಿಸಯಿತಕುಕ್ಕುಟೋ ಪಚ್ಚೂಸಕಾಲೇ ವಚ್ಚಂ ಪಾತೇನ್ತೋ ಹೇಟ್ಠಾಸಯಿತಕುಕ್ಕುಟಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಪಾತೇಸಿ। ‘‘ಕೇನ ಮೇ ಸರೀರೇ ವಚ್ಚಂ ಪಾತಿತ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಯಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಕಿಂಕಾರಣಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅನುಪಧಾರೇತ್ವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನಪಿ ಪಾತೇಸಿ। ತತೋ ಉಭೋಪಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಕುದ್ಧಾ ‘‘ಕಿಂ ತೇ ಬಲಂ, ಕಿಂ ತೇ ಬಲ’’ನ್ತಿ ಕಲಹಂ ಕರಿಂಸು। ಅಥ ಹೇಟ್ಠಾಸಯಿತಕುಕ್ಕುಟೋ ಆಹ – ‘‘ಮಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ಅಙ್ಗಾರೇ ಪಕ್ಕಮಂಸಂ ಖಾದನ್ತೋ ಪಾತೋವ ಕಹಾಪಣಸಹಸ್ಸಂ ಲಭತೀ’’ತಿ। ಉಪರಿಸಯಿತಕುಕ್ಕುಟೋ ಆಹ – ‘‘ಅಮ್ಭೋ, ಮಾ ತ್ವಂ ಏತ್ತಕೇನ ಗಜ್ಜಿ, ಮಮ ಥೂಲಮಂಸಂ ಖಾದನ್ತೋ ರಾಜಾ ಹೋತಿ, ಬಹಿಮಂಸಂ ಖಾದನ್ತೋ ಪುರಿಸೋ ಚೇ, ಸೇನಾಪತಿಟ್ಠಾನಂ, ಇತ್ಥೀ ಚೇ, ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನಂ ಲಭತಿ। ಅಟ್ಠಿಮಂಸಂ ಪನ ಮೇ ಖಾದನ್ತೋ ಗಿಹೀ ಚೇ, ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಟ್ಠಾನಂ, ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಚೇ, ರಾಜಕುಲೂಪಕಭಾವಂ ಲಭತೀ’’ತಿ।

ಕಟ್ಠಹಾರಕೋ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ರಜ್ಜೇ ಪತ್ತೇ ಸಹಸ್ಸೇನ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಸಣಿಕಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಉಪರಿಸಯಿತಕುಕ್ಕುಟಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಾರೇತ್ವಾ ಉಚ್ಛಙ್ಗೇ ಕತ್ವಾ ‘‘ರಾಜಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿವಟದ್ವಾರೇನೇವ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುಟಂ ನಿತ್ತಚಂ ಕತ್ವಾ ಉದರಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಕುಕ್ಕುಟಮಂಸಂ ಸಾಧುಕಂ ಸಮ್ಪಾದೇಹೀ’’ತಿ ಪಜಾಪತಿಯಾ ಅದಾಸಿ। ಸಾ ಕುಕ್ಕುಟಮಂಸಞ್ಚ ಭತ್ತಞ್ಚ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಭುಞ್ಜ, ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಉಪನಾಮೇಸಿ। ‘‘ಭದ್ದೇ, ಏತಂ ಮಂಸಂ ಮಹಾನುಭಾವಂ, ಏತಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಅಹಂ ರಾಜಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ತ್ವಂ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ಭವಿಸ್ಸಸಿ, ತಂ ಭತ್ತಞ್ಚ ಮಂಸಞ್ಚ ಆದಾಯ ಗಙ್ಗಾತೀರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಭತ್ತಭಾಜನಂ ತೀರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ನ್ಹಾನತ್ಥಾಯ ಓತರಿಂಸು। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ವಾತೇನ ಖುಭಿತಂ ಉದಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಭತ್ತಭಾಜನಂ ಆದಾಯ ಅಗಮಾಸಿ। ತಂ ನದೀಸೋತೇನ ವುಯ್ಹಮಾನಂ ಹೇಟ್ಠಾನದಿಯಂ ಹತ್ಥಿಂ ನ್ಹಾಪೇನ್ತೋ ಏಕೋ ಹತ್ಥಾಚರಿಯೋ ಮಹಾಮತ್ತೋ ದಿಸ್ವಾ ಉಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ವಿವರಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಮೇತ್ಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಭತ್ತಞ್ಚೇವ ಕುಕ್ಕುಟಮಂಸಞ್ಚ ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ತಂ ಪಿದಹಾಪೇತ್ವಾ ಲಞ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಯಾವ ಮಯಂ ಆಗಚ್ಛಾಮ, ತಾವಿಮಂ ಭತ್ತಂ ಮಾ ವಿವರಾ’’ತಿ ಭರಿಯಾಯ ಪೇಸೇಸಿ। ಸೋಪಿ ಖೋ ಕಟ್ಠಹಾರಕೋ ಮುಖತೋ ಪವಿಟ್ಠೇನ ವಾಲುಕೋದಕೇನ ಉದ್ಧುಮಾತಉದರೋ ಪಲಾಯಿ।

ಅಥೇಕೋ ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಾಚರಿಯಸ್ಸ ಕುಲೂಪಕೋ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಕತಾಪಸೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಹತ್ಥಿಟ್ಠಾನಂ ನ ವಿಜಹತಿ, ಕದಾ ನು ಖೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ತಂ ಪುರಿಸಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಞತ್ವಾ ಪುರೇತರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಹತ್ಥಾಚರಿಯಸ್ಸ ನಿವೇಸನೇ ನಿಸೀದಿ। ಹತ್ಥಾಚರಿಯೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ತಂ ಭತ್ತಭಾಜನಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ತಾಪಸಂ ಮಂಸೋದನೇನ ಪರಿವಿಸಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ತಾಪಸೋ ಭತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಂಸೇ ದೀಯಮಾನೇ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಮಂಸಂ ಅಹಂ ವಿಚಾರೇಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ವಿಚಾರೇಥ , ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಥೂಲಮಂಸಾದೀನಿ ಏಕೇಕಂ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಥೂಲಮಂಸಂ ಹತ್ಥಾಚರಿಯಸ್ಸ ದಾಪೇಸಿ, ಬಹಿಮಂಸಂ ತಸ್ಸ ಭರಿಯಾಯ, ಅಟ್ಠಿಮಂಸಂ ಅತ್ತನಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿ। ಸೋ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾವಸಾನೇ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ತ್ವಂ ಇತೋ ತತಿಯದಿವಸೇ ರಾಜಾ ಭವಿಸ್ಸಸಿ, ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಹೋಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ತತಿಯದಿವಸೇ ಏಕೋ ಸಾಮನ್ತರಾಜಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪರಿವಾರೇಸಿ। ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಹತ್ಥಾಚರಿಯಂ ರಾಜವೇಸಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಹತ್ಥಿಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಯುಜ್ಝಾ’’ತಿ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಅಞ್ಞಾತಕವೇಸೇನ ಸೇನಾಯ ವಿಚಾರೇನ್ತೋ ಏಕೇನ ಮಹಾವೇಗೇನ ಸರೇನ ವಿದ್ಧೋ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಮರಿ। ತಸ್ಸ ಮತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಹತ್ಥಾಚರಿಯೋ ಬಹೂ ಕಹಾಪಣೇ ನೀಹರಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಧನತ್ಥಿಕಾ ಪುರತೋ ಹುತ್ವಾ ಯುಜ್ಝನ್ತೂ’’ತಿ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸಿ। ಬಲಕಾಯೋ ಮುಹುತ್ತೇನೇವ ಸಾಮನ್ತರಾಜಾನಂ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇಸಿ। ಅಮಚ್ಚಾ ರಞ್ಞೋ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಕಂ ರಾಜಾನಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ಮನ್ತಯಮಾನಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಾಜಾ ಜೀವಮಾನೋ ಅತ್ತನೋ ವೇಸಂ ಹತ್ಥಾಚರಿಯಸ್ಸ ಅದಾಸಿ, ಅಯಮೇವ ಯುದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹಿ, ಏತಸ್ಸೇವ ರಜ್ಜಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತಂ ರಜ್ಜೇನ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿಂಸು, ಭರಿಯಮ್ಪಿಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಂ ಅಕಂಸು। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ರಾಜಕುಲೂಪಕೋ ಅಹೋಸಿ।

ಸತ್ಥಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಇಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೧೦೦.

‘‘ಯಂ ಉಸ್ಸುಕಾ ಸಙ್ಘರನ್ತಿ, ಅಲಕ್ಖಿಕಾ ಬಹುಂ ಧನಂ।

ಸಿಪ್ಪವನ್ತೋ ಅಸಿಪ್ಪಾ ಚ, ಲಕ್ಖಿವಾ ತಾನಿ ಭುಞ್ಜತಿ॥

೧೦೧.

‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥ ಕತಪುಞ್ಞಸ್ಸ, ಅತಿಚ್ಚಞ್ಞೇವ ಪಾಣಿನೋ।

ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಬಹೂ ಭೋಗಾ, ಅಪ್ಪನಾಯತನೇಸುಪೀ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಯಂ ಉಸ್ಸುಕಾತಿ ಯಂ ಧನಸಙ್ಘರಣೇ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಮಾಪನ್ನಾ ಛನ್ದಜಾತಾ ಕಿಚ್ಛೇನ ಬಹುಂ ಧನಂ ಸಙ್ಘರನ್ತಿ।‘‘ಯೇ ಉಸ್ಸುಕಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಯೇ ಪುರಿಸಾ ಧನಸಂಹರಣೇ ಉಸ್ಸುಕಾ ಹತ್ಥಿಸಿಪ್ಪಾದಿವಸೇನ ಸಿಪ್ಪವನ್ತೋ ಅಸಿಪ್ಪಾ ಚ ಅನ್ತಮಸೋ ವೇತನೇನ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಬಹುಂ ಧನಂ ಸಙ್ಘರನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಲಕ್ಖಿವಾ ತಾನಿ ಭುಞ್ಜತೀತಿ ತಾನಿ ‘‘ಬಹುಂ ಧನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾನಿ ಧನಾನಿ ಪುಞ್ಞವಾ ಪುರಿಸೋ ಅತ್ತನೋ ಪುಞ್ಞಫಲಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಮ್ಮಂ ಅಕತ್ವಾಪಿ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ।

ಅತಿಚ್ಚಞ್ಞೇವ ಪಾಣಿನೋತಿ ಅತಿಚ್ಚ ಅಞ್ಞೇ ಏವ ಪಾಣಿನೋ। ಏವ-ಕಾರೋ ಪುರಿಮಪದೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ, ಸಬ್ಬತ್ಥೇವ ಕತಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇ ಅಕತಪುಞ್ಞೇ ಸತ್ತೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಪ್ಪನಾಯತನೇಸುಪೀತಿ ಅಪಿ ಅನಾಯತನೇಸುಪಿ ಅರತನಾಕರೇಸು ರತನಾನಿ ಅಸುವಣ್ಣಾಯತನಾದೀಸು ಸುವಣ್ಣಾದೀನಿ ಅಹತ್ಥಾಯತನಾದೀಸು ಹತ್ಥಿಆದಯೋತಿ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಅವಿಞ್ಞಾಣಕಾ ಬಹೂ ಭೋಗಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ । ತತ್ಥ ಮುತ್ತಾಮಣಿಆದೀನಂ ಅನಾಕರೇ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ದುಟ್ಠಗಾಮಣಿಅಭಯಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ವತ್ಥು ಕಥೇತಬ್ಬಂ।

ಸತ್ಥಾ ಪನ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ವತ್ವಾ ‘‘ಗಹಪತಿ, ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಪುಞ್ಞಸದಿಸಂ ಅಞ್ಞಂ ಆಯತನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಪುಞ್ಞವನ್ತಾನಞ್ಹಿ ಅನಾಕರೇಸು ರತನಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ –

‘‘ಏಸ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ, ಸಬ್ಬಕಾಮದದೋ ನಿಧಿ।

ಯಂ ಯದೇವಾಭಿಪತ್ಥೇನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಮೇತೇನ ಲಬ್ಭತಿ॥

‘‘ಸುವಣ್ಣತಾ ಸುಸರತಾ, ಸುಸಣ್ಠಾನಾ ಸುರೂಪತಾ।

ಆಧಿಪಚ್ಚಪರಿವಾರೋ, ಸಬ್ಬಮೇತೇನ ಲಬ್ಭತಿ॥

‘‘ಪದೇಸರಜ್ಜಂ ಇಸ್ಸರಿಯಂ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸುಖಂ ಪಿಯಂ।

ದೇವರಜ್ಜಮ್ಪಿ ದಿಬ್ಬೇಸು, ಸಬ್ಬಮೇತೇನ ಲಬ್ಭತಿ॥

‘‘ಮಾನುಸ್ಸಿಕಾ ಚ ಸಮ್ಪತ್ತಿ, ದೇವಲೋಕೇ ಚ ಯಾ ರತಿ।

ಯಾ ಚ ನಿಬ್ಬಾನಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಸಬ್ಬಮೇತೇನ ಲಬ್ಭತಿ॥

‘‘ಮಿತ್ತಸಮ್ಪದಮಾಗಮ್ಮ, ಯೋನಿಸೋವ ಪಯುಞ್ಜತೋ।

ವಿಜ್ಜಾವಿಮುತ್ತಿವಸೀಭಾವೋ, ಸಬ್ಬಮೇತೇನ ಲಬ್ಭತಿ॥

‘‘ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ವಿಮೋಕ್ಖಾ ಚ, ಯಾ ಚ ಸಾವಕಪಾರಮೀ।

ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿ ಬುದ್ಧಭೂಮಿ, ಸಬ್ಬಮೇತೇನ ಲಬ್ಭತಿ॥

‘‘ಏವಂ ಮಹತ್ಥಿಕಾ ಏಸಾ, ಯದಿದಂ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಪದಾ।

ತಸ್ಮಾ ಧೀರಾ ಪಸಂಸನ್ತಿ, ಪಣ್ಡಿತಾ ಕತಪುಞ್ಞತ’’ನ್ತಿ॥ (ಖು॰ ಪಾ॰ ೮.೧೦-೧೬)।

ಇದಾನಿ ಯೇಸು ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಸಿರೀ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ, ತಾನಿ ರತನಾನಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕುಕ್ಕುಟೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ।

೧೦೨.

‘‘ಕುಕ್ಕುಟೋ ಮಣಯೋ ದಣ್ಡೋ, ಥಿಯೋ ಚ ಪುಞ್ಞಲಕ್ಖಣಾ।

ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಅಪಾಪಸ್ಸ, ಕತಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಜನ್ತುನೋ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ದಣ್ಡೋತಿ ಆರಕ್ಖಯಟ್ಠಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಥಿಯೋತಿ ಸೇಟ್ಠಿಭರಿಯಂ ಪುಞ್ಞಲಕ್ಖಣದೇವಿಂ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ। ಗಾಥಂ ವತ್ವಾ ಚ ಪನ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಕುಲೂಪಕತಾಪಸೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಸಿರಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ।

[೨೮೫] ೫. ಮಣಿಸೂಕರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ದರಿಯಾ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸುನ್ದರೀಮಾರಣಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಗವಾ ಸಕ್ಕತೋ ಹೋತಿ ಗರುಕತೋತಿ ವತ್ಥು ಉದಾನೇ (ಉದಾ॰ ೩೮) ಆಗತಮೇವ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ – ಭಗವತೋ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಮಹಾನದೀನಂ ಮಹೋಘಸದಿಸೇ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಹತಲಾಭಸಕ್ಕಾರಾ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ಸೂರಿಯುಗ್ಗಮನಕಾಲೇ ಖಜ್ಜೋಪನಕಾ ವಿಯ ನಿಪ್ಪಭಾ ಹುತ್ವಾ ಏಕತೋ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಮನ್ತಯಿಂಸು – ‘‘ಮಯಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹತಲಾಭಸಕ್ಕಾರಾ, ನ ಕೋಚಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅತ್ಥಿಭಾವಮ್ಪಿ ಜಾನಾತಿ, ಕೇನ ನು ಖೋ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಅವಣ್ಣಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಮಸ್ಸ ಅನ್ತರಧಾಪೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ। ಅಥ ನೇಸಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಸುನ್ದರಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಸಕ್ಕುಣಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ।

ತೇ ಏಕದಿವಸಂ ಸುನ್ದರಿಂ ತಿತ್ಥಿಯಾರಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಠಿತಂ ನಾಲಪಿಂಸು। ಸಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೀಪಿ ಪಟಿವಚನಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಅಪಿ ನು, ಅಯ್ಯಾ, ತುಮ್ಹೇ ಕೇನಚಿ ವಿಹೇಠಿತಾತ್ಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಕಿಂ, ಭಗಿನಿ, ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಅಮ್ಹೇ ವಿಹೇಠೇತ್ವಾ ಹತಲಾಭಸಕ್ಕಾರೇ ಕತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತಂ ನ ಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ। ಸಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಮಯಾ ಏತ್ಥ ಕಿಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ? ತ್ವಂ ಖೋಸಿ, ಭಗಿನಿ, ಅಭಿರೂಪಾ ಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಾ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಅಯಸಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಜನಂ ತವ ಕಥಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಹತಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ? ಸಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕನ್ತಾ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಕಪ್ಪೂರಕಟುಕಫಲಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಾಯಂ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ನಗರಂ ಪವಿಸನಕಾಲೇ ಜೇತವನಾಭಿಮುಖೀ ಗಚ್ಛತಿ। ‘‘ಕಹಂ ಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ಚ ಪುಟ್ಠಾ ‘‘ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ, ಅಹಞ್ಹಿ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ವಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ತಿತ್ಥಿಯಾರಾಮೇ ವಸಿತ್ವಾ ಪಾತೋವ ಜೇತವನಮಗ್ಗಂ ಓತರಿತ್ವಾ ನಗರಾಭಿಮುಖೀ ಗಚ್ಛತಿ। ‘‘ಕಿಂ, ಸುನ್ದರಿ, ಕಹಂ ಗತಾಸೀ’’ತಿ ಚ ಪುಟ್ಠಾ ‘‘ಸಮಣೇನ ಗೋತಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ವಸಿತ್ವಾ ತಂ ಕಿಲೇಸರತಿಯಾ ರಮಾಪೇತ್ವಾ ಆಗತಾಮ್ಹೀ’’ತಿ ವದತಿ।

ಅಥ ನಂ ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ ಧುತ್ತಾನಂ ಕಹಾಪಣೇ ದತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛಥ ಸುನ್ದರಿಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಾ ಸಮೀಪೇ ಮಾಲಾಕಚವರನ್ತರೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಏಥಾ’’ತಿ ವದಿಂಸು, ತೇ ತಥಾ ಅಕಂಸು। ತತೋ ತಿತ್ಥಿಯಾ ‘‘ಸುನ್ದರಿಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಕೋಲಾಹಲಂ ಕತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಕಹಂ ವೋ ಆಸಙ್ಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ‘‘ಇಮೇಸು ದಿವಸೇಸು ಜೇತವನೇ ವಸತಿ, ತತ್ರಸ್ಸಾ ಪವತ್ತಿಂ ನ ಜಾನಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಗಚ್ಛಥ, ನಂ ವಿಚಿನಥಾ’’ತಿ ರಞ್ಞಾ ಅನುಞ್ಞಾತಾ ಅತ್ತನೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಚಿನನ್ತಾ ಮಾಲಾಕಚವರನ್ತರೇ ದಿಸ್ವಾ ಮಞ್ಚಕಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ನಗರಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ‘‘ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾವಕಾ ‘ಸತ್ಥಾರಾ ಕತಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಸುನ್ದರಿಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ಮಾಲಾಕಚವರನ್ತರೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿಂಸೂ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ, ರಾಜಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಗಚ್ಛಥ, ನಗರಂ ಆಹಿಣ್ಡಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ತೇ ನಗರವೀಥೀಸು ‘‘ಪಸ್ಸಥ ಸಮಣಾನಂ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯಾನಂ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ವಿರವಿತ್ವಾ ಪುನ ರಞ್ಞೋ ನಿವೇಸನದ್ವಾರಂ ಅಗಮಂಸು।

ರಾಜಾ ಸುನ್ದರಿಯಾ ಸರೀರಂ ಆಮಕಸುಸಾನೇ ಅಟ್ಟಕಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ರಕ್ಖಾಪೇಸಿ। ಸಾವತ್ಥಿವಾಸಿನೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೇ ಸೇಸಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ‘‘ಪಸ್ಸಥ ಸಮಣಾನಂ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯಾನಂ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಅನ್ತೋನಗರೇ ಚ ಬಹಿನಗರೇ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಾ ಪರಿಭಾಸನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತಿ। ಭಿಕ್ಖೂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ ತುಮ್ಹೇಪಿ ತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಏವಂ ಪಟಿಚೋದೇಥಾ’’ತಿ –

‘‘ಅಭೂತವಾದೀ ನಿರಯಂ ಉಪೇತಿ, ಯೋ ವಾಪಿ ಕತ್ವಾ ನ ಕರೋಮಿ ಚಾಹ।

ಉಭೋಪಿ ತೇ ಪೇಚ್ಚ ಸಮಾ ಭವನ್ತಿ, ನಿಹೀನಕಮ್ಮಾ ಮನುಜಾ ಪರತ್ಥಾ’’ತಿ॥ (ಉದಾ॰ ೩೮) –

ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ।

ರಾಜಾ ‘‘ಸುನ್ದರಿಯಾ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಮಾರಿತಭಾವಂ ಜಾನಾಥಾ’’ತಿ ಪುರಿಸೇ ಪೇಸೇಸಿ। ತೇಪಿ ಖೋ ಧುತ್ತಾ ತೇಹಿ ಕಹಾಪಣೇಹಿ ಸುರಂ ಪಿವನ್ತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಿ। ತತ್ಥೇಕೋ ಏವಮಾಹ – ‘‘ತ್ವಂ ಸುನ್ದರಿಂ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಮಾರೇತ್ವಾ ಮಾಲಾಕಚವರನ್ತರೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತತೋ ಲದ್ಧಕಹಾಪಣೇಹಿ ಸುರಂ ಪಿವಸಿ, ಹೋತು ಹೋತೂ’’ತಿ। ರಾಜಪುರಿಸಾ ತೇ ಧುತ್ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಸುಂ। ಅಥ ತೇ ರಾಜಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಮಾರಿತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಆಮ, ದೇವಾ’’ತಿ। ‘‘ಕೇಹಿ ಮಾರಾಪಿತಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯೇಹಿ, ದೇವಾ’’ತಿ। ರಾಜಾ ತಿತ್ಥಿಯೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಸುನ್ದರಿಂ ಉಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛಥ ತುಮ್ಹೇ, ಏವಂ ವದನ್ತಾ ನಗರಂ ಆಹಿಣ್ಡಥ ‘ಅಯಂ ಸುನ್ದರೀ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಅವಣ್ಣಂ ಆರೋಪೇತುಕಾಮೇಹಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಮಾರಾಪಿತಾ, ನೇವ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ, ನ ಗೋತಮಸಾವಕಾನಂ ದೋಸೋ ಅತ್ಥಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂಯೇವ ದೋಸೋ’’’ತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ। ತೇ ತಥಾ ಅಕಂಸು। ಬಾಲಮಹಾಜನೋ ತದಾ ಸದ್ದಹಿ, ತಿತ್ಥಿಯಾಪಿ ಪುರಿಸವಧದಣ್ಡೇನ ಪಲಿಬುದ್ಧಾ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬುದ್ಧಾನಂ ಮಹನ್ತತರೋ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಅಹೋಸಿ।

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ತಿತ್ಥಿಯಾ ‘ಬುದ್ಧಾನಂ ಕಾಳಕಭಾವಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಸಯಂ ಕಾಳಕಾ ಜಾತಾ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಪನ ಮಹನ್ತತರೋ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಉದಪಾದೀ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಕ್ಕಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಭಾವಕರಣಂ ನಾಮ ಜಾತಿಮಣಿನೋ ಕಿಲಿಟ್ಠಭಾವಕರಣಸದಿಸಂ, ಪುಬ್ಬೇ ಜಾತಿಮಣಿಂ ‘ಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ವಾಯಮನ್ತಾಪಿ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು ಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಕಾಮೇಸು ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ತಿಸ್ಸೋ ಪಬ್ಬತರಾಜಿಯೋ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಾಪಸೋ ಹುತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯಂ ವಸಿ। ತಸ್ಸಾ ಅವಿದೂರೇ ಮಣಿಗುಹಾ ಅಹೋಸಿ, ತತ್ಥ ತಿಂಸಮತ್ತಾ ಸೂಕರಾ ವಸನ್ತಿ, ಗುಹಾಯ ಅವಿದೂರೇ ಏಕೋ ಸೀಹೋ ಚರತಿ, ತಸ್ಸ ಮಣಿಮ್ಹಿ ಛಾಯಾ ಪಞ್ಞಾಯತಿ। ಸೂಕರಾ ಸೀಹಚ್ಛಾಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಭೀತಾ ಉತ್ರಸ್ತಾ ಅಪ್ಪಮಂಸಲೋಹಿತಾ ಅಹೇಸುಂ। ತೇ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಮಣಿನೋ ವಿಪ್ಪಸನ್ನತ್ತಾ ಅಯಂ ಛಾಯಾ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಇಮಂ ಮಣಿಂ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಂ ವಿವಣ್ಣಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅವಿದೂರೇ ಏಕಂ ಸರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಲಲೇ ಪವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಮಣಿಂ ಘಂಸನ್ತಿ। ಸೋ ಸೂಕರಲೋಮೇಹಿ ಘಂಸಿಯಮಾನೋ ವಿಪ್ಪಸನ್ನತರೋ ಅಹೋಸಿ। ಸೂಕರಾ ಉಪಾಯಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಮಣಿನೋ ವಿವಣ್ಣಕರಣೂಪಾಯಂ ತಾಪಸಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಾ ಪುರಿಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಉದಾಹರಿಂಸು –

೧೦೩.

‘‘ದರಿಯಾ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ, ತಿಂಸಮತ್ತಾ ವಸಾಮಸೇ।

ಹಞ್ಞಾಮ ಮಣಿನೋ ಆಭಂ, ಇತಿ ನೋ ಮನ್ತರಂ ಅಹು॥

೧೦೪.

‘‘ಯಾವತಾ ಮಣಿಂ ಘಂಸಾಮ, ಭಿಯ್ಯೋ ವೋದಾಯತೇ ಮಣಿ।

ಇದಞ್ಚದಾನಿ ಪುಚ್ಛಾಮ, ಕಿಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಇಧ ಮಞ್ಞಸೀ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ದರಿಯಾತಿ ಮಣಿಗುಹಾಯಂ। ವಸಾಮಸೇತಿ ವಸಾಮ। ಹಞ್ಞಾಮಾತಿ ಹನಿಸ್ಸಾಮ, ಮಯಮ್ಪಿ ವಿವಣ್ಣಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ। ಇದಞ್ಚದಾನಿ ಪುಚ್ಛಾಮಾತಿ ಇದಾನಿ ಮಯಂ ‘‘ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಯಂ ಮಣಿ ಕಿಲಿಸ್ಸಮಾನೋ ವೋದಾಯತೇ’’ತಿ ಇದಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ। ‘‘ಕಿಂ ಕಿಚ್ಚಂ ‘ಇಧ ಮಞ್ಞಸೀ’ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ತ್ವಂ ಇಮಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಕಿನ್ತಿ ಮಞ್ಞಸೀ’’ತಿ।

ಅಥ ನೇಸಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೦೫.

‘‘ಅಯಂ ಮಣಿ ವೇಳುರಿಯೋ, ಅಕಾಚೋ ವಿಮಲೋ ಸುಭೋ।

ನಾಸ್ಸ ಸಕ್ಕಾ ಸಿರಿಂ ಹನ್ತುಂ, ಅಪಕ್ಕಮಥ ಸೂಕರಾ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಅಕಾಚೋತಿ ಅಕಕ್ಕಸೋ। ಸುಭೋತಿ ಸೋಭನೋ। ಸಿರಿನ್ತಿ ಪಭಂ। ಅಪಕ್ಕಮಥಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಮಣಿಸ್ಸ ಪಭಾ ನಾಸೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತುಮ್ಹೇ ಪನ ಇಮಂ ಮಣಿಗುಹಂ ಪಹಾಯ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛಥಾತಿ।

ತೇ ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ತಥಾ ಅಕಂಸು। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಝಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ತಾಪಸೋ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಮಣಿಸೂಕರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ।

[೨೮೬] ೬. ಸಾಲೂಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಮಾ ಸಾಲೂಕಸ್ಸ ಪಿಹಯೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಥುಲ್ಲಕುಮಾರಿಕಾಪಲೋಭನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ತಂ ಚೂಳನಾರದಕಸ್ಸಪಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ೧.೧೩.೪೦ ಆದಯೋ) ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ। ತಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸತ್ಥಾ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಕೋ ತಂ ಉಕ್ಕಣ್ಠಾಪೇತೀ’’ತಿ? ‘‘ಥುಲ್ಲಕುಮಾರಿಕಾ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏಸಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖು ಅನತ್ಥಕಾರಿಕಾ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತ್ವಂ ಏತಿಸ್ಸಾ ವಿವಾಹತ್ಥಾಯ ಆಗತಪರಿಸಾಯ ಉತ್ತರಿಭಙ್ಗೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಹಾಲೋಹಿತಗೋಣೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ, ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ ಪನಸ್ಸ ಚೂಳಲೋಹಿತೋ ನಾಮ। ಉಭೋಪಿ ಗೋಣಾ ಗಾಮಕೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ। ತಸ್ಸ ಕುಲಸ್ಸ ಏಕಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ಕುಮಾರಿಕಾ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಅಞ್ಞಕುಲಂ ವಾರೇಸಿ। ಅಥ ನಂ ಕುಲಂ ‘‘ವಿವಾಹಕಾಲೇ ಉತ್ತರಿಭಙ್ಗೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಾಲೂಕಂ ನಾಮ ಸೂಕರಂ ಯಾಗುಭತ್ತೇನ ಪಟಿಜಗ್ಗಿ, ಸೋ ಹೇಟ್ಠಾಮಞ್ಚೇ ಸಯತಿ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಚೂಳಲೋಹಿತೋ ಭಾತರಂ ಆಹ – ‘‘ಭಾತಿಕ, ಮಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋಮ, ಅಮ್ಹೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಇಮಂ ಕುಲಂ ಜೀವತಿ, ಅಥ ಚ ಪನಿಮೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ತಿಣಪಲಾಲಮತ್ತಂ ದೇನ್ತಿ, ಇಮಂ ಸೂಕರಂ ಯಾಗುಭತ್ತೇನ ಪೋಸೇನ್ತಿ, ಹೇಟ್ಠಾಮಞ್ಚೇ ಸಯಾಪೇನ್ತಿ, ಕಿಂ ನಾಮೇಸ ಏತೇಸಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಮಹಾಲೋಹಿತೋ ‘‘ತಾತ, ಮಾ ತ್ವಂ ಏತಸ್ಸ ಯಾಗುಭತ್ತಂ ಪತ್ಥಯ, ಏತಿಸ್ಸಾ ಕುಮಾರಿಕಾಯ ವಿವಾಹದಿವಸೇ ಏತಂ ಉತ್ತರಿಭಙ್ಗಂ ಕಾತುಕಾಮಾ ಏತೇ ಮಂಸಸ್ಸ ಥೂಲಭಾವಕರಣತ್ಥಂ ಪೋಸೇನ್ತಿ, ಕತಿಪಾಹಚ್ಚಯೇನ ತಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಸಿ ಹೇಟ್ಠಾಮಞ್ಚತೋ ನಿಕ್ಖಾಮೇತ್ವಾ ವಧಿತ್ವಾ ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಿಕಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಆಗನ್ತುಕಭತ್ತಂ ಕರಿಯಮಾನ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಪುರಿಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ –

೧೦೬.

‘‘ಮಾ ಸಾಲೂಕಸ್ಸ ಪಿಹಯಿ, ಆತುರನ್ನಾನಿ ಭುಞ್ಜತಿ।

ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋ ಭುಸಂ ಖಾದ, ಏತಂ ದೀಘಾಯುಲಕ್ಖಣಂ॥

೧೦೭.

‘‘ಇದಾನಿ ಸೋ ಇಧಾಗನ್ತ್ವಾ, ಅತಿಥೀ ಯುತ್ತಸೇವಕೋ।

ಅಥ ದಕ್ಖಸಿ ಸಾಲೂಕಂ, ಸಯನ್ತಂ ಮುಸಲುತ್ತರ’’ನ್ತಿ॥

ತತ್ಥಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ತಾತ, ತ್ವಂ ಮಾ ಸಾಲೂಕಸೂಕರಭಾವಂ ಪತ್ಥಯಿ, ಅಯಞ್ಹಿ ಆತುರನ್ನಾನಿ ಮರಣಭೋಜನಾನಿ ಭುಞ್ಜತಿ, ಯಾನಿ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಮರಣಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತಿ, ತ್ವಂ ಪನ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋ ನಿರಾಲಯೋ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಲದ್ಧಂ ಇಮಂ ಪಲಾಲಮಿಸ್ಸಕಂ ಭುಸಂ ಖಾದ, ಏತಂ ದೀಘಾಯುಭಾವಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಂ ಸಞ್ಜಾನನನಿಮಿತ್ತಂ। ಇದಾನಿ ಕತಿಪಾಹಸ್ಸೇವ ಸೋ ವೇವಾಹಿಕಪುರಿಸೋ ಮಹತಿಯಾ ಪರಿಸಾಯ ಯುತ್ತೋ ಯುತ್ತಸೇವಕೋ ಇಧ ಅತಿಥಿ ಹುತ್ವಾ ಆಗತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಥೇತಂ ಸಾಲೂಕಂ ಮುಸಲಸದಿಸೇನ ಉತ್ತರೋಟ್ಠೇನ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಮುಸಲುತ್ತರಂ ಮಾರಿತಂ ಸಯನ್ತಂ ದಕ್ಖಸೀತಿ।

ತತೋ ಕತಿಪಾಹಸ್ಸೇವ ವೇವಾಹಿಕೇಸು ಆಗತೇಸು ಸಾಲೂಕಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ಉತ್ತರಿಭಙ್ಗಮಕಂಸು। ಉಭೋ ಗೋಣಾ ತಂ ತಸ್ಸ ವಿಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭುಸಮೇವ ವರ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು। ಸತ್ಥಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ತದತ್ಥಜೋತಿಕಂ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೦೮.

‘‘ವಿಕನ್ತಂ ಸೂಕರಂ ದಿಸ್ವಾ, ಸಯನ್ತಂ ಮುಸಲುತ್ತರಂ।

ಜರಗ್ಗವಾ ವಿಚಿನ್ತೇಸುಂ, ವರಮ್ಹಾಕಂ ಭುಸಾಮಿವಾ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಭುಸಾಮಿವಾತಿ ಭುಸಮೇವ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವರಂ ಉತ್ತಮನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ। ‘‘ತದಾ ಕುಮಾರಿಕಾ ಏತರಹಿ ಥುಲ್ಲಕುಮಾರಿಕಾ ಅಹೋಸಿ, ಸಾಲೂಕೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು, ಚೂಳಲೋಹಿತೋ ಆನನ್ದೋ, ಮಹಾಲೋಹಿತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಸಾಲೂಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ।

[೨೮೭] ೭. ಲಾಭಗರಹಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನಾನುಮ್ಮತ್ತೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಥೇರಸ್ಸ ಕಿರ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ಲಾಭುಪ್ಪತ್ತಿಪಟಿಪದಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಕಥೇಥ, ಕಿಂ ಕರೋನ್ತೋ ಚೀವರಾದೀನಂ ಲಾಭೀ ಹೋತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಅಥಸ್ಸ ಥೇರೋ ‘‘ಆವುಸೋ, ಚತೂಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅತ್ತನೋ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಾಮಞ್ಞಂ ಪಹಾಯ ಅನುಮ್ಮತ್ತೇನೇವ ಉಮ್ಮತ್ತೇನ ವಿಯ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಪಿಸುಣವಾಚಾ ವತ್ತಬ್ಬಾ, ನಟಸದಿಸೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ವಿಕಿಣ್ಣವಾಚೇನ ಕುತೂಹಲೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಂ ಲಾಭುಪ್ಪತ್ತಿಪಟಿಪದಂ ಕಥೇಸಿ। ಸೋ ತಂ ಪಟಿಪದಂ ಗರಹಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಪಕ್ಕನ್ತೋ। ಥೇರೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ನೇಸೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಭಿಕ್ಖು ಇದಾನೇವ ಲಾಭಂ ಗರಹತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ಗರಹಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಥೇರೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಸೋಳಸವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇಯೇವ ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನಂ ಅಟ್ಠಾರಸನ್ನಞ್ಚ ಸಿಪ್ಪಾನಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಪತ್ವಾ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಆಚರಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಮಾಣವಕಸತಾನಿ ಸಿಪ್ಪಂ ವಾಚೇಸಿ। ತತ್ರೇಕೋ ಮಾಣವೋ ಸೀಲಾಚಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಏಕದಿವಸಂ ಆಚರಿಯಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಕಥಂ ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಲಾಭೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಲಾಭುಪ್ಪತ್ತಿಪಟಿಪದಂ ಪುಚ್ಛಿ। ಆಚರಿಯೋ ‘‘ತಾತ, ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಲಾಭೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೦೯.

‘‘ನಾನುಮ್ಮತ್ತೋ ನಾಪಿಸುಣೋ, ನಾನಟೋ ನಾಕುತೂಹಲೋ।

ಮೂಳ್ಹೇಸು ಲಭತೇ ಲಾಭಂ, ಏಸಾ ತೇ ಅನುಸಾಸನೀ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ನಾನುಮ್ಮತ್ತೋತಿ ನ ಅನುಮ್ಮತ್ತೋ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ಉಮ್ಮತ್ತಕೋ ನಾಮ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸದಾರಿಕದಾರಕೇ ದಿಸ್ವಾ ತೇಸಂ ವತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಾದೀನಿ ವಿಲುಮ್ಪತಿ, ತತೋ ತತೋ ಮಚ್ಛಮಂಸಪೂವಾದೀನಿ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಾದತಿ, ಏವಮೇವ ಯೋ ಗಿಹಿಭೂತೋ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಪಹಾಯ ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ಅಗಣೇತ್ವಾ ನಿರಯಭಯಂ ಅಭಾಯನ್ತೋ ಲೋಭಾಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿಣ್ಣಚಿತ್ತೋ ಕಾಮೇಸು ಪಮತ್ತೋ ಸನ್ಧಿಚ್ಛೇದಾದೀನಿ ಸಾಹಸಿಕಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋತಿ, ಪಬ್ಬಜಿತೋಪಿ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಪಹಾಯ ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ಅಗಣೇತ್ವಾ ನಿರಯಭಯಂ ಅಭಾಯನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಾ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಮದ್ದನ್ತೋ ಲೋಭೇನ ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿಣ್ಣಚಿತ್ತೋ ಚೀವರಾದಿಮತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮಞ್ಞಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಪಮತ್ತೋ ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮದೂತಕಮ್ಮಾದೀನಿ ಕರೋತಿ, ವೇಳುದಾನಾದೀನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತಿ, ಅಯಂ ಅನುಮ್ಮತ್ತೋಪಿ ಉಮ್ಮತ್ತಸದಿಸತ್ತಾ ಉಮ್ಮತ್ತೋ ನಾಮ , ಏವರೂಪಸ್ಸ ಖಿಪ್ಪಂ ಲಾಭೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಯೋ ಪನ ಏವಂ ಅನುಮ್ಮತ್ತೋ ಲಜ್ಜೀ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಕೋ, ಏಸ ಮೂಳ್ಹೇಸು ಅಪಣ್ಡಿತೇಸು ಪುರಿಸೇಸು ಲಾಭಂ ನ ಲಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ಲಾಭತ್ಥಿಕೇನ ಉಮ್ಮತ್ತಕೇನ ವಿಯ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ।

ನಾಪಿಸುಣೋತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಯೋ ಪಿಸುಣೋ ಹೋತಿ, ‘‘ಅಸುಕೇನ ಇದಂ ನಾಮ ಕತ’’ನ್ತಿ ರಾಜಕುಲೇ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರತಿ, ಸೋ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಯಸಂ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಗಣ್ಹಾತಿ। ರಾಜಾನೋಪಿ ನಂ ‘‘ಅಯಂ ಅಮ್ಹೇಸು ಸಸಸ್ನೇಹೋ’’ತಿ ಉಚ್ಚೇ ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಿ, ಅಮಚ್ಚಾದಯೋಪಿಸ್ಸ ‘‘ಅಯಂ ನೋ ರಾಜಕುಲೇ ಪರಿಭಿನ್ದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಭಯೇನ ದಾತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ಏವಂ ಏತರಹಿ ಪಿಸುಣಸ್ಸ ಲಾಭೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಯೋ ಪನ ಅಪಿಸುಣೋ, ಸೋ ಮೂಳ್ಹೇಸು ಲಾಭಂ ನ ಲಭತೀತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।

ನಾನಟೋತಿ ಲಾಭಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತೇನ ನಟೇನ ವಿಯ ಭವಿತಬ್ಬಂ। ಯಥಾ ನಟೋ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಪಹಾಯ ನಚ್ಚಗೀತವಾದಿತೇಹಿ ಕೀಳಂ ಕತ್ವಾ ಧನಂ ಸಂಹರತಿ, ಏವಮೇವ ಲಾಭತ್ಥಿಕೇನ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸದಾರಿಕದಾರಕಾನಂ ಸೋಣ್ಡಸಹಾಯೇನ ವಿಯ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಕೇಳಿಂ ಕರೋನ್ತೇನ ವಿಚರಿತಬ್ಬಂ। ಯೋ ಏವಂ ಅನಟೋ, ಸೋ ಮೂಳ್ಹೇಸು ಲಾಭಂ ನ ಲಭತಿ।

ನಾಕುತೂಹಲೋತಿ ಕುತೂಹಲೋ ನಾಮ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣವಾಚೋ। ರಾಜಾನೋ ಹಿ ಅಮಚ್ಚೇ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ – ‘‘ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಕಿರ ‘ಮನುಸ್ಸೋ ಮಾರಿತೋ, ಘರಂ ವಿಲುತ್ತಂ, ಪರೇಸಂ ದಾರಾ ಪಧಂಸಿತಾ’ತಿ ಸುಯ್ಯತಿ, ಕೇಸಂ ನು ಖೋ ಇದಂ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಸೇಸೇಸು ಅಕಥೇನ್ತೇಸುಯೇವ ಯೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ‘‘ಅಸುಕೋ ಚ ಅಸುಕೋ ಚ ನಾಮಾ’’ತಿ ವದತಿ, ಅಯಂ ಕುತೂಹಲೋ ನಾಮ। ರಾಜಾನೋ ತಸ್ಸ ವಚನೇನ ತೇ ಪುರಿಸೇ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ನಿಸೇಧೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನೋ ನಗರಂ ನಿಚ್ಚೋರಂ ಜಾತ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಮಹನ್ತಂ ಯಸಂ ದೇನ್ತಿ, ಸೇಸಾಪಿ ಜನಾ ‘‘ಅಯಂ ನೋ ರಾಜಪುರಿಸೇಹಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸುಯುತ್ತದುಯುತ್ತಂ ಕಥೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಭಯೇನ ತಸ್ಸೇವ ಧನಂ ದೇನ್ತಿ, ಏವಂ ಕುತೂಹಲಸ್ಸ ಲಾಭೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಯೋ ಪನ ಅಕುತೂಹಲೋ, ಏಸ ನ ಮೂಳ್ಹೇಸು ಲಭತಿ ಲಾಭಂ। ಏಸಾ ತೇ ಅನುಸಾಸನೀತಿ ಏಸಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕಾ ತುಯ್ಹಂ ಲಾಭಾನುಸಿಟ್ಠೀತಿ।

ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಲಾಭಂ ಗರಹನ್ತೋ –

೧೧೦.

‘‘ಧಿರತ್ಥು ತಂ ಯಸಲಾಭಂ, ಧನಲಾಭಞ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ।

ಯಾ ವುತ್ತಿ ವಿನಿಪಾತೇನ, ಅಧಮ್ಮಚರಣೇನ ವಾ॥

೧೧೧.

‘‘ಅಪಿ ಚೇ ಪತ್ತಮಾದಾಯ, ಅನಗಾರೋ ಪರಿಬ್ಬಜೇ।

ಏಸಾವ ಜೀವಿಕಾ ಸೇಯ್ಯೋ, ಯಾ ಚಾಧಮ್ಮೇನ ಏಸನಾ’’ತಿ॥ – ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ।

ತತ್ಥ ಯಾ ವುತ್ತೀತಿ ಯಾ ಜೀವಿತವುತ್ತಿ। ವಿನಿಪಾತೇನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ವಿನಿಪಾತೇನ। ಅಧಮ್ಮಚರಣೇನಾತಿ ಅಧಮ್ಮಕಿರಿಯಾಯ ವಿಸಮಕಿರಿಯಾಯ ವಧಬನ್ಧನಗರಹಾದೀಹಿ ಅತ್ತಾನಂ ವಿನಿಪಾತೇತ್ವಾ ಅಧಮ್ಮಂ ಚರಿತ್ವಾ ಯಾ ವುತ್ತಿ, ತಞ್ಚ ಯಸಧನಲಾಭಞ್ಚ ಸಬ್ಬಂ ಧಿರತ್ಥು ನಿನ್ದಾಮಿ ಗರಹಾಮಿ, ನ ಮೇ ಏತೇನತ್ಥೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಪತ್ತಮಾದಾಯಾತಿ ಭಿಕ್ಖಾಭಾಜನಂ ಗಹೇತ್ವಾ। ಅನಗಾರೋ ಪರಿಬ್ಬಜೇತಿ ಅಗೇಹೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಚರೇಯ್ಯ, ನ ಚ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಿವಸೇನ ಅಧಮ್ಮಚರಿಯಂ ಚರೇಯ್ಯ। ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಏಸಾವ ಜೀವಿಕಾ ಸೇಯ್ಯೋ। ಯಾ ಚಾಧಮ್ಮೇನ ಏಸನಾತಿ, ಯಾ ಏಸಾ ಅಧಮ್ಮೇನ ಜೀವಿಕಪರಿಯೇಸನಾ, ತತೋ ಏಸಾ ಪತ್ತಹತ್ಥಸ್ಸ ಪರಕುಲೇಸು ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಾವ ಸೇಯ್ಯೋ, ಸತಗುಣೇನ ಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ಸುನ್ದರತರೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।

ಏವಂ ಮಾಣವೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಗುಣಂ ವಣ್ಣೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ಭಿಕ್ಖಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮಾಣವೋ ಲಾಭಗರಹೀ ಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಆಚರಿಯೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಲಾಭಗರಹಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸತ್ತಮಾ।

[೨೮೮] ೮. ಮಚ್ಛುದ್ದಾನಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಅಗ್ಘನ್ತಿ ಮಚ್ಛಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಕೂಟವಾಣಿಜಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ವತ್ಥು ಹೇಟ್ಠಾ ಕಥಿತಮೇವ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಸಣ್ಠಪೇಸಿ। ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾಪಿಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ತೇಸಂ ಅಪರಭಾಗೇ ಪಿತಾ ಕಾಲಕತೋ। ತೇ ಏಕದಿವಸಂ ‘‘ಪಿತು ಸನ್ತಕಂ ವೋಹಾರಂ ಸಾಧೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಏಕಂ ಗಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಹಾಪಣಸಹಸ್ಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾ ನದೀತಿತ್ಥೇ ನಾವಂ ಪಟಿಮಾನೇನ್ತಾ ಪುಟಭತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿಂಸು। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅತಿರೇಕಭತ್ತಂ ಗಙ್ಗಾಯ ಮಚ್ಛಾನಂ ದತ್ವಾ ನದೀದೇವತಾಯ ಪತ್ತಿಂ ಅದಾಸಿ। ದೇವತಾ ಪತ್ತಿಂ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾಯೇವ ದಿಬ್ಬೇನ ಯಸೇನ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಯಸವುಡ್ಢಿಂ ಆವಜ್ಜಮಾನಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಅಞ್ಞಾಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ವಾಲಿಕಾಯಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ನಿಪನ್ನೋ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮಿ, ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ ಪನಸ್ಸ ಥೋಕಂ ಚೋರಪಕತಿಕೋ। ಸೋ ತೇ ಕಹಾಪಣೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಅದತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಗಣ್ಹಿತುಕಾಮತಾಯ ಕಹಾಪಣಭಣ್ಡಿಕಸದಿಸಂ ಏಕಂ ಸಕ್ಖರಭಣ್ಡಿಕಂ ಕತ್ವಾ ದ್ವೇಪಿ ಭಣ್ಡಿಕಾ ಏಕತೋವ ಠಪೇಸಿ। ತೇಸಂ ನಾವಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಗಙ್ಗಾಮಜ್ಝಗತಾನಂ ಕನಿಟ್ಠೋ ನಾವಂ ಖೋಭೇತ್ವಾ ‘‘ಸಕ್ಖರಭಣ್ಡಿಕಂ ಉದಕೇ ಖಿಪಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಹಸ್ಸಭಣ್ಡಿಕಂ ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಭಾತಿಕ, ಸಹಸ್ಸಭಣ್ಡಿಕಾ ಉದಕೇ ಪತಿತಾ, ಕಿನ್ತಿ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಉದಕೇ ಪತಿತಾಯ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ಮಾ ಚಿನ್ತಯೀ’’ತಿ। ನದೀದೇವತಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ ಇಮಿನಾ ದಿನ್ನಪತ್ತಿಂ ಅನುಮೋದಿತ್ವಾ ದಿಬ್ಬಯಸೇನ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಏತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ರಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ತಂ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಏಕಂ ಮಹಾಮಚ್ಛಂ ಗಿಲಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಆರಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಿ। ಸೋಪಿ ಚೋರೋ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಭಾತಾ ಮೇ ವಞ್ಚಿತೋ’’ತಿ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಮೋಚೇನ್ತೋ ಸಕ್ಖರಾ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಹದಯೇನ ಸುಸ್ಸನ್ತೇನ ಮಞ್ಚಸ್ಸ ಅಟನಿಂ ಉಪಗೂಹಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ।

ತದಾ ಕೇವಟ್ಟಾ ಮಚ್ಛಗಹಣತ್ಥಾಯ ಜಾಲಂ ಖಿಪಿಂಸು। ಸೋ ಮಚ್ಛೋ ದೇವತಾನುಭಾವೇನ ಜಾಲಂ ಪಾವಿಸಿ। ಕೇವಟ್ಟಾ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಕ್ಕಿಣಿತುಂ ನಗರಂ ಪವಿಟ್ಠಾ। ಮನುಸ್ಸಾ ಮಹಾಮಚ್ಛಂ ದಿಸ್ವಾ ಮೂಲಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ। ಕೇವಟ್ಟಾ ‘‘ಕಹಾಪಣಸಹಸ್ಸಞ್ಚ ಸತ್ತ ಚ ಮಾಸಕೇ ದತ್ವಾ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಮಚ್ಛೋಪಿ ನೋ ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ ಪರಿಹಾಸಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಕೇವಟ್ಟಾ ಮಚ್ಛಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಘರದ್ವಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಮಚ್ಛಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ‘‘ಕಿಮಸ್ಸ ಮೂಲ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸತ್ತ ಮಾಸಕೇ ದತ್ವಾ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ। ‘‘ಅಞ್ಞೇಸಂ ದದಮಾನಾ ಕಥಂ ದೇಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸಹಸ್ಸೇನ ಚ ಸತ್ತಹಿ ಚ ಮಾಸಕೇಹಿ ದೇಮ, ತುಮ್ಹೇ ಪನ ಸತ್ತ ಮಾಸಕೇ ದತ್ವಾ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ। ಸೋ ತೇಸಂ ಸತ್ತ ಮಾಸಕೇ ದತ್ವಾ ಮಚ್ಛಂ ಭರಿಯಾಯ ಪೇಸೇಸಿ। ಸಾ ಮಚ್ಛಸ್ಸ ಕುಚ್ಛಿಂ ಫಾಲಯಮಾನಾ ಸಹಸ್ಸಭಣ್ಡಿಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಲಞ್ಛಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಕಸನ್ತಕಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಇಮೇ ಕೇವಟ್ಟಾ ಇಮಂ ಮಚ್ಛಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ದದಮಾನಾ ಸಹಸ್ಸೇನ ಚೇವ ಸತ್ತಹಿ ಚ ಮಾಸಕೇಹಿ ದೇನ್ತಿ, ಅಮ್ಹೇ ಪನ ಪತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಕತ್ತಾ ಸತ್ತೇವ ಮಾಸಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಅದಂಸು, ಇದಂ ಅನ್ತರಂ ಅಜಾನನ್ತಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕಞ್ಚಿ ಸದ್ದಹಾಪೇತು’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೧೨.

‘‘ಅಗ್ಘನ್ತಿ ಮಚ್ಛಾ ಅಧಿಕಂ ಸಹಸ್ಸಂ, ನ ಸೋ ಅತ್ಥಿ ಯೋ ಇಮಂ ಸದ್ದಹೇಯ್ಯ।

ಮಯ್ಹಞ್ಚ ಅಸ್ಸು ಇಧ ಸತ್ತ ಮಾಸಾ, ಅಹಮ್ಪಿ ತಂ ಮಚ್ಛುದ್ದಾನಂ ಕಿಣೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ॥

ತತ್ಥ ಅಧಿಕನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪುಚ್ಛಿತಾ ಕೇವಟ್ಟಾ ‘‘ಸತ್ತಮಾಸಾಧಿಕಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಅಗ್ಘನ್ತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ನ ಸೋ ಅತ್ಥಿ ಯೋ ಇಮಂ ಸದ್ದಹೇಯ್ಯಾತಿ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ನ ಅತ್ಥಿ, ಯೋ ಇಮಂ ಕಾರಣಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಅಜಾನನ್ತೋ ಮಮ ವಚನೇನ ಸದ್ದಹೇಯ್ಯ, ಏತ್ತಕಂ ವಾ ಮಚ್ಛಾ ಅಗ್ಘನ್ತೀತಿ ಯೋ ಇಮಂ ಸದ್ದಹೇಯ್ಯ, ಸೋ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾಯೇವ ತೇ ಅಞ್ಞೇಹಿ ನ ಗಹಿತಾತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ। ಮಯ್ಹಞ್ಚ ಅಸ್ಸೂತಿ ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಸತ್ತ ಮಾಸಕಾ ಅಹೇಸುಂ। ಮಚ್ಛುದ್ದಾನನ್ತಿ ಮಚ್ಛವಗ್ಗಂ। ತೇನ ಹಿ ಮಚ್ಛೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಮಚ್ಛಾ ಏಕತೋ ಬದ್ಧಾ ತಂ ಸಕಲಮ್ಪಿ ಮಚ್ಛುದ್ದಾನಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ। ಕಿಣೇಯ್ಯನ್ತಿ ಕಿಣಿಂ, ಸತ್ತೇವ ಮಾಸಕೇ ದತ್ವಾ ಏತ್ತಕಂ ಮಚ್ಛವಗ್ಗಂ ಗಣ್ಹಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಇದಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಯಾ ಏತೇ ಕಹಾಪಣಾ ಲದ್ಧಾ’’ತಿ? ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ನದೀದೇವತಾ ಆಕಾಸೇ ದಿಸ್ಸಮಾನರೂಪೇನ ಠತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ, ಗಙ್ಗಾದೇವತಾ, ತಯಾ ಮಚ್ಛಾನಂ ಅತಿರೇಕಭತ್ತಂ ದತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಪತ್ತಿ ದಿನ್ನಾ, ತೇನಾಹಂ ತವ ಸನ್ತಕಂ ರಕ್ಖನ್ತೀ ಆಗತಾ’’ತಿ ದೀಪಯಮಾನಾ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೧೩.

‘‘ಮಚ್ಛಾನಂ ಭೋಜನಂ ದತ್ವಾ, ಮಮ ದಕ್ಖಿಣಮಾದಿಸಿ।

ತಂ ದಕ್ಖಿಣಂ ಸರನ್ತಿಯಾ, ಕತಂ ಅಪಚಿತಿಂ ತಯಾ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ದಕ್ಖಿಣನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪತ್ತಿದಾನಂ ದಕ್ಖಿಣಾ ನಾಮ। ಸರನ್ತಿಯಾ ಕತಂ ಅಪಚಿತಿಂ ತಯಾತಿ ತಂ ತಯಾ ಮಯ್ಹಂ ಕತಂ ಅಪಚಿತಿಂ ಸರನ್ತಿಯಾ ಮಯಾ ಇದಂ ತವ ಧನಂ ರಕ್ಖಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಇದಂ ವತ್ವಾ ಚ ಪನ ಸಾ ದೇವತಾ ತಸ್ಸ ಕನಿಟ್ಠೇನ ಕತಕೂಟಕಮ್ಮಂ ಸಬ್ಬಂ ಕಥೇತ್ವಾ ‘‘ಏಸೋ ಇದಾನಿ ಹದಯೇನ ಸುಸ್ಸನ್ತೇನ ನಿಪನ್ನೋ, ದುಟ್ಠಚಿತ್ತಸ್ಸ ವುಡ್ಢಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಹಂ ಪನ ‘ತವ ಸನ್ತಕಂ ಮಾ ನಸ್ಸೀ’ತಿ ಧನಂ ತೇ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿಂ, ಇದಂ ಕನಿಟ್ಠಚೋರಸ್ಸ ಅದತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ತ್ವಞ್ಞೇವ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೧೪.

‘‘ಪದುಟ್ಠಚಿತ್ತಸ್ಸ ನ ಫಾತಿ ಹೋತಿ, ನ ಚಾಪಿ ತಂ ದೇವತಾ ಪೂಜಯನ್ತಿ।

ಯೋ ಭಾತರಂ ಪೇತ್ತಿಕಂ ಸಾಪತೇಯ್ಯಂ, ಅವಞ್ಚಯೀ ದುಕ್ಕಟಕಮ್ಮಕಾರೀ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ನ ಫಾತಿ ಹೋತೀತಿ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಇಧಲೋಕೇ ವಾ ಪರಲೋಕೇ ವಾ ವುಡ್ಢಿ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ। ನ ಚಾಪಿ ತನ್ತಿ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ರಕ್ಖಮಾನಾ ದೇವತಾ ನ ಪೂಜಯನ್ತಿ।

ಇತಿ ದೇವತಾ ಮಿತ್ತದುಬ್ಭಿಚೋರಸ್ಸ ಕಹಾಪಣೇ ಅದಾತುಕಾಮಾ ಏವಮಾಹ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪನ ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಏವಂ ಕಾತು’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸಪಿ ಪಞ್ಚ ಕಹಾಪಣಸತಾನಿ ಪೇಸೇಸಿಯೇವ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ವಾಣಿಜೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ। ‘‘ತದಾ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ ಇದಾನಿ ಕೂಟವಾಣಿಜೋ, ಜೇಟ್ಠಭಾತಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಮಚ್ಛುದ್ದಾನಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಅಟ್ಠಮಾ।

[೨೮೯] ೯. ನಾನಾಛನ್ದಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ನಾನಾಛನ್ದಾ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಅಟ್ಠವರಲಾಭಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ವತ್ಥು ಏಕಾದಸಕನಿಪಾತೇ ಜುಣ್ಹಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ೧.೧೧.೧೩ ಆದಯೋ) ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ।

ಅತೀತೇ ಪನ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜಂ ಪಾಪುಣಿ। ತಸ್ಸ ಠಾನತೋ ಅಪನೀತೋ ಪಿತು ಪುರೋಹಿತೋ ಅತ್ಥಿ। ಸೋ ದುಗ್ಗತೋ ಹುತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಜರಗೇಹೇ ವಸತಿ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಞ್ಞಾತಕವೇಸೇನ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ನಗರಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ವಿಚರತಿ। ತಮೇನಂ ಕತಕಮ್ಮಚೋರಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸುರಾಪಾನೇ ಸುರಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಅಪರಮ್ಪಿ ಘಟೇನಾದಾಯ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅರೇ ಕೋಸಿ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಪಹರಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಿಸಾಟಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಘಟಂ ಉಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ತಾಸೇನ್ತಾ ಗಚ್ಛಿಂಸು। ಸೋಪಿ ಖೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ಠಿತೋ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ರಞ್ಞೋ ಅಮಿತ್ತಾನಂ ಹತ್ಥಗತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ। ಸಾ ‘‘ಕಿಂ, ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ವೇಗೇನ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತಾ। ಅಥ ನಂ ಸೋ ಆಹ – ‘‘ಭೋತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಾಜಾ ಅಮಿತ್ತಾನಂ ವಸಂ ಗತೋ’’ತಿ। ‘‘ಅಯ್ಯ, ಕಿಂ ತೇ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಪವತ್ತಿಯಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ।

ರಾಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಥೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧುತ್ತೇ ಆಹ – ‘‘ದುಗ್ಗತೋಮ್ಹಿ, ಸಾಮಿ, ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಥ ಮ’’ನ್ತಿ। ತೇ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕಥೇನ್ತಂ ಕಾರುಞ್ಞೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸುಂ। ಸೋ ತೇಸಂ ವಸನಗೇಹಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿ। ಅಥ ಪೋರಾಣಕಪುರೋಹಿತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಪಿ ‘‘ಭೋತಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಾಜಾ ಅಮಿತ್ತಹತ್ಥತೋ ಮುತ್ತೋ’’ತಿ ಆಹ। ರಾಜಾ ತಮ್ಪಿ ಸುತ್ವಾ ತಮ್ಪಿ ಗೇಹಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಹಿ। ಸೋ ವಿಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಆಚರಿಯಾ ರತ್ತಿಂ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಓಲೋಕಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಆಮ, ದೇವಾ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಸೋಭನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸೋಭನಂ, ದೇವಾ’’ತಿ। ‘‘ಕೋಚಿ ಗಾಹೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ। ‘‘ನತ್ಥಿ, ದೇವಾ’’ತಿ। ರಾಜಾ ‘‘ಅಸುಕಗೇಹತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಪಕ್ಕೋಸಥಾ’’ತಿ ಪೋರಾಣಕಪುರೋಹಿತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಆಚರಿಯ, ರತ್ತಿಂ ತೇ ನಕ್ಖತ್ತಂ ದಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಆಮ, ದೇವಾ’’ತಿ। ‘‘ಅತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ಗಾಹೋ’’ತಿ। ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಜ್ಜ ರತ್ತಿಂ ತುಮ್ಹೇ ಅಮಿತ್ತವಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮುಹುತ್ತೇನೇವ ಮುತ್ತಾ’’ತಿ। ರಾಜಾ ‘‘ನಕ್ಖತ್ತಜಾನನಕೇನ ನಾಮ ಏವರೂಪೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಸೇಸಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪಸನ್ನೋಸ್ಮಿ ತೇ, ವರಂ ತ್ವಂ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಪುತ್ತದಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಗಚ್ಛ ಮನ್ತೇತ್ವಾ ಏಹೀ’’ತಿ।

ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಞ್ಚ ಪುತ್ತಞ್ಚ ಸುಣಿಸಞ್ಚ ದಾಸಿಞ್ಚ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ‘‘ರಾಜಾ ಮೇ ವರಂ ದದಾತಿ, ಕಿಂ ಗಣ್ಹಾಮಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಧೇನುಸತಂ ಆನೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ, ಪುತ್ತೋ ಛತ್ತಮಾಣವೋ ನಾಮ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಕುಮುದವಣ್ಣೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಸಿನ್ಧವೇಹಿ ಯುತ್ತಂ ಆಜಞ್ಞರಥ’’ನ್ತಿ, ಸುಣಿಸಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಮಣಿಕುಣ್ಡಲಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರ’’ನ್ತಿ, ಪುಣ್ಣಾ ನಾಮ ದಾಸೀ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಉದುಕ್ಖಲಮುಸಲಞ್ಚೇವ ಸುಪ್ಪಞ್ಚಾ’’ತಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪನ ಗಾಮವರಂ ಗಹೇತುಕಾಮೋ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ , ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪುಚ್ಛಿತೋ ತೇ ಪುತ್ತದಾರೋ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ಆಮ, ದೇವ, ಪುಚ್ಛಿತೋ, ಅನೇಕಚ್ಛನ್ದೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ –

೧೧೫.

‘‘ನಾನಾಛನ್ದಾ ಮಹಾರಾಜ, ಏಕಾಗಾರೇ ವಸಾಮಸೇ।

ಅಹಂ ಗಾಮವರಂ ಇಚ್ಛೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಚ ಗವಂ ಸತಂ॥

೧೧೬.

‘‘ಪುತ್ತೋ ಚ ಆಜಞ್ಞರಥಂ, ಕಞ್ಞಾ ಚ ಮಣಿಕುಣ್ಡಲಂ।

ಯಾ ಚೇಸಾ ಪುಣ್ಣಿಕಾ ಜಮ್ಮೀ, ಉದುಕ್ಖಲಂಭಿಕಙ್ಖತೀ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಇಚ್ಛೇತಿ ಇಚ್ಛಾಮಿ। ಗವಂ ಸತನ್ತಿ ಧೇನೂನಂ ಗುನ್ನಂ ಸತಂ। ಕಞ್ಞಾತಿ ಸುಣಿಸಾ। ಯಾ ಚೇಸಾತಿ ಯಾ ಏಸಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಘರೇ ಪುಣ್ಣಿಕಾ ನಾಮ ದಾಸೀ, ಸಾ ಜಮ್ಮೀ ಲಾಮಿಕಾ ಸುಪ್ಪಮುಸಲೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಉದುಕ್ಖಲಂ ಅಭಿಕಙ್ಖತಿ ಇಚ್ಛತೀತಿ।

ರಾಜಾ ‘‘ಸಬ್ಬೇಸಂ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಣಾಪೇನ್ತೋ –

೧೧೭.

‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಗಾಮವರಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಗವಂ ಸತಂ।

ಪುತ್ತಸ್ಸ ಆಜಞ್ಞರಥಂ, ಕಞ್ಞಾಯ ಮಣಿಕುಣ್ಡಲಂ।

ಯಞ್ಚೇತಂ ಪುಣ್ಣಿಕಂ ಜಮ್ಮಿಂ, ಪಟಿಪಾದೇಥುದುಕ್ಖಲ’’ನ್ತಿ॥ – ಗಾಥಮಾಹ।

ತತ್ಥ ಯಞ್ಚೇತನ್ತಿ ಯಞ್ಚ ಏತಂ ಪುಣ್ಣಿಕನ್ತಿ ವದತಿ, ತಂ ಜಮ್ಮಿಂ ಉದುಕ್ಖಲಂ ಪಟಿಪಾದೇಥ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇಥಾತಿ।

ಇತಿ ರಾಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಪತ್ಥಿತಞ್ಚ ಅಞ್ಞಞ್ಚ ಮಹನ್ತಂ ಯಸಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇಸು ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ಆಪಜ್ಜಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಕಾಸಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ನಾನಾಛನ್ದಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ನವಮಾ।

[೨೯೦] ೧೦. ಸೀಲವೀಮಂಸಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸೀಲಂ ಕಿರೇವ ಕಲ್ಯಾಣನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಸೀಲವೀಮಂಸಕಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ವತ್ಥು ಪನ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಮ್ಪಿ ಅತೀತಮ್ಪಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಏಕಕನಿಪಾತೇ ಸೀಲವೀಮಂಸಕಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ೧.೧.೮೬) ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ। ಇಧ ಪನ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ತಸ್ಸ ಪುರೋಹಿತೋ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಂ ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಹೇರಞ್ಞಿಕಫಲಕತೋ ದ್ವೇ ದಿವಸೇ ಏಕೇಕಂ ಕಹಾಪಣಂ ಗಣ್ಹಿ। ಅಥ ನಂ ತತಿಯದಿವಸೇ ‘‘ಚೋರೋ’’ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ನಯಿಂಸು। ಸೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕೇ ಸಪ್ಪಂ ಕೀಳಾಪೇನ್ತೇ ಅದ್ದಸ। ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಏವರೂಪಂ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ । ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಂ ವೀಮಂಸಿತುಕಾಮತಾಯಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅವೋಚ –

೧೧೮.

‘‘ಸೀಲಂ ಕಿರೇವ ಕಲ್ಯಾಣಂ, ಸೀಲಂ ಲೋಕೇ ಅನುತ್ತರಂ।

ಪಸ್ಸ ಘೋರವಿಸೋ ನಾಗೋ, ಸೀಲವಾತಿ ನ ಹಞ್ಞತಿ॥

೧೧೯.

‘‘ಸೋಹಂ ಸೀಲಂ ಸಮಾದಿಸ್ಸಂ, ಲೋಕೇ ಅನುಮತಂ ಸಿವಂ।

ಅರಿಯವುತ್ತಿಸಮಾಚಾರೋ, ಯೇನ ವುಚ್ಚತಿ ಸೀಲವಾ॥

೧೨೦.

‘‘ಞಾತೀನಞ್ಚ ಪಿಯೋ ಹೋತಿ, ಮಿತ್ತೇಸು ಚ ವಿರೋಚತಿ।

ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಸುಗತಿಂ, ಉಪಪಜ್ಜತಿ ಸೀಲವಾ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಸೀಲನ್ತಿ ಆಚಾರೋ। ಕಿರಾತಿ ಅನುಸ್ಸವತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ। ಕಲ್ಯಾಣನ್ತಿ ಸೋಭನಂ, ‘‘ಸೀಲಂ ಕಿರೇವ ಕಲ್ಯಾಣ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪಣ್ಡಿತಾ ವದನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ತಾನಮೇವ ವದತಿ। ನ ಹಞ್ಞತೀತಿ ಪರಮ್ಪಿ ನ ವಿಹೇಠೇತಿ, ಪರೇಹಿಪಿ ನ ವಿಹೇಠೀಯತಿ। ಸಮಾದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಸಮಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಿ। ಅನುಮತಂ ಸಿವನ್ತಿ ‘‘ಖೇಮಂ ನಿಬ್ಭಯ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಂ। ಯೇನ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಯೇನ ಸೀಲೇನ ಸೀಲವಾ ಪುರಿಸೋ ಅರಿಯಾನಂ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಚರನ್ತೋ ‘‘ಅರಿಯವುತ್ತಿಸಮಾಚಾರೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಮಹಂ ಸಮಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಿರೋಚತೀತಿ ಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕೇ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ವಿಯ ವಿರೋಚತಿ।

ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತೀಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಸೀಲಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ರಞ್ಞೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಮಮ ಗೇಹೇ ಪಿತು ಸನ್ತಕಂ ಮಾತು ಸನ್ತಕಂ ಅತ್ತನಾ ಉಪ್ಪಾದಿತಂ ತಯಾ ದಿನ್ನಞ್ಚ ಬಹು ಧನಂ ಅತ್ಥಿ , ಪರಿಯನ್ತೋ ನಾಮ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಅಹಂ ಪನ ಸೀಲಂ ವೀಮಂಸನ್ತೋ ಹೇರಞ್ಞಿಕಫಲಕತೋ ಕಹಾಪಣೇ ಗಣ್ಹಿಂ। ಇದಾನಿ ಮಯಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಜಾತಿಗೋತ್ತಕುಲಪದೇಸಾನಂ ಲಾಮಕಭಾವೋ, ಸೀಲಸ್ಸೇವ ಚ ಜೇಟ್ಠಕಭಾವೋ ಞಾತೋ, ಅಹಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಮೇ ಅನುಜಾನಾಹೀ’’ತಿ ಅನುಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ರಞ್ಞಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯಾಚಿಯಮಾನೋಪಿ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಸೀಲವೀಮಂಸಕೋ ಪುರೋಹಿತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಸೀಲವೀಮಂಸಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದಸಮಾ।

ಅಬ್ಭನ್ತರವಗ್ಗೋ ಚತುತ್ಥೋ।

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ದುಮ ಕಂಸವರುತ್ತಮಬ್ಯಗ್ಘಮಿಗಾ, ಮಣಯೋ ಮಣಿ ಸಾಲುಕಮವ್ಹಯನೋ।

ಅನುಸಾಸನಿಯೋಪಿ ಚ ಮಚ್ಛವರೋ, ಮಣಿಕುಣ್ಡಲಕೇನ ಕಿರೇನ ದಸಾತಿ॥

೫. ಕುಮ್ಭವಗ್ಗೋ

[೨೯೧] ೧. ಸುರಾಘಟಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸಬ್ಬಕಾಮದದಂ ಕುಮ್ಭನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಸೋ ಕಿರ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸನ್ತಕಾ ಚತ್ತಾಲೀಸ ಹಿರಞ್ಞಕೋಟಿಯೋ ಪಾನಬ್ಯಸನೇನ ನಾಸೇತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಸೋಪಿಸ್ಸ ‘‘ವೋಹಾರಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಸಹಸ್ಸಂ ಅದಾಸಿ, ತಮ್ಪಿ ನಾಸೇತ್ವಾ ಪುನ ಅಗಮಾಸಿ। ಪುನಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಸತಾನಿ ದಾಪೇಸಿ, ತಾನಿಪಿ ನಾಸೇತ್ವಾ ಪುನ ಆಗತಸ್ಸ ದ್ವೇ ಥೂಲಸಾಟಕೇ ದಾಪೇಸಿ। ತೇಪಿ ನಾಸೇತ್ವಾ ಪುನ ಆಗತಂ ಗೀವಾಯಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ನೀಹರಾಪೇಸಿ। ಸೋ ಅನಾಥೋ ಹುತ್ವಾ ಪರಕುಟ್ಟಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಾಲಮಕಾಸಿ, ತಮೇನಂ ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಛಡ್ಡೇಸುಂ। ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಂ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ತ್ವಂ ಏತಂ ಕಥಂ ಸನ್ತಪ್ಪೇಸ್ಸಸಿ, ಯಮಹಂ ಪುಬ್ಬೇ ಸಬ್ಬಕಾಮದದಂ ಕುಮ್ಭಂ ದತ್ವಾಪಿ ಸನ್ತಪ್ಪೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ ಲಭಿ। ತಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಭೂಮಿಗತಮೇವ ಚತ್ತಾಲೀಸಕೋಟಿಧನಂ ಅಹೋಸಿ, ಪುತ್ತೋ ಪನಸ್ಸ ಏಕೋಯೇವ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಕಾಲಕತೋ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ವೀಥಿಂ ಆವರಿತ್ವಾ ಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಮಹಾಜನಪರಿವುತೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸುರಂ ಪಾತುಂ ಆರಭಿ। ಸೋ ಲಙ್ಘನಧಾವನನಚ್ಚಗೀತಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಸಹಸ್ಸಂ ದದಮಾನೋ ಇತ್ಥಿಸೋಣ್ಡಸುರಾಸೋಣ್ಡಮಂಸಸೋಣ್ಡಾದಿಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಕ್ವ ಗೀತಂ, ಕ್ವ ನಚ್ಚಂ, ಕ್ವ ವಾದಿತ’’ನ್ತಿ ಸಮಜ್ಜತ್ಥಿಕೋ ಪಮತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಚತ್ತಾಲೀಸಕೋಟಿಧನಂ ಉಪಭೋಗಪರಿಭೋಗೂಪಕರಣಾನಿ ಚ ವಿನಾಸೇತ್ವಾ ದುಗ್ಗತೋ ಕಪಣೋ ಪಿಲೋತಿಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ವಿಚರಿ। ಸಕ್ಕೋ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ತಸ್ಸ ದುಗ್ಗತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಪುತ್ತಪೇಮೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬಕಾಮದದಂ ಕುಮ್ಭಂ ದತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಯಥಾ ಅಯಂ ಕುಮ್ಭೋ ನ ಭಿಜ್ಜತಿ, ತಥಾ ನಂ ರಕ್ಖ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ತೇ ಸತಿ ಧನಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನಾಮ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಹೋಹೀ’’ತಿ ಓವದಿತ್ವಾ ದೇವಲೋಕಮೇವ ಗತೋ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸುರಂ ಪಿವನ್ತೋ ವಿಚರಿ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಮತ್ತೋ ತಂ ಕುಮ್ಭಂ ಆಕಾಸೇ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತೋ ಏಕವಾರಂ ವಿರಜ್ಝಿ , ಕುಮ್ಭೋ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿತ್ವಾ ಭಿಜ್ಜಿ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪುನ ದಲಿದ್ದೋ ಹುತ್ವಾ ಪಿಲೋತಿಕಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಕಪಾಲಹತ್ಥೋ ಭಿಕ್ಖಂ ಚರನ್ತೋ ಪರಕುಟ್ಟಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಾಲಮಕಾಸಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಅತೀತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ –

೧೨೧.

‘‘ಸಬ್ಬಕಾಮದದಂ ಕುಮ್ಭಂ, ಕುಟಂ ಲದ್ಧಾನ ಧುತ್ತಕೋ।

ಯಾವ ನಂ ಅನುಪಾಲೇತಿ, ತಾವ ಸೋ ಸುಖಮೇಧತಿ॥

೧೨೨.

‘‘ಯದಾ ಮತ್ತೋ ಚ ದಿತ್ತೋ ಚ, ಪಮಾದಾ ಕುಮ್ಭಮಬ್ಭಿದಾ।

ತದಾ ನಗ್ಗೋ ಚ ಪೋತ್ಥೋ ಚ, ಪಚ್ಛಾ ಬಾಲೋ ವಿಹಞ್ಞತಿ॥

೧೨೩.

‘‘ಏವಮೇವ ಯೋ ಧನಂ ಲದ್ಧಾ, ಪಮತ್ತೋ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ।

ಪಚ್ಛಾ ತಪ್ಪತಿ ದುಮ್ಮೇಧೋ, ಕುಟಂ ಭಿತ್ವಾವ ಧುತ್ತಕೋ’’ತಿ॥ –

ಇಮಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಗಾಥಾ ವತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ।

ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಕಾಮದದನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇ ವತ್ಥುಕಾಮೇ ದಾತುಂ ಸಮತ್ಥಂ ಕುಮ್ಭಂ। ಕುಟನ್ತಿ ಕುಮ್ಭವೇವಚನಂ। ಯಾವಾತಿ ಯತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ। ಅನುಪಾಲೇತೀತಿ ಯೋ ಕೋಚಿ ಏವರೂಪಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಯಾವ ರಕ್ಖತಿ, ತಾವ ಸೋ ಸುಖಮೇಧತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮತ್ತೋ ಚ ದಿತ್ತೋ ಚಾತಿ ಸುರಾಮದೇನ ಮತ್ತೋ ದಪ್ಪೇನ ದಿತ್ತೋ। ಪಮಾದಾ ಕುಮ್ಭಮಬ್ಭಿದಾತಿ ಪಮಾದೇನ ಕುಮ್ಭಂ ಭಿನ್ದಿ। ನಗ್ಗೋ ಚ ಪೋತ್ಥೋ ಚಾತಿ ಕದಾಚಿ ನಗ್ಗೋ, ಕದಾಚಿ ಪೋತ್ಥಕಪಿಲೋತಿಕಾಯ ನಿವತ್ಥತ್ತಾ ಪೋತ್ಥೋ। ಏವಮೇವಾತಿ ಏವಂ ಏವ। ಪಮತ್ತೋತಿ ಪಮಾದೇನ। ತಪ್ಪತೀತಿ ಸೋಚತಿ।

‘‘ತದಾ ಸುರಾಘಟಭೇದಕೋ ಧುತ್ತೋ ಸೇಟ್ಠಿಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ಅಹೋಸಿ, ಸಕ್ಕೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಸುರಾಘಟಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ।

[೨೯೨] ೨. ಸುಪತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಬಾರಾಣಸ್ಯಂ , ಮಹಾರಾಜಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಬಿಮ್ಬಾದೇವಿಯಾ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೇನ ದಿನ್ನಂ ರೋಹಿತಮಚ್ಛರಸಂ ನವಸಪ್ಪಿಮಿಸ್ಸಕಂ ಸಾಲಿಭತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ವತ್ಥು ಹೇಟ್ಠಾ ಕಥಿತಅಬ್ಭನ್ತರಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ೧.೩.೯೧-೯೩) ವತ್ಥುಸದಿಸಮೇವ। ತದಾಪಿ ಹಿ ಥೇರಿಯಾ ಉದರವಾತೋ ಕುಪ್ಪಿ, ರಾಹುಲಭದ್ದೋ ಥೇರಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖಿ। ಥೇರೋ ತಂ ಆಸನಸಾಲಾಯಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ನಿವೇಸನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರೋಹಿತಮಚ್ಛರಸಂ ನವಸಪ್ಪಿಮಿಸ್ಸಕಂ ಸಾಲಿಭತ್ತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅದಾಸಿ। ಸೋ ಆಹರಿತ್ವಾ ಮಾತು ಥೇರಿಯಾ ಅದಾಸಿ, ತಸ್ಸಾ ಭುತ್ತಮತ್ತಾಯ ಉದರವಾತೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭಿ। ರಾಜಾ ಪುರಿಸೇ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಥೇರಿಯಾ ತಥಾರೂಪಂ ಭತ್ತಂ ಅದಾಸಿ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ, ಥೇರಿಂ ಏವರೂಪೇನ ನಾಮ ಭೋಜನೇನ ಸನ್ತಪ್ಪೇಸೀ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ರಾಹುಲಮಾತಾಯ ಪತ್ಥಿತಂ ದೇತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅದಾಸಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಾಕಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಅಸೀತಿಯಾ ಕಾಕಸಹಸ್ಸಾನಂ ಜೇಟ್ಠಕೋ ಸುಪತ್ತೋ ನಾಮ ಕಾಕರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ, ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ಪನಸ್ಸ ಸುಫಸ್ಸಾ ನಾಮ ಕಾಕೀ ಅಹೋಸಿ, ಸೇನಾಪತಿ ಸುಮುಖೋ ನಾಮ। ಸೋ ಅಸೀತಿಯಾ ಕಾಕಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಸಿ। ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸುಫಸ್ಸಂ ಆದಾಯ ಗೋಚರಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಮಹಾನಸಮತ್ಥಕೇನ ಅಗಮಾಸಿ। ಸೂದೋ ರಞ್ಞೋ ನಾನಾಮಚ್ಛಮಂಸವಿಕತಿಪರಿವಾರಂ ಭೋಜನಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಥೋಕಂ ಭಾಜನಾನಿ ವಿವರಿತ್ವಾ ಉಸುಮಂ ಪಲಾಪೇನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಸುಫಸ್ಸಾ ಮಚ್ಛಮಂಸಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ ರಾಜಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮಾ ಹುತ್ವಾ ತಂ ದಿವಸಂ ಅಕಥೇತ್ವಾ ದುತಿಯದಿವಸೇ ‘‘ಏಹಿ, ಭದ್ದೇ, ಗೋಚರಾಯ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಗಚ್ಛಥ, ಮಯ್ಹಂ ಏಕೋ ದೋಹಳೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕೀದಿಸೋ ದೋಹಳೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮಾಮ್ಹಿ, ನ ಖೋ ಪನ ಸಕ್ಕಾ ಮಯಾ ತಂ ಲದ್ಧುಂ, ತಸ್ಮಾ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ದೇವಾ’’ತಿ ಆಹ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚಿನ್ತಯಮಾನೋ ನಿಸೀದಿ। ಸುಮುಖೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅನತ್ತಮನೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ, ರಾಜಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ಸೇನಾಪತಿ ‘‘ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ತೇ ಉಭೋಪಿ ಅಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ತುಮ್ಹೇ ಇಧೇವ ಹೋಥ, ಮಯಂ ಭತ್ತಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ।

ಸೋ ಕಾಕೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ‘‘ಏಥ ಭತ್ತಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಕಾಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮಹಾನಸಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಕಾಕೇ ವಗ್ಗೇ ವಗ್ಗೇ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಆರಕ್ಖತ್ಥಾಯ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಅಟ್ಠಹಿ ಕಾಕಯೋಧೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮಹಾನಸಛದನೇ ನಿಸೀದಿ ರಞ್ಞೋ ಭತ್ತಹರಣಕಾಲಂ ಓಲೋಕಯಮಾನೋ। ತೇ ಚ ಕಾಕೇ ಆಹ – ‘‘ಅಹಂ ರಞ್ಞೋ ಭತ್ತೇ ಹರಿಯಮಾನೇ ಭಾಜನಾನಿ ಪಾತೇಸ್ಸಾಮಿ, ಭಾಜನೇಸು ಪತಿತೇಸು ಮಯ್ಹಂ ಜೀವಿತಂ ನತ್ಥಿ, ತುಮ್ಹೇಸು ಚತ್ತಾರೋ ಜನಾ ಮುಖಪೂರಂ ಭತ್ತಂ, ಚತ್ತಾರೋ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನೇತ್ವಾ ಸುಪತ್ತಂ ಸಪಜಾಪತಿಕಂ ಕಾಕರಾಜಾನಂ ಭೋಜೇಥ, ‘ಕಹಂ ಸೇನಾಪತೀ’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘ಪಚ್ಛತೋ ಏಹಿತೀ’ತಿ ವದೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ। ಅಥ ಸೂದೋ ರಞ್ಞೋ ಭೋಜನವಿಕತಿಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಕಾಜೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ರಾಜಕುಲಂ ಪಾಯಾಸಿ। ತಸ್ಸ ರಾಜಙ್ಗಣಂ ಗತಕಾಲೇ ಕಾಕಸೇನಾಪತಿ ಕಾಕಾನಂ ಸಞ್ಞಂ ದತ್ವಾ ಸಯಂ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಭತ್ತಹಾರಕಸ್ಸ ಉರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ನಖಪಞ್ಜರೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ಕಣಯಗ್ಗಸದಿಸೇನ ತುಣ್ಡೇನ ನಾಸಗ್ಗಮಸ್ಸ ಅಭಿಹನ್ತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ದ್ವೀಹಿ ಪಕ್ಖೇಹಿ ಮುಖಮಸ್ಸ ಪಿದಹಿ। ರಾಜಾ ಮಹಾತಲೇ ಚಙ್ಕಮನ್ತೋ ಮಹಾವಾತಪಾನೇನ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ತಂ ಕಾಕಸ್ಸ ಕಿರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಭತ್ತಹಾರಕಸ್ಸ ಸದ್ದಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಭೋ ಭತ್ತಕಾರಕ, ಭಾಜನಾನಿ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಕಾಕಮೇವ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋ ಭಾಜನಾನಿ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಕಾಕಂ ದಳ್ಹಂ ಗಣ್ಹಿ। ರಾಜಾಪಿ ನಂ ‘‘ಇತೋ ಏಹೀ’’ತಿ ಆಹ।

ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಕಾಕಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಹೋನಕಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಿಯಾಮೇನೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಗಮಿಂಸು। ತತೋ ಸೇಸಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಸಂ ಭುಞ್ಜಿಂಸು। ತೇಪಿ ಅಟ್ಠ ಜನಾ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಸಪಜಾಪತಿಕಂ ಭೋಜೇಸುಂ, ಸುಫಸ್ಸಾಯ ದೋಹಳೋ ವೂಪಸಮಿ। ಭತ್ತಹಾರಕೋ ಕಾಕಂ ರಞ್ಞೋ ಉಪನೇಸಿ। ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಭೋ ಕಾಕ, ತ್ವಂ ಮಮಞ್ಚ ನ ಲಜ್ಜಿ, ಭತ್ತಹಾರಕಸ್ಸ ಚ ನಾಸಂ ಖಣ್ಡೇಸಿ, ಭತ್ತಭಾಜನಾನಿ ಚ ಭಿನ್ದಿ, ಅತ್ತನೋ ಚ ಜೀವಿತಂ ನ ರಕ್ಖಿ, ಕಸ್ಮಾ ಏವರೂಪಂ ಕಮ್ಮಮಕಾಸೀ’’ತಿ? ಕಾಕೋ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಾಜಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಸತಿ, ಅಹಮಸ್ಸ ಸೇನಾಪತಿ, ತಸ್ಸ ಸುಫಸ್ಸಾ ನಾಮ ಭರಿಯಾ ದೋಹಳಿನೀ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮಾ, ರಾಜಾ ತಸ್ಸಾ ದೋಹಳಂ ಮಯ್ಹಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ। ಅಹಂ ತತ್ಥೇವ ಮಮ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಆಗತೋ, ಇದಾನಿ ಮೇ ತಸ್ಸಾ ಭೋಜನಂ ಪೇಸಿತಂ, ಮಯ್ಹಂ ಮನೋರಥೋ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತೋ, ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಮಯಾ ಏವರೂಪಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ದೀಪೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಆಹ।

೧೨೪.

‘‘ಬಾರಾಣಸ್ಯಂ ಮಹಾರಾಜ, ಕಾಕರಾಜಾ ನಿವಾಸಕೋ।

ಅಸೀತಿಯಾ ಸಹಸ್ಸೇಹಿ, ಸುಪತ್ತೋ ಪರಿವಾರಿತೋ॥

೧೨೫.

‘‘ತಸ್ಸ ದೋಹಳಿನೀ ಭರಿಯಾ, ಸುಫಸ್ಸಾ ಭಕ್ಖಿತುಮಿಚ್ಛತಿ।

ರಞ್ಞೋ ಮಹಾನಸೇ ಪಕ್ಕಂ, ಪಚ್ಚಗ್ಘಂ ರಾಜಭೋಜನಂ॥

೧೨೬.

‘‘ತೇಸಾಹಂ ಪಹಿತೋ ದೂತೋ, ರಞ್ಞೋ ಚಮ್ಹಿ ಇಧಾಗತೋ।

ಭತ್ತು ಅಪಚಿತಿಂ ಕುಮ್ಮಿ, ನಾಸಾಯಮಕರಂ ವಣ’’ನ್ತಿ॥

ತತ್ಥ ಬಾರಾಣಸ್ಯನ್ತಿ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ। ನಿವಾಸಕೋತಿ ನಿಬದ್ಧವಸನಕೋ। ಪಕ್ಕನ್ತಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇನ ಸಮ್ಪಾದಿತಂ। ಕೇಚಿ ‘‘ಸಿದ್ಧ’’ನ್ತಿ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತಿ। ಪಚ್ಚಗ್ಘನ್ತಿ ಅಬ್ಭುಣ್ಹಂ ಅಪಾರಿವಾಸಿಕಂ, ಮಚ್ಛಮಂಸವಿಕತೀಸು ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಮಹಗ್ಘಂ ಏತ್ಥಾತಿ ಪಚ್ಚಗ್ಘಂ। ತೇಸಾಹಂ ಪಹಿತೋ ದೂತೋ, ರಞ್ಞೋ ಚಮ್ಹಿ ಇಧಾಗತೋತಿ ತೇಸಂ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅಹಂ ದೂತೋ ಆಣತ್ತಿಕರೋ ರಞ್ಞೋ ಚ ಅಮ್ಹಿ ಪಹಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ಇಧ ಆಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭತ್ತು ಅಪಚಿತಿಂ ಕುಮ್ಮೀತಿ ಸ್ವಾಹಂ ಏವಂ ಆಗತೋ ಅತ್ತನೋ ಭತ್ತು ಅಪಚಿತಿಂ ಸಕ್ಕಾರಸಮ್ಮಾನಂ ಕರೋಮಿ। ನಾಸಾಯಮಕರಂ ವಣನ್ತಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ತುಮ್ಹೇ ಚ ಅತ್ತನೋ ಚ ಜೀವಿತಂ ಅಗಣೇತ್ವಾ ಭತ್ತಭಾಜನಂ ಪಾತಾಪೇತುಂ ಭತ್ತಹಾರಕಸ್ಸ ನಾಸಾಯ ಮುಖತುಣ್ಡಕೇನ ವಣಂ ಅಕಾಸಿಂ, ಮಯಾ ಅತ್ತನೋ ರಞ್ಞೋ ಅಪಚಿತಿ ಕತಾ, ಇದಾನಿ ತುಮ್ಹೇ ಯಂ ಇಚ್ಛಥ, ತಂ ದಣ್ಡಂ ಕರೋಥಾತಿ।

ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮಯಂ ತಾವ ಮನುಸ್ಸಭೂತಾನಂ ಮಹನ್ತಂ ಯಸಂ ದತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸುಹಜ್ಜೇ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮ, ಗಾಮಾದೀನಿ ದದಮಾನಾಪಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಜೀವಿತದಾಯಕಂ ನ ಲಭಾಮ, ಅಯಂ ಕಾಕೋ ಸಮಾನೋ ಅತ್ತನೋ ರಞ್ಞೋ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜತಿ, ಅತಿವಿಯ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ ಮಧುರಸ್ಸರೋ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ’’ತಿ ಗುಣೇಸು ಪಸೀದಿತ್ವಾ ತಂ ಸೇತಚ್ಛತ್ತೇನ ಪೂಜೇಸಿ। ಸೋ ಅತ್ತನಾ ಲದ್ಧೇನ ಸೇತಚ್ಛತ್ತೇನ ರಾಜಾನಮೇವ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಗುಣೇ ಕಥೇಸಿ। ರಾಜಾ ನಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ಅತ್ತನೋ ಭೋಜನನಿಯಾಮೇನ ಭತ್ತಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ, ಸೇಸಕಾಕಾನಂ ದೇವಸಿಕಂ ಏಕಂ ತಣ್ಡುಲಮ್ಬಣಂ ಪಚಾಪೇಸಿ, ಸಯಞ್ಚ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಅಭಯಂ ದತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖಿ। ಸುಪತ್ತಕಾಕೋವಾದೋ ಪನ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಸತಾನಿ ಪವತ್ತಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಸುಮುಖೋ ಸೇನಾಪತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಸುಫಸ್ಸಾ ರಾಹುಲಮಾತಾ, ಸುಪತ್ತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಸುಪತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ।

[೨೯೩] ೩. ಕಾಯನಿಬ್ಬಿನ್ದಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ಮೇತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಪುರಿಸಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರೇಕೋ ಪುರಿಸೋ ಪಣ್ಡುರೋಗೇನ ಅಟ್ಟಿತೋ ವೇಜ್ಜೇಹಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ। ಪುತ್ತದಾರೋಪಿಸ್ಸ ‘‘ಕೋ ಇಮಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ। ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಸಚಾಹಂ ಇಮಮ್ಹಾ ರೋಗಾ ವುಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಪ್ಪಾಯಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅರೋಗೋ ಹುತ್ವಾ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ। ಸೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಞ್ಚ ಉಪಸಮ್ಪದಞ್ಚ ಲಭಿತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಸುಕೋ ನಾಮ ಪಣ್ಡುರೋಗೀ ‘ಇಮಮ್ಹಾ ರೋಗಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಚೇವ ಅರಹತ್ತಞ್ಚ ಪತ್ತೋ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ । ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನಿ ಅಯಮೇವ; ಪುಬ್ಬೇ ಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ಏವಂ ವತ್ವಾ ರೋಗಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವುಡ್ಢಿಮಕಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಸಣ್ಠಪೇತ್ವಾ ವಸನ್ತೋ ಪಣ್ಡುರೋಗೀ ಅಹೋಸಿ। ವೇಜ್ಜಾಪಿ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು, ಪುತ್ತದಾರೋಪಿಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ‘‘ಇಮಮ್ಹಾ ರೋಗಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಸಪ್ಪಾಯಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅರೋಗೋ ಹುತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಝಾನಸುಖೇನ ವಿಹರನ್ತೋ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಏವರೂಪಂ ಸುಖಂ ನಾಮ ನಾಲತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಆಹ –

೧೨೭.

‘‘ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ಮೇ ಅಞ್ಞತರೇನ ಬ್ಯಾಧಿನಾ, ರೋಗೇನ ಬಾಳ್ಹಂ ದುಖಿತಸ್ಸ ರುಪ್ಪತೋ।

ಪರಿಸುಸ್ಸತಿ ಖಿಪ್ಪಮಿದಂ ಕಳೇವರಂ, ಪುಪ್ಫಂ ಯಥಾ ಪಂಸುನಿ ಆತಪೇ ಕತಂ॥

೧೨೮.

‘‘ಅಜಞ್ಞಂ ಜಞ್ಞಸಙ್ಖಾತಂ, ಅಸುಚಿಂ ಸುಚಿಸಮ್ಮತಂ।

ನಾನಾಕುಣಪಪರಿಪೂರಂ, ಜಞ್ಞರೂಪಂ ಅಪಸ್ಸತೋ॥

೧೨೯.

‘‘ಧಿರತ್ಥುಮಂ ಆತುರಂ ಪೂತಿಕಾಯಂ, ಜೇಗುಚ್ಛಿಯಂ ಅಸ್ಸುಚಿಂ ಬ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮಂ।

ಯತ್ಥಪ್ಪಮತ್ತಾ ಅಧಿಮುಚ್ಛಿತಾ ಪಜಾ, ಹಾಪೇನ್ತಿ ಮಗ್ಗಂ ಸುಗತೂಪಪತ್ತಿಯಾ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಅಞ್ಞತರೇನಾತಿ ಅಟ್ಠನವುತಿಯಾ ರೋಗೇಸು ಏಕೇನ ಪಣ್ಡುರೋಗಬ್ಯಾಧಿನಾ। ರೋಗೇನಾತಿ ರುಜ್ಜನಸಭಾವತ್ತಾ ಏವಂಲದ್ಧನಾಮೇನ। ರುಪ್ಪತೋತಿ ಘಟ್ಟಿಯಮಾನಸ್ಸ ಪೀಳಿಯಮಾನಸ್ಸ। ಪಂಸುನಿ ಆತಪೇ ಕತನ್ತಿ ಯಥಾ ಆತಪೇ ತತ್ತವಾಲಿಕಾಯ ಠಪಿತಂ ಸುಖುಮಪುಪ್ಫಂ ಪರಿಸುಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಪರಿಸುಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಅಜಞ್ಞಂ ಜಞ್ಞಸಙ್ಖಾತನ್ತಿ ಪಟಿಕೂಲಂ ಅಮನಾಪಮೇವ ಬಾಲಾನಂ ಮನಾಪನ್ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಂ। ನಾನಾಕುಣಪಪರಿಪೂರನ್ತಿ ಕೇಸಾದೀಹಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಯ ಕುಣಪೇಹಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ । ಜಞ್ಞರೂಪಂ ಅಪಸ್ಸತೋತಿ ಅಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಅನ್ಧಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಮನಾಪಂ ಸಾಧುರೂಪಂ ಪರಿಭೋಗಸಭಾವಂ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ‘‘ಅಕ್ಖಿಮ್ಹಾ ಅಕ್ಖಿಗೂಥಕೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪಕಾಸಿತೋ ಅಸುಭಸಭಾವೋ ಬಾಲಾನಂ ನ ಉಪಟ್ಠಾತಿ।

ಆತುರನ್ತಿ ನಿಚ್ಚಗಿಲಾನಂ। ಅಧಿಮುಚ್ಛಿತಾತಿ ಕಿಲೇಸಮುಚ್ಛಾಯ ಅತಿವಿಯ ಮುಚ್ಛಿತಾ। ಪಜಾತಿ ಅನ್ಧಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನಾ। ಹಾಪೇನ್ತಿ ಮಗ್ಗಂ ಸುಗತೂಪಪತ್ತಿಯಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪೂತಿಕಾಯೇ ಲಗ್ಗಾ ಲಗ್ಗಿತಾ ಹುತ್ವಾ ಅಪಾಯಮಗ್ಗಂ ಪೂರೇನ್ತಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಭೇದಾಯ ಸುಗತಿಉಪಪತ್ತಿಯಾ ಮಗ್ಗಂ ಪರಿಹಾಪೇನ್ತಿ।

ಇತಿ ಮಹಾಸತ್ತೋ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇನ ಅಸುಚಿಭಾವಞ್ಚ ನಿಚ್ಚಾತುರಭಾವಞ್ಚ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಕಾಯೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ದಿತ್ವಾ ಯಾವಜೀವಂ ಚತ್ತಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬಹುಜನಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀನಿ ಪಾಪುಣಿಂಸು। ‘‘ತದಾ ತಾಪಸೋ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಕಾಯನಿಬ್ಬಿನ್ದಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ।

[೨೯೪] ೪. ಜಮ್ಬುಖಾದಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಕೋಯಂ ಬಿನ್ದುಸ್ಸರೋ ವಗ್ಗೂತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ದೇವದತ್ತಕೋಕಾಲಿಕೇ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ತದಾ ಹಿ ದೇವದತ್ತೇ ಪರಿಹೀನಲಾಭಸಕ್ಕಾರೇ ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಕುಲಾನಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ದೇವದತ್ತತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ಮಹಾಸಮ್ಮತಪವೇಣಿಯಾ ಓಕ್ಕಾಕರಾಜವಂಸೇ ಜಾತೋ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಖತ್ತಿಯವಂಸೇ ವಡ್ಢಿತೋ ತಿಪಿಟಕಧರೋ ಝಾನಲಾಭೀ ಮಧುರಕಥೋ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ, ದೇಥ ಕರೋಥ ಥೇರಸ್ಸಾ’’ತಿ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತಿ। ದೇವದತ್ತೋಪಿ ‘‘ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಉದಿಚ್ಚಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ, ದೇಥ ಕರೋಥ ಕೋಕಾಲಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಕೋಕಾಲಿಕಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸತಿ। ಇತಿ ತೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸಿತ್ವಾ ಕುಲಘರೇಸು ಭುಞ್ಜನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತಿ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ ದೇವದತ್ತಕೋಕಾಲಿಕಾ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಅಭೂತಗುಣಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತೀ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ತೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಅಭೂತಗುಣಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪೇವಂ ಭುಞ್ಜಿಂಸುಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಜಮ್ಬುವನಸಣ್ಡೇ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ತತ್ರೇಕೋ ಕಾಕೋ ಜಮ್ಬುಸಾಖಾಯ ನಿಸಿನ್ನೋ ಜಮ್ಬುಪಕ್ಕಾನಿ ಖಾದತಿ। ಅಥೇಕೋ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಉದ್ಧಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಕಾಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಇಮಸ್ಸ ಅಭೂತಗುಣಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಜಮ್ಬೂನಿ ಖಾದೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೦.

‘‘ಕೋಯಂ ಬಿನ್ದುಸ್ಸರೋ ವಗ್ಗು, ಸರವನ್ತಾನಮುತ್ತಮೋ।

ಅಚ್ಚುತೋ ಜಮ್ಬುಸಾಖಾಯ, ಮೋರಚ್ಛಾಪೋವ ಕೂಜತೀ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಬಿನ್ದುಸ್ಸರೋತಿ ಬಿನ್ದುನಾ ಅವಿಸಾರೇನ ಪಿಣ್ಡಿತೇನ ಸರೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ವಗ್ಗೂತಿ ಮಧುರಸದ್ದೋ। ಅಚ್ಚುತೋತಿ ನ ಚುತೋ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನೋ। ಮೋರಚ್ಛಾಪೋವ ಕೂಜತೀತಿ ತರುಣಮೋರೋವ ಮನಾಪೇನ ಸದ್ದೇನ ‘‘ಕೋ ನಾಮೇಸೋ ಕೂಜತೀ’’ತಿ ವದತಿ।

ಅಥ ನಂ ಕಾಕೋ ಪಟಿಪಸಂಸನ್ತೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೧.

‘‘ಕುಲಪುತ್ತೋವ ಜಾನಾತಿ, ಕುಲಪುತ್ತಂ ಪಸಂಸಿತುಂ।

ಬ್ಯಗ್ಘಚ್ಛಾಪಸರೀವಣ್ಣ, ಭುಞ್ಜ ಸಮ್ಮ ದದಾಮಿ ತೇ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಬ್ಯಗ್ಘಚ್ಛಾಪಸರೀವಣ್ಣಾತಿ ತ್ವಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬ್ಯಗ್ಘಪೋತಕಸಮಾನವಣ್ಣೋವ ಖಾಯಸಿ, ತೇನ ತಂ ವದಾಮಿ ಅಮ್ಭೋ ಬ್ಯಗ್ಘಚ್ಛಾಪಸರೀವಣ್ಣ। ಭುಞ್ಜ, ಸಮ್ಮ, ದದಾಮಿ ತೇತಿ ವಯಸ್ಸ ಯಾವದತ್ಥಂ ಜಮ್ಬುಪಕ್ಕಾನಿ ಖಾದ, ಅಹಂ ತೇ ದದಾಮೀತಿ।

ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಜಮ್ಬುಸಾಖಂ ಚಾಲೇತ್ವಾ ಫಲಾನಿ ಪಾತೇಸಿ। ಅಥ ತಸ್ಮಿಂ ಜಮ್ಬುರುಕ್ಖೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ತೇ ಉಭೋಪಿ ಅಭೂತಗುಣಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಜಮ್ಬೂನಿ ಖಾದನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೨.

‘‘ಚಿರಸ್ಸಂ ವತ ಪಸ್ಸಾಮಿ, ಮುಸಾವಾದೀ ಸಮಾಗತೇ।

ವನ್ತಾದಂ ಕುಣಪಾದಞ್ಚ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಸಂಸಕೇ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ವನ್ತಾದನ್ತಿ ಪರೇಸಂ ವನ್ತಭತ್ತಖಾದಕಂ ಕಾಕಂ। ಕುಣಪಾದಞ್ಚಾತಿ ಕುಣಪಖಾದಕಂ ಸಿಙ್ಗಾಲಞ್ಚ।

ಇಮಞ್ಚ ಪನ ಗಾಥಂ ವತ್ವಾ ಸಾ ದೇವತಾ ಭೇರವರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತೇ ತತೋ ಪಲಾಪೇಸಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಕಾಕೋ ಕೋಕಾಲಿಕೋ, ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಜಮ್ಬುಖಾದಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ।

[೨೯೫] ೫. ಅನ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಉಸಭಸ್ಸೇವ ತೇ ಖನ್ಧೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ತೇಯೇವ ದ್ವೇ ಜನೇ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವತ್ಥು ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೂಪಚಾರೇ ಏರಣ್ಡರುಕ್ಖದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ತದಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ ಮತಂ ಜರಗ್ಗವಂ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ಏರಣ್ಡವನೇ ಛಡ್ಡೇಸುಂ। ಏಕೋ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಮಂಸಂ ಖಾದಿ। ಏಕೋ ಕಾಕೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಏರಣ್ಡೇ ನಿಲೀನೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಏತಸ್ಸ ಅಭೂತಗುಣಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಖಾದೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೩.

‘‘ಉಸಭಸ್ಸೇವ ತೇ ಖನ್ಧೋ, ಸೀಹಸ್ಸೇವ ವಿಜಮ್ಭಿತಂ।

ಮಿಗರಾಜ ನಮೋ ತ್ಯತ್ಥು, ಅಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಲಭಾಮಸೇ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ನಮೋ ತ್ಯತ್ಥೂತಿ ನಮೋ ತೇ ಅತ್ಥು।

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೪.

‘‘ಕುಲಪುತ್ತೋವ ಜಾನಾತಿ, ಕುಲಪುತ್ತಂ ಪಸಂಸಿತುಂ।

ಮಯೂರಗೀವಸಙ್ಕಾಸ, ಇತೋ ಪರಿಯಾಹಿ ವಾಯಸಾ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಇತೋ ಪರಿಯಾಹೀತಿ ಏರಣ್ಡತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ಇತೋ ಯೇನಾಹಂ, ತೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಖಾದಾತಿ ವದತಿ।

ತಂ ತೇಸಂ ಕಿರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೫.

‘‘ಮಿಗಾನಂ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಅನ್ತೋ, ಪಕ್ಖೀನಂ ಪನ ವಾಯಸೋ।

ಏರಣ್ಡೋ ಅನ್ತೋ ರುಕ್ಖಾನಂ, ತಯೋ ಅನ್ತಾ ಸಮಾಗತಾ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಅನ್ತೋತಿ ಹೀನೋ ಲಾಮಕೋ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಕಾಕೋ ಕೋಕಾಲಿಕೋ, ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಅನ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ।

[೨೯೬] ೬. ಸಮುದ್ದಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಕೋ ನಾಯನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಉಪನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಸೋ ಹಿ ಮಹಗ್ಘಸೋ ಮಹಾತಣ್ಹೋ ಅಹೋಸಿ, ಸಕಟಪೂರೇಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿಪಿ ಸನ್ತಪ್ಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ। ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಕಾಲೇ ದ್ವೀಸು ತೀಸು ವಿಹಾರೇಸು ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಉಪಾಹನೇ ಠಪೇತಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕತ್ತರಯಟ್ಠಿಂ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಉದಕತುಮ್ಬಂ। ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಯಂ ವಸತಿ, ಜನಪದವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಣೀತಪರಿಕ್ಖಾರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ಅರಿಯವಂಸಕಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಪಂಸುಕೂಲಾನಿ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಚೀವರಾನಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತೇ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಮನಾಪಮನಾಪೇ ಪತ್ತೇ ಥಾಲಕಾನಿ ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಯಾನಕಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಜೇತವನಂ ಆಗಚ್ಛತಿ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಉಪನನ್ದೋ ಸಕ್ಯಪುತ್ತೋ ಮಹಗ್ಘಸೋ ಮಹಿಚ್ಛೋ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಸಮಣಪರಿಕ್ಖಾರೇನ ಯಾನಕಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಯುತ್ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪನನ್ದೇನ ಕತಂ ಪರೇಸಂ ಅರಿಯವಂಸಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೇನ, ಪಠಮತರಞ್ಹಿ ಅತ್ತನಾ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೇನ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಪರೇಸಂ ಅರಿಯವಂಸಂ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ।

‘‘ಅತ್ತಾನಮೇವ ಪಠಮಂ, ಪತಿರೂಪೇ ನಿವೇಸಯೇ।

ಅಥಞ್ಞಮನುಸಾಸೇಯ್ಯ, ನ ಕಿಲಿಸ್ಸೇಯ್ಯ ಪಣ್ಡಿತೋ’’ತಿ॥ (ಧ॰ ಪ॰ ೧೫೮) –

ಇಮಂ ಧಮ್ಮಪದೇ ಗಾಥಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಉಪನನ್ದಂ ಗರಹಿತ್ವಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ಉಪನನ್ದೋ ಮಹಿಚ್ಛೋ, ಪುಬ್ಬೇ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇಪಿ ಉದಕಂ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಮುದ್ದದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ಅಥೇಕೋ ಕಾಕೋ ಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಉಪರಿಭಾಗೇ ವಿಚರನ್ತೋ ‘‘ಸಮುದ್ದೇ ಉದಕಂ ಪಮಾಣೇನ ಪಿವಥ, ರಕ್ಖನ್ತಾ ಪಿವಥಾ’’ತಿ ಮಚ್ಛಸಙ್ಘಸಕುಣಸಙ್ಘೇ ವಾರೇನ್ತೋ ವಾರೇನ್ತೋ ಚರತಿ। ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಮುದ್ದದೇವತಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೬.

‘‘ಕೋ ನಾಯಂ ಲೋಣತೋಯಸ್ಮಿಂ, ಸಮನ್ತಾ ಪರಿಧಾವತಿ।

ಮಚ್ಛೇ ಮಕರೇ ಚ ವಾರೇತಿ, ಊಮೀಸು ಚ ವಿಹಞ್ಞತೀ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಕೋ ನಾಯನ್ತಿ ಕೋ ನು ಅಯಂ।

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಮುದ್ದಕಾಕೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೭.

‘‘ಅನನ್ತಪಾಯೀ ಸಕುಣೋ, ಅತಿತ್ತೋತಿ ದಿಸಾಸುತೋ।

ಸಮುದ್ದಂ ಪಾತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ, ಸಾಗರಂ ಸರಿತಂಪತಿ’’ನ್ತಿ॥

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಅಹಂ ಅನನ್ತಸಾಗರಂ ಪಾತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ, ತೇನಮ್ಹಿ ಅನನ್ತಪಾಯೀ ನಾಮ ಸಕುಣೋ ಮಹತಿಯಾಪಿ ಅಪೂರಣಿಯಾ ತಣ್ಹಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಅತಿತ್ತೋತಿಪಿ ಅಹಂ ದಿಸಾಸು ಸುತೋ ವಿಸ್ಸುತೋ ಪಾಕಟೋ, ಸ್ವಾಹಂ ಇಮಂ ಸಕಲಸಮುದ್ದಂ ಸುನ್ದರಾನಂ ರತನಾನಂ ಆಕರತ್ತಾ ಸಾಗರೇನ ವಾ ಖತತ್ತಾ ಸಾಗರಂ ಸರಿತಾನಂ ಪತಿಭಾವೇನ ಸರಿತಂಪತಿಂ ಪಾತುಮಿಚ್ಛಾಮೀತಿ।

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಮುದ್ದದೇವತಾ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩೮.

‘‘ಸೋ ಅಯಂ ಹಾಯತಿ ಚೇವ, ಪೂರತೇ ಚ ಮಹೋದಧಿ।

ನಾಸ್ಸ ನಾಯತಿ ಪೀತನ್ತೋ, ಅಪೇಯ್ಯೋ ಕಿರ ಸಾಗರೋ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಸೋ ಅಯಂ ಹಾಯತಿ ಚೇವಾತಿ ಉದಕಸ್ಸ ಓಸಕ್ಕನವೇಲಾಯ ಹಾಯತಿ, ನಿಕ್ಖಮನವೇಲಾಯ ಪೂರತಿ। ನಾಸ್ಸ ನಾಯತೀತಿ ಅಸ್ಸ ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಸಚೇಪಿ ನಂ ಸಕಲಲೋಕೋ ಪಿವೇಯ್ಯ, ತಥಾಪಿ ‘‘ಇತೋ ಏತ್ತಕಂ ನಾಮ ಉದಕಂ ಪೀತ’’ನ್ತಿ ಪರಿಯನ್ತೋ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ। ಅಪೇಯ್ಯೋ ಕಿರಾತಿ ಏಸೋ ಕಿರ ಸಾಗರೋ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕೇನಚಿ ಉದಕಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಪಾತುನ್ತಿ।

ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಸಾ ಭೇರವರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಮುದ್ದಕಾಕಂ ಪಲಾಪೇಸಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಸಮುದ್ದಕಾಕೋ ಉಪನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ದೇವತಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಸಮುದ್ದಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ।

[೨೯೭] ೭. ಕಾಮವಿಲಾಪಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಉಚ್ಚೇ ಸಕುಣ ಡೇಮಾನಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾಪಲೋಭನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವತ್ಥು ಪುಪ್ಫರತ್ತಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ೧.೧.೧೪೭) ಕಥಿತಂ, ಅತೀತವತ್ಥು ಇನ್ದ್ರಿಯಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ೧.೮.೬೦ ಆದಯೋ) ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ। ತಂ ಪನ ಪುರಿಸಂ ಜೀವನ್ತಂ ಸೂಲೇ ಉತ್ತಾಸೇಸುಂ। ಸೋ ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನೋ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಏಕಂ ಕಾಕಂ ದಿಸ್ವಾ ತಾವಖರಮ್ಪಿ ತಂ ವೇದನಂ ಅಗಣೇತ್ವಾ ಪಿಯಭರಿಯಾಯ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇತುಂ ಕಾಕಂ ಆಮನ್ತೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಆಹ –

೧೩೯.

‘‘ಉಚ್ಚೇ ಸಕುಣ ಡೇಮಾನ, ಪತ್ತಯಾನ ವಿಹಙ್ಗಮ।

ವಜ್ಜಾಸಿ ಖೋ ತ್ವಂ ವಾಮೂರುಂ, ಚಿರಂ ಖೋ ಸಾ ಕರಿಸ್ಸತಿ॥

೧೪೦.

‘‘ಇದಂ ಖೋ ಸಾ ನ ಜಾನಾತಿ, ಅಸಿಂ ಸತ್ತಿಞ್ಚ ಓಡ್ಡಿತಂ।

ಸಾ ಚಣ್ಡೀ ಕಾಹತಿ ಕೋಧಂ, ತಂ ಮೇ ತಪತಿ ನೋ ಇದಂ॥

೧೪೧.

‘‘ಏಸ ಉಪ್ಪಲಸನ್ನಾಹೋ, ನಿಕ್ಖಞ್ಚುಸ್ಸೀಸಕೋಹಿತಂ।

ಕಾಸಿಕಞ್ಚ ಮುದುಂ ವತ್ಥಂ, ತಪ್ಪೇತು ಧನಿಕಾ ಪಿಯಾ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಡೇಮಾನಾತಿ ಗಚ್ಛಮಾನ ಚರಮಾನ। ಪತ್ತಯಾನಾತಿ ತಮೇವಾಲಪತಿ, ತಥಾ ವಿಹಙ್ಗಮಾತಿ। ಸೋ ಹಿ ಪತ್ತೇಹಿ ಯಾನಂ ಕತ್ವಾ ಗಮನತೋ ಪತ್ತಯಾನೋ, ಆಕಾಸೇ ಗಮನತೋ ವಿಹಙ್ಗಮೋ। ವಜ್ಜಾಸೀತಿ ವದೇಯ್ಯಾಸಿ। ವಾಮೂರುನ್ತಿ ಕದಲಿಕ್ಖನ್ಧಸಮಾನಊರುಂ, ಮಮ ಸೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನಭಾವಂ ವದೇಯ್ಯಾಸಿ। ಚಿರಂ ಖೋ ಸಾ ಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ಸಾ ಇಮಂ ಪವತ್ತಿಂ ಅಜಾನಮಾನಾ ಮಮ ಆಗಮನಂ ಚಿರಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ‘‘ಚಿರಂ ಮೇ ಗತಸ್ಸ ಪಿಯಸ್ಸ ನ ಚ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಅಸಿಂ ಸತ್ತಿಞ್ಚಾತಿ ಅಸಿಸಮಾನತಾಯ ಸತ್ತಿಸಮಾನತಾಯ ಚ ಸೂಲಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ತಞ್ಹಿ ತಸ್ಸ ಉತ್ತಾಸನತ್ಥಾಯ ಓಡ್ಡಿತಂ ಠಪಿತಂ। ಚಣ್ಡೀತಿ ಕೋಧನಾ। ಕಾಹತಿ ಕೋಧನ್ತಿ ‘‘ಅತಿಚಿರಾಯತೀ’’ತಿ ಮಯಿ ಕೋಧಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ। ತಂ ಮೇ ತಪತೀತಿ ತಂ ತಸ್ಸಾ ಕುಜ್ಝನಂ ಮಂ ತಪತಿ। ನೋ ಇದನ್ತಿ ಇಧ ಪನ ಇದಂ ಸೂಲಂ ಮಂ ನ ತಪತೀತಿ ದೀಪೇತಿ।

‘‘ಏಸ ಉಪ್ಪಲಸನ್ನಾಹೋ’’ತಿಆದೀಹಿ ಘರೇ ಉಸ್ಸೀಸಕೇ ಠಪಿತಂ ಅತ್ತನೋ ಭಣ್ಡಂ ಆಚಿಕ್ಖತಿ। ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಲಸನ್ನಾಹೋತಿ ಉಪ್ಪಲೋ ಚ ಸನ್ನಾಹೋ ಚ ಉಪ್ಪಲಸನ್ನಾಹೋ, ಉಪ್ಪಲಸದಿಸೋ ಕಣಯೋ ಚ ಸನ್ನಾಹಕೋ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಿಕ್ಖಞ್ಚಾತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಸುವಣ್ಣೇಹಿ ಕತಂ ಅಙ್ಗುಲಿಮುದ್ದಿಕಂ। ಕಾಸಿಕಞ್ಚ ಮುದು ವತ್ಥನ್ತಿ ಮುದುಂ ಕಾಸಿಕಸಾಟಕಯುಗಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ಏತ್ತಕಂ ಕಿರ ತೇನ ಉಸ್ಸೀಸಕೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ। ತಪ್ಪೇತು ಧನಿಕಾ ಪಿಯಾತಿ ಏತಂ ಸಬ್ಬಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಾ ಮಮ ಪಿಯಾ ಧನತ್ಥಿಕಾ ಇಮಿನಾ ಧನೇನ ತಪ್ಪೇತು ಪೂರೇತು, ಸನ್ತುಟ್ಠಾ ಹೋತೂತಿ।

ಏವಂ ಸೋ ಪರಿದೇವಮಾನೋವ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು, ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ। ‘‘ತದಾ ಭರಿಯಾ ಏತರಹಿ ಭರಿಯಾ ಅಹೋಸಿ, ಯೇನ ಪನ ದೇವಪುತ್ತೇನ ತಂ ಕಾರಣಂ ದಿಟ್ಠಂ, ಸೋ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಕಾಮವಿಲಾಪಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸತ್ತಮಾ।

[೨೯೮] ೮. ಉದುಮ್ಬರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಉದುಮ್ಬರಾ ಚಿಮೇ ಪಕ್ಕಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಸೋ ಕಿರ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮಕೇ ವಿಹಾರಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ವಸತಿ। ರಮಣೀಯೋ ವಿಹಾರೋ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೇ ನಿವಿಟ್ಠೋ, ಮನ್ದಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜನಟ್ಠಾನಂ ಉದಕಫಾಸುಕಂ, ಗೋಚರಗಾಮೋ ನಾತಿದೂರೇ ನಾಚ್ಚಾಸನ್ನೇ, ಸಮ್ಪಿಯಾಯಮಾನಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಭಿಕ್ಖಂ ದೇನ್ತಿ। ಅಥೇಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ತಂ ವಿಹಾರಂ ಪಾಪುಣಿ। ನೇವಾಸಿಕೋ ತಸ್ಸ ಆಗನ್ತುಕವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ತಂ ಆದಾಯ ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ। ಮನುಸ್ಸಾ ಪಣೀತಂ ಭಿಕ್ಖಂ ದತ್ವಾ ಸ್ವಾತನಾಯ ನಿಮನ್ತಯಿಂಸು। ಆಗನ್ತುಕೋ ಕತಿಪಾಹಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏಕೇನುಪಾಯೇನ ಇಮಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಇಮಂ ವಿಹಾರಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಅಥ ನಂ ಥೇರೂಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗತಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಿಂ, ಆವುಸೋ, ಬುದ್ಧೂಪಟ್ಠಾನಂ ನಾಕಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಂ ವಿಹಾರಂ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತೋ ನತ್ಥಿ, ತೇನಮ್ಹಿ ನ ಗತಪುಬ್ಬೋ’’ತಿ। ‘‘ಯಾವ ತ್ವಂ ಬುದ್ಧೂಪಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛಸಿ, ತಾವಾಹಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ನೇವಾಸಿಕೋ ‘‘ಯಾವ ಮಮಾಗಮನಾ ಥೇರೇ ಮಾ ಪಮಜ್ಜಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ।

ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಆಗನ್ತುಕೋ ‘‘ತಸ್ಸ ನೇವಾಸಿಕಸ್ಸ ಅಯಞ್ಚ ಅಯಞ್ಚ ದೋಸೋ’’ತಿ ತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಪರಿಭಿನ್ದಿ। ಇತರೋಪಿ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪುನಾಗತೋ, ಅಥಸ್ಸ ಸೋ ಸೇನಾಸನಂ ನ ಅದಾಸಿ। ಸೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವಸಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಗಾಮಂ ಪಾವಿಸಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ಸಾಮೀಚಿಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಕರಿಂಸು। ಸೋ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹುತ್ವಾ ಪುನ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಸುಕೋ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖು ಅಸುಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಸಯಂ ತತ್ಥ ವಸೀ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಸೋ ಇಮಂ ವಸನಟ್ಠಾನಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅರಞ್ಞೇ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ತತ್ಥ ವಸ್ಸಾನೇ ಸತ್ತಸತ್ತಾಹಂ ದೇವೋ ವಸ್ಸಿ। ಅಥೇಕೋ ರತ್ತಮುಖಖುದ್ದಕಮಕ್ಕಟೋ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಅನೋವಸ್ಸಿಕಾಯ ಪಾಸಾಣದರಿಯಾ ವಸಮಾನೋ ಏಕದಿವಸಂ ದರಿದ್ವಾರೇ ಅತೇಮನಟ್ಠಾನೇ ಸುಖೇನ ನಿಸೀದಿ। ತತ್ಥ ಏಕೋ ಕಾಳಮುಖಮಹಾಮಕ್ಕಟೋ ತಿನ್ತೋ ಸೀತೇನ ಪೀಳಿಯಮಾನೋ ವಿಚರನ್ತೋ ತಂ ತಥಾನಿಸಿನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಉಪಾಯೇನ ನಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಏತ್ಥ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಕುಚ್ಛಿಂ ಓಲಮ್ಬೇತ್ವಾ ಸುಹಿತಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪುರತೋ ಠತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪೨.

‘‘ಉದುಮ್ಬರಾ ಚಿಮೇ ಪಕ್ಕಾ, ನಿಗ್ರೋಧಾ ಚ ಕಪಿತ್ಥನಾ।

ಏಹಿ ನಿಕ್ಖಮ ಭುಞ್ಜಸ್ಸು, ಕಿಂ ಜಿಘಚ್ಛಾಯ ಮಿಯ್ಯಸೀ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಕಪಿತ್ಥನಾತಿ ಪಿಲಕ್ಖಾ। ಏಹಿ ನಿಕ್ಖಮಾತಿ ಏತೇ ಉದುಮ್ಬರಾದಯೋ ಫಲಭಾರನಮಿತಾ, ಅಹಮ್ಪಿ ಖಾದಿತ್ವಾ ಸುಹಿತೋ ಆಗತೋಸ್ಮಿ, ತ್ವಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛ ಭುಞ್ಜಸ್ಸೂತಿ।

ಸೋಪಿ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ಫಲಾನಿ ಖಾದಿತುಕಾಮೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಲಭನ್ತೋ ಪುನಾಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಅನ್ತೋಪಾಸಾಣದರಿಯಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ವಞ್ಚೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಪುರತೋ ಠತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪೩.

‘‘ಏವಂ ಸೋ ಸುಹಿತೋ ಹೋತಿ, ಯೋ ವುಡ್ಢಮಪಚಾಯತಿ।

ಯಥಾಹಮಜ್ಜ ಸುಹಿತೋ, ದುಮಪಕ್ಕಾನಿ ಮಾಸಿತೋ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ದುಮಪಕ್ಕಾನಿ ಮಾಸಿತೋತಿ ಉದುಮ್ಬರಾದೀನಿ ರುಕ್ಖಫಲಾನಿ ಖಾದಿತ್ವಾ ಅಸಿತೋ ಧಾತೋ ಸುಹಿತೋ।

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಮಕ್ಕಟೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪೪.

‘‘ಯಂ ವನೇಜೋ ವನೇಜಸ್ಸ, ವಞ್ಚೇಯ್ಯ ಕಪಿನೋ ಕಪಿ।

ದಹರೋ ಕಪಿ ಸದ್ಧೇಯ್ಯ, ನ ಹಿ ಜಿಣ್ಣೋ ಜರಾಕಪೀ’’ತಿ॥

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಂ ವನೇ ಜಾತೋ ಕಪಿ ವನೇ ಜಾತಸ್ಸ ಕಪಿನೋ ವಞ್ಚನಂ ಕರೇಯ್ಯ, ತಂ ತಯಾ ಸದಿಸೋ ದಹರೋ ವಾನರೋ ಸದ್ದಹೇಯ್ಯ, ಮಾದಿಸೋ ಪನ ಜಿಣ್ಣೋ ಜರಾಕಪಿ ಮಹಲ್ಲಕಮಕ್ಕಟೋ ನ ಹಿ ಸದ್ದಹೇಯ್ಯ, ಸತಕ್ಖತ್ತುಮ್ಪಿ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ತುಮ್ಹಾದಿಸಸ್ಸ ನ ಸದ್ದಹತಿ। ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಸಬ್ಬಂ ಫಲಾಫಲಂ ವಸ್ಸೇನ ಕಿಲಿನ್ನಂ ಪತಿತಂ, ಪುನ ತವ ಇದಂ ಠಾನಂ ನತ್ಥಿ, ಗಚ್ಛಾತಿ। ಸೋ ತತೋವ ಪಕ್ಕಾಮಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಖುದ್ದಕಮಕ್ಕಟೋ ನೇವಾಸಿಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಕಾಳಮಹಾಮಕ್ಕಟೋ ಆಗನ್ತುಕೋ, ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಉದುಮ್ಬರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಅಟ್ಠಮಾ।

[೨೯೯] ೯. ಕೋಮಾರಪುತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಪುರೇ ತುವನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಪುಬ್ಬಾರಾಮೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕೇಳಿಸೀಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ತೇ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥರಿ ಉಪರಿಪಾಸಾದೇ ವಿಹರನ್ತೇ ಹೇಟ್ಠಾಪಾಸಾದೇ ದಿಟ್ಠಸುತಾದೀನಿ ಕಥೇನ್ತಾ ಕಲಹಞ್ಚ ಪರಿಭಾಸಞ್ಚ ಕರೋನ್ತಾ ನಿಸೀದಿಂಸು। ಸತ್ಥಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಏತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಂವೇಜೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ಥೇರೋ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಪಾದಙ್ಗುಟ್ಠಕೇನ ಪಾಸಾದಥುಪಿಕಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಯಾವ ಉದಕಪರಿಯನ್ತಾ ಪಾಸಾದಂ ಕಮ್ಪೇಸಿ। ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಮರಣಭಯಭೀತಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಅಟ್ಠಂಸೂ। ತೇಸಂ ಸೋ ಕೇಳಿಸೀಲಭಾವೋ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಪಾಕಟೋ ಜಾತೋ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಏಕಚ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಏವರೂಪೇ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕೇಳಿಸೀಲಾ ಹುತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತಿ, ‘ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನತ್ತಾ’ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ನ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇತೇ ಕೇಳಿಸೀಲಕಾಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ‘‘ಕೋಮಾರಪುತ್ತೋ’’ತಿ ನಂ ಸಞ್ಜಾನಿಂಸು। ಸೋ ಅಪರಭಾಗೇ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ವಸಿ। ಅಥಞ್ಞೇ ಕೇಳಿಸೀಲಾ ತಾಪಸಾ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಅಸ್ಸಮಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ವಸಿಂಸು, ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಮತ್ತಮ್ಪಿ ನೇಸಂ ನತ್ಥಿ, ಅರಞ್ಞತೋ ಫಲಾಫಲಾನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಖಾದಿತ್ವಾ ಹಸಮಾನಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾಯ ಕೇಳಿಯಾ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತಿ। ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಏಕೋ ಮಕ್ಕಟೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋಪಿ ಕೇಳಿಸೀಲಕೋವ ಮುಖವಿಕಾರಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತೋ ತಾಪಸಾನಂ ನಾನಾವಿಧಂ ಕೇಳಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಾಪಸಾ ತತ್ಥ ಚಿರಂ ವಸಿತ್ವಾ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಸೇವನತ್ಥಾಯ ಮನುಸ್ಸಪಥಂ ಅಗಮಂಸು। ತೇಸಂ ಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ, ಮಕ್ಕಟೋ ತೇಸಂ ವಿಯ ತಸ್ಸಪಿ ಕೇಳಿಂ ದಸ್ಸೇಸಿ।

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಚ್ಛರಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಸುಸಿಕ್ಖಿತಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸನ್ತೇನ ನಾಮ ಆಚಾರಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಕಾಯಾದೀಹಿ ಸುಸಞ್ಞತೇನ ಝಾನೇಸು ಯುತ್ತೇನ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಓವಾದಂ ಅದಾಸಿ। ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೀಲವಾ ಆಚಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ತತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅಗಮಾಸಿ। ಅಥ ತೇ ತಾಪಸಾ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಂ ಸೇವಿತ್ವಾ ತಂ ಠಾನಂ ಅಗಮಂಸು। ಮಕ್ಕಟೋ ಪುಬ್ಬೇ ವಿಯ ತೇಸಂ ಕೇಳಿಂ ನ ದಸ್ಸೇಸಿ। ಅಥ ನಂ ತಾಪಸಾ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ, ತ್ವಂ ಆವುಸೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುರತೋ ಕೇಳಿಂ ಅಕಾಸಿ, ಇದಾನಿ ನ ಕರೋಸಿ, ಕಿಂಕಾರಣಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹಂಸು –

೧೪೫.

‘‘ಪುರೇ ತುವಂ ಸೀಲವತಂ ಸಕಾಸೇ, ಓಕ್ಕನ್ತಿಕಂ ಕೀಳಸಿ ಅಸ್ಸಮಮ್ಹಿ।

ಕರೋಹರೇ ಮಕ್ಕಟಿಯಾನಿ ಮಕ್ಕಟ, ನ ತಂ ಮಯಂ ಸೀಲವತಂ ರಮಾಮಾ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಸೀಲವತಂ ಸಕಾಸೇತಿ ಕೇಳಿಸೀಲಾನಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ। ಓಕ್ಕನ್ತಿಕನ್ತಿ ಮಿಗೋ ವಿಯ ಓಕ್ಕನ್ತಿತ್ವಾ ಕೀಳಸಿ। ಕರೋಹರೇತಿ ಏತ್ಥ ಅರೇತಿ ಆಲಪನಂ। ಮಕ್ಕಟಿಯಾನೀತಿ ಮುಖಮಕ್ಕಟಿಕಕೀಳಾಸಙ್ಖಾತಾನಿ ಮುಖವಿಕಾರಾನಿ। ನ ತಂ ಮಯಂ ಸೀಲವತಂ ರಮಾಮಾತಿ ಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ತವ ಕೇಳಿಸೀಲಂ ಕೇಳಿವತಂ, ತಂ ಮಯಂ ಏತರಹಿ ನ ರಮಾಮ, ತ್ವಮ್ಪಿ ನೋ ನ ರಮಾಪೇಸಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಾರಣನ್ತಿ।

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಕ್ಕಟೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪೬.

‘‘ಸುತಾ ಹಿ ಮಯ್ಹಂ ಪರಮಾ ವಿಸುದ್ಧಿ, ಕೋಮಾರಪುತ್ತಸ್ಸ ಬಹುಸ್ಸುತಸ್ಸ।

ಮಾ ದಾನಿ ಮಂ ಮಞ್ಞಿ ತುವಂ ಯಥಾ ಪುರೇ, ಝಾನಾನುಯುತ್ತೋ ವಿಹರಾಮಿ ಆವುಸೋ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಮಯ್ಹನ್ತಿ ಕರಣತ್ಥೇ ಸಮ್ಪದಾನಂ। ವಿಸುದ್ಧೀತಿ ಝಾನವಿಸುದ್ಧಿ। ಬಹುಸ್ಸುತಸ್ಸಾತಿ ಬಹೂನಂ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಾನಂ ಅಟ್ಠನ್ನಞ್ಚ ಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಸುತತ್ತಾ ಚೇವ ಪಟಿವಿದ್ಧತ್ತಾ ಚ ಬಹುಸ್ಸುತಸ್ಸ। ತುವನ್ತಿ ತೇಸು ಏಕಂ ತಾಪಸಂ ಆಲಪನ್ತೋ ಇದಾನಿ ಮಾ ಮಂ ತ್ವಂ ಪುರೇ ವಿಯ ಸಞ್ಜಾನಿ, ನಾಹಂ ಪುರಿಮಸದಿಸೋ, ಆಚರಿಯೋ ಮೇ ಲದ್ಧೋತಿ ದೀಪೇತಿ।

ತಂ ಸುತ್ವಾ ತಾಪಸಾ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹಂಸು –

೧೪೭.

‘‘ಸಚೇಪಿ ಸೇಲಸ್ಮಿ ವಪೇಯ್ಯ ಬೀಜಂ, ದೇವೋ ಚ ವಸ್ಸೇ ನ ಹಿ ತಂ ವಿರೂಳ್ಹೇ।

ಸುತಾ ಹಿ ತೇ ಸಾ ಪರಮಾ ವಿಸುದ್ಧಿ, ಆರಾ ತುವಂ ಮಕ್ಕಟ ಝಾನಭೂಮಿಯಾ’’ತಿ॥

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಸಚೇಪಿ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠೇ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಬೀಜಂ ವಪೇಯ್ಯ, ದೇವೋ ಚ ಸಮ್ಮಾ ವಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಅಖೇತ್ತತಾಯ ತಂ ನ ವಿರೂಳ್ಹೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ತಯಾ ಪರಮಾ ಝಾನವಿಸುದ್ಧಿ ಸುತಾ, ತ್ವಂ ಪನ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಕತ್ತಾ ಆರಾ ಝಾನಭೂಮಿಯಾ ದೂರೇ ಠಿತೋ, ನ ಸಕ್ಕಾ ತಯಾ ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುನ್ತಿ ಮಕ್ಕಟಂ ಗರಹಿಂಸು।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಕೇಳಿಸೀಲಾ ತಾಪಸಾ ಇಮೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಹೇಸುಂ, ಕೋಮಾರಪುತ್ತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಕೋಮಾರಪುತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ನವಮಾ।

[೩೦೦] ೧೦. ವಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಪರಪಾಣರೋಧಾ ಜೀವನ್ತೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪುರಾಣಸನ್ಥತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ವತ್ಥು ವಿನಯೇ (ಪಾರಾ॰ ೫೬೫ ಆದಯೋ) ವಿತ್ಥಾರತೋ ಆಗತಮೇವ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ – ಆಯಸ್ಮಾ ಉಪಸೇನೋ ದುವಸ್ಸಿಕೋ ಏಕವಸ್ಸಿಕೇನ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ಗರಹಿತೋ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದಿಗುಣಯುತ್ತೋ ತೇರಸ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾದಾಯ ಪರಿಸಮ್ಪಿ ತೇರಸಧುತಙ್ಗಧರಂ ಕತ್ವಾ ಭಗವತಿ ತೇಮಾಸಂ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನೇ ಸಪರಿಸೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪರಿಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಠಮಂ ಗರಹಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅಧಮ್ಮಿಕಾಯ ಕತಿಕಾಯ ಅನನುವತ್ತನೇ ದುತಿಯಂ ಸಾಧುಕಾರಂ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಧುತಙ್ಗಧರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಯಥಾಸುಖಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಂ ಪಸ್ಸನ್ತೂ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಾ ಕತಾನುಗ್ಗಹೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ತತೋ ಪಭುತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಧುತಙ್ಗಧರಾ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸತ್ಥರಿ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೇ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಂಸುಕೂಲಾನಿ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಚೀವರಾನೇವ ಗಣ್ಹಿಂಸು। ಸತ್ಥಾ ಸಮ್ಬಹುಲೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸೇನಾಸನಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪತಿತಾನಿ ಪಂಸುಕೂಲಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇಸಂ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧುತಙ್ಗಸಮಾದಾನಂ ನ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಂ ವಕಸ್ಸ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಸದಿಸಂ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ। ಅಥೇಕೋ ವಕೋ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠೇ ವಸತಿ, ಅಥ ಗಙ್ಗಾಯ ಮಹೋದಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪಾಸಾಣಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿ। ವಕೋ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠೇ ನಿಪಜ್ಜಿ, ನೇವಸ್ಸ ಗೋಚರೋ ಅತ್ಥಿ, ನ ಗೋಚರಾಯ ಗಮನಮಗ್ಗೋ, ಉದಕಮ್ಪಿ ವಡ್ಢತೇವ। ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ನೇವ ಗೋಚರೋ ಅತ್ಥಿ, ನ ಗೋಚರಾಯ ಗಮನಮಗ್ಗೋ, ನಿಕ್ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪನ ನಿಪಜ್ಜನತೋ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ವರ’’ನ್ತಿ ಮನಸಾವ ಉಪೋಸಥಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಸೀಲಾನಿ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ। ತದಾ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಆವಜ್ಜಮಾನೋ ತಸ್ಸ ತಂ ದುಬ್ಬಲಸಮಾದಾನಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಏತಂ ವಕಂ ವಿಹೇಠೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಳಕರೂಪೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಠತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಸಿ। ವಕೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಟ್ಠಾಯ ತಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿ। ಏಳಕೋಪಿ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಪಕ್ಖನ್ದಿತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಗಹೇತುಂ ನಾದಾಸಿ। ವಕೋ ತಂ ಗಹೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಆಗಮ್ಮ ‘‘ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ತಾವ ಮೇ ನ ಭಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ತತ್ಥೇವ ಪುನ ನಿಪಜ್ಜಿ। ಸಕ್ಕೋ ಸಕ್ಕತ್ತಭಾವೇನೇವ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ತಾದಿಸಸ್ಸ ದುಬ್ಬಲಜ್ಝಾಸಯಸ್ಸ ಕಿಂ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮೇನ, ತ್ವಂ ಮಮ ಸಕ್ಕಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಏಳಕಮಂಸಂ ಖಾದಿತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ತಂ ವಿಹೇಠೇತ್ವಾ ಗರಹಿತ್ವಾ ದೇವಲೋಕಮೇವ ಗತೋ।

೧೪೮.

‘‘ಪರಪಾಣರೋಧಾ ಜೀವನ್ತೋ, ಮಂಸಲೋಹಿತಭೋಜನೋ।

ವಕೋ ವತಂ ಸಮಾದಾಯ, ಉಪಪಜ್ಜಿ ಉಪೋಸಥಂ॥

೧೪೯.

‘‘ತಸ್ಸ ಸಕ್ಕೋ ವತಞ್ಞಾಯ, ಅಜರೂಪೇನುಪಾಗಮಿ।

ವೀತತಪೋ ಅಜ್ಝಪ್ಪತ್ತೋ, ಭಞ್ಜಿ ಲೋಹಿತಪೋ ತಪಂ॥

೧೫೦.

‘‘ಏವಮೇವ ಇಧೇಕಚ್ಚೇ, ಸಮಾದಾನಮ್ಹಿ ದುಬ್ಬಲಾ।

ಲಹುಂ ಕರೋನ್ತಿ ಅತ್ತಾನಂ, ವಕೋವ ಅಜಕಾರಣಾ’’ತಿ॥ –

ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಗಾಥಾವ।

ತತ್ಥ ಉಪಪಜ್ಜಿ ಉಪೋಸಥನ್ತಿ ಉಪೋಸಥವಾಸಂ ಉಪಗತೋ। ವತಞ್ಞಾಯಾತಿ ತಸ್ಸ ದುಬ್ಬಲವತಂ ಅಞ್ಞಾಯ। ವೀತತಪೋ ಅಜ್ಝಪ್ಪತ್ತೋತಿ ವಿಗತತಪೋ ಹುತ್ವಾ ಉಪಗತೋ, ತಂ ಖಾದಿತುಂ ಪಕ್ಖನ್ದೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಲೋಹಿತಪೋತಿ ಲೋಹಿತಪಾಯೀ। ತಪನ್ತಿ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಸಮಾದಾನತಪಂ ಭಿನ್ದಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಸಕ್ಕೋ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ವಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದಸಮಾ।

ಕುಮ್ಭವಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಮೋ।

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ವರಕುಮ್ಭ ಸುಪತ್ತ ಸಿರಿವ್ಹಯನೋ, ಸುಚಿಸಮ್ಮತ ಬಿನ್ದುಸರೋ ಚುಸಭೋ।

ಸರಿತಂಪತಿ ಚಣ್ಡಿ ಜರಾಕಪಿನಾ, ಅಥ ಮಕ್ಕಟಿಯಾ ವಕಕೇನ ದಸಾತಿ॥

ಅಥ ವಗ್ಗುದ್ದಾನಂ –

ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಪದುಮೋ ಚೇವ, ಉದಪಾನೇನ ತತಿಯಂ।

ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಘಟಭೇದಂ, ತಿಕನಿಪಾತಮ್ಹಿಲಙ್ಕತನ್ತಿ॥

ತಿಕನಿಪಾತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

(ದುತಿಯೋ ಭಾಗೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ।)