೫. ಪಞ್ಚಕನಿಪಾತೋ
೧. ಮಣಿಕುಣ್ಡಲವಗ್ಗೋ
[೩೫೧] ೧. ಮಣಿಕುಣ್ಡಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ಜೀನೋ ರಥಸ್ಸಂ ಮಣಿಕುಣ್ಡಲೇ ಚಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಅನ್ತೇಪುರೇ ಸಬ್ಬತ್ಥಸಾಧಕಂ ಪದುಟ್ಠಾಮಚ್ಚಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ವತ್ಥು ಹೇಟ್ಠಾ ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ। ಇಧ ಪನ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ। ಪದುಟ್ಠಾಮಚ್ಚೋ ಕೋಸಲರಾಜಾನಂ ಆನೇತ್ವಾ ಕಾಸಿರಜ್ಜಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾನಂ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ಬನ್ಧನಾಗಾರೇ ಪಕ್ಖಿಪಾಪೇಸಿ। ರಾಜಾ ಝಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿ, ಚೋರರಞ್ಞೋ ಸರೀರೇ ಡಾಹೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ। ಸೋ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧.
‘‘ಜೀನೋ ರಥಸ್ಸಂ ಮಣಿಕುಣ್ಡಲೇ ಚ, ಪುತ್ತೇ ಚ ದಾರೇ ಚ ತಥೇವ ಜೀನೋ।
ಸಬ್ಬೇಸು ಭೋಗೇಸು ಅಸೇಸಕೇಸು, ಕಸ್ಮಾ ನ ಸನ್ತಪ್ಪಸಿ ಸೋಕಕಾಲೇ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಜೀನೋ ರಥಸ್ಸಂ ಮಣಿಕುಣ್ಡಲೇ ಚಾತಿ ಮಹಾರಾಜ, ತ್ವಂ ರಥಞ್ಚ ಅಸ್ಸಞ್ಚ ಮಣಿಕುಣ್ಡಲಾನಿ ಚ ಜೀನೋ, ‘‘ಜೀನೋ ರಥಸ್ಸೇ ಚ ಮಣಿಕುಣ್ಡಲೇ ಚಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ಅಸೇಸಕೇಸೂತಿ ನಿಸ್ಸೇಸಕೇಸು।
ತಂ
೨.
‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ಮಚ್ಚಂ ವಿಜಹನ್ತಿ ಭೋಗಾ, ಮಚ್ಚೋ ವಾ ತೇ ಪುಬ್ಬತರಂ ಜಹಾತಿ।
ಅಸಸ್ಸತಾ ಭೋಗಿನೋ ಕಾಮಕಾಮಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ಸೋಚಾಮಹಂ ಸೋಕಕಾಲೇ॥
೩.
‘‘ಉದೇತಿ
ವಿದಿತಾ ಮಯಾ ಸತ್ತುಕ ಲೋಕಧಮ್ಮಾ, ತಸ್ಮಾ ನ ಸೋಚಾಮಹಂ ಸೋಕಕಾಲೇ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಪುಬ್ಬೇವ ಮಚ್ಚನ್ತಿ ಮಚ್ಚಂ ವಾ ಭೋಗಾ ಪುಬ್ಬೇವ ಪಠಮತರಞ್ಞೇವ ವಿಜಹನ್ತಿ, ಮಚ್ಚೋ ವಾ ತೇ ಭೋಗೇ ಪುಬ್ಬತರಂ ಜಹಾತಿ। ಕಾಮಕಾಮೀತಿ ಚೋರರಾಜಾನಂ ಆಲಪತಿ। ಅಮ್ಭೋ, ಕಾಮೇ ಕಾಮಯಮಾನ ಕಾಮಕಾಮಿ ಭೋಗಿನೋ ನಾಮ ಲೋಕೇ ಅಸಸ್ಸತಾ, ಭೋಗೇಸು ವಾ ನಟ್ಠೇಸು ಜೀವಮಾನಾವ ಅಭೋಗಿನೋ ಹೋನ್ತಿ, ಭೋಗೇ ವಾ ಪಹಾಯ ಸಯಂ ನಸ್ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಹಂ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಸೋಕಕಾಲೇಪಿ ನ ಸೋಚಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಿದಿತಾ ಮಯಾ ಸತ್ತುಕ ಲೋಕಧಮ್ಮಾತಿ ಚೋರರಾಜಾನಂ ಆಲಪತಿ। ಅಮ್ಭೋ, ಸತ್ತುಕ, ಮಯಾ ಲಾಭೋ ಅಲಾಭೋ ಯಸೋ ಅಯಸೋತಿಆದಯೋ ಲೋಕಧಮ್ಮಾ ವಿದಿತಾ। ಯಥೇವ ಹಿ ಚನ್ದೋ ಉದೇತಿ ಚ ಪೂರತಿ ಚ ಪುನ ಚ ಖೀಯತಿ, ಯಥಾ ಚ ಸೂರಿಯೋ ಅನ್ಧಕಾರಂ ವಿಧಮನ್ತೋ ಮಹನ್ತಂ ಆಲೋಕಂ ತಪೇತ್ವಾನ ಪುನ ಸಾಯಂ ಅತ್ಥಂ ಪಲೇತಿ ಅತ್ಥಂ ಗಚ್ಛತಿ ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ಏವಮೇವ ಭೋಗಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಚ ನಸ್ಸನ್ತಿ ಚ, ತತ್ಥ ಕಿಂ ಸೋಕೇನ, ತಸ್ಮಾ ನ ಸೋಚಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಏವಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಚೋರರಞ್ಞೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಮೇವ ಚೋರಂ ಗರಹನ್ತೋ ಆಹ –
೪.
‘‘ಅಲಸೋ ಗಿಹೀ ಕಾಮಭೋಗೀ ನ ಸಾಧು, ಅಸಞ್ಞತೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ನ ಸಾಧು।
ರಾಜಾ ನ ಸಾಧು ಅನಿಸಮ್ಮಕಾರೀ, ಯೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಕೋಧನೋ ತಂ ನ ಸಾಧು॥
೫.
‘‘ನಿಸಮ್ಮ ಖತ್ತಿಯೋ ಕಯಿರಾ, ನಾನಿಸಮ್ಮ ದಿಸಮ್ಪತಿ।
ನಿಸಮ್ಮಕಾರಿನೋ ರಾಜ, ಯಸೋ ಕಿತ್ತಿ ಚ ವಡ್ಢತೀ’’ತಿ॥
ಇಮಾ
ಸತ್ಥಾ
ಮಣಿಕುಣ್ಡಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ।
[೩೫೨] ೨. ಸುಜಾತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ಕಿಂ ನು ಸನ್ತರಮಾನೋವಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಮತಪಿತಿಕಂ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಸೋ ಕಿರ ಪಿತರಿ ಮತೇ ಪರಿದೇವಮಾನೋ ವಿಚರತಿ, ಸೋಕಂ ವಿನೋದೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ಅಥ ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಸಮಣಂ ಆದಾಯ ತಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಂ ‘‘ಕಿಂ, ಉಪಾಸಕ, ಸೋಚಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಆವುಸೋ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಿತರಿ ಕಾಲಕತೇ ನ ಸೋಚಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ‘‘ಸುಜಾತಕುಮಾರೋ’’ತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು। ತಸ್ಸ ವಯಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಪಿತಾಮಹೋ ಕಾಲಮಕಾಸಿ। ಅಥಸ್ಸ ಪಿತಾ ಪಿತು ಕಾಲಕಿರಿಯತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೋಕಸಮಪ್ಪಿತೋ ಆಳಾಹನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಳಾಹನತೋ ಅಟ್ಠೀನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಆರಾಮೇ ಮತ್ತಿಕಾಥೂಪಂ ಕತ್ವಾ ತಾನಿ ತತ್ಥ ನಿದಹಿತ್ವಾ ಗತಗತವೇಲಾಯ ಥೂಪಂ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಚೇತಿಯಂ ಆವಿಜ್ಝನ್ತೋ ಪರಿದೇವತಿ, ನೇವ ನ್ಹಾಯತಿ ನ ಲಿಮ್ಪತಿ ನ ಭುಞ್ಜತಿ ನ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ವಿಚಾರೇತಿ। ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಪಿತಾ ಮೇ ಅಯ್ಯಕಸ್ಸ ಮತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೋಕಾಭಿಭೂತೋ ಚರತಿ, ಠಪೇತ್ವಾ ಪನ ಮಂ ಅಞ್ಞೋ ಏತಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏಕೇನ ನಂ ಉಪಾಯೇನ ನಿಸ್ಸೋಕಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬಹಿಗಾಮೇ
೬.
‘‘ಕಿಂ ನು ಸನ್ತರಮಾನೋವ, ಲಾಯಿತ್ವಾ ಹರಿತಂ ತಿಣಂ।
ಖಾದ ಖಾದಾತಿ ಲಪಸಿ, ಗತಸತ್ತಂ ಜರಗ್ಗವಂ॥
೭.
‘‘ನ ಹಿ ಅನ್ನೇನ ಪಾನೇನ, ಮತೋ ಗೋಣೋ ಸಮುಟ್ಠಹೇ।
ತ್ವಞ್ಚ ತುಚ್ಛಂ ವಿಲಪಸಿ, ಯಥಾ ತಂ ದುಮ್ಮತೀ ತಥಾ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಸನ್ತರಮಾನೋವಾತಿ ತುರಿತೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ। ಲಾಯಿತ್ವಾತಿ ಲುನಿತ್ವಾ। ಲಪಸೀತಿ ವಿಲಪಸಿ। ಗತಸತ್ತಂ ಜರಗ್ಗವನ್ತಿ ವಿಗತಜೀವಿತಂ ಜಿಣ್ಣಗೋಣಂ। ಯಥಾ ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಯಥಾ ದುಮ್ಮತಿ ಅಪ್ಪಪಞ್ಞೋ ವಿಲಪೇಯ್ಯ, ತಥಾ ತ್ವಂ ತುಚ್ಛಂ ವಿಲಪಸೀತಿ।
ತತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
೮.
‘‘ತಥೇವ ತಿಟ್ಠತಿ ಸೀಸಂ, ಹತ್ಥಪಾದಾ ಚ ವಾಲಧಿ।
ಸೋತಾ ತಥೇವ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಮಞ್ಞೇ ಗೋಣೋ ಸಮುಟ್ಠಹೇ॥
೯.
‘‘ನೇವಯ್ಯಕಸ್ಸ ಸೀಸಞ್ಚ, ಹತ್ಥಪಾದಾ ಚ ದಿಸ್ಸರೇ।
ರುದಂ ಮತ್ತಿಕಥೂಪಸ್ಮಿಂ, ನನು ತ್ವಞ್ಞೇವ ದುಮ್ಮತೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ತಥೇವಾತಿ ಯಥಾ ಪುಬ್ಬೇ ಠಿತಂ, ತಥೇವ ತಿಟ್ಠತಿ। ಮಞ್ಞೇತಿ ಏತೇಸಂ ಸೀಸಾದೀನಂ ತಥೇವ ಠಿತತ್ತಾ ಅಯಂ ಗೋಣೋ ಸಮುಟ್ಠಹೇಯ್ಯಾತಿ ಮಞ್ಞಾಮಿ। ನೇವಯ್ಯಕಸ್ಸ ಸೀಸಞ್ಚಾತಿ ಅಯ್ಯಕಸ್ಸ ಪನ ಸೀಸಞ್ಚ ಹತ್ಥಪಾದಾ ಚ ನ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ। ‘‘ಪಿಟ್ಠಿಪಾದಾ ನ ದಿಸ್ಸರೇ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ನನು ತ್ವಞ್ಞೇವ ದುಮ್ಮತೀತಿ ಅಹಂ ತಾವ ಸೀಸಾದೀನಿ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಏವಂ ಕರೋಮಿ, ತ್ವಂ ಪನ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಸ್ಸಸಿ, ಝಾಪಿತಟ್ಠಾನತೋ ಅಟ್ಠೀನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಮತ್ತಿಕಾಥೂಪಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿದೇವಸಿ। ಇತಿ ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಸತಗುಣೇನ ಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ಸತಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ನನು ತ್ವಞ್ಞೇವ ದುಮ್ಮತಿ। ಭಿಜ್ಜನಧಮ್ಮಾ ನಾಮ ಸಙ್ಖಾರಾ ಭಿಜ್ಜನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಕಾ ಪರಿದೇವನಾತಿ।
ತಂ
೧೦.
‘‘ಆದಿತ್ತಂ ವತ ಮಂ ಸನ್ತಂ, ಘತಸಿತ್ತಂವ ಪಾವಕಂ।
ವಾರಿನಾ ವಿಯ ಓಸಿಞ್ಚಂ, ಸಬ್ಬಂ ನಿಬ್ಬಾಪಯೇ ದರಂ॥
೧೧.
‘‘ಅಬ್ಬಹೀ ವತ ಮೇ ಸಲ್ಲಂ, ಯಮಾಸಿ ಹದಯಸ್ಸಿತಂ।
ಯೋ ಮೇ ಸೋಕಪರೇತಸ್ಸ, ಪಿತುಸೋಕಂ ಅಪಾನುದಿ॥
೧೨.
‘‘ಸೋಹಂ
ನ ಸೋಚಾಮಿ ನ ರೋದಾಮಿ, ತವ ಸುತ್ವಾನ ಮಾಣವ॥
೧೩.
‘‘ಏವಂ ಕರೋನ್ತಿ ಸಪ್ಪಞ್ಞಾ, ಯೇ ಹೋನ್ತಿ ಅನುಕಮ್ಪಕಾ।
ವಿನಿವತ್ತೇನ್ತಿ ಸೋಕಮ್ಹಾ, ಸುಜಾತೋ ಪಿತರಂ ಯಥಾ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬಾಪಯೇತಿ ನಿಬ್ಬಾಪಯಿ। ದರನ್ತಿ ಸೋಕದರಥಂ। ಸುಜಾತೋ ಪಿತರಂ ಯಥಾತಿ ಯಥಾ ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಸುಜಾತೋ ಮಂ ಪಿತರಂ ಸಮಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಸಪ್ಪಞ್ಞತಾಯ ಸೋಕಮ್ಹಾ ವಿನಿವತ್ತಯಿ, ಏವಂ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಸಪ್ಪಞ್ಞಾ ಸೋಕಮ್ಹಾ ವಿನಿವತ್ತಯನ್ತೀತಿ।
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ। ತದಾ ಸುಜಾತೋ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ।
ಸುಜಾತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ।
[೩೫೩] ೩. ವೇನಸಾಖಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ನಯಿದಂ ನಿಚ್ಚಂ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಭಗ್ಗೇಸು ಸಂಸುಮಾರಗಿರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಭೇಸಕಳಾವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಬೋಧಿರಾಜಕುಮಾರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಬೋಧಿರಾಜಕುಮಾರೋ ನಾಮ ಉದೇನಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಸಂಸುಮಾರಗಿರೇ ವಸನ್ತೋ ಏಕಂ ಪರಿಯೋದಾತಸಿಪ್ಪಂ ವಡ್ಢಕಿಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇಹಿ ರಾಜೂಹಿ ಅಸದಿಸಂ ಕತ್ವಾ ಕೋಕನದಂ ನಾಮ ಪಾಸಾದಂ
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಆಚರಿಯೋ
೧೪.
‘‘ನಯಿದಂ ನಿಚ್ಚಂ ಭವಿತಬ್ಬಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತ, ಖೇಮಂ ಸುಭಿಕ್ಖಂ ಸುಖತಾ ಚ ಕಾಯೇ।
ಅತ್ಥಚ್ಚಯೇ ಮಾ ಅಹು ಸಮ್ಪಮೂಳ್ಹೋ, ಭಿನ್ನಪ್ಲವೋ ಸಾಗರಸ್ಸೇವ ಮಜ್ಝೇ॥
೧೫.
‘‘ಯಾನಿ ಕರೋತಿ ಪುರಿಸೋ, ತಾನಿ ಅತ್ತನಿ ಪಸ್ಸತಿ।
ಕಲ್ಯಾಣಕಾರೀ ಕಲ್ಯಾಣಂ, ಪಾಪಕಾರೀ ಚ ಪಾಪಕಂ।
ಯಾದಿಸಂ ವಪತೇ ಬೀಜಂ, ತಾದಿಸಂ ಹರತೇ ಫಲ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಸುಖತಾ ಚ ಕಾಯೇತಿ ತಾತ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತ, ಯದೇತಂ ಖೇಮಂ ವಾ ಸುಭಿಕ್ಖಂ ವಾ ಯಾ ವಾ ಏಸಾ ಸುಖತಾ ಕಾಯೇ, ಇದಂ ಸಬ್ಬಂ ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ನಿಚ್ಚಂ ಸಬ್ಬಕಾಲಮೇವ ನ ಭವತಿ, ಇದಂ ಪನ ಅನಿಚ್ಚಂ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಧಮ್ಮಂ। ಅತ್ಥಚ್ಚಯೇತಿ ಸೋ ತಾನಿ ಅತ್ತನಿ ಪಸ್ಸತೀತಿ ತೇಸಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ವಿಪಾಕಂ ವಿನ್ದನ್ತೋ ತಾನಿ ಅತ್ತನಿ ಪಸ್ಸತಿ ನಾಮ।
ಸೋ ಆಚರಿಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಿತು ಸಿಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಓಪರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜಂ ಪಾಪುಣಿ। ತಸ್ಸ ಪಿಙ್ಗಿಯೋ ನಾಮ ಪುರೋಹಿತೋ ಅಹೋಸಿ ಕಕ್ಖಳೋ ಫರುಸೋ ಸಾಹಸಿಕೋ। ಸೋ ಯಸಲೋಭೇನ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಇಮಿನಾ ರಞ್ಞಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಸಬ್ಬೇ ರಾಜಾನೋ ಗಾಹಾಪೇಯ್ಯಂ, ಏವಮೇಸ ಏಕರಾಜಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ಏಕಪುರೋಹಿತೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ತಂ ರಾಜಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಕಥಂ ಗಾಹಾಪೇಸಿ। ರಾಜಾ ಮಹತಿಯಾ ಸೇನಾಯ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ನಗರಂ ರುನ್ಧಿತ್ವಾ ತಂ ರಾಜಾನಂ ಗಣ್ಹಿ। ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ರಜ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಾಜಸಹಸ್ಸಪರಿವುತೋ ‘‘ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ರಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಗಮಾಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ನಗರಂ ಪಟಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ಪರೇಹಿ ಅಪ್ಪಧಂಸಿಯಂ ಅಕಾಸಿ।
ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ
ಅಥಸ್ಸ
೧೬.
‘‘ಇದಂ ತದಾಚರಿಯವಚೋ, ಪಾರಾಸರಿಯೋ ಯದಬ್ರವಿ।
‘ಮಾ ಸು ತ್ವಂ ಅಕರಿ ಪಾಪಂ, ಯಂ ತ್ವಂ ಪಚ್ಛಾ ಕತಂ ತಪೇ’॥
೧೭.
‘‘ಅಯಮೇವ ಸೋ ಪಿಙ್ಗಿಯ ವೇನಸಾಖೋ, ಯಮ್ಹಿ ಘಾತಯಿಂ ಖತ್ತಿಯಾನಂ ಸಹಸ್ಸಂ।
ಅಲಙ್ಕತೇ ಚನ್ದನಸಾರಾನುಲಿತ್ತೇ, ತಮೇವ ದುಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಾಗತಂ ಮಮ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಇದಂ ತದಾಚರಿಯವಚೋತಿ ಇದಂ ತಂ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ವಚನಂ। ಪಾರಾಸರಿಯೋತಿ ತಂ ಗೋತ್ತೇನ ಕಿತ್ತೇತಿ। ಪಚ್ಛಾ ಕತನ್ತಿ ಯಂ ಪಾಪಂ ತಯಾ ಕತಂ, ಪಚ್ಛಾ ತಂ ತಪೇಯ್ಯ ಕಿಲಮೇಯ್ಯ, ತಂ ಮಾ ಕರೀತಿ ಓವಾದಂ ಅದಾಸಿ, ಅಹಂ ಪನಸ್ಸ ವಚನಂ ನ ಕರಿನ್ತಿ। ಅಯಮೇವಾತಿ ನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ವಿಲಪತಿ। ವೇನಸಾಖೋತಿ ಪತ್ಥಟಸಾಖೋ। ಯಮ್ಹಿ ಘಾತಯಿನ್ತಿ ಯಮ್ಹಿ ರುಕ್ಖೇ ಖತ್ತಿಯಸಹಸ್ಸಂ ಮಾರೇಸಿಂ। ಅಲಙ್ಕತೇ ಚನ್ದನಸಾರಾನುಲಿತ್ತೇತಿ ರಾಜಾಲಙ್ಕಾರೇಹಿ ಅಲಙ್ಕತೇ ಲೋಹಿತಚನ್ದನಸಾರಾನುಲಿತ್ತೇ ತೇ ಖತ್ತಿಯೇ ಯತ್ಥಾಹಂ ಘಾತೇಸಿಂ ತಮೇವ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಯಂ ಮಯಾ ಪರೇಸಂ ಅಕ್ಖಿಉಪ್ಪಾಟನದುಕ್ಖಂ ಕತಂ, ಇದಂ ಮೇ ತಥೇವ ಪಟಿಆಗತಂ, ಇದಾನಿ ನೋ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ವಚನಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತನ್ತಿ ಪರಿದೇವತಿ।
ಸೋ
೧೮.
‘‘ಸಾಮಾ ಚ ಖೋ ಚನ್ದನಲಿತ್ತಗತ್ತಾ, ಲಟ್ಠೀವ ಸೋಭಞ್ಜನಕಸ್ಸ ಉಗ್ಗತಾ।
ಅದಿಸ್ವಾ ಕಾಲಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ ಉಬ್ಬರಿಂ, ತಂ ಮೇ ಇತೋ ದುಕ್ಖತರಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ॥ –
ಗಾಥಮಾಹ –
ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಮಮ ಭರಿಯಾ ಸುವಣ್ಣಸಾಮಾ ಉಬ್ಬರೀ ಯಥಾ ನಾಮ ಸಿಗ್ಗುರುಕ್ಖಸ್ಸ ಉಜು ಉಗ್ಗತಾ ಸಾಖಾ ಮನ್ದಮಾಲುತೇರಿತಾ ಕಮ್ಪಮಾನಾ ಸೋಭತಿ, ಏವಂ ಇತ್ಥಿವಿಲಾಸಂ ಕುರುಮಾನಾ ಸೋಭತಿ, ತಮಹಂ ಇದಾನಿ ಅಕ್ಖೀನಂ ಭಿನ್ನತ್ತಾ ಉಬ್ಬರಿಂ ಅದಿಸ್ವಾವ ಕಾಲಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಂ ಮೇ ತಸ್ಸಾ ಅದಸ್ಸನಂ ಇತೋ ಮರಣದುಕ್ಖತೋಪಿ ದುಕ್ಖತರಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ।
ಸೋ ಏವಂ ವಿಲಪನ್ತೋವ ಮರಿತ್ವಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ನ ನಂ ಇಸ್ಸರಿಯಲುದ್ಧೋ ಪುರೋಹಿತೋ ಪರಿತ್ತಾಣಂ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಖಿ, ನ ಅತ್ತನೋ ಇಸ್ಸರಿಯಂ। ತಸ್ಮಿಂ ಮತಮತ್ತೇಯೇವ ಬಲಕಾಯೋ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಲಾಯಿ।
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಬೋಧಿರಾಜಕುಮಾರೋ ಅಹೋಸಿ, ಪಿಙ್ಗಿಯೋ ದೇವದತ್ತೋ, ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖಾಚರಿಯೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।
ವೇನಸಾಖಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ।
[೩೫೪] ೪. ಉರಗಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ಉರಗೋವ ತಚಂ ಜಿಣ್ಣನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಮತಪುತ್ತಕಂ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ವತ್ಥು ಪನ ಮತಭರಿಯಮತಪಿತಿಕವತ್ಥುಸದಿಸಮೇವ। ಇಧಾಪಿ ತಥೇವ ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ನಿವೇಸನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಂ ‘‘ಕಿಂ, ಆವುಸೋ, ಸೋಚಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ದ್ವಾರಗಾಮಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಸಣ್ಠಪೇತ್ವಾ ಕಸಿಕಮ್ಮೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ। ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಚ ಧೀತಾ ಚಾತಿ ದ್ವೇ ದಾರಕಾ ಅಹೇಸುಂ। ಸೋ ಪುತ್ತಸ್ಸ ವಯಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಸಮಾನಕುಲತೋ ಕುಮಾರಿಕಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ, ಇತಿ ತೇ ದಾಸಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಛ ಜನಾ ಅಹೇಸುಂ – ಬೋಧಿಸತ್ತೋ, ಭರಿಯಾ, ಪುತ್ತೋ, ಧೀತಾ, ಸುಣಿಸಾ, ದಾಸೀತಿ। ತೇ ಸಮಗ್ಗಾ ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾ ಪಿಯಸಂವಾಸಾ ಅಹೇಸುಂ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸೇಸಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಏವಂ ಓವಾದಂ ದೇತಿ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಯಥಾಲದ್ಧನಿಯಾಮೇನೇವ ದಾನಂ ದೇಥ, ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಥ, ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕರೋಥ, ಮರಣಸ್ಸತಿಂ ಭಾವೇಥ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮರಣಭಾವಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಥ, ಇಮೇಸಞ್ಹಿ ಸತ್ತಾನಂ ಮರಣಂ ಧುವಂ, ಜೀವಿತಂ ಅದ್ಧುವಂ, ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ಖಯವಯಧಮ್ಮಿನೋವ, ರತ್ತಿಞ್ಚ ದಿವಾ ಚ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋಥಾ’’ತಿ। ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಓವಾದಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಮರಣಸ್ಸತಿಂ ಭಾವೇನ್ತಿ।
ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಖೇತ್ತಂ
ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪುತ್ತಸ್ಸ ನಿಪನ್ನಛಾಯಾಯಮೇವ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿ। ಭುತ್ತಾವಸಾನೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ದಾರೂನಿ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ತಂ ಚಿತಕಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಝಾಪೇಸುಂ। ಏಕಸ್ಸ ಚ ಏಕಬಿನ್ದುಪಿ ಅಸ್ಸು ನಾಹೋಸಿ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸುಭಾವಿತಮರಣಸ್ಸತಿನೋ ಹೋನ್ತಿ। ತೇಸಂ ಸೀಲತೇಜೇನ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಆಸನಂ ಉಣ್ಹಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ। ಸೋ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ಮಂ ಠಾನಾ
೧೯.
‘‘ಉರಗೋವ ತಚಂ ಜಿಣ್ಣಂ, ಹಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ ಸಂ ತನುಂ।
ಏವಂ ಸರೀರೇ ನಿಬ್ಭೋಗೇ, ಪೇತೇ ಕಾಲಕತೇ ಸತಿ॥
೨೦.
‘‘ಡಯ್ಹಮಾನೋ ನ ಜಾನಾತಿ, ಞಾತೀನಂ ಪರಿದೇವಿತಂ।
ತಸ್ಮಾ ಏತಂ ನ ಸೋಚಾಮಿ, ಗತೋ ಸೋ ತಸ್ಸ ಯಾ ಗತೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಸಂ ತನುನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರಂ। ನಿಬ್ಭೋಗೇತಿ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ ಭೋಗರಹಿತೇ। ಪೇತೇತಿ ಪರಲೋಕಂ ಪಟಿಗತೇ। ಕಾಲಕತೇತಿ ಕತಕಾಲೇ, ಮತೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಸಾಮಿ, ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಯಥಾ ನಾಮ ಉರಗೋ ಜಿಣ್ಣತಚಂ ನಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ಅನಪೇಕ್ಖೋ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ
ಸಕ್ಕೋ
೨೧.
‘‘ಅನವ್ಹಿತೋ ತತೋ ಆಗಾ, ಅನನುಞ್ಞಾತೋ ಇತೋ ಗತೋ।
ಯಥಾಗತೋ ತಥಾ ಗತೋ, ತತ್ಥ ಕಾ ಪರಿದೇವನಾ॥
೨೨.
‘‘ಡಯ್ಹಮಾನೋ ನ ಜಾನಾತಿ, ಞಾತೀನಂ ಪರಿದೇವಿತಂ।
ತಸ್ಮಾ ಏತಂ ನ ಸೋಚಾಮಿ, ಗತೋ ಸೋ ತಸ್ಸ ಯಾ ಗತೀ’’ತಿ॥ – ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ –
ತತ್ಥ ಅನವ್ಹಿತೋತಿ ಅಯಂ ತಾತ ಮಯಾ ಪರಲೋಕತೋ ಅನವ್ಹಿತೋ ಅಯಾಚಿತೋ। ಆಗಾತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗೇಹಂ ಆಗತೋ। ಇತೋತಿ ಇತೋ ಮನುಸ್ಸಲೋಕತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ಮಯಾ ಅನನುಞ್ಞಾತೋವ ಗತೋ। ಯಥಾಗತೋತಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ಯಥಾ ಅತ್ತನೋವ ರುಚಿಯಾ ಆಗತೋ, ಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ತಥೇವ ಗತೋ। ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಸ ಇತೋ ಗಮನೇ ಕಾ ಪರಿದೇವನಾ। ಡಯ್ಹಮಾನೋತಿ ಗಾಥಾ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಸಕ್ಕೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಭಗಿನಿಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಅಮ್ಮ, ತುಯ್ಹಂ ಸೋ ಕಿಂ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಭಾತಾ ಮೇ, ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಅಮ್ಮ, ಭಗಿನಿಯೋ ನಾಮ ಭಾತೂಸು ಸಿನೇಹಾ ಹೋನ್ತಿ, ತ್ವಂ ಕಸ್ಮಾ ನ ರೋದಸೀ’’ತಿ? ಸಾ ಅರೋದನಕಾರಣಂ ಕಥೇನ್ತೀ –
೨೩.
‘‘ಸಚೇ ರೋದೇ ಕಿಸಾ ಅಸ್ಸಂ, ತಸ್ಸಾ ಮೇ ಕಿಂ ಫಲಂ ಸಿಯಾ।
ಞಾತಿಮಿತ್ತಸುಹಜ್ಜಾನಂ, ಭಿಯ್ಯೋ ನೋ ಅರತೀ ಸಿಯಾ॥
೨೪.
ಡಯ್ಹಮಾನೋ
ತಸ್ಮಾ ಏತಂ ನ ಸೋಚಾಮಿ, ಗತೋ ಸೋ ತಸ್ಸ ಯಾ ಗತೀ’’ತಿ॥ – ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ –
ತತ್ಥ ಸಚೇತಿ ಯದಿ ಅಹಂ ಭಾತರಿ ಮತೇ ರೋದೇಯ್ಯಂ, ಕಿಸಸರೀರಾ ಅಸ್ಸಂ। ಭಾತು ಪನ ಮೇ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ವುಡ್ಢಿ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಸ್ಸಾ ಮೇತಿ ತಸ್ಸಾ ಮಯ್ಹಂ ರೋದನ್ತಿಯಾ ಕಿಂ ಫಲಂ ಕೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಭವೇಯ್ಯ। ಮಯ್ಹಂ ಅವುದ್ಧಿ ಪನ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ಞಾತಿಮಿತ್ತಸುಹಜ್ಜಾನನ್ತಿ ಞಾತಿಮಿತ್ತಸುಹದಾನಂ ಭಿಯ್ಯೋ ನೋತಿ ಯೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಞಾತೀ ಚ ಮಿತ್ತಾ ಚ ಸುಹದಯಾ ಚ, ತೇಸಂ ಅಧಿಕತರಾ ಅರತಿ ಸಿಯಾ।
ಸಕ್ಕೋ ಭಗಿನಿಯಾ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಭರಿಯಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಅಮ್ಮ, ತುಯ್ಹಂ ಸೋ ಕಿಂ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಪತಿ ಮೇ, ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ ಪತಿಮ್ಹಿ ಮತೇ ವಿಧವಾ ಹೋನ್ತಿ ಅನಾಥಾ, ತ್ವಂ ಕಸ್ಮಾ ನ ರೋದಸೀ’’ತಿ। ಸಾಪಿಸ್ಸ ಅರೋದನಕಾರಣಂ ಕಥೇನ್ತೀ –
೨೫.
‘‘ಯಥಾಪಿ ದಾರಕೋ ಚನ್ದಂ, ಗಚ್ಛನ್ತಮನುರೋದತಿ।
ಏವಂಸಮ್ಪದಮೇವೇತಂ, ಯೋ ಪೇತಮನುಸೋಚತಿ॥
೨೬.
‘‘ಡಯ್ಹಮಾನೋ ನ ಜಾನಾತಿ, ಞಾತೀನಂ ಪರಿದೇವಿತಂ।
ತಸ್ಮಾ ಏತಂ ನ ಸೋಚಾಮಿ, ಗತೋ ಸೋ ತಸ್ಸ ಯಾ ಗತೀ’’ತಿ॥ – ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ –
ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಥಾ ನಾಮ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಯುತ್ತಾಯುತ್ತಂ ಲಬ್ಭನೀಯಾಲಬ್ಭನೀಯಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಬಾಲದಾರಕೋ ಮಾತು ಉಚ್ಛಙ್ಗೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಂ ಪುಣ್ಣಂ ಚನ್ದಂ ಆಕಾಸೇ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಚನ್ದಂ ಮೇ ದೇಹಿ, ಅಮ್ಮ, ಚನ್ದಂ ಮೇ ದೇಹೀ’’ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ರೋದತಿ, ಏವಂಸಮ್ಪದಮೇವೇತಂ, ಏವಂನಿಪ್ಫತ್ತಿಕಮೇವ ಏತಂ ತಸ್ಸ ರುಣ್ಣಂ ಹೋತಿ, ಯೋ ಪೇತಂ ಕಾಲಕತಂ ಅನುಸೋಚತಿ। ಇತೋಪಿ ಚ ಬಾಲತರಂ। ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಸೋ ಹಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಚನ್ದಂ ಅನುರೋದತಿ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಪತಿ ಮತೋ ಏತರಹಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನೋ ಸೂಲೇಹಿ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಡಯ್ಹಮಾನೋಪಿ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಜಾನಾತೀತಿ।
ಸಕ್ಕೋ
೨೭.
‘‘ಯಥಾಪಿ ಉದಕಕುಮ್ಭೋ, ಭಿನ್ನೋ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಯೋ।
ಏವಂಸಮ್ಪದಮೇವೇತಂ, ಯೋ ಪೇತಮನುಸೋಚತಿ॥
೨೮.
‘‘ಡಯ್ಹಮಾನೋ
ತಸ್ಮಾ ಏತಂ ನ ಸೋಚಾಮಿ, ಗತೋ ಸೋ ತಸ್ಸ ಯಾ ಗತೀ’’ತಿ॥ – ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ –
ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಥಾ ನಾಮ ಉದಕಕುಮ್ಭೋ ಉಕ್ಖಿಪಿಯಮಾನೋ ಪತಿತ್ವಾ ಸತ್ತಧಾ ಭಿನ್ನೋ ಪುನ ತಾನಿ ಕಪಾಲಾನಿ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಪಟಿಪಾಕತಿಕಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಯೋ ಪೇತಮನುಸೋಚತಿ, ತಸ್ಸಪಿ ಏತಮನುಸೋಚನಂ ಏವಂನಿಪ್ಫತ್ತಿಕಮೇವ ಹೋತಿ, ಮತಸ್ಸ ಪುನ ಜೀವಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ ಇದ್ಧಿಮತೋ ವಾ ಇದ್ಧಾನುಭಾವೇನ ಭಿನ್ನಂ ಕುಮ್ಭಂ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಉದಕಸ್ಸ ಪೂರೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ ಭವೇಯ್ಯ, ಕಾಲಕತೋ ಪನ ಇದ್ಧಿಬಲೇನಾಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪಟಿಪಾಕತಿತಂ ಕಾತುನ್ತಿ। ಇತರಾ ಗಾಥಾ ವುತ್ತತ್ಥಾಯೇವ।
ಸಕ್ಕೋ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತೇಹಿ ಮರಣಸ್ಸತಿ ಭಾವಿತಾ, ತುಮ್ಹೇ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಹತ್ಥೇನ ಕಮ್ಮಂ ಮಾ ಕರಿತ್ಥ, ಅಹಂ, ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ, ಅಹಂ ವೋ ಗೇಹೇ ಸತ್ತ ರತನಾನಿ ಅಪರಿಮಾಣಾನಿ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ತುಮ್ಹೇ ದಾನಂ ದೇಥ
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ। ತದಾ ದಾಸೀ ಖುಜ್ಜುತ್ತರಾ ಅಹೋಸಿ, ಧೀತಾ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾ, ಪುತ್ತೋ ರಾಹುಲೋ, ಮಾತಾ ಖೇಮಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ।
ಉರಗಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ।
[೩೫೫] ೫. ಘಟಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ಅಞ್ಞೇ ಸೋಚನ್ತಿ ರೋದನ್ತೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಏಕಂ ಅಮಚ್ಚಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ವತ್ಥು ಹೇಟ್ಠಾ ಕಥಿತಸದಿಸಮೇವ। ಇಧ ಪನ ರಾಜಾ ಅತ್ತನೋ ಉಪಕಾರಸ್ಸ ಅಮಚ್ಚಸ್ಸ ಮಹನ್ತಂ ಯಸಂ ದತ್ವಾ ಪರಿಭೇದಕಾನಂ ಕಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಂ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ಬನ್ಧನಾಗಾರೇ ಪವೇಸೇಸಿ। ಸೋ ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸಿ। ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ಗುಣಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಮೋಚಾಪೇಸಿ। ಸೋ ಗನ್ಧಮಾಲಂ ಆದಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ। ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅನತ್ಥೋ ಕಿರ ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಅನತ್ಥೇನ ಪನ ಮೇ ಅತ್ಥೋ ಆಗತೋ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ ಖೋ, ಉಪಾಸಕ, ತ್ವಞ್ಞೇವ ಅನತ್ಥೇನ ಅತ್ಥಂ ಆಹರಿ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾಪಿ ಆಹರಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।
ಅತೀತೇ
೨೯.
‘‘ಅಞ್ಞೇ ಸೋಚನ್ತಿ ರೋದನ್ತಿ, ಅಞ್ಞೇ ಅಸ್ಸುಮುಖಾ ಜನಾ।
ಪಸನ್ನಮುಖವಣ್ಣೋಸಿ, ಕಸ್ಮಾ ಘಟ ನ ಸೋಚಸೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಅಞ್ಞೇತಿ ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಮನುಸ್ಸಾ।
ಅಥಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಸೋಚನಕಾರಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಚತಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
೩೦.
‘‘ನಾಬ್ಭತೀತಹರೋ
ತಸ್ಮಾ ಧಙ್ಕ ನ ಸೋಚಾಮಿ, ನತ್ಥಿ ಸೋಕೇ ದುತೀಯತಾ॥
೩೧.
‘‘ಸೋಚಂ ಪಣ್ಡು ಕಿಸೋ ಹೋತಿ, ಭತ್ತಞ್ಚಸ್ಸ ನ ರುಚ್ಚತಿ।
ಅಮಿತ್ತಾ ಸುಮನಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಲ್ಲವಿದ್ಧಸ್ಸ ರುಪ್ಪತೋ॥
೩೨.
‘‘ಗಾಮೇ ವಾ ಯದಿ ವಾರಞ್ಞೇ, ನಿನ್ನೇ ವಾ ಯದಿ ವಾ ಥಲೇ।
ಠಿತಂ ಮಂ ನಾಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ದಿಟ್ಠಪದೋ ಅಹಂ॥
೩೩.
‘‘ಯಸ್ಸತ್ತಾ ನಾಲಮೇಕೋವ, ಸಬ್ಬಕಾಮರಸಾಹರೋ।
ಸಬ್ಬಾಪಿ ಪಥವೀ ತಸ್ಸ, ನ ಸುಖಂ ಆವಹಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ನಾಬ್ಭತೀತಹರೋತಿ ನಾಬ್ಭತೀತಾಹಾರೋ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ। ಸೋಕೋ ನಾಮ ಅಬ್ಭತೀತಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಂ ನಿರುದ್ಧಂ ಅತ್ಥಙ್ಗತಂ ಪುನ ನಾಹರತಿ। ದುತೀಯತಾತಿ ಸಹಾಯತಾ। ಅತೀತಾಹರಣೇನ ವಾ ಅನಾಗತಾಹರಣೇನ ಸೋಚನ್ತಿ ಸೋಚನ್ತೋ। ಸಲ್ಲವಿದ್ಧಸ್ಸ ರುಪ್ಪತೋತಿ ಸೋಕಸಲ್ಲೇನ ವಿದ್ಧಸ್ಸ ತೇನೇವ ಘಟ್ಟಿಯಮಾನಸ್ಸ ‘‘ದಿಟ್ಠಾ ವತ ನೋ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠೀ’’ತಿ ಅಮಿತ್ತಾ ಸುಮನಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಠಿತಂ ಮಂ ನಾಗಮಿಸ್ಸತೀತಿ ಸಮ್ಮ ಧಙ್ಕರಾಜ, ಏತೇಸು ಗಾಮಾದೀಸು ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಠಿತಂ ಮಂ ಪಣ್ಡುಕಿಸಭಾವಾದಿಕಂ ಸೋಕಮೂಲಕಂ ಬ್ಯಸನಂ ನ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ। ಏವಂ ದಿಟ್ಠಪದೋತಿ ಯಥಾ ತಂ ಬ್ಯಸನಂ ನಾಗಚ್ಛತಿ, ಏವಂ ಮಯಾ ಝಾನಪದಂ ದಿಟ್ಠಂ। ‘‘ಅಟ್ಠಲೋಕಧಮ್ಮಪದ’’ನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿಯೇವ ಸಬ್ಬಕಾಮರಸಾಹರೋ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಪಹಾಯ ಅಞ್ಞಸಹಾಯೇ ಅತ್ತಾವ ಏಕೋ ಸಬ್ಬಕಾಮರಸಾಹರೋ ನಾಲಂ, ಸಬ್ಬಂ ಝಾನಸುಖಸಙ್ಖಾತಂ ಕಾಮರಸಂ ಆಹರಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥೋ, ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಪಥವೀ ನ ಸುಖಂ ಆವಹಿಸ್ಸತಿ। ಕಾಮಾತುರಸ್ಸ ಹಿ ಸುಖಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಯೋ ಪನ ಕಿಲೇಸದರಥರಹಿತಂ ಝಾನಸುಖಂ ಆಹರಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ, ಸೋ ರಾಜಾ ಸುಖೀ ಹೋತೀತಿ। ಯೋ ಪನೇತಾಯ ಗಾಥಾಯ ‘‘ಯಸ್ಸತ್ಥಾ ನಾಲಮೇಕೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ತಸ್ಸತ್ಥೋ ನ ದಿಸ್ಸತಿ।
ಇತಿ
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಧಙ್ಕರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಘಟರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।
ಘಟಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ।
[೩೫೬] ೬. ಕೋರಣ್ಡಿಯಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ಏಕೋ ಅರಞ್ಞೇತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಥೇರೋ ಕಿರ ಆಗತಾಗತಾನಂ ದುಸ್ಸೀಲಾನಂ ಮಿಗಲುದ್ದಕಮಚ್ಛಬನ್ಧಾದೀನಂ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠಾನಞ್ಞೇವ ‘‘ಸೀಲಂ ಗಣ್ಹಥ, ಸೀಲಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಸೀಲಂ ದೇತಿ। ತೇ ಥೇರೇ ಗರುಭಾವೇನ ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಭಿನ್ದಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಸೀಲಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಗಹೇತ್ವಾ ಚ ಪನ ನ ರಕ್ಖನ್ತಿ, ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಮೇವ ಕರೋನ್ತಿ। ಥೇರೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೇ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖಸ್ಸ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಜೇಟ್ಠನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಕೋರಣ್ಡಿಯೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ। ತದಾ ಸೋ ಆಚರಿಯೋ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠಾನಂ ಕೇವಟ್ಟಾದೀನಂ ಅಯಾಚನ್ತಾನಞ್ಞೇವ ‘‘ಸೀಲಂ ಗಣ್ಹಥ, ಸೀಲಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಸೀಲಂ ದೇತಿ। ತೇ ಗಹೇತ್ವಾಪಿ ನ ರಕ್ಖನ್ತಿ
ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಏಕಸ್ಮಾ ಗಾಮಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಾಚನಕತ್ಥಾಯ ಆಚರಿಯಂ ನಿಮನ್ತಯಿಂಸು। ಸೋ ಕೋರಣ್ಡಿಯಮಾಣವಂ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಅಹಂ ನ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ತ್ವಂ ಇಮೇ ಪಞ್ಚಸತೇ ಮಾಣವೇ ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ವಾಚನಕಾನಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಿನ್ನಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಆಹರಾ’’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ। ಸೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಟಿನಿವತ್ತನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಏಕಂ ಕನ್ದರಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯೋ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠಾನಂ ಅಯಾಚನ್ತಾನಞ್ಞೇವ ಸೀಲಂ ದೇತಿ, ಇತೋ ದಾನಿ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಥಾ ಯಾಚನ್ತಾನಞ್ಞೇವ ದೇತಿ, ತಥಾ ನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ತೇಸು ಮಾಣವೇಸು
೩೪.
‘‘ಏಕೋ ಅರಞ್ಞೇ ಗಿರಿಕನ್ದರಾಯಂ, ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಸಿಲಂ ಪವೇಚ್ಛಸಿ।
ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸನ್ತರಮಾನರೂಪೋ, ಕೋರಣ್ಡಿಯ ಕೋ ನು ತವ ಯಿಧತ್ಥೋ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಕೋ ನು ತವ ಯಿಧತ್ಥೋತಿ ಕೋ ನು ತವ ಇಧ ಕನ್ದರಾಯಂ ಸಿಲಾಖಿಪನೇನ ಅತ್ಥೋ।
ಸೋ
೩೫.
‘‘ಅಹಞ್ಹಿಮಂ ಸಾಗರಸೇವಿತನ್ತಂ, ಸಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ ಯಥಾಪಿ ಪಾಣಿ।
ವಿಕಿರಿಯ ಸಾನೂನಿ ಚ ಪಬ್ಬತಾನಿ ಚ, ತಸ್ಮಾ ಸಿಲಂ ದರಿಯಾ ಪಕ್ಖಿಪಾಮೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಅಹಞ್ಹಿಮನ್ತಿ ಅಹಞ್ಹಿ ಇಮಂ ಮಹಾಪಥವಿಂ। ಸಾಗರಸೇವಿತನ್ತನ್ತಿ ಸಾಗರೇಹಿ ಸೇವಿತಂ ಚಾತುರನ್ತಂ। ಯಥಾಪಿ ಪಾಣೀತಿ ಹತ್ಥತಲಂ ವಿಯ ಸಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ। ವಿಕಿರಿಯಾತಿ ವಿಕಿರಿತ್ವಾ। ಸಾನೂನಿ ಚ ಪಬ್ಬತಾನಿ ಚಾತಿ ಪಂಸುಪಬ್ಬತೇ ಚ ಸಿಲಾಪಬ್ಬತೇ ಚ।
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೩೬.
‘‘ನಯಿಮಂ ಮಹಿಂ ಅರಹತಿ ಪಾಣಿಕಪ್ಪಂ, ಸಮಂ ಮನುಸ್ಸೋ ಕರಣಾಯ ಮೇಕೋ।
ಮಞ್ಞಾಮಿಮಞ್ಞೇವ ದರಿಂ ಜಿಗೀಸಂ, ಕೋರಣ್ಡಿಯ ಹಾಹಸಿ ಜೀವಲೋಕ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಕರಣಾಯ ಮೇಕೋತಿ ಕರಣಾಯ ಏಕೋ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ಮಞ್ಞಾಮಿಮಞ್ಞೇವ ದರಿಂ ಜಿಗೀಸನ್ತಿ ಅಹಂ ಮಞ್ಞಾಮಿ ತಿಟ್ಠತು ಪಥವೀ, ಇಮಞ್ಞೇವ ಏಕಂ ದರಿಂ ಜಿಗೀಸಂ ಪೂರಣತ್ಥಾಯ ವಾಯಮನ್ತೋ ಸಿಲಾ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ಉಪಾಯಂ ವಿಚಿನನ್ತೋವ ತ್ವಂ ಇಮಂ ಜೀವಲೋಕಂ ಹಾಹಸಿ ಜಹಿಸ್ಸಸಿ, ಮರಿಸ್ಸಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಾಣವೋ ಚತುತ್ಥಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೩೭.
‘‘ಸಚೇ ಅಯಂ ಭೂತಧರಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಸಮಂ ಮನುಸ್ಸೋ ಕರಣಾಯ ಮೇಕೋ।
ಏವಮೇವ ತ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮೇ ಇಮೇ ಮನುಸ್ಸೇ, ನಾನಾದಿಟ್ಠಿಕೇ ನಾನಯಿಸ್ಸಸಿ ತೇ’’ತಿ॥
ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಸಚೇ ಅಯಂ ಏಕೋ ಮನುಸ್ಸೋ ಇಮಂ ಭೂತಧರಂ ಪಥವಿಂ ಸಮಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ನ ಸಮತ್ಥೋ, ಏವಮೇವ ತ್ವಂ ಇಮೇ ದುಸ್ಸೀಲಮನುಸ್ಸೇ ನಾನಾದಿಟ್ಠಿಕೇ ನಾನಯಿಸ್ಸಸಿ, ತೇ ಏವಂ ‘‘ಸೀಲಂ ಗಣ್ಹಥ, ಸೀಲಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ವಸಂ ನ ಆನಯಿಸ್ಸಸಿ, ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸಾಯೇವ ಹಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ‘‘ಅಕುಸಲ’’ನ್ತಿ ಗರಹನ್ತಿ। ಸಂಸಾರಮೋಚಕಾದಯೋ ಪನೇತ್ಥ ಕುಸಲಸಞ್ಞಿನೋ, ತೇ ತ್ವಂ ಕಥಂ ಆನಯಿಸ್ಸಸಿ, ತಸ್ಮಾ ದಿಟ್ಠದಿಟ್ಠಾನಂ ಸೀಲಂ ಅದತ್ವಾ ಯಾಚನ್ತಾನಞ್ಞೇವ ದೇಹೀತಿ।
ತಂ
೩೮.
‘‘ಸಂಖಿತ್ತರೂಪೇನ
ಯಥಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪಥವೀ ಸಮಾಯಂ, ಕತ್ತುಂ ಮನುಸ್ಸೇನ ತಥಾ ಮನುಸ್ಸಾ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಸಮಾಯನ್ತಿ ಸಮಂ ಅಯಂ। ಏವಂ ಆಚರಿಯೋ ಮಾಣವಸ್ಸ ಥುತಿಂ ಅಕಾಸಿ, ಸೋಪಿ ನಂ ಬೋಧೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಘರಂ ನೇಸಿ।
ಸತ್ಥಾ
ಕೋರಣ್ಡಿಯಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ।
[೩೫೭] ೭. ಲಟುಕಿಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ವನ್ದಾಮಿ ತಂ ಕುಞ್ಜರ ಸಟ್ಠಿಹಾಯನನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ದೇವದತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ದಿವಸೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಆವುಸೋ, ದೇವದತ್ತೋ ಕಕ್ಖಳೋ ಫರುಸೋ ಸಾಹಸಿಕೋ, ಸತ್ತೇಸು ಕರುಣಾಮತ್ತಮ್ಪಿಸ್ಸ ನತ್ಥೀ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ನಿಕ್ಕರುಣೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಹತ್ಥಿಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಪಾಸಾದಿಕೋ ಮಹಾಕಾಯೋ ಅಸೀತಿಸಹಸ್ಸವಾರಣಪರಿವಾರೋ ಯೂಥಪತಿ ಹುತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ವಿಹಾಸಿ। ತದಾ ಏಕಾ ಲಟುಕಿಕಾ ಸಕುಣಿಕಾ ಹತ್ಥೀನಂ ವಿಚರಣಟ್ಠಾನೇ ಅಣ್ಡಾನಿ ನಿಕ್ಖಿಪಿ, ತಾನಿ ಪರಿಣತಾನಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಕುಣಪೋತಕಾ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು। ತೇಸು ಅವಿರುಳ್ಹಪಕ್ಖೇಸು ಉಪ್ಪತಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇಸುಯೇವ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಅಸೀತಿಸಹಸ್ಸವಾರಣಪರಿವುತೋ ಗೋಚರಾಯ ಚರನ್ತೋ ತಂ ಪದೇಸಂ ಪತ್ತೋ। ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಲಟುಕಿಕಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಯಂ ಹತ್ಥಿರಾಜಾ ಮಮ ಪೋತಕೇ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಮಾರೇಸ್ಸತಿ, ಹನ್ದ ನಂ ಪುತ್ತಕಾನಂ ಪರಿತ್ತಾಣತ್ಥಾಯ ಧಮ್ಮಿಕಾರಕ್ಖಂ ಯಾಚಾಮೀ’’ತಿ। ಸಾ
೩೯.
‘‘ವನ್ದಾಮಿ
ಪಕ್ಖೇಹಿ ತಂ ಪಞ್ಜಲಿಕಂ ಕರೋಮಿ, ಮಾ ಮೇ ವಧೀ ಪುತ್ತಕೇ ದುಬ್ಬಲಾಯಾ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಸಟ್ಠಿಹಾಯನನ್ತಿ ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸಕಾಲೇ ಹಾಯನಬಲಂ। ಯಸಸ್ಸಿನ್ತಿ ಪರಿವಾರಸಮ್ಪನ್ನಂ। ಪಕ್ಖೇಹಿ ತಂ ಪಞ್ಚಲಿಕಂ ಕರೋಮೀತಿ ಅಹಂ ಪಕ್ಖೇಹಿ ತಂ ಅಞ್ಜಲಿಕಂ ಕರೋಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಮಾ ಚಿನ್ತಯಿ ಲಟುಕಿಕೇ, ಅಹಂ ತೇ ಪುತ್ತಕೇ ರಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಕುಣಪೋತಕಾನಂ ಉಪರಿ ಠತ್ವಾ ಅಸೀತಿಯಾ ಹತ್ಥಿಸಹಸ್ಸೇಸು ಗತೇಸು ಲಟುಕಿಕಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಲಟುಕಿಕೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಚ್ಛತೋ ಏಕೋ ಏಕಚಾರಿಕೋ ಹತ್ಥೀ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಸೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಚನಂ ನ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಆಗತೇ ತಮ್ಪಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಪುತ್ತಕಾನಂ ಸೋತ್ಥಿಭಾವಂ ಕರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಸಾಪಿ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕತ್ವಾ ಉಭೋಹಿ ಪಕ್ಖೇಹಿ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಕತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೪೦.
‘‘ವನ್ದಾಮಿ ತಂ ಕುಞ್ಜರ ಏಕಚಾರಿಂ, ಆರಞ್ಞಕಂ ಪಬ್ಬತಸಾನುಗೋಚರಂ।
ಪಕ್ಖೇಹಿ ತಂ ಪಞ್ಜಲಿಕಂ ಕರೋಮಿ, ಮಾ ಮೇ ವಧೀ ಪುತ್ತಕೇ ದುಬ್ಬಲಾಯಾ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಪಬ್ಬತಸಾನುಗೋಚರನ್ತಿ ಘನಸೇಲಪಬ್ಬತೇಸು ಚ ಪಂಸುಪಬ್ಬತೇಸು ಚ ಗೋಚರಂ ಗಣ್ಹನ್ತಂ।
ಸೋ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೪೧.
‘‘ವಧಿಸ್ಸಾಮಿ ತೇ ಲಟುಕಿಕೇ ಪುತ್ತಕಾನಿ, ಕಿಂ ಮೇ ತುವಂ ಕಾಹಸಿ ದುಬ್ಬಲಾಸಿ।
ಸತಂ ಸಹಸ್ಸಾನಿಪಿ ತಾದಿಸೀನಂ, ವಾಮೇನ ಪಾದೇನ ಪಪೋಥಯೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ವಧಿಸ್ಸಾಮಿ ತೇತಿ ತ್ವಂ ಕಸ್ಮಾ ಮಮ ವಿಚರಣಮಗ್ಗೇ ಪುತ್ತಕಾನಿ ಠಪೇಸಿ, ಯಸ್ಮಾ ಠಪೇಸಿ, ತಸ್ಮಾ ವಧಿಸ್ಸಾಮಿ ತೇ ಪುತ್ತಕಾನೀತಿ ವದತಿ। ಕಿಂ ಮೇ ತುವಂ ಕಾಹಸೀತಿ ಮಯ್ಹಂ ಮಹಾಥಾಮಸ್ಸ ತ್ವಂ ದುಬ್ಬಲಾ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಸಿ। ಪಪೋಥಯೇಯ್ಯನ್ತಿ ಅಹಂ ತಾದಿಸಾನಂ ಲಟುಕಿಕಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ವಾಮೇನ ಪಾದೇನ ಸಞ್ಚುಣ್ಣೇಯ್ಯಂ, ದಕ್ಖಿಣಪಾದೇನ ಪನ ಕಥಾವ ನತ್ಥೀತಿ।
ಏವಞ್ಚ
೪೨.
‘‘ನ ಹೇವ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಬಲೇನ ಕಿಚ್ಚಂ, ಬಲಞ್ಹಿ ಬಾಲಸ್ಸ ವಧಾಯ ಹೋತಿ।
ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ ತೇ ನಾಗರಾಜಾ ಅನತ್ಥಂ, ಯೋ ಮೇ ವಧೀ ಪುತ್ತಕೇ ದುಬ್ಬಲಾಯಾ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಬಲೇನಾತಿ ಕಾಯಬಲೇನ। ಅನತ್ಥನ್ತಿ ಅವುಡ್ಢಿಂ। ಯೋ ಮೇತಿ ಯೋ ತ್ವಂ ಮಮ ದುಬ್ಬಲಾಯ ಪುತ್ತಕೇ ವಧೀ ಘಾತೇಸಿ।
ಸಾ ಏವಂ ವತ್ವಾ ಕತಿಪಾಹಂ ಏಕಂ ಕಾಕಂ ಉಪಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ತೇನ ತುಟ್ಠೇನ ‘‘ಕಿಂ ತೇ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ಅಞ್ಞಂ ಮೇ ಕಾತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ, ಏಕಸ್ಸ ಪನ ಏಕಚಾರಿಕವಾರಣಸ್ಸ ತುಣ್ಡೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಅಕ್ಖೀನಿ ಭಿನ್ನಾನಿ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ। ಸಾ ತೇನ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಾ ಏಕಂ ನೀಲಮಕ್ಖಿಕಂ ಉಪಟ್ಠಹಿ। ತಾಯಪಿ ‘‘ಕಿಂ ತೇ, ಕರೋಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ‘‘ಇಮಿನಾ ಕಾಕೇನ ಏಕಚಾರಿಕವಾರಣಸ್ಸ ಅಕ್ಖೀಸು ಭಿನ್ನೇಸು ತುಮ್ಹೇಹಿ ತತ್ಥ ಆಸಾಟಿಕಂ ಪಾತೇತುಂ ಇಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಾಯಪಿ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಏಕಂ ಮಣ್ಡೂಕಂ ಉಪಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ತೇನ ‘‘ಕಿಂ ತೇ, ಕರೋಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ‘‘ಯದಾ ಏಕಚಾರಿಕವಾರಣೋ ಅನ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಪರಿಯೇಸತಿ, ತದಾ ಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕೇ ಠಿತೋ ಸದ್ದಂ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಪಬ್ಬತಮತ್ಥಕಂ ಅಭಿರುಹನ್ತೇ ಓತರಿತ್ವಾ ಪಪಾತೇ ಸದ್ದಂ ಕರೇಯ್ಯಾಥ, ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕಾ ಏತ್ತಕಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋಪಿ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ।
ಅಥೇಕದಿವಸಂ
ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕೇನಚಿ ಸದ್ಧಿಂ ವೇರಂ ನಾಮ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ಬಲಸಮ್ಪನ್ನಮ್ಪಿ ವಾರಣಂ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಜನಾ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ವಾರಣಸ್ಸ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇಸು’’ನ್ತಿ –
೪೩.
‘‘ಕಾಕಞ್ಚ
ಏತೇ ನಾಗಂ ಅಘಾತೇಸುಂ, ಪಸ್ಸ ವೇರಸ್ಸ ವೇರಿನಂ।
ತಸ್ಮಾ ಹಿ ವೇರಂ ನ ಕಯಿರಾಥ, ಅಪ್ಪಿಯೇನಪಿ ಕೇನಚೀ’’ತಿ॥ –
ಇಮಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಗಾಥಂ ವತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ।
ತತ್ಥ ಪಸ್ಸಾತಿ ಅನಿಯಾಮಿತಾಲಪನಮೇತಂ, ಭಿಕ್ಖೂ ಪನ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಸ್ಸಥ ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಏತೇತಿ ಏತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ। ಅಘಾತೇಸುನ್ತಿ ತಂ ವಧಿಂಸು। ಪಸ್ಸ ವೇರಸ್ಸ ವೇರಿನನ್ತಿ ಪಸ್ಸಥ ವೇರಿಕಾನಂ ವೇರಸ್ಸ ಗತಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ತದಾ ಏಕಚಾರಿಕಹತ್ಥೀ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಯೂಥಪತಿ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ।
ಲಟುಕಿಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸತ್ತಮಾ।
[೩೫೮] ೮. ಚೂಳಧಮ್ಮಪಾಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ಅಹಮೇವ ದೂಸಿಯಾ ಭೂನಹತಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ವಧಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಅಞ್ಞೇಸು ಜಾತಕೇಸು ದೇವದತ್ತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ತಾಸಮತ್ತಮ್ಪಿ ಕಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ದದ್ದರಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ೧.೨.೪೩-೪೪) ಗೀವಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಾರೇತ್ವಾ ಉದ್ಧನೇ ಮಂಸಂ ಪಚಿತ್ವಾ ಖಾದಿ। ಖನ್ತೀವಾದೀಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ೧.೪.೪೯ ಆದಯೋ) ದ್ವೀಹಿಪಿ ಕಸಾಹಿ ಪಹಾರಸಹಸ್ಸೇಹಿ ತಾಳಾಪೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಚ ಕಣ್ಣನಾಸಞ್ಚ ಛೇದಾಪೇತ್ವಾ ಜಟಾಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಕಡ್ಢಾಪೇತ್ವಾ ಉತ್ತಾನಕಂ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಉರೇ ಪಾದೇನ ಪಹರಿತ್ವಾ ಗತೋ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ದಿವಸಂಯೇವ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣಿ। ಚೂಳನನ್ದಿಯಜಾತಕೇಪಿ (ಜಾ॰ ೧.೨.೧೪೩-೧೪೪) ಮಹಾಕಪಿಜಾತಕೇಪಿ (ಜಾ॰ ೧.೭.೮೩ ಆದಯೋ) ಮಾರೇಸಿಯೇವ। ಏವಮೇವ ಸೋ ದೀಘರತ್ತಂ ವಧಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕನ್ತೋ ಬುದ್ಧಕಾಲೇಪಿ ಪರಿಸಕ್ಕಿಯೇವ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಆವುಸೋ, ದೇವದತ್ತೋ ಬುದ್ಧಾನಂ ಮಾರಣತ್ಥಮೇವ ಉಪಾಯಂ ಕರೋತಿ, ‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಮಾರಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಧನುಗ್ಗಹೇ ಪಯೋಜೇಸಿ, ಸಿಲಂ ಪವಿಜ್ಝಿ, ನಾಳಾಗಿರಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇಸೀ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ಮಯ್ಹಂ ವಧಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕಿಯೇವ, ಇದಾನಿ ಪನ ತಾಸಮತ್ತಮ್ಪಿ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಮಹಾಪತಾಪೇ ನಾಮ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಚನ್ದಾದೇವಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ‘‘ಧಮ್ಮಪಾಲೋ’’ತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು। ತಮೇನಂ ಸತ್ತಮಾಸಿಕಕಾಲೇ ಮಾತಾ ಗನ್ಧೋದಕೇನ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಕೀಳಾಪಯಮಾನಾ ನಿಸೀದಿ। ರಾಜಾ ತಸ್ಸಾ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಸಾ ಪುತ್ತಂ ಕೀಳಾಪಯಮಾನಾ ಪುತ್ತಸಿನೇಹೇನ ಸಮಪ್ಪಿತಾ ಹುತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾಪಿ ನ ಉಟ್ಠಹಿ। ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಯಂ ಇದಾನೇವ ತಾವ ಪುತ್ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಾನಂ ಕರೋತಿ, ಮಂ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಪುತ್ತೇ ಪನ ವಡ್ಢನ್ತೇ ಮಯಿ ‘ಮನುಸ್ಸೋ’ತಿಪಿ ಸಞ್ಞಂ ನ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಇದಾನೇವ ನಂ ಘಾತೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ರಾಜಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಅತ್ತನೋ ವಿಧಾನೇನ
ಚನ್ದಾದೇವೀ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಛತೋವ ಪರಿದೇವಮಾನಾ ಆಗಚ್ಛಿ। ಪುನ ಚೋರಘಾತಕೋ ‘‘ಕಿಂ ಕರೋಮೀ, ದೇವಾ’’ತಿ ಆಹ। ಧಮ್ಮಪಾಲಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಛಿನ್ದಾತಿ। ಚನ್ದಾದೇವೀ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಸತ್ತಮಾಸಿಕೋ ಬಾಲಕೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಜಾನಾತಿ, ನತ್ಥೇತಸ್ಸ ದೋಸೋ, ದೋಸೋ ಪನ ಹೋನ್ತೋ ಮಯಿ ಭವೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಾ ಮಯ್ಹಂ ಹತ್ಥೇ ಛೇದಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೀ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೪೪.
‘‘ಅಹಮೇವ ದೂಸಿಯಾ ಭೂನಹತಾ, ರಞ್ಞೋ ಮಹಾಪತಾಪಸ್ಸ।
ಏತಂ ಮುಞ್ಚತು ಧಮ್ಮಪಾಲಂ, ಹತ್ಥೇ ಮೇ ದೇವ ಛೇದೇಹೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ದೂಸಿಯಾತಿ ದೂಸಿಕಾ, ತುಮ್ಹೇ ದಿಸ್ವಾ ಅನುಟ್ಠಹಮಾನಾ ದೋಸಕಾರಿಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ದೂಸಿಕಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅಯಮೇವತ್ಥೋ। ಭೂನಹತಾತಿ ಹತಭೂನಾ, ಹತವುಡ್ಢೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ರಞ್ಞೋತಿ ಇದಂ ‘‘ದೂಸಿಯಾ’’ತಿ ಪದೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಅಹಂ ರಞ್ಞೋ ಮಹಾಪತಾಪಸ್ಸ ಅಪರಾಧಕಾರಿಕಾ, ನಾಯಂ ಕುಮಾರೋ, ತಸ್ಮಾ
ರಾಜಾ ಚೋರಘಾತಕಂ ಓಲೋಕೇಸಿ। ‘‘ಕಿಂ ಕರೋಮಿ, ದೇವಾ’’ತಿ? ‘‘ಪಪಞ್ಚಂ ಅಕತ್ವಾ ಹತ್ಥೇ ಛೇದಾ’’ತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಚೋರಘಾತಕೋ ತಿಖಿಣಫರಸುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕುಮಾರಸ್ಸ ತರುಣವಂಸಕಳೀರೇ ವಿಯ
೪೫.
‘‘ಅಹಮೇವ ದೂಸಿಯಾ ಭೂನಹತಾ, ರಞ್ಞೋ ಮಹಾಪತಾಪಸ್ಸ।
ಏತಂ ಮುಞ್ಚತು ಧಮ್ಮಪಾಲಂ, ಪಾದೇ ಮೇ ದೇವ ಛೇದೇಹೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ರಾಜಾಪಿ ಪುನ ಚೋರಘಾತಕಂ ಆಣಾಪೇಸಿ। ಸೋ ಉಭೋಪಿ ಪಾದೇ ಛಿನ್ದಿ। ಚನ್ದಾದೇವೀ ಪಾದಕೋಟಿಮ್ಪಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಚ್ಛಙ್ಗೇ ಕತ್ವಾ ಲೋಹಿತಲಿತ್ತಾ ಪರಿದೇವಮಾನಾ ‘‘ಸಾಮಿ ಮಹಾಪತಾಪ, ಛಿನ್ನಹತ್ಥಪಾದಾ ನಾಮ ದಾರಕಾ ಮಾತರಾ ಪೋಸೇತಬ್ಬಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಹಂ ಭತಿಂ ಕತ್ವಾ ಮಮ ಪುತ್ತಕಂ ಪೋಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ದೇಹಿ ಮೇ ಏತ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಚೋರಘಾತಕೋ ‘‘ಕಿಂ ದೇವ ಕತಾ ರಾಜಾಣಾ, ನಿಟ್ಠಿತಂ ಮಮ ಕಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ನ ತಾವ ನಿಟ್ಠಿತ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಅಥ ಕಿಂ ಕರೋಮಿ, ದೇವಾ’’ತಿ? ‘‘ಸೀಸಮಸ್ಸ ಛಿನ್ದಾ’’ತಿ। ತಂ ಸುತ್ವಾ ಚನ್ದಾದೇವೀ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೪೬.
‘‘ಅಹಮೇವ ದೂಸಿಯಾ ಭೂನಹತಾ, ರಞ್ಞೋ ಮಹಾಪತಾಪಸ್ಸ।
ಏತಂ ಮುಞ್ಚತು ಧಮ್ಮಪಾಲಂ, ಸೀಸಂ ಮೇ ದೇವ ಛೇದೇಹೀ’’ತಿ॥
ವತ್ವಾ ಚ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಸೀಸಂ ಉಪನೇಸಿ।
ಪುನ ಚೋರಘಾತಕೋ ‘‘ಕಿಂ ಕರೋಮಿ, ದೇವಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಸೀಸಮಸ್ಸ ಛಿನ್ದಾ’’ತಿ। ಸೋ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಕತಾ, ದೇವ, ರಾಜಾಣಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ನ ತಾವ ಕತಾ’’ತಿ। ‘‘ಅಥ ಕಿಂ ಕರೋಮಿ, ದೇವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಸಿತುಣ್ಡೇನ ನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅಸಿಮಾಲಕಂ ನಾಮ ಕರೋಹೀ’’ತಿ। ಸೋ ತಸ್ಸ ಕಳೇವರಂ
೪೭.
‘‘ನ
ಯೇ ನ ವದನ್ತಿ ರಾಜಾನಂ, ಮಾ ಘಾತಯಿ ಓರಸಂ ಪುತ್ತಂ॥
೪೮.
‘‘ನ ಹಿ ನೂನಿಮಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ, ಞಾತೀ ಮಿತ್ತಾ ಚ ವಿಜ್ಜರೇ ಸುಹದಾ।
ಯೇ ನ ವದನ್ತಿ ರಾಜಾನಂ, ಮಾ ಘಾತಯಿ ಅತ್ರಜಂ ಪುತ್ತ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚಾ ಚ ವಿಜ್ಜರೇ ಸುಹದಾತಿ ನೂನ ಇಮಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ದಳ್ಹಮಿತ್ತಾ ವಾ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇಸು ಸಹಭಾವಿನೋ ಅಮಚ್ಚಾ ವಾ ಮುದುಹದಯತಾಯ ಸುಹದಾ ವಾ ಕೇಚಿ ನ ವಿಜ್ಜನ್ತಿ। ಯೇ ನ ವದನ್ತೀತಿ ಯೇ ಅಧುನಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಪಿಯಪುತ್ತಂ ಮಾ ಘಾತಯೀ’’ತಿ ನ ವದನ್ತಿ, ಇಮಂ ರಾಜಾನಂ ಪಟಿಸೇಧೇನ್ತಿ, ತೇ ನತ್ಥಿಯೇವಾತಿ ಮಞ್ಞೇ। ದುತಿಯಗಾಥಾಯಂ ಞಾತೀತಿ ಞಾತಕಾ।
ಇಮಾ ಪನ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ವತ್ವಾ ಚನ್ದಾದೇವೀ ಉಭೋಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಹದಯಮಂಸಂ ಧಾರಯಮಾನಾ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೪೯.
‘‘ಚನ್ದನಸಾರಾನುಲಿತ್ತಾ, ಬಾಹಾ ಛಿಜ್ಜನ್ತಿ ಧಮ್ಮಪಾಲಸ್ಸ।
ದಾಯಾದಸ್ಸ ಪಥಬ್ಯಾ, ಪಾಣಾ ಮೇ ದೇವ ರುಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ದಾಯಾದಸ್ಸ ಪಥಬ್ಯಾತಿ ಪಿತುಸನ್ತಕಾಯ ಚಾತುರನ್ತಾಯ ಪಥವಿಯಾ ದಾಯಾದಸ್ಸ ಲೋಹಿತಚನ್ದನಸಾರಾನುಲಿತ್ತಾ ಹತ್ಥಾ ಛಿಜ್ಜನ್ತಿ, ಪಾದಾ ಛಿಜ್ಜನ್ತಿ, ಸೀಸಞ್ಚ ಛಿಜ್ಜತಿ, ಅಸಿಮಾಲಕೋಪಿ ಕತೋ, ತವ ವಂಸಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗತೋಸಿ ದಾನೀತಿ ಏವಮಾದೀನಿ ವಿಲಪನ್ತಿ ಏವಮಾಹ। ಪಾಣಾ ಮೇ ದೇವ ರುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ದೇವ, ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಇಮಂ ಸೋಕಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಿಯಾ ಜೀವಿತಂ ರುಜ್ಝತೀತಿ।
ತಸ್ಸಾ ಏವಂ ಪರಿದೇವಮಾನಾಯ ಏವ ಡಯ್ಹಮಾನೇ ವೇಳುವನೇ ವೇಳು ವಿಯ ಹದಯಂ ಫಲಿ, ಸಾ ತತ್ಥೇವ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತಾ। ರಾಜಾಪಿ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಠಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಮಹಾತಲೇ ಪತಿ, ಪದರತಲಂ ದ್ವಿಧಾ ಭಿಜ್ಜಿ, ಸೋ ತತೋಪಿ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿ। ತತೋ ಚತುನಹುತಾಧಿಕದ್ವಿಯೋಜನಸತಸಹಸ್ಸಬಹಲಾಪಿ ಘನಪಥವೀ ತಸ್ಸ
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ರಾಜಾ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಚನ್ದಾದೇವೀ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮೀ, ಧಮ್ಮಪಾಲಕುಮಾರೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।
ಚೂಳಧಮ್ಮಪಾಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಅಟ್ಠಮಾ।
[೩೫೯] ೯. ಸುವಣ್ಣಮಿಗಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ವಿಕ್ಕಮ ರೇ ಹರಿಪಾದಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಏಕಂ ಕುಲಧೀತರಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಸಾ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾನಂ ಉಪಟ್ಠಾಕಕುಲಸ್ಸ ಧೀತಾ ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ ಬುದ್ಧಮಾಮಕಾ ಧಮ್ಮಮಾಮಕಾ ಸಙ್ಘಮಾಮಕಾ ಆಚಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ ಪಣ್ಡಿತಾ ದಾನಾದಿಪುಞ್ಞಾಭಿರತಾ। ತಂ ಅಞ್ಞಂ ಸಾವತ್ಥಿಯಮೇವ ಸಮಾನಜಾತಿಕಂ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಕುಲಂ ವಾರೇಸಿ। ಅಥಸ್ಸಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧೀತಾ ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ ತೀಣಿ ರತನಾನಿ ಮಮಾಯತಿ ದಾನಾದಿಪುಞ್ಞಾಭಿರತಾ, ತುಮ್ಹೇ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾ ಇಮಿಸ್ಸಾಪಿ ಯಥಾರುಚಿಯಾ ದಾನಂ ವಾ ದಾತುಂ ಧಮ್ಮಂ ವಾ ಸೋತುಂ ವಿಹಾರಂ ವಾ ಗನ್ತುಂ ಸೀಲಂ ವಾ ರಕ್ಖಿತುಂ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ವಾ ಕಾತುಂ ನ ದಸ್ಸಥ, ನ ಮಯಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ದೇಮ, ಅತ್ತನಾ ಸದಿಸಂ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಕುಲಾವ ಕುಮಾರಿಕಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ತೇ ತೇಹಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಧೀತಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಘರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಯಥಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಕರೋತು, ಮಯಂ ನ ವಾರೇಸ್ಸಾಮ, ದೇಥ ನೋ ಏತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಭದ್ದಕೇನ ನಕ್ಖತ್ತೇನ ಮಙ್ಗಲಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಘರಂ ನಯಿಂಸು। ಸಾ ವತ್ತಾಚಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ ಪತಿದೇವತಾ ಅಹೋಸಿ, ಸಸ್ಸುಸಸುರಸಾಮಿಕವತ್ತಾನಿ ಕತಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ।
ಸಾ ಏಕದಿವಸಂ ಸಾಮಿಕಂ ಆಹ – ‘‘ಇಚ್ಛಾಮಹಂ, ಅಯ್ಯಪುತ್ತ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕುಲೂಪಕತ್ಥೇರಾನಂ ದಾನಂ ದಾತು’’ನ್ತಿ। ಸಾಧು, ಭದ್ದೇ, ಯಥಾಜ್ಝಾಸಯೇನ ದಾನಂ ದೇಹೀತಿ। ಸಾ ಥೇರೇ ನಿಮನ್ತಾಪೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಪಣೀತಭೋಜನಂ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಂ ಕುಲಂ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಂ ಅಸ್ಸದ್ಧಂ ತಿಣ್ಣಂ ರತನಾನಂ ಗುಣಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಸಾಧು, ಅಯ್ಯಾ, ಯಾವ ಇಮಂ ಕುಲಂ ತಿಣ್ಣಂ ರತನಾನಂ ಗುಣಂ ಜಾನಾತಿ, ತಾವ ಇಧೇವ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ಥೇರಾ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಿಬದ್ಧಂ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ। ಪುನ ಸಾಮಿಕಂ ಆಹ ‘‘ಅಯ್ಯಪುತ್ತ, ಥೇರಾ
ಅಥೇಕದಿವಸಂ
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಿಗಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಅಭಿರೂಪೋ ಅಹೋಸಿ ಪಾಸಾದಿಕೋ ದಸ್ಸನೀಯೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ಲಾಖಾರಸಪರಿಕಮ್ಮಕತೇಹಿ
೫೦.
‘‘ವಿಕ್ಕಮ ರೇ ಹರಿಪಾದ, ವಿಕ್ಕಮ ರೇ ಮಹಾಮಿಗ।
ಛಿನ್ದ ವಾರತ್ತಿಕಂ ಪಾಸಂ, ನಾಹಂ ಏಕಾ ವನೇ ರಮೇ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ವಿಕ್ಕಮಾತಿ ಪರಕ್ಕಮ, ಆಕಡ್ಢಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ರೇತಿ ಆಮನ್ತನೇ ನಿಪಾತೋ। ಹರಿಪಾದಾತಿ ಸುವಣ್ಣಪಾದ। ಸಕಲಸರೀರಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ, ಅಯಂ ಪನ ಗಾರವೇನೇವಮಾಹ। ನಾಹಂ ಏಕಾತಿ ಅಹಂ ತಯಾ ವಿನಾ ಏಕಿಕಾ ವನೇ ನ ರಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಿಣೋದಕಂ ಪನ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಮರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ತಂ
೫೧.
‘‘ವಿಕ್ಕಮಾಮಿ ನ ಪಾರೇಮಿ, ಭೂಮಿಂ ಸುಮ್ಭಾಮಿ ವೇಗಸಾ।
ದಳ್ಹೋ ವಾರತ್ತಿಕೋ ಪಾಸೋ, ಪಾದಂ ಮೇ ಪರಿಕನ್ತತೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ವಿಕ್ಕಮಾಮೀತಿ ಭದ್ದೇ, ಅಹಂ ವೀರಿಯಂ ಕರೋಮಿ। ನ ಪಾರೇಮೀತಿ ಪಾಸಂ ಛಿನ್ದಿತುಂ ಪನ ನ ಸಕ್ಕೋಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭೂಮಿಂ ಸುಮ್ಭಾಮೀತಿ ಅಪಿ ನಾಮ ಛಿಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಪಾದೇನಾಪಿ ಭೂಮಿಂ ಪಹರಾಮಿ। ವೇಗಸಾತಿ ವೇಗೇನ। ಪರಿಕನ್ತತೀತಿ ಚಮ್ಮಾದೀನಿ ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಸಮನ್ತಾ ಕನ್ತತೀತಿ।
ಅಥ ನಂ ಮಿಗೀ ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿ, ಸಾಮಿ, ಅಹಂ ಅತ್ತನೋ ಬಲೇನ ಲುದ್ದಕಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ತವ ಜೀವಿತಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮಿ। ಸಚೇ ಯಾಚನಾಯ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಮ ಜೀವಿತಮ್ಪಿ ದತ್ವಾ ತವ ಜೀವಿತಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಅಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ಲೋಹಿತಲಿತ್ತಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಲುದ್ದಕೋಪಿ ಅಸಿಞ್ಚ ಸತ್ತಿಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪುಟ್ಠಾನಗ್ಗಿ ವಿಯ ಆಗಚ್ಛತಿ। ಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ಲುದ್ದಕೋ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಅಹಂ ಅತ್ತನೋ ಬಲಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ತ್ವಂ ಮಾ ಭಾಯೀ’’ತಿ ಮಿಗಂ ಅಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ಲುದ್ದಕಸ್ಸ ಪಟಿಪಥಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತಾ ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ಮಮ ಸಾಮಿಕೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ಸೀಲಾಚಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಅಸೀತಿಸಹಸ್ಸಾನಂ ಮಿಗಾನಂ ರಾಜಾ’’ತಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಗುಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಮಿಗರಾಜೇ ಠಿತೇಯೇವ ಅತ್ತನೋ ವಧಂ ಯಾಚನ್ತೀ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೫೨.
‘‘ಅತ್ಥರಸ್ಸು
ಪಠಮಂ ಮಂ ವಧಿತ್ವಾನ, ಹನ ಪಚ್ಛಾ ಮಹಾಮಿಗ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಪಲಾಸಾನೀತಿ ಮಂಸಟ್ಠಪನತ್ಥಂ ಪಲಾಸಪಣ್ಣಾನಿ ಅತ್ಥರಸ್ಸು। ಅಸಿಂ ನಿಬ್ಬಾಹಾತಿ ಅಸಿಂ ಕೋಸತೋ ನೀಹರ।
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಲುದ್ದಕೋ ‘‘ಮನುಸ್ಸಭೂತಾ ತಾವ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಅತ್ತನೋ ಜೀವಿತಂ ನ ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತಿ, ಅಯಂ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ ಜೀವಿತಂ ಪರಿಚ್ಚಜತಿ, ಮನುಸ್ಸಭಾಸಾಯ ಚ ಮಧುರೇನ ಸರೇನ
೫೩.
‘‘ನ ಮೇ ಸುತಂ ವಾ ದಿಟ್ಠಂ ವಾ, ಭಾಸನ್ತಿಂ ಮಾನುಸಿಂ ಮಿಗಿಂ।
ತ್ವಞ್ಚ ಭದ್ದೇ ಸುಖೀ ಹೋಹಿ, ಏಸೋ ಚಾಪಿ ಮಹಾಮಿಗೋ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಸುತಂ ವಾ ದಿಟ್ಠಂ ವಾತಿ ಮಯಾ ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಏವರೂಪಂ ದಿಟ್ಠಂ ವಾ ಸುತಂ ವಾ ನತ್ಥಿ। ಭಾಸನ್ತಿಂ ಮಾನುಸಿಂ ಮಿಗಿನ್ತಿ ಅಹಞ್ಹಿ ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಮಾನುಸಿಂ ವಾಚಂ ಭಾಸನ್ತಿಂ ಮಿಗಿಂ ನೇವ ಅದ್ದಸಂ ನ ಅಸ್ಸೋಸಿಂ। ಯೇಸಂ ಪನ ‘‘ನ ಮೇ ಸುತಾ ವಾ ದಿಟ್ಠಾ ವಾ, ಭಾಸನ್ತೀ ಮಾನುಸೀ ಮಿಗೀ’’ತಿ ಪಾಳಿ, ತೇಸಂ ಯಥಾಪಾಳಿಮೇವ ಅತ್ಥೋ ದಿಸ್ಸತಿ। ಭದ್ದೇತಿ ಭದ್ದಕೇ ಪಣ್ಡಿಕೇ ಉಪಾಯಕುಸಲೇ। ಇತಿ ತಂ ಆಲಪಿತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ತ್ವಞ್ಚ ಏಸೋ ಚಾಪಿ ಮಹಾಮಿಗೋತಿ ದ್ವೇಪಿ ಜನಾ ಸುಖೀ ನಿದ್ದುಕ್ಖಾ ಹೋಥಾ’’ತಿ ತಂ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾ ಲುದ್ದಕೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಾಸಿಯಾ ಚಮ್ಮಪಾಸಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾದೇ ಲಗ್ಗಪಾಸಕಂ ಸಣಿಕಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ನ್ಹಾರುನಾ ನ್ಹಾರುಂ, ಮಂಸೇನ ಮಂಸಂ, ಚಮ್ಮೇನ ಚಮ್ಮಂ ಪಟಿಪಾಟೇತ್ವಾ ಪಾದಂ ಹತ್ಥೇನ ಪರಿಮಜ್ಜಿ। ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಪೂರಿತಪಾರಮಿತಾನುಭಾವೇನ ಲುದ್ದಕಸ್ಸ ಚ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಾನುಭಾವೇನ ಮಿಗಿಯಾ ಚ ಮೇತ್ತಧಮ್ಮಾನುಭಾವೇನ ನ್ಹಾರುಮಂಸಚಮ್ಮಾನಿ ನ್ಹಾರುಮಂಸಚಮ್ಮೇಹಿ ಘಟಯಿಂಸು। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪನ ಸುಖೀ ನಿದ್ದುಕ್ಖೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ।
ಮಿಗೀ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಸುಖಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತಾ ಲುದ್ದಕಸ್ಸ ಅನುಮೋದನಂ ಕರೋನ್ತೀ ಪಞ್ಚಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೫೪.
‘‘ಏವಂ ಲುದ್ದಕ ನನ್ದಸ್ಸು, ಸಹ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಞಾತಿಭಿ।
ಯಥಾಹಮಜ್ಜ ನನ್ದಾಮಿ, ಮುತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಹಾಮಿಗ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಲುದ್ದಕಾತಿ ದಾರುಣಕಮ್ಮಕಿರಿಯಾಯ ಲದ್ಧನಾಮವಸೇನ ಆಲಪತಿ।
ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ಲುದ್ದೋ ಮಯ್ಹಂ ಅವಸ್ಸಯೋ ಜಾತೋ, ಮಯಾಪಿಸ್ಸ ಅವಸ್ಸಯೇನೇವ ಭವಿತುಂ ವಟತೀ’’ತಿ
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಲುದ್ದಕೋ ಛನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ, ಮಿಗೀ ದಹರಭಿಕ್ಖುನೀ, ಮಿಗರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।
ಸುವಣ್ಣಮಿಗಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ನವಮಾ।
[೩೬೦] ೧೦. ಸುಯೋನನ್ದೀಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ವಾತಿ ಗನ್ಧೋ ತಿಮಿರಾನನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ತಞ್ಹಿ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕಿಂ ದಿಸ್ವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಅಲಙ್ಕತಮಾತುಗಾಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಾತುಗಾಮೋ ನಾಮೇಸ ಭಿಕ್ಖು ನ ಸಕ್ಕಾ ರಕ್ಖಿತುಂ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾ ಸುಪಣ್ಣಭವನೇ ಕತ್ವಾ ರಕ್ಖನ್ತಾಪಿ ರಕ್ಖಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ತಮ್ಬರಾಜಾ ನಾಮ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ। ತಸ್ಸ ಸುಯೋನನ್ದೀ ನಾಮ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ಅಹೋಸಿ ಉತ್ತಮರೂಪಧರಾ। ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸುಪಣ್ಣಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ನಾಗದೀಪೋ ಸೇದುಮದೀಪೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ದೀಪೇ ಸುಪಣ್ಣಭವನೇ ವಸತಿ। ಸೋ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಮ್ಬರಾಜೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಾಣವಕವೇಸೇನ ಜೂತಂ ಕೀಳತಿ। ತಸ್ಸ ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಪರಿಚಾರಿಕಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏವರೂಪೋ ನಾಮ ಮಾಣವಕೋ ಜೂತಂ ಕೀಳತೀ’’ತಿ ಸುಯೋನನ್ದಿಯಾ ಆರೋಚೇಸುಂ। ಸಾ ಸುತ್ವಾ ತಂ ದಟ್ಠುಕಾಮಾ ಹುತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಜೂತಮಣ್ಡಲಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿಚಾರಿಕಾನಂ
ರಞ್ಞೋ ಪನ ಸಗ್ಗೋ ನಾಮ ಗನ್ಧಬ್ಬೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ದೇವಿಯಾ ಗತಟ್ಠಾನಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ತಂ ಗನ್ಧಬ್ಬಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ತಾತ, ಗನ್ಧಬ್ಬ ಸಬ್ಬಂ ಥಲಜಲಪಥಂ ಅನುವಿಚರಿತ್ವಾ ದೇವಿಯಾ ಗತಟ್ಠಾನಂ ಪಸ್ಸಾ’’ತಿ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ। ಸೋ ಪರಿಬ್ಬಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದ್ವಾರಗಾಮತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಿಚಿನನ್ತೋ ಕುರುಕಚ್ಛಂ ಪಾಪುಣಿ। ತದಾ ಕುರುಕಚ್ಛವಾಣಿಜಾ ನಾವಾಯ ಸುವಣ್ಣಭೂಮಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಸೋ ತೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಗನ್ಧಬ್ಬೋ ನಾವಾಯ ವೇತನಂ ಖಣ್ಡೇತ್ವಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಗನ್ಧಬ್ಬಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಮ್ಪಿ ನೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ತಮ್ಪಿ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ನಾವಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸುಂ। ತೇ ಸುಖಪಯಾತಾಯ ನಾವಾಯ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ‘‘ಗನ್ಧಬ್ಬಂ ನೋ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ‘‘ಅಹಂ ಚೇ ಗನ್ಧಬ್ಬಂ ಕರೇಯ್ಯಂ, ಮಯಿ ಪನ ಗನ್ಧಬ್ಬಂ ಕರೋನ್ತೇ ಮಚ್ಛಾ ಚಲಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಥ ವೋ ನಾವೋ ಭಿಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ‘‘ಮನುಸ್ಸಮತ್ತೇ ಗನ್ಧಬ್ಬಂ ಕರೋನ್ತೇ ಮಚ್ಛಾನಂ ಚಲನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಕರೋಹೀ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ಮಾ ಮಯ್ಹಂ ಕುಜ್ಝಿತ್ಥಾ’’ತಿ ವೀಣಂ ಮುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತನ್ತಿಸ್ಸರೇನ ಗೀತಸ್ಸರಂ, ಗೀತಸ್ಸರೇನ ತನ್ತಿಸ್ಸರಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಗನ್ಧಬ್ಬಂ ಅಕಾಸಿ। ತೇನ ಸದ್ದೇನ ಸಮ್ಮತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಮಚ್ಛಾ ಚಲಿಂಸು।
ಅಥೇಕೋ ಮಕರೋ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ನಾವಾಯ ಪತನ್ತೋ ನಾವಂ ಭಿನ್ದಿ। ಸಗ್ಗೋ ಫಲಕೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಯಥಾವಾತಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ನಾಗದೀಪೇ ಸುಪಣ್ಣಭವನಸ್ಸ ನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಪಾಪುಣಿ। ಸುಯೋನನ್ದೀಪಿ ದೇವೀ ಸುಪಣ್ಣರಾಜಸ್ಸ ಜೂತಂ ಕೀಳಿತುಂ ಗತಕಾಲೇ ವಿಮಾನಾ ಓತರಿತ್ವಾ
೫೫.
‘‘ವಾತಿ ಗನ್ಧೋ ತಿಮಿರಾನಂ, ಕುಸಮುದ್ದೋ ಚ ಘೋಸವಾ।
ದೂರೇ ಇತೋ ಸುಯೋನನ್ದೀ, ತಮ್ಬ ಕಾಮಾ ತುದನ್ತಿ ಮ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ತಿಮಿರಾನನ್ತಿ ತಿಮಿರರುಕ್ಖಪುಪ್ಫಾನಂ। ತಂ ಕಿರ ನಿಗ್ರೋಧಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ತಿಮಿರರುಕ್ಖಾ ಅತ್ಥಿ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯೇವಂ ವದತಿ। ಕುಸಮುದ್ದೋತಿ ಖುದ್ದಕಸಮುದ್ದೋ। ಘೋಸವಾತಿ ಮಹಾರವೋ। ತಸ್ಸೇವ ನಿಗ್ರೋಧಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಮುದ್ದಂ ಸನ್ಧಾಯೇವಮಾಹ। ಇತೋತಿ ಇಮಮ್ಹಾ ನಗರಾ। ತಮ್ಬಾತಿ ರಾಜಾನಂ ಆಲಪತಿ। ಅಥ ವಾ ತಮ್ಬಕಾಮಾತಿ ತಮ್ಬೇನ ಕಾಮಿತಕಾಮಾ ತಮ್ಬಕಾಮಾ ನಾಮ। ತೇ ಮಂ ಹದಯೇ ವಿಜ್ಝನ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ।
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸುಪಣ್ಣೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೫೬.
‘‘ಕಥಂ ಸಮುದ್ದಮತರಿ, ಕಥಂ ಅದ್ದಕ್ಖಿ ಸೇದುಮಂ।
ಕಥಂ ತಸ್ಸಾ ಚ ತುಯ್ಹಞ್ಚ, ಅಹು ಸಗ್ಗ ಸಮಾಗಮೋ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಸೇದುಮನ್ತಿ ಸೇದುಮದೀಪಂ।
ತತೋ
೫೭.
‘‘ಕುರುಕಚ್ಛಾ ಪಯಾತಾನಂ, ವಾಣಿಜಾನಂ ಧನೇಸಿನಂ।
ಮಕರೇಹಿ ಅಭಿದಾ ನಾವಾ, ಫಲಕೇನಾಹಮಪ್ಲವಿಂ॥
೫೮.
‘‘ಸಾ ಮಂ ಸಣ್ಹೇನ ಮುದುನಾ, ನಿಚ್ಚಂ ಚನ್ದನಗನ್ಧಿನೀ।
ಅಙ್ಗೇನ ಉದ್ಧರೀ ಭದ್ದಾ, ಮಾತಾ ಪುತ್ತಂವ ಓರಸಂ॥
೫೯.
‘‘ಸಾ ಮಂ ಅನ್ನೇನ ಪಾನೇನ, ವತ್ಥೇನ ಸಯನೇನ ಚ।
ಅತ್ತನಾಪಿ ಚ ಮನ್ದಕ್ಖೀ, ಏವಂ ತಮ್ಬ ವಿಜಾನಹೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಸಾ ಮಂ ಸಣ್ಹೇನ ಮುದುನಾತಿ ಏವಂ ಫಲಕೇನ ತೀರಂ ಉತ್ತಿಣ್ಣಂ ಮಂ ಸಮುದ್ದತೀರೇ ವಿಚರನ್ತೀ ಸಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಾ ಭಾಯೀ’’ತಿ ಸಣ್ಹೇನ ಮುದುನಾ ವಚನೇನ ಸಮಸ್ಸಾಸೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಙ್ಗೇನಾತಿ ಬಾಹುಯುಗಳಂ ಇಧ ‘‘ಅಙ್ಗೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಭದ್ದಾತಿ ದಸ್ಸನೀಯಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ। ಸಾ ಮಂ ಅನ್ನೇನಾತಿ ಸಾ ಮಂ ಏತೇನ ಅನ್ನಾದಿನಾ ಅತ್ತನಾಪಿ ಚಾತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಅನ್ನಾದೀಹೇವ, ಅತ್ತನಾಪಿ ಮಂ ಅಭಿರಮೇನ್ತೀ ಸನ್ತಪ್ಪೇಸೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ಮನ್ದಕ್ಖೀತಿ ಮನ್ದದಸ್ಸನೀ, ಮುದುನಾ ಆಕಾರೇನ ಓಲೋಕನಸೀಲಾತಿ ಏವಂ ತಮ್ಬಾತಿ ಏವಂ ತಮ್ಬರಾಜ ಜಾನಾಹೀತಿ।
ಸುಪಣ್ಣೋ ಗನ್ಧಬ್ಬಸ್ಸ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸೇವ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಸುಪಣ್ಣಭವನೇ ವಸನ್ತೋಪಿ ರಕ್ಖಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂ, ಕಿಂ ಮೇ ತಾಯ ದುಸ್ಸೀಲಾಯಾ’’ತಿ ತಂ ಆನೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಪಟಿದತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪುನ ನಾಗಚ್ಛೀತಿ।
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ। ತದಾ ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಸುಪಣ್ಣರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ।
ಸುಯೋನನ್ದೀಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದಸಮಾ।
ಮಣಿಕುಣ್ಡಲವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ।
೨. ವಣ್ಣಾರೋಹವಗ್ಗೋ
[೩೬೧] ೧. ವಣ್ಣಾರೋಹಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ವಣ್ಣಾರೋಹೇನಾತಿ
ಸೋ ಅಪರಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ದಿವಸೇ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರಮ್ಪಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಥೇವ ಕಥೇಸಿ। ಸೋಪಿ ನಂ ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಆವುಸೋ, ಏಸೋ ವಿಘಾಸಾದೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಆಮಾವುಸೋ, ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಥೇಸಿ, ಇಮಂ ನೀಹರಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ‘‘ಸಾಧು, ಆವುಸೋ, ನೀಹರಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಥೇರೋ ‘‘ಮಾ ಇಧ ವಸೀ’’ತಿ ಅಚ್ಛರಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ತಂ ನೀಹರಿ। ತೇ ಉಭೋಪಿ ಸಮಗ್ಗವಾಸಂ ವಸಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸು। ಸತ್ಥಾ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸುಖೇನ ವಸ್ಸಂ ವಸಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಏಕೋ ವಿಘಾಸಾದೋ ಅಮ್ಹೇ ಭಿನ್ದಿತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ಭಿನ್ದಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಪಲಾಯೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ ಖೋ ಸೋ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ತುಮ್ಹೇ ‘ಭಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಭಿನ್ದಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಪಲಾಯೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅರಞ್ಞೇ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಅಹೋಸಿ। ತದಾ ಸೀಹೋ ಚ ಬ್ಯಗ್ಘೋ
೬೦.
‘‘ವಣ್ಣಾರೋಹೇನ ಜಾತಿಯಾ, ಬಲನಿಕ್ಕಮನೇನ ಚ।
ಸುಬಾಹು ನ ಮಯಾ ಸೇಯ್ಯೋ, ಸುದಾಠ ಇತಿ ಭಾಸಸೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಬಲನಿಕ್ಕಮನೇನ ಚಾತಿ ಕಾಯಬಲೇನ ಚೇವ ವೀರಿಯಬಲೇನ ಚ। ಸುಬಾಹು ನ ಮಯಾ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ಅಯಂ ಸುಬಾಹು ನಾಮ ಬ್ಯಗ್ಘೋ ಏತೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಮಯಾ ನೇವ ಸದಿಸೋ ನ ಉತ್ತರಿತರೋತಿ ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಸೋಭನಾಹಿ ದಾಠಾಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತ ಸುದಾಠ ಮಿಗರಾಜ, ಏವಂ ವದೇಸೀತಿ।
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸುದಾಠೋ ಸೇಸಾ ಚತಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
೬೧.
‘‘ವಣ್ಣಾರೋಹೇನ ಜಾತಿಯಾ, ಬಲನಿಕ್ಕಮನೇನ ಚ।
ಸುದಾಠೋ ನ ಮಯಾ ಸೇಯ್ಯೋ, ಸುಬಾಹು ಇತಿ ಭಾಸಸಿ॥
೬೨.
‘‘ಏವಂ ಚೇ ಮಂ ವಿಹರನ್ತಂ, ಸುಬಾಹು ಸಮ್ಮ ದುಬ್ಭಸಿ।
ನ ದಾನಾಹಂ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ, ಸಂವಾಸಮಭಿರೋಚಯೇ॥
೬೩.
‘‘ಯೋ ಪರೇಸಂ ವಚನಾನಿ, ಸದ್ದಹೇಯ್ಯ ಯಥಾತಥಂ।
ಖಿಪ್ಪಂ ಭಿಜ್ಜೇಥ ಮಿತ್ತಸ್ಮಿಂ, ವೇರಞ್ಚ ಪಸವೇ ಬಹುಂ॥
೬೪.
‘‘ನ ಸೋ ಮಿತ್ತೋ ಯೋ ಸದಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ, ಭೇದಾಸಙ್ಕೀ ರನ್ಧಮೇವಾನುಪಸ್ಸೀ।
ಯಸ್ಮಿಞ್ಚ
ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾತಿ ದುಬ್ಭಸೀತಿ ಯದಿ ಏವಂ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಗ್ಗವಾಸಂ ವಸನ್ತಂ ಮಂ ಸಿಙ್ಗಾಲಸ್ಸ ಕಥಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತ್ವಂ ದುಬ್ಭಸಿ ಹನಿತುಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ಇತೋ ದಾನಿ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಹಂ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಾಸಂ ನ ಅಭಿರೋಚಯೇ। ಯಥಾತಥನ್ತಿ ತಥತೋ ಯಥಾತಥಂ ಯಥಾತಚ್ಛಂ ಅವಿಸಂವಾದಕೇನ ಅರಿಯೇನ ವುತ್ತವಚನಂ ಸದ್ಧಾತಬ್ಬಂ। ಏವಂ ಯೋ ಯೇಸಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಪರೇಸಂ ವಚನಾನಿ ಸದ್ದಹೇಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯೋ ಸದಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋತಿ ಯೋ ನಿಚ್ಚಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಮಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ನ ದೇತಿ, ಸೋ ಮಿತ್ತೋ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭೇದಾಸಙ್ಕೀತಿ ‘‘ಅಜ್ಜ ಭಿಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ಸ್ವೇ ಭಿಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಮಿತ್ತಸ್ಸ ಭೇದಮೇವ ಆಸಙ್ಕತಿ। ರನ್ಧಮೇವಾನುಪಸ್ಸೀತಿ ಛಿದ್ದಂ ವಿವರಮೇವ ಪಸ್ಸನ್ತೋ। ಉರಸೀವ ಪುತ್ತೋತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಮಿತ್ತೇ ಮಾತು ಹದಯೇ ಪುತ್ತೋ ವಿಯ ನಿರಾಸಙ್ಕೋ ನಿಬ್ಭಯೋ ಸೇತಿ।
ಇತಿ
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ವಿಘಾಸಾದೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೀಹೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಬ್ಯಗ್ಘೋ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ, ತಂ ಕಾರಣಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ದಿಟ್ಠಾ ತಸ್ಮಿಂ ವನೇ ನಿವುತ್ಥರುಕ್ಖದೇವತಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।
ವಣ್ಣಾರೋಹಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ।
[೩೬೨] ೨. ಸೀಲವೀಮಂಸಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ಸೀಲಂ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಸೀಲವೀಮಂಸಕಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ತಂ ಕಿರ ರಾಜಾ ‘‘ಏಸ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಅತಿರೇಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಸ್ಸತಿ। ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮಂ ರಾಜಾ ‘ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ’ತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅತಿರೇಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಸ್ಸತಿ, ಉದಾಹು ‘ಸುತಧರಯುತ್ತೋ’ತಿ, ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮಿ ತಾವ ಸೀಲಸ್ಸ ವಾ ಸುತಸ್ಸ ವಾ ಮಹನ್ತಭಾವ’’ನ್ತಿ। ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಹೇರಞ್ಞಿಕಫಲಕತೋ ಕಹಾಪಣಂ ಗಣ್ಹಿ। ಹೇರಞ್ಞಿಕೋ ಗರುಭಾವೇನ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಆಹ, ದುತಿಯವಾರೇಪಿ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಆಹ। ತತಿಯವಾರೇ ಪನ ತಂ ‘‘ವಿಲೋಪಖಾದಕೋ’’ತಿ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಇಮಿನಾ ಕತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕುಟುಮ್ಬಂ ವಿಲುಮ್ಪತೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಪಸ್ಸಿ। ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ಪುರೋಹಿತಟ್ಠಾನಂ ಅದಾಸಿ। ಸೋ ಪಞ್ಚ ಸೀಲಾನಿ ರಕ್ಖತಿ। ರಾಜಾಪಿ ನಂ ‘‘ಸೀಲವಾ’’ತಿ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ಪಸ್ಸಿ। ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ರಾಜಾ ‘ಸೀಲವಾ’ತಿ ಮಂ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ಪಸ್ಸತಿ, ಉದಾಹು ‘ಸುತಧರಯುತ್ತೋ’’’ತಿ। ಸಬ್ಬಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವತ್ಥುಸದಿಸಮೇವ। ಇಧ ಪನ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಇದಾನಿ ಮೇ ಸುತತೋ ಸೀಲಸ್ಸ ಮಹನ್ತಭಾವೋ ಞಾತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಾ ಪಞ್ಚ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
೬೫.
‘‘ಸೀಲಂ ಸೇಯ್ಯೋ ಸುತಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಇತಿ ಮೇ ಸಂಸಯೋ ಅಹು।
ಸೀಲಮೇವ ಸುತಾ ಸೇಯ್ಯೋ, ಇತಿ ಮೇ ನತ್ಥಿ ಸಂಸಯೋ॥
೬೬.
‘‘ಮೋಘಾ ಜಾತಿ ಚ ವಣ್ಣೋ ಚ, ಸೀಲಮೇವ ಕಿರುತ್ತಮಂ।
ಸೀಲೇನ ಅನುಪೇತಸ್ಸ, ಸುತೇನತ್ಥೋ ನ ವಿಜ್ಜತಿ॥
೬೭.
‘‘ಖತ್ತಿಯೋ ಚ ಅಧಮ್ಮಟ್ಠೋ, ವೇಸ್ಸೋ ಚಾಧಮ್ಮನಿಸ್ಸಿತೋ।
ತೇ ಪರಿಚ್ಚಜ್ಜುಭೋ ಲೋಕೇ, ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ ದುಗ್ಗತಿಂ॥
೬೮.
‘‘ಖತ್ತಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವೇಸ್ಸಾ, ಸುದ್ದಾ ಚಣ್ಡಾಲಪುಕ್ಕುಸಾ।
ಇಧ ಧಮ್ಮಂ ಚರಿತ್ವಾನ, ಭವನ್ತಿ ತಿದಿವೇ ಸಮಾ॥
೬೯.
‘‘ನ
ಸಕಞ್ಚ ಸೀಲಂ ಸಂಸುದ್ಧಂ, ಸಮ್ಪರಾಯಾಯ ಸುಖಾಯ ಚಾ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಸೀಲಮೇವ ಸುತಾ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ಸುತಪರಿಯತ್ತಿತೋ ಸತಗುಣೇನ ಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ಸೀಲಮೇವ ಉತ್ತರಿತರನ್ತಿ। ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಸೀಲಂ ನಾಮೇತಂ
ಮೋಘಾತಿ ಅಫಲಾ ತುಚ್ಛಾ। ಜಾತೀತಿ ಖತ್ತಿಯಕುಲಾದೀಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ವಣ್ಣೋತಿ ಸರೀರವಣ್ಣೋ ಅಭಿರೂಪಭಾವೋ। ಯಾ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಸೀಲರಹಿತಸ್ಸ ಜಾತಿಸಮ್ಪದಾ ವಾ ವಣ್ಣಸಮ್ಪದಾ ವಾ ಸಗ್ಗಸುಖಂ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಉಭಯಮ್ಪಿ ತಂ ‘‘ಮೋಘ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಸೀಲಮೇವ ಕಿರಾತಿ ಅನುಸ್ಸವವಸೇನ ವದತಿ, ನ ಪನ ಸಯಂ ಜಾನಾತಿ। ಅನುಪೇತಸ್ಸಾತಿ ಅನುಪಗತಸ್ಸ। ಸುತೇನತ್ಥೋ ನ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಸೀಲರಹಿತಸ್ಸ ಸುತಪರಿಯತ್ತಿಮತ್ತೇನ ಇಧಲೋಕೇ ವಾ ಪರಲೋಕೇ ವಾ ಕಾಚಿ ವಡ್ಢಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ।
ತತೋ ಪರಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಜಾತಿಯಾ ಮೋಘಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಾ। ತತ್ಥ ತೇ ಪರಿಚ್ಚಜ್ಜುಭೋ ಲೋಕೇತಿ ತೇ ದುಸ್ಸೀಲಾ ದೇವಲೋಕಞ್ಚ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಞ್ಚಾತಿ ಉಭೋಪಿ ಲೋಕೇ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ದುಗ್ಗತಿಂ ಉಪಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಚಣ್ಡಾಲಪುಕ್ಕುಸಾತಿ ಛವಛಡ್ಡಕಚಣ್ಡಾಲಾ ಚ ಪುಪ್ಫಛಡ್ಡಕಪುಕ್ಕುಸಾ ಚ। ಭವನ್ತಿ ತಿದಿವೇ ಸಮಾತಿ ಏತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸೀಲಾನುಭಾವೇನ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಸಮಾ ಹೋನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಿಸೇಸಾ, ದೇವಾತ್ವೇವ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ।
ಪಞ್ಚಮಗಾಥಾ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಸುತಾದೀನಂ ಮೋಘಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಾ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಮಹಾರಾಜ, ಏತೇ ವೇದಾದಯೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಇಧಲೋಕೇ ಯಸಮತ್ತದಾನಂ ಸಮ್ಪರಾಯೇ ದುತಿಯೇ ವಾ ತತಿಯೇ ವಾ ಭವೇ ಯಸಂ ವಾ ಸುಖಂ ವಾ ದಾತುಂ ನಾಮ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಮೇವ ತಂ ದಾತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ।
ಏವಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಸೀಲಗುಣೇ ಥೋಮೇತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ದಿವಸಮೇವ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಅಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ।
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಸೀಲಂ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।
ಸೀಲವೀಮಂಸಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ।
[೩೬೩] ೩. ಹಿರಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ಹಿರಿಂ ತರನ್ತನ್ತಿ
೭೦.
‘‘ಹಿರಿಂ ತರನ್ತಂ ವಿಜಿಗುಚ್ಛಮಾನಂ, ತವಾಹಮಸ್ಮೀ ಇತಿ ಭಾಸಮಾನಂ।
ಸೇಯ್ಯಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಅನಾದಿಯನ್ತಂ, ನೇಸೋ ಮಮನ್ತಿ ಇತಿ ನಂ ವಿಜಞ್ಞಾ॥
೭೧.
‘‘ಯಞ್ಹಿ ಕಯಿರಾ ತಞ್ಹಿ ವದೇ, ಯಂ ನ ಕಯಿರಾ ನ ತಂ ವದೇ।
ಅಕರೋನ್ತಂ ಭಾಸಮಾನಂ, ಪರಿಜಾನನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ॥
೭೨.
‘‘ನ ಸೋ ಮಿತ್ತೋ ಯೋ ಸದಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ, ಭೇದಾಸಙ್ಕೀ ರನ್ಧಮೇವಾನುಪಸ್ಸೀ।
ಯಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸೇತೀ ಉರಸೀವ ಪುತ್ತೋ, ಸ ವೇ ಮಿತ್ತೋ ಯೋ ಅಭೇಜ್ಜೋ ಪರೇಹಿ॥
೭೩.
‘‘ಪಾಮೋಜ್ಜಕರಣಂ ಠಾನಂ, ಪಸಂಸಾವಹನಂ ಸುಖಂ।
ಫಲಾನಿಸಂಸೋ ಭಾವೇತಿ, ವಹನ್ತೋ ಪೋರಿಸಂ ಧುರಂ॥
೭೪.
‘‘ಪವಿವೇಕರಸಂ ಪಿತ್ವಾ, ರಸಂ ಉಪಸಮಸ್ಸ ಚ।
ನಿದ್ದರೋ ಹೋತಿ ನಿಪ್ಪಾಪೋ, ಧಮ್ಮಪ್ಪೀತಿರಸಂ ಪಿವ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಹಿರಿಂ ತರನ್ತನ್ತಿ ಲಜ್ಜಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಂ। ವಿಜಿಗುಚ್ಛಮಾನನ್ತಿ ಮಿತ್ತಭಾವೇನ ಜಿಗುಚ್ಛಯಮಾನಂ। ತವಾಹಮಸ್ಮೀತಿ ‘‘ತವ ಅಹಂ ಮಿತ್ತೋ’’ತಿ ಕೇವಲಂ ವಚನಮತ್ತೇನೇವ ಭಾಸಮಾನಂ। ಸೇಯ್ಯಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿತಿ ‘‘ದಸ್ಸಾಮಿ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಚನಸ್ಸ ಅನುರೂಪಾನಿ ಉತ್ತಮಕಮ್ಮಾನಿ। ಅನಾದಿಯನ್ತನ್ತಿ ಅಕರೋನ್ತಂ। ನೇಸೋ ಮಮನ್ತಿ ಏವರೂಪಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ‘‘ನ ಏಸೋ ಮಮ ಮಿತ್ತೋ’’ತಿ ವಿಜಞ್ಞಾ।
ಪಾಮೋಜ್ಜಕರಣಂ ಠಾನನ್ತಿ ದಾನಮ್ಪಿ ಸೀಲಮ್ಪಿ ಭಾವನಾಪಿ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮಿತ್ತಭಾವೋಪಿ। ಇಧ ಪನ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಮಿತ್ತಭಾವಮೇವ ಸನ್ಧಾಯೇವಮಾಹ। ಪಣ್ಡಿತೇನ ಹಿ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಿತ್ತಭಾವೋ ಪಾಮೋಜ್ಜಮ್ಪಿ ಕರೋತಿ, ಪಸಂಸಮ್ಪಿ ವಹತಿ। ಇಧಲೋಕಪರಲೋಕೇಸು ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕಸುಖಹೇತುತೋ ‘‘ಸುಖ’’ನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏತಂ ಫಲಞ್ಚ ಆನಿಸಂಸಞ್ಚ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಫಲಾನಿಸಂಸೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಪುರಿಸೇಹಿ ವಹಿತಬ್ಬಂ ದಾನಸೀಲಭಾವನಾಮಿತ್ತಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಮ್ಪಿ ಪೋರಿಸಂ ಧುರಂ ವಹನ್ತೋ ಏತಂ ಮಿತ್ತಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ ಪಾಮೋಜ್ಜಕರಣಂ ಠಾನಂ ಪಸಂಸಾವಹನಂ ಸುಖಂ ಭಾವೇತಿ ವಡ್ಢೇತಿ, ನ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಮಿತ್ತಭಾವಂ ಭಿನ್ದತೀತಿ ದೀಪೇತಿ।
ಪವಿವೇಕರಸನ್ತಿ ಕಾಯಚಿತ್ತಉಪಧಿವಿವೇಕಾನಂ ರಸಂ ತೇ ವಿವೇಕೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸೋಮನಸ್ಸರಸಂ। ಉಪಸಮಸ್ಸ ಚಾತಿ ಕಿಲೇಸೂಪಸಮೇನ ಲದ್ಧಸೋಮನಸ್ಸಸ್ಸ। ನಿದ್ದರೋ ಹೋತಿ ನಿಪ್ಪಾಪೋತಿ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸದರಥಾಭಾವೇನ ನಿದ್ದರೋ, ಕಿಲೇಸಾಭಾವೇನ ನಿಪ್ಪಾಪೋ ಹೋತಿ। ಧಮ್ಮಪ್ಪೀತಿರಸನ್ತಿ ಧಮ್ಮಪೀತಿಸಙ್ಖಾತಂ ರಸಂ, ವಿಮುತ್ತಿಪೀತಿಂ ಪಿವನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಇತಿ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಪಾಪಮಿತ್ತಸಂಸಗ್ಗತೋ ಉಬ್ಬಿಗ್ಗೋ ಪವಿವೇಕರಸೇನ ಅಮತಮಹಾನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ದೇಸನಾಯ ಕೂಟಂ ಗಣ್ಹಿ।
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಪಚ್ಚನ್ತವಾಸೀ ಇದಾನಿ ಪಚ್ಚನ್ತವಾಸೀಯೇವ, ತದಾ ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।
ಹಿರಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ।
[೩೬೪] ೪. ಖಜ್ಜೋಪನಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
೭೫-೭೯.
ಕೋ ನು ಸನ್ತಮ್ಹಿ ಪಜ್ಜೋತೇತಿ ಅಯಂ ಖಜ್ಜೋಪನಕಪಞ್ಹೋ ಮಹಾಉಮಙ್ಗೇ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ।
ಖಜ್ಜೋಪನಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ।
[೩೬೫] ೫. ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ಧುತ್ತೋಮ್ಹೀತಿ ಸಾಲೂಕಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ೧.೩.೧೦೬ ಆದಯೋ) ವಿತ್ಥಾರಿತಂ। ಇಧಾಪಿ ಸೋ ಮಹಲ್ಲಕೋ ಏಕಂ ಗಾಮದಾರಕಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಅಕ್ಕೋಸತಿ ಪಹರತಿ। ದಾರಕೋ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ವಿಬ್ಭಮಿ। ದುತಿಯಮ್ಪಿ ನಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಧಞ್ಞವಾಣಿಜಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಧಞ್ಞವಿಕ್ಕಯೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ। ಅಥೇಕೋ ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕೋ ಮಕ್ಕಟಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ಅಹಿಂ ಕೀಳಾಪೇನ್ತೋ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಉಸ್ಸವೇ ಘುಟ್ಠೇ ತಂ ಮಕ್ಕಟಂ ಧಞ್ಞವಾಣಿಜಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಹಿಂ ಕೀಳಾಪೇನ್ತೋ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ವಿಚರಿ। ಸೋಪಿ ವಾಣಿಜೋ ಮಕ್ಕಟಸ್ಸ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ ಅದಾಸಿ। ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಉಸ್ಸವಕೀಳನತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಮಕ್ಕಟಂ ವೇಳುಪೇಸಿಕಾಯ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ತಂ ಆದಾಯ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮಿ। ಮಕ್ಕಟೋ ಬನ್ಧನಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಅಮ್ಬರುಕ್ಖಂ ಆರುಯ್ಹ ಅಮ್ಬಾನಿ ಖಾದನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ। ಸೋ ಪಬುದ್ಧೋ ರುಕ್ಖೇ ಮಕ್ಕಟಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏತಂ ಮಯಾ ಉಪಲಾಪೇತ್ವಾ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೮೦.
‘‘ಧುತ್ತೋಮ್ಹಿ ಸಮ್ಮ ಸುಮುಖ, ಜೂತೇ ಅಕ್ಖಪರಾಜಿತೋ।
ಹರೇಹಿ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಾನಿ, ವೀರಿಯಂ ತೇ ಭಕ್ಖಯಾಮಸೇ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಅಕ್ಖಪರಾಜಿತೋತಿ ಅಕ್ಖೇಹಿ ಪರಾಜಿತೋ। ಹರೇಹೀತಿ ಪಾತೇಹಿ। ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ।
ತಂ
೮೧.
‘‘ಅಲಿಕಂ
ಕೋ ತೇ ಸುತೋ ವಾ ದಿಟ್ಠೋ ವಾ, ಸುಮುಖೋ ನಾಮ ಮಕ್ಕಟೋ॥
೮೨.
‘‘ಅಜ್ಜಾಪಿ
ಧಞ್ಞಾಪಣಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ, ಮತ್ತೋ ಛಾತಂ ಹನಾಸಿ ಮಂ॥
೮೩.
‘‘ತಾಹಂ ಸರಂ ದುಕ್ಖಸೇಯ್ಯಂ, ಅಪಿ ರಜ್ಜಮ್ಪಿ ಕಾರಯೇ।
ನೇವಾಹಂ ಯಾಚಿತೋ ದಜ್ಜಂ, ತಥಾ ಹಿ ಭಯತಜ್ಜಿತೋ॥
೮೪.
‘‘ಯಞ್ಚ ಜಞ್ಞಾ ಕುಲೇ ಜಾತಂ, ಗಬ್ಭೇ ತಿತ್ತಂ ಅಮಚ್ಛರಿಂ।
ತೇನ ಸಖಿಞ್ಚ ಮಿತ್ತಞ್ಚ, ಧೀರೋ ಸನ್ಧಾತುಮರಹತೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಅಲಿಕಂ ವತಾತಿ ಮುಸಾ ವತ। ಅಭೂತೇನಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನೇನ। ಕೋ ತೇತಿ ಕ್ವ ತಯಾ। ಸುಮುಖೋತಿ ಸುನ್ದರಮುಖೋ। ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕಾತಿ ತಂ ಆಲಪತಿ। ‘‘ಅಹಿಕೋಣ್ಡಿಕಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ಛಾತನ್ತಿ ಜಿಘಚ್ಛಾಭಿಭೂತಂ ದುಬ್ಬಲಂ ಕಪಣಂ। ಹನಾಸೀತಿ ವೇಳುಪೇಸಿಕಾಯ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಹರಸಿ। ತಾಹನ್ತಿ ತಂ ಅಹಂ। ಸರನ್ತಿ ಸರನ್ತೋ। ದುಕ್ಖಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಆಪಣೇ ದುಕ್ಖಸಯನಂ। ಅಪಿ ರಜ್ಜಮ್ಪಿ ಕಾರಯೇತಿ ಸಚೇಪಿ ಬಾರಾಣಸಿರಜ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ದತ್ವಾ ಮಂ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಯ್ಯಾಸಿ, ಏವಮ್ಪಿ ತಂ ನೇವಾಹಂ ಯಾಚಿತೋ ದಜ್ಜಂ, ತಂ ಏಕಮ್ಪಿ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಂ ಅಹಂ ತಯಾ ಯಾಚಿತೋ ನ ದದೇಯ್ಯಂ। ಕಿಂಕಾರಣಾ? ತಥಾ ಹಿ ಭಯತಜ್ಜಿತೋತಿ, ತಥಾ ಹಿ ಅಹಂ ತಯಾ ಭಯೇನ ತಜ್ಜಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಗಬ್ಭೇ ತಿತ್ತನ್ತಿ ಸುಭೋಜನರಸೇನ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿಯಂಯೇವ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತೇ ಸಯನಗಬ್ಭೇಯೇವ ವಾ ತಿತ್ತಂ ಭೋಗಾಸಾಯ ಅಕಪಣಂ। ಸಖಿಞ್ಚ ಮಿತ್ತಞ್ಚಾತಿ ಸಖಿಭಾವಞ್ಚ ಮಿತ್ತಭಾವಞ್ಚ ತಥಾರೂಪೇನ ಕುಲಜಾತೇನ ತಿತ್ತೇನ ಅಕಪಣೇನ ಅಮಚ್ಛರಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪಣ್ಡಿತೋ ಸನ್ಧಾತುಂ ಪುನ ಘಟೇತುಂ ಅರಹತಿ, ತಯಾ ಪನ ಕಪಣೇನ ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕೋ ಮಿತ್ತಭಾವಂ ಪುನ ಘಟೇತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ವಾನರೋ ವನಂ ಸಹಸಾ ಪಾವಿಸಿ।
ಸತ್ಥಾ
ಅಹಿತುಣ್ಡಿಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ।
[೩೬೬] ೬. ಗುಮ್ಬಿಯಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ಮಧುವಣ್ಣಂ ಮಧುರಸನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ತಞ್ಹಿ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕಿಂ ದಿಸ್ವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಅಲಙ್ಕತಮಾತುಗಾಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ ನಾಮ ಏಕೇನ ಗುಮ್ಬಿಯೇನ ಯಕ್ಖೇನ ಹಲಾಹಲವಿಸಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮಗ್ಗೇ ಠಪಿತಮಧುಸದಿಸಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸತ್ಥವಾಹಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಬಾರಾಣಸಿತೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಕಟಸತೇಹಿ ಭಣ್ಡಂ ಆದಾಯ ವೋಹಾರತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಮಹಾವತ್ತನಿಅಟವಿದ್ವಾರಂ ಪತ್ವಾ ಸತ್ಥಕೇ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಭೋ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮಗ್ಗೇ ವಿಸಪಣ್ಣಪುಪ್ಫಫಲಾದೀನಿ ಅತ್ಥಿ, ತುಮ್ಹೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಖಾದಿತಪುಬ್ಬಂ ಖಾದನ್ತಾ ಮಂ ಅಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಮಾ ಖಾದಿತ್ಥ, ಅಮನುಸ್ಸಾಪಿ ವಿಸಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಭತ್ತಪುಟಮಧುಕಫಲಾನಿ ಮಗ್ಗೇ ಠಪೇನ್ತಿ, ತಾನಿಪಿ ಮಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಮಾ ಖಾದಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ। ಅಥೇಕೋ ಗುಮ್ಬಿಯೋ ನಾಮ ಯಕ್ಖೋ ಅಟವಿಯಾ ಮಜ್ಝಟ್ಠಾನೇ ಮಗ್ಗೇ ಪಣ್ಣಾನಿ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಹಲಾಹಲವಿಸಸಂಯುತ್ತಾನಿ ಮಧುಪಿಣ್ಡಾನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಮಗ್ಗಸಾಮನ್ತೇ ಮಧುಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ವಿಯ ರುಕ್ಖೇ ಕೋಟ್ಟೇನ್ತೋ ವಿಚರತಿ। ಅಜಾನನ್ತಾ ‘‘ಪುಞ್ಞತ್ಥಾಯ ಠಪಿತಾನಿ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಖಾದಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ। ಅಮನುಸ್ಸಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತೇ ಖಾದನ್ತಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸತ್ಥಕಮನುಸ್ಸಾಪಿ ತಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ಏಕಚ್ಚೇ ಲೋಲಜಾತಿಕಾ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಖಾದಿಂಸು, ಪಣ್ಡಿತಜಾತಿಕಾ ‘‘ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಹತ್ಥಗತಾನಿ ಛಡ್ಡಾಪೇಸಿ, ಯೇಹಿ ಪಠಮತರಂ ಖಾದಿತಾನಿ, ತೇ ಮರಿಂಸು। ಯೇಹಿ ಅಡ್ಢಖಾದಿತಾನಿ, ತೇಸಂ ವಮನವಿರೇಚನಂ ದತ್ವಾ ವನ್ತಕಾಲೇ ಚತುಮಧುರಂ
೮೫.
‘‘ಮಧುವಣ್ಣಂ ಮಧುರಸಂ, ಮಧುಗನ್ಧಂ ವಿಸಂ ಅಹು।
ಗುಮ್ಬಿಯೋ ಘಾಸಮೇಸಾನೋ, ಅರಞ್ಞೇ ಓದಹೀ ವಿಸಂ॥
೮೬.
‘‘ಮಧು ಇತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ, ಯೇ ತಂ ವಿಸಮಖಾದಿಸುಂ।
ತೇಸಂ ತಂ ಕಟುಕಂ ಆಸಿ, ಮರಣಂ ತೇನುಪಾಗಮುಂ॥
೮೭.
‘‘ಯೇ
ತೇ ಆತುರೇಸು ಸುಖಿತಾ, ಡಯ್ಹಮಾನೇಸು ನಿಬ್ಬುತಾ॥
೮೮.
‘‘ಏವಮೇವ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ವಿಸಂ ಕಾಮಾ ಸಮೋಹಿತಾ।
ಆಮಿಸಂ ಬನ್ಧನಞ್ಚೇತಂ, ಮಚ್ಚುವೇಸೋ ಗುಹಾಸಯೋ॥
೮೯.
‘‘ಏವಮೇವ ಇಮೇ ಕಾಮೇ, ಆತುರಾ ಪರಿಚಾರಿಕೇ।
ಯೇ ಸದಾ ಪರಿವಜ್ಜೇನ್ತಿ, ಸಙ್ಗಂ ಲೋಕೇ ಉಪಚ್ಚಗು’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಗುಮ್ಬಿಯೋತಿ ತಸ್ಮಿಂ ವನಗುಮ್ಬೇ ವಿಚರಣೇನ ಏವಂಲದ್ಧನಾಮೋ ಯಕ್ಖೋ। ಘಾಸಮೇಸಾನೋತಿ ‘‘ತಂ ವಿಸಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಮತೇ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಘಾಸಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ। ಓದಹೀತಿ ತಂ ಮಧುನಾ ಸಮಾನವಣ್ಣಗನ್ಧರಸಂ ವಿಸಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿ। ಕಟುಕಂ ಆಸೀತಿ ತಿಖಿಣಂ ಅಹೋಸಿ। ಮರಣಂ ತೇನುಪಾಗಮುನ್ತಿ ತೇನ ವಿಸೇನ ತೇ ಸತ್ತಾ ಮರಣಂ ಉಪಗತಾ।
ಆತುರೇಸೂತಿ ವಿಸವೇಗೇನ ಆಸನ್ನಮರಣೇಸು। ಡಯ್ಹಮಾನೇಸೂತಿ ವಿಸತೇಜೇನೇವ ಡಯ್ಹಮಾನೇಸು। ವಿಸಂ ಕಾಮಾ ಸಮೋಹಿತಾತಿ ಯಥಾ ತಸ್ಮಿಂ ವತ್ತನಿಮಹಾಮಗ್ಗೇ ವಿಸಂ ಸಮೋಹಿತಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ಏವಂ ಮನುಸ್ಸೇಸುಪಿ ಯೇ ಏತೇ ರೂಪಾದಯೋ ಪಞ್ಚ ವತ್ಥುಕಾಮಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸಮೋಹಿತಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾ, ತೇ ‘‘ವಿಸ’’ನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಆಮಿಸಂ ಬನ್ಧನಞ್ಚೇತನ್ತಿ ಏತೇ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ ನಾಮ ಏವಂ ಇಮಸ್ಸ ಮಚ್ಛಭೂತಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಮಾರಬಾಲಿಸಿಕೇನ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ಆಮಿಸಞ್ಚೇವ ಮಚ್ಚುವೇಸೋ ಗುಹಾಸಯೋತಿ
ಏವಮೇವ ಇಮೇ ಕಾಮೇತಿ ಯಥಾ ವತ್ತನಿಮಹಾಮಗ್ಗೇ ವಿಸಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ಏವಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ನಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಇಮೇ ಕಾಮೇ। ಆತುರಾತಿ ಏಕನ್ತಮರಣಧಮ್ಮತಾಯ ಆತುರಾ ಆಸನ್ನಮರಣಾ ಪಣ್ಡಿತಮನುಸ್ಸಾ। ಪರಿಚಾರಿಕೇತಿ ಕಿಲೇಸಪರಿಚಾರಿಕೇ ಕಿಲೇಸಬನ್ಧಕೇ। ಯೇ ಸದಾ ಪರಿವಜ್ಜೇನ್ತೀತಿ ಯೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾ ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸಾ ನಿಚ್ಚಂ ಏವರೂಪೇ ಕಾಮೇ ವಜ್ಜೇನ್ತಿ। ಸಙ್ಗಂ ಲೋಕೇತಿ ಲೋಕೇ ಸಙ್ಗನಟ್ಠೇನ ‘‘ಸಙ್ಗ’’ನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಂ ರಾಗಾದಿಭೇದಂ ಕಿಲೇಸಜಾತಂ। ಉಪಚ್ಚಗುನ್ತಿ ಅತೀತಾ ನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ।
ಸತ್ಥಾ
ಗುಮ್ಬಿಯಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ।
[೩೬೭] ೭. ಸಾಳಿಯಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ಯ್ವಾಯಂ ಸಾಳಿಯಛಾಪೋತೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ‘‘ಆವುಸೋ, ದೇವದತ್ತೋ ತಾಸಕಾರಕೋಪಿ ಭವಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖೀ’’ತಿ ವಚನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ತದಾ ಹಿ ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ಮಮ ತಾಸಕಾರಕೋಪಿ ಭವಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಗಾಮಕೇ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತರುಣಕಾಲೇ ಪಂಸುಕೀಳಕೇಹಿ ದಾರಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಕೀಳತಿ। ತದಾ ಏಕೋ ದುಬ್ಬಲವೇಜ್ಜೋ ಗಾಮೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಲಭಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ ತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ಏಕಂ ಸಪ್ಪಂ ವಿಟಪಬ್ಭನ್ತರೇನ ಸೀಸಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ನಿದ್ದಾಯನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಯಾ ಗಾಮೇ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಲದ್ಧಂ, ಇಮೇ ದಾರಕೇ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ಸಪ್ಪೇನ ಡಂಸಾಪೇತ್ವಾ ತಿಕಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆಹ ‘‘ಸಚೇ ಸಾಳಿಯಛಾಪಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಾಸಿ, ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ। ‘‘ಆಮ, ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ
ಮಹಾಸತ್ತೋ ಸಮ್ಪತ್ತಪರಿಸಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
೯೦.
‘‘ಯ್ವಾಯಂ ಸಾಳಿಯಛಾಪೋತಿ, ಕಣ್ಹಸಪ್ಪಂ ಅಗಾಹಯಿ।
ತೇನ ಸಪ್ಪೇನಯಂ ದಟ್ಠೋ, ಹತೋ ಪಾಪಾನುಸಾಸಕೋ॥
೯೧.
‘‘ಅಹನ್ತಾರಮಹನ್ತಾರಂ, ಯೋ ನರೋ ಹನ್ತುಮಿಚ್ಛತಿ।
ಏವಂ ಸೋ ನಿಹತೋ ಸೇತಿ, ಯಥಾಯಂ ಪುರಿಸೋ ಹತೋ॥
೯೨.
‘‘ಅಹನ್ತಾರಮಘಾತೇನ್ತಂ
ಏವಂ ಸೋ ನಿಹತೋ ಸೇತಿ, ಯಥಾಯಂ ಪುರಿಸೋ ಹತೋ॥
೯೩.
‘‘ಯಥಾ ಪಂಸುಮುಟ್ಠಿಂ ಪುರಿಸೋ, ಪಟಿವಾತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪೇ।
ತಮೇವ ಸೋ ರಜೋ ಹನ್ತಿ, ತಥಾಯಂ ಪುರಿಸೋ ಹತೋ॥
೯೪.
‘‘ಯೋ ಅಪ್ಪದುಟ್ಠಸ್ಸ ನರಸ್ಸ ದುಸ್ಸತಿ, ಸುದ್ಧಸ್ಸ ಪೋಸಸ್ಸ ಅನಙ್ಗಣಸ್ಸ।
ತಮೇವ ಬಾಲಂ ಪಚ್ಚೇತಿ ಪಾಪಂ, ಸುಖುಮೋ ರಜೋ ಪಟಿವಾತಂವ ಖಿತ್ತೋ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಯ್ವಾಯನ್ತಿ ಯೋ ಅಯಂ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ। ಸಪ್ಪೇನಯನ್ತಿ ಸೋ ಅಯಂ ತೇನ ಸಪ್ಪೇನ ದಟ್ಠೋ। ಪಾಪಾನುಸಾಸಕೋತಿ ಪಾಪಕಂ ಅನುಸಾಸಕೋ।
ಅಹನ್ತಾರನ್ತಿ ಅಪಹರನ್ತಂ। ಅಹನ್ತಾರನ್ತಿ ಅಮಾರೇನ್ತಂ। ಸೇತೀತಿ ಮತಸಯನಂ ಸಯತಿ। ಅಘಾತೇನ್ತನ್ತಿ ಅಮಾರೇನ್ತಂ। ಸುದ್ಧಸ್ಸಾತಿ ನಿರಪರಾಧಸ್ಸ। ಪೋಸಸ್ಸಾತಿ ಸತ್ತಸ್ಸ। ಅನಙ್ಗಣಸ್ಸಾತಿ ಇದಮ್ಪಿ ನಿರಪರಾಧಭಾವಞ್ಞೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಪಚ್ಚೇತೀತಿ ಕಮ್ಮಸರಿಕ್ಖಕಂ ಹುತ್ವಾ ಪತಿಏತಿ।
ಸತ್ಥಾ
ಸಾಳಿಯಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸತ್ತಮಾ।
[೩೬೮] ೮. ತಚಸಾರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ಅಮಿತ್ತಹತ್ಥತ್ಥಗತಾತಿ
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಗಾಮಕೇ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾತಿ ಸಬ್ಬಂ ಪುರಿಮಜಾತಕನಿಯಾಮೇನೇವ ಕಥೇತಬ್ಬಂ। ಇಧ ಪನ ವೇಜ್ಜೇ ಮತೇ ಗಾಮವಾಸಿನೋ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಮನುಸ್ಸಮಾರಕಾ’’ತಿ ತೇ ದಾರಕೇ ಕುದಣ್ಡಕೇಹಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ‘‘ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಬಾರಾಣಸಿಂ
೯೫.
‘‘ಅಮಿತ್ತಹತ್ಥತ್ಥಗತಾ, ತಚಸಾರಸಮಪ್ಪಿತಾ।
ಪಸನ್ನಮುಖವಣ್ಣಾತ್ಥ, ಕಸ್ಮಾ ತುಮ್ಹೇ ನ ಸೋಚಥಾ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಅಮಿತ್ತಹತ್ಥತ್ಥಗತಾತಿ ಕುದಣ್ಡಕೇಹಿ ಗೀವಾಯಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಆನೇನ್ತಾನಂ ಅಮಿತ್ತಾನಂ ಹತ್ಥಗತಾ। ತಚಸಾರಸಮಪ್ಪಿತಾತಿ ವೇಳುದಣ್ಡಕೇಹಿ ಬದ್ಧತ್ತಾ ಏವಮಾಹ। ಕಸ್ಮಾತಿ ‘‘ಏವರೂಪಂ ಬ್ಯಸನಂ ಪತ್ತಾಪಿ ತುಮ್ಹೇ ಕಿಂಕಾರಣಾ ನ ಸೋಚಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ।
ತಂ
೯೬.
‘‘ನ ಸೋಚನಾಯ ಪರಿದೇವನಾಯ, ಅತ್ಥೋವ ಲಬ್ಭೋ ಅಪಿ ಅಪ್ಪಕೋಪಿ।
ಸೋಚನ್ತಮೇನಂ ದುಖಿತಂ ವಿದಿತ್ವಾ, ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ ಅತ್ತಮನಾ ಭವನ್ತಿ॥
೯೭.
‘‘ಯತೋ
ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾಸ್ಸ ದುಖಿತಾ ಭವನ್ತಿ, ದಿಸ್ವಾ ಮುಖಂ ಅವಿಕಾರಂ ಪುರಾಣಂ॥
೯೮.
‘‘ಜಪ್ಪೇನ ಮನ್ತೇನ ಸುಭಾಸಿತೇನ, ಅನುಪ್ಪದಾನೇನ ಪವೇಣಿಯಾ ವಾ।
ಯಥಾ ಯಥಾ ಯತ್ಥ ಲಭೇಥ ಅತ್ಥಂ, ತಥಾ ತಥಾ ತತ್ಥ ಪರಕ್ಕಮೇಯ್ಯ॥
೯೯.
‘‘ಯತೋ ಚ ಜಾನೇಯ್ಯ ಅಲಬ್ಭನೇಯ್ಯೋ, ಮಯಾವ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಏಸ ಅತ್ಥೋ।
ಅಸೋಚಮಾನೋ ಅಧಿವಾಸಯೇಯ್ಯ, ಕಮ್ಮಂ ದಳ್ಹಂ ಕಿನ್ತಿ ಕರೋಮಿ ದಾನೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಅತ್ಥೋತಿ ವುಡ್ಢಿ। ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ ಅತ್ತಮನಾತಿ ಏತಂ ಪುರಿಸಂ ಸೋಚನ್ತಂ ದುಕ್ಖಿತಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತಾ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ। ತೇಸಂ ತುಸ್ಸನಕಾರಣಂ ನಾಮ ಪಣ್ಡಿತೇನ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪೇತಿ ಯತೋತಿ ಯದಾ। ನ ವೇಧತೀತಿ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸಭಯೇನ ನ ಕಮ್ಪತಿ। ಅತ್ಥವಿನಿಚ್ಛಯಞ್ಞೂತಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಿನಿಚ್ಛಯಕುಸಲೋ।
ಜಪ್ಪೇನಾತಿ ಮನ್ತಪರಿಜಪ್ಪನೇನ। ಮನ್ತೇನಾತಿ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತಗ್ಗಹಣೇನ। ಸುಭಾಸಿತೇನಾತಿ ಪಿಯವಚನೇನ। ಅನುಪ್ಪದಾನೇನಾತಿ ಲಞ್ಜದಾನೇನ। ಪವೇಣಿಯಾತಿ ಕುಲವಂಸೇನ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಮಹಾರಾಜ, ಪಣ್ಡಿತೇನ ನಾಮ ಆಪದಾಸು ಉಪ್ಪನ್ನಾಸು ನ ಸೋಚಿತಬ್ಬಂ ನ ಕಿಲಮಿತಬ್ಬಂ, ಇಮೇಸು ಪನ ಪಞ್ಚಸು ಕಾರಣೇಸು ಅಞ್ಞತರವಸೇನ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತಾ ಜಿನಿತಬ್ಬಾ। ಸಚೇ ಹಿ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಮನ್ತಂ ಪರಿಜಪ್ಪಿತ್ವಾ ಮುಖಬನ್ಧನಂ ಕತ್ವಾಪಿ ತೇ ಜಿನಿತಬ್ಬಾ, ತಥಾ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಯಥಾ ಯಥಾತಿ ಏತೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಕಾರಣೇಸು ಯೇನ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಅತ್ತನೋ ವುಡ್ಢಿಂ ಲಭೇಯ್ಯ। ತಥಾ ತಥಾತಿ ತೇನ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪರಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ಪರಕ್ಕಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೇ ಜಿನೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಯತೋ ಚ ಜಾನೇಯ್ಯಾತಿ ಯದಾ ಪನ ಜಾನೇಯ್ಯ, ಮಯಾ ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಏಸ ಅತ್ಥೋ ಅಲಬ್ಭನೇಯ್ಯೋ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇನ ವಾಯಮಿತ್ವಾಪಿ
ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ನಿದ್ದೋಸಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಕುದಣ್ಡಕೇ ಹರಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಮಹನ್ತಂ ಯಸಂ ದತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಧಮ್ಮಅನುಸಾಸಕಂ ಅಮಚ್ಚರತನಂ ಅಕಾಸಿ, ಸೇಸದಾರಕಾನಮ್ಪಿ ಯಸಂ ದತ್ವಾ ಠಾನನ್ತರಾನಿ ಅದಾಸಿ।
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ ‘‘ತದಾ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ದಾರಕಾ ಥೇರಾನುಥೇರಾ, ಪಣ್ಡಿತದಾರಕೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।
ತಚಸಾರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಅಟ್ಠಮಾ।
[೩೬೯] ೯. ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ಕ್ಯಾಹಂ ದೇವಾನಮಕರನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ದುಬ್ಬಚಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ವತ್ಥು ಮಹಾಮಿತ್ತವಿನ್ದಕಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ೧.೫.೧೦೦ ಆದಯೋ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಅಯಂ ಪನ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕೋ ಸಮುದ್ದೇ ಖಿತ್ತೋ ಅತ್ರಿಚ್ಛೋ ಹುತ್ವಾ ಪುರತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ನೇರಯಿಕಸತ್ತಾನಂ ಪಚ್ಚನಟ್ಠಾನಂ ಉಸ್ಸದನಿರಯಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏಕಂ ನಗರ’’ನ್ತಿ
೧೦೦.
‘‘ಕ್ಯಾಹಂ ದೇವಾನಮಕರಂ, ಕಿಂ ಪಾಪಂ ಪಕತಂ ಮಯಾ।
ಯಂ ಮೇ ಸಿರಸ್ಮಿಂ ಓಹಚ್ಚ, ಚಕ್ಕಂ ಭಮತಿ ಮತ್ಥಕೇ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಕ್ಯಾಹಂ ದೇವಾನಮಕರನ್ತಿ ಸಾಮಿ ದೇವಪುತ್ತ, ಕಿಂ ನಾಮ ಅಹಂ ದೇವಾನಂ ಅಕರಿಂ, ಕಿಂ ಮಂ ದೇವಾ ಪೋಥೇನ್ತೀತಿ। ಕಿಂ ಪಾಪಂ ಪಕತಂ ಮಯಾತಿ ದುಕ್ಖಮಹನ್ತತಾಯ ವೇದನಾಪ್ಪತ್ತೋ ಅತ್ತನಾ ಕತಂ ಪಾಪಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ। ಯಂ ಮೇತಿ ಯೇನ ಪಾಪೇನ ಮಮ ಸಿರಸ್ಮಿಂ ಓಹಚ್ಚ ಓಹನಿತ್ವಾ ಇದಂ ಖುರಚಕ್ಕಂ ಮಮ ಮತ್ಥಕೇ ಭಮತಿ, ತಂ ಕಿಂ ನಾಮಾತಿ?
ತಂ
೧೦೧.
‘‘ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ರಮಣಕಂ, ಸದಾಮತ್ತಞ್ಚ ದೂಭಕಂ।
ಬ್ರಹ್ಮತ್ತರಞ್ಚ ಪಾಸಾದಂ, ಕೇನತ್ಥೇನ ಇಧಾಗತೋ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ರಮಣಕನ್ತಿ ಫಲಿಕಪಾಸಾದಂ। ಸದಾಮತ್ತನ್ತಿ ರಜತಪಾಸಾದಂ। ದೂಭಕನ್ತಿ ಮಣಿಪಾಸಾದಂ। ಬ್ರಹ್ಮತ್ತರಞ್ಚ ಪಾಸಾದನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣಪಾಸಾದಞ್ಚ। ಕೇನತ್ಥೇನಾತಿ ತ್ವಂ ಏತೇಸು ರಮಣಕಾದೀಸು ಚತಸ್ಸೋ ಅಟ್ಠ ಸೋಳಸ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾತಿ ಏತಾ ದೇವಧೀತರೋ ಪಹಾಯ ತೇ ಪಾಸಾದೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಇಧ ಆಗತೋತಿ।
ತತೋ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೦೨.
‘‘ಇತೋ
ಇತಿ ಏತಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ, ಪಸ್ಸ ಮಂ ಬ್ಯಸನಂ ಗತ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಇತೋ ಬಹುತರಾತಿ ಇಮೇಸು ಚತೂಸು ಪಾಸಾದೇಸು ಭೋಗೇಹಿ ಅತಿರೇಕತರಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ।
ತತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸೇಸಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
೧೦೩.
‘‘ಚತುಬ್ಭಿ ಅಟ್ಠಜ್ಝಗಮಾ, ಅಟ್ಠಾಹಿಪಿ ಚ ಸೋಳಸ।
ಸೋಳಸಾಹಿ ಚ ಬಾತ್ತಿಂಸ, ಅತ್ರಿಚ್ಛಂ ಚಕ್ಕಮಾಸದೋ।
ಇಚ್ಛಾಹತಸ್ಸ ಪೋಸಸ್ಸ, ಚಕ್ಕಂ ಭಮತಿ ಮತ್ಥಕೇ॥
೧೦೪.
‘‘ಉಪರಿವಿಸಾಲಾ
ಯೇ ಚ ತಂ ಅನುಗಿಜ್ಝನ್ತಿ, ತೇ ಹೋನ್ತಿ ಚಕ್ಕಧಾರಿನೋ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಉಪರಿವಿಸಾಲಾತಿ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕ ತಣ್ಹಾ ನಾಮೇಸಾ ಆಸೇವಿಯಮಾನಾ ಉಪರಿವಿಸಾಲಾ ಹೋತಿ ಪತ್ಥಟಾ, ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ವಿಯ ದುಪ್ಪೂರಾ, ರೂಪಾದೀಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ತಂ ತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಇಚ್ಛಮಾನಾಯ ಇಚ್ಛಾಯ ಪತ್ಥಟಾಯ ವಿಸಟಗಾಮಿನೀ, ತಸ್ಮಾ ಯೇ ಪುರಿಸಾ ತಂ ಏವರೂಪಂ ತಣ್ಹಂ ಅನುಗಿಜ್ಝನ್ತಿ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಗಿದ್ಧಾ ಹುತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಿ। ತೇ ಹೋನ್ತಿ ಚಕ್ಕಧಾರಿನೋತಿ ತೇ ಏತಂ ಖುರಚಕ್ಕಂ ಧಾರೇನ್ತೀತಿ ವದತಿ।
ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕಂ ಪನ ಕಥೇನ್ತಮೇವ ನಿಪಿಸಮಾನಂ ತಂ ಖುರಚಕ್ಕಂ ಭಸ್ಸಿ, ತೇನ ಸೋ ಪುನ ಕಥೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ। ದೇವಪುತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ದೇವಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತೋ।
ಸತ್ಥಾ
ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ನವಮಾ।
[೩೭೦] ೧೦. ಪಲಾಸಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ಹಂಸೋ ಪಲಾಸಮವಚಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕಿಲೇಸನಿಗ್ಗಹಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ವತ್ಥು ಪಞ್ಞಾಸಜಾತಕೇ
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸುವಣ್ಣಹಂಸಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಚಿತ್ತಕೂಟಪಬ್ಬತೇ ಸುವಣ್ಣಗುಹಾಯಂ ವಸನ್ತೋ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಜಾತಸ್ಸರೇ ಸಯಂಜಾತಸಾಲಿಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ। ತಸ್ಸ ಗಮನಾಗಮನಮಗ್ಗೇ ಮಹಾಪಲಾಸರುಕ್ಖೋ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ತತ್ಥ ವಿಸ್ಸಮಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಆಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ತತ್ಥ ವಿಸ್ಸಮಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ
೧೦೫.
‘‘ಹಂಸೋ
ಅಙ್ಕಸ್ಮಿಂ ತೇ ನಿಸಿನ್ನೋವ, ಸೋ ತೇ ಮಮ್ಮಾನಿ ಛೇಚ್ಛತೀ’’ತಿ॥
ಪಠಮಪಾದೋ ಪನೇತ್ಥ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಾ ವುತ್ತೋ। ಪಲಾಸನ್ತಿ ಪಲಾಸದೇವತಂ। ಸಮ್ಮಾತಿ ವಯಸ್ಸ। ಅಙ್ಕಸ್ಮಿನ್ತಿ ವಿಟಭಿಯಂ। ಸೋ ತೇ ಮಮ್ಮಾನಿ ಛೇಚ್ಛತೀತಿ ಸೋ ತೇ ಅಙ್ಕೇ ಸಂವಡ್ಢೋ ಸಪತ್ತೋ ವಿಯ ಜೀವಿತಂ ಛಿನ್ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಜೀವಿತಸಙ್ಖಾರಾ ಹಿ ಇಧ ‘‘ಮಮ್ಮಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ।
ತಂ ಸುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಅಗಣ್ಹನ್ತೀ ಪಲಾಸದೇವತಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೦೬.
‘‘ವಡ್ಢತಾಮೇವ ನಿಗ್ರೋಧೋ, ಪತಿಟ್ಠಸ್ಸ ಭವಾಮಹಂ।
ಯಥಾ ಪಿತಾ ಚ ಮಾತಾ ಚ, ಏವಂ ಮೇ ಸೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ॥
ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಸಮ್ಮ, ನ ತ್ವಂ ಜಾನಾಸಿ ವಡ್ಢತಮೇವ ಏಸ, ಅಹಮಸ್ಸ ಯಥಾ ಬಾಲಕಾಲೇ ಪುತ್ತಾನಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ
ತತೋ ಹಂಸೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೦೭.
‘‘ಯಂ ತ್ವಂ ಅಙ್ಕಸ್ಮಿಂ ವಡ್ಢೇಸಿ, ಖೀರರುಕ್ಖಂ ಭಯಾನಕಂ।
ಆಮನ್ತ ಖೋ ತಂ ಗಚ್ಛಾಮ, ವುಡ್ಢಿ ಮಸ್ಸ ನ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಯಂ ತ್ವನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಏತಞ್ಚ ಭಯದಾಯಕತ್ತೇನ ಭಯಾನಕಂ ಖೀರರುಕ್ಖಂ ಸಪತ್ತಂ ವಿಯ ಅಙ್ಕೇ ವಡ್ಢೇಸಿ। ಆಮನ್ತ ಖೋ ತನ್ತಿ ತಸ್ಮಾ ಮಯಂ ತಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ವುಡ್ಢಿ ಮಸ್ಸಾತಿ ಅಸ್ಸ ವುಡ್ಢಿ ಮಯ್ಹಂ ನ ರುಚ್ಚತೀತಿ।
ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಹಂಸರಾಜಾ ಪಕ್ಖೇ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಚಿತ್ತಕೂಟಪಬ್ಬತಮೇವ ಗತೋ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪುನ ನಾಗಚ್ಛಿ। ಅಪರಭಾಗೇ ನಿಗ್ರೋಧೋ ವಡ್ಢಿಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಏಕಾ ರುಕ್ಖದೇವತಾಪಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ಸೋ ವಡ್ಢನ್ತೋ ಪಲಾಸಂ ಭಞ್ಜಿ, ಸಾಖಾಹಿ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ದೇವತಾಯ ವಿಮಾನಂ ಪತಿ। ಸಾ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಹಂಸರಞ್ಞೋ ವಚನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಅನಾಗತಭಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಹಂಸರಾಜಾ ಕಥೇಸಿ
೧೦೮.
‘‘ಇದಾನಿ ಖೋ ಮಂ ಭಾಯೇತಿ, ಮಹಾನೇರುನಿದಸ್ಸನಂ।
ಹಂಸಸ್ಸ ಅನಭಿಞ್ಞಾಯ, ಮಹಾ ಮೇ ಭಯಮಾಗತ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಇದಾನಿ ಖೋ ಮಂ ಭಾಯೇತೀತಿ ಅಯಂ ನಿಗ್ರೋಧೋ ತರುಣಕಾಲೇ ತೋಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಮಂ ಭಾಯಾಪೇತಿ ಸನ್ತಾಸೇತಿ। ಮಹಾನೇರುನಿದಸ್ಸನನ್ತಿ ಸಿನೇರುಪಬ್ಬತಸದಿಸಂ ಮಹನ್ತಂ ಹಂಸರಾಜಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ತರುಣಕಾಲೇಯೇವ ಏತಸ್ಸ ಅನುದ್ಧಟತ್ತಾ। ಮಹಾ ಮೇ ಭಯಮಾಗತನ್ತಿ ಇದಾನಿ ಮಯ್ಹಂ ಮಹನ್ತಂ ಭಯಂ ಆಗತನ್ತಿ ಪರಿದೇವಿ।
ನಿಗ್ರೋಧೋಪಿ ವಡ್ಢನ್ತೋ ಸಬ್ಬಂ ಪಲಾಸಂ ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ಖಾಣುಕಮತ್ತಮೇವ ಅಕಾಸಿ। ದೇವತಾಯ ವಿಮಾನಂ ಸಬ್ಬಂ ಅನ್ತರಧಾಯಿ।
೧೦೯.
‘‘ನ
ತಸ್ಸೂಪರೋಧಂ ಪರಿಸಙ್ಕಮಾನೋ, ಪತಾರಯೀ ಮೂಲವಧಾಯ ಧೀರೋ’’ತಿ॥ –
ಪಞ್ಚಮಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಗಾಥಾ।
ತತ್ಥ ಕುಸಲಪ್ಪಸತ್ಥಾತಿ ಕುಸಲೇಹಿ ಪಸತ್ಥಾ। ಘಸತೇತಿ ಖಾದತಿ, ವಿನಾಸೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪತಾರಯೀತಿ ಪತರತಿ ವಾಯಮತಿ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೋ ವಡ್ಢಮಾನೋ ಅತ್ತನೋ ಪತಿಟ್ಠಂ ನಾಸೇತಿ, ತಸ್ಸ ವುಡ್ಢಿ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ನ ಪಸತ್ಥಾ, ತಸ್ಸ ಪನ ಅಬ್ಭನ್ತರಸ್ಸ ವಾ ಬಾಹಿರಸ್ಸ ವಾ ಪರಿಸ್ಸಯಸ್ಸ ‘‘ಇತೋ ಮೇ ಉಪರೋಧೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಉಪರೋಧಂ ವಿನಾಸಂ ಪರಿಸಙ್ಕಮಾನೋ ವೀರೋ ಞಾಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಮೂಲವಧಾಯ ಪರಕ್ಕಮತೀತಿ।
ಸತ್ಥಾ
ಪಲಾಸಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದಸಮಾ।
ವಣ್ಣಾರೋಹವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ।
೩. ಅಡ್ಢವಗ್ಗೋ
[೩೭೧] ೧. ದೀಘೀತಿಕೋಸಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ಏವಂಭೂತಸ್ಸ ತೇ ರಾಜಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕೋಸಮ್ಬಕೇ ಭಣ್ಡನಕಾರಕೇ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ತೇಸಞ್ಹಿ ಜೇತವನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಖಮಾಪನಕಾಲೇ ಸತ್ಥಾ ತೇ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ತುಮ್ಹೇ ಮಯ್ಹಂ ಓರಸಾ ಮುಖತೋ ಜಾತಾ ಪುತ್ತಾ ನಾಮ, ಪುತ್ತೇಹಿ ಚ ಪಿತರಾ ದಿನ್ನಂ ಓವಾದಂ ಭಿನ್ದಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತುಮ್ಹೇ ಪನ ಮಮ ಓವಾದಂ ನ ಕರಿತ್ಥ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾ ಅತ್ತನೋ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಘಾತೇತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಚೋರೇಪಿ ಅರಞ್ಞೇ ಹತ್ಥಪಥಂ ಆಗತೇ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ದಿನ್ನಂ ಓವಾದಂ ನ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ನ ಮಾರಯಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।
ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಜಾತಕೇ ದ್ವೇಪಿ ವತ್ಥೂನಿ। ಸಙ್ಘಭೇದಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಸೋ ಪನ ದೀಘಾವುಕುಮಾರೋ ಅರಞ್ಞೇ ಅತ್ತನೋ ಅಙ್ಕೇ ನಿಪನ್ನಂ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾನಂ ಚೂಳಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಮಯ್ಹಂ ಮಾತಾಪಿತುಘಾತಕಂ ಚೋರಂ ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಂ ಕತ್ವಾ ಛಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಸಿಂ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ದಿನ್ನಂ ಓವಾದಂ ಸರಿತ್ವಾ ‘‘ಜೀವಿತಂ ಚಜನ್ತೋಪಿ ತೇಸಂ ಓವಾದಂ ನ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕೇವಲಂ ಇಮಂ ತಜ್ಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೧೦.
‘‘ಏವಂಭೂತಸ್ಸ ತೇ ರಾಜ, ಆಗತಸ್ಸ ವಸೇ ಮಮ।
ಅತ್ಥಿ ನು ಕೋಚಿ ಪರಿಯಾಯೋ, ಯೋ ತಂ ದುಕ್ಖಾ ಪಮೋಚಯೇ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ವಸೇ ಮಮಾತಿ ಮಮ ವಸಂ ಆಗತಸ್ಸ। ಪರಿಯಾಯೋತಿ ಕಾರಣಂ।
ತತೋ ರಾಜಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೧೧.
‘‘ಏವಂಭೂತಸ್ಸ ಮೇ ತಾತ, ಆಗತಸ್ಸ ವಸೇ ತವ।
ನತ್ಥಿ ನೋ ಕೋಚಿ ಪರಿಯಾಯೋ, ಯೋ ಮಂ ದುಕ್ಖಾ ಪಮೋಚಯೇ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ನೋತಿ ನಿಪಾತಮತ್ಥಂ, ನತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ಪರಿಯಾಯೋ, ಯೋ ಮಂ ಏತಸ್ಮಾ ದುಕ್ಖಾ ಪಮೋಚಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ।
ತತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅವಸೇಸಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
೧೧೨.
‘‘ನಾಞ್ಞಂ ಸುಚರಿತಂ ರಾಜ, ನಾಞ್ಞಂ ರಾಜ ಸುಭಾಸಿತಂ।
ತಾಯತೇ ಮರಣಕಾಲೇ, ಏವಮೇವಿತರಂ ಧನಂ॥
೧೧೩.
‘‘ಅಕ್ಕೋಚ್ಛಿ ಮಂ ಅವಧಿ ಮಂ, ಅಜಿನಿ ಮಂ ಅಹಾಸಿ ಮೇ।
ಯೇ ಚ ತಂ ಉಪನಯ್ಹನ್ತಿ, ವೇರಂ ತೇಸಂ ನ ಸಮ್ಮತಿ॥
೧೧೪.
‘‘ಅಕ್ಕೋಚ್ಛಿ ಮಂ ಅವಧಿ ಮಂ, ಅಜಿನಿ ಮಂ ಅಹಾಸಿ ಮೇ।
ಯೇ ಚ ತಂ ನುಪನಯ್ಹನ್ತಿ, ವೇರಂ ತೇಸೂಪಸಮ್ಮತಿ॥
೧೧೫.
‘‘ನ ಹಿ ವೇರೇನ ವೇರಾನಿ, ಸಮ್ಮನ್ತೀಧ ಕುದಾಚನಂ।
ಅವೇರೇನ ಚ ಸಮ್ಮನ್ತಿ, ಏಸ ಧಮ್ಮೋ ಸನನ್ತನೋ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ನಾಞ್ಞಂ ಸುಚರಿತನ್ತಿ ನಾಞ್ಞಂ ಸುಚರಿತಾ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ, ಠಪೇತ್ವಾ ಸುಚರಿತಂ ಅಞ್ಞಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇಧ ‘‘ಸುಚರಿತ’’ನ್ತಿಪಿ ‘‘ಸುಭಾಸಿತ’’ನ್ತಿಪಿ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ದಿನ್ನಂ ಓವಾದಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ಏವಮೇವಾತಿ ನಿರತ್ಥಕಮೇವ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಮಹಾರಾಜ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಓವಾದಾನುಸಿಟ್ಠಿಸಙ್ಖಾತಾ ಸುಚರಿತಸುಭಾಸಿತಾ ಮರಣಕಾಲೇ ತಾಯಿತುಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ಅಞ್ಞೋ ನತ್ಥಿ, ಯಂ ಏತಂ ಇತರಂ ಧನಂ, ತಂ ಏವಮೇವ ನಿರತ್ಥಕಮೇವ ಹೋತಿ, ತ್ವಞ್ಹಿ ಇದಾನಿ ಮಯ್ಹಂ ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಮತ್ತಮ್ಪಿ ಧನಂ ದದನ್ತೋ ಜೀವಿತಂ ನ ಲಭೇಯ್ಯಾಸಿ, ತಸ್ಮಾ ವೇದಿತಬ್ಬಮೇತಂ ‘‘ಧನತೋ ಸುಚರಿತಸುಭಾಸಿತಮೇವ ಉತ್ತರಿತರ’’ನ್ತಿ।
ಸೇಸಗಾಥಾಸುಪಿ ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಮಹಾರಾಜ, ಯೇ ಪುರಿಸಾ ‘‘ಅಯಂ ಮಂ ಅಕ್ಕೋಸಿ, ಅಯಂ ಮಂ ಪಹರಿ, ಅಯಂ ಮಂ ಅಜಿನಿ, ಅಯಂ ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಅಹಾಸೀ’’ತಿ ಏಸ ಧಮ್ಮೋ ಸನನ್ತನೋತಿ ಏಸೋ ಪೋರಾಣಕೋ ಧಮ್ಮೋ ಚಿರಕಾಲಪ್ಪವತ್ತೋ ಸಭಾವೋತಿ।
ಏವಞ್ಚ
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಮಹಾರಾಜಕುಲಾನಿ ಅಹೇಸುಂ, ದೀಘಾವುಕುಮಾರೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।
ದೀಘೀತಿಕೋಸಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ।
[೩೭೨] ೨. ಮಿಗಪೋತಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ಅಗಾರಾ ಪಚ್ಚುಪೇತಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಮಹಲ್ಲಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಸೋ ಕಿರೇಕಂ ದಾರಕಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ। ಸಾಮಣೇರೋ ತಂ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಉಪಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಅಫಾಸುಕೇನ ಕಾಲಮಕಾಸಿ। ತಸ್ಸ ಕಾಲಕಿರಿಯಾಯ ಮಹಲ್ಲಕೋ ಸೋಕಾಭಿಭೂತೋ ಮಹನ್ತೇನ ಸದ್ದೇನ ಪರಿದೇವನ್ತೋ ವಿಚರಿ। ಭಿಕ್ಖೂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಸುಕೋ ನಾಮ ಮಹಲ್ಲಕೋ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಕಾಲಕಿರಿಯಾಯ ಪರಿದೇವನ್ತೋ ವಿಚರತಿ, ಮರಣಸ್ಸತಿಭಾವನಾಯ ಪರಿಬಾಹಿರೋ ಏಸೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪೇಸ ಏತಸ್ಮಿಂ ಮತೇ ಪರಿದೇವನ್ತೋ ವಿಚರೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।
ಅತೀತೇ
೧೧೬.
‘‘ಅಗಾರಾ ಪಚ್ಚುಪೇತಸ್ಸ, ಅನಗಾರಸ್ಸ ತೇ ಸತೋ।
ಸಮಣಸ್ಸ ನ ತಂ ಸಾಧು, ಯಂ ಪೇತಮನುಸೋಚಸೀ’’ತಿ॥
ತಂ ಸುತ್ವಾ ತಾಪಸೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೧೭.
‘‘ಸಂವಾಸೇನ ಹವೇ ಸಕ್ಕ, ಮನುಸ್ಸಸ್ಸ ಮಿಗಸ್ಸ ವಾ।
ಹದಯೇ ಜಾಯತೇ ಪೇಮಂ, ನ ತಂ ಸಕ್ಕಾ ಅಸೋಚಿತು’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ನ ತಂ ಸಕ್ಕಾತಿ ತಂ ಮನುಸ್ಸಂ ವಾ ತಿರಚ್ಛಾನಂ ವಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಅಸೋಚಿತುಂ, ಸೋಚಾಮಿಯೇವಾಹನ್ತಿ।
ತತೋ ಸಕ್ಕೋ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
೧೧೮.
‘‘ಮತಂ ಮರಿಸ್ಸಂ ರೋದನ್ತಿ, ಯೇ ರುದನ್ತಿ ಲಪನ್ತಿ ಚ।
ತಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಇಸಿ ಮಾ ರೋದಿ, ರೋದಿತಂ ಮೋಘಮಾಹು ಸನ್ತೋ॥
೧೧೯.
‘‘ರೋದಿತೇನ ಹವೇ ಬ್ರಹ್ಮೇ, ಮತೋ ಪೇತೋ ಸಮುಟ್ಠಹೇ।
ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ರೋದಾಮ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಞಾತಕೇ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಮರಿಸ್ಸನ್ತಿ ಯೋ ಇದಾನಿ ಮರಿಸ್ಸತಿ, ತಂ। ಲಪನ್ತಿ ಚಾತಿ ವಿಲಪನ್ತಿ ಚ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯೇ ಲೋಕೇ ಮತಞ್ಚ ಮರಿಸ್ಸನ್ತಞ್ಚ ರೋದನ್ತಿ, ತೇ ರುದನ್ತಿ ಚೇವ ವಿಲಪನ್ತಿ ಚ, ತೇಸಂ ಅಸ್ಸುಪಚ್ಛಿಜ್ಜನದಿವಸೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಸದಾಪಿ ಮತಾನಞ್ಚ ಮರಿಸ್ಸನ್ತಾನಞ್ಚ ಅತ್ಥಿತಾಯ। ತಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಇಸಿ ಮಾ ರೋದಿ। ಕಿಂಕಾರಣಾ ರೋದಿತಂ ಮೋಘಮಾಹು ಸನ್ತೋತಿ, ಬುದ್ಧಾದಯೋ ಪನ ಪಣ್ಡಿತಾ ರೋದಿತಂ ‘‘ಮೋಘ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ। ಮತೋ ಪೇತೋತಿ ಯೋ ಏಸ ಮತೋ ಪೇತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಯದಿ ಸೋ ರೋದಿತೇನ ಸಮುಟ್ಠಹೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಕಿಂ ನಿಕ್ಕಮ್ಮಾ ಅಚ್ಛಾಮ, ಸಬ್ಬೇವ ಸಮಾಗಮ್ಮ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಸ ಞಾತಕೇ ರೋದಾಮ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತೇ ರೋದಿತಕಾರಣಾ ನ ಉಟ್ಠಹನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ರೋದಿತಸ್ಸ ಮೋಘಭಾವಂ ಸಾಧೇತಿ।
ಏವಂ
೧೨೦.
‘‘ಆದಿತ್ತಂ
ವಾರಿನಾ ವಿಯ ಓಸಿಞ್ಚಂ, ಸಬ್ಬಂ ನಿಬ್ಬಾಪಯೇ ದರಂ॥
೧೨೧.
‘‘ಅಬ್ಬಹಿ ವತ ಮೇ ಸಲ್ಲಂ, ಯಮಾಸಿ ಹದಯಸ್ಸಿತಂ।
ಯೋ ಮೇ ಸೋಕಪರೇತಸ್ಸ, ಪುತ್ತಸೋಕಂ ಅಪಾನುದಿ॥
೧೨೨.
‘‘ಸೋಹಂ ಅಬ್ಬೂಳ್ಹಸಲ್ಲೋಸ್ಮಿ, ವೀತಸೋಕೋ ಅನಾವಿಲೋ।
ನ ಸೋಚಾಮಿ ನ ರೋದಾಮಿ, ತವ ಸುತ್ವಾನ ವಾಸವಾ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಯಮಾಸೀತಿ ಯಂ ಮೇ ಆಸಿ। ಹದಯಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಹದಯೇ ನಿಸ್ಸಿತಂ। ಅಪಾನುದೀತಿ ನೀಹರಿ। ಸಕ್ಕೋ ತಾಪಸಸ್ಸ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತೋ।
ಸತ್ಥಾ ಇಧಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ತಾಪಸೋ ಮಹಲ್ಲಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಮಿಗೋ ಸಾಮಣೇರೋ, ಸಕ್ಕೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।
ಮಿಗಪೋತಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ।
[೩೭೩] ೩. ಮೂಸಿಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ಕುಹಿಂ ಗತಾ ಕತ್ಥ ಗತಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಜಾತಸತ್ತುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ವತ್ಥು ಹೇಟ್ಠಾ ಥುಸಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ೧.೪.೧೪೯ ಆದಯೋ) ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ। ಇಧಾಪಿ ಸತ್ಥಾ ತಥೇವ ರಾಜಾನಂ ಸಕಿಂ ಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕೀಳಮಾನಂ ಸಕಿಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ರಞ್ಞೋ ಭಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖಾಚರಿಯೋ ಅಹೋಸಿ। ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ ಯವಕುಮಾರೋ ನಾಮ
ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ಕಾರಣಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞೇ ಅಜಾನನ್ತಾ ‘ಕಹಂ ಮೂಸಿಕಾ ಗತಾ’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಮೂಸಿಕಾಯ ಪನ ಮಾರೇತ್ವಾ ಉದಪಾನೇ ಖಿತ್ತಭಾವಂ ಅಹಮೇವ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ಇದಮೇವ ಕಾರಣಂ ಉಪಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ರಾಜಕುಮಾರಸ್ಸ ಅದಾಸಿ। ಸೋ ಅಪರಂ ಉಪಮಂ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ತಮೇವ ಅಸ್ಸಂ ಪರುಳ್ಹವಣಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಯವವತ್ಥುಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಯವಂ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತಿಚ್ಛಿದ್ದೇನ ಮುಖಂ ಪವೇಸೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಮೇವ ಕಾರಣಂ ಉಪಮಂ ಕತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಅದಾಸಿ। ತತಿಯಗಾಥಂ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಪಞ್ಞಾಬಲೇನೇವ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ದತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ತ್ವಂ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸಾಯಂ ನ್ಹಾನಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಯಾವ ಧುರಸೋಪಾನಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಂ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತೋ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸಿ, ತವ ನಿವಸನಪಾಸಾದಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ಯಾವ ಸೋಪಾನಪಾದಮೂಲಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಂ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತೋ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸಿ, ತತೋ ಯಾವ ಸೋಪಾನಮತ್ಥಕಾ ತತಿಯಂ ಗಾಥಂ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತೋ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪೇಸೇಸಿ।
ಸೋ
೧೨೩.
‘‘ಕುಹಿಂ ಗತಾ ಕತ್ಥ ಗತಾ, ಇತಿ ಲಾಲಪ್ಪತೀ ಜನೋ।
ಅಹಮೇವೇಕೋ ಜಾನಾಮಿ, ಉದಪಾನೇ ಮೂಸಿಕಾ ಹತಾ’’ತಿ॥ –
ಪಠಮಂ ಗಾಥಂ ಭಣನ್ತೋ ಪೋಕ್ಖರಣೀತೀರಂ ಅಗಮಾಸಿ।
ತತ್ಥ ಕುಹಿಂ ಗತಾ ಕತ್ಥ ಗತಾತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವೇವಚನಾನಿ। ಇತಿ ಲಾಲಪ್ಪತೀತಿ ಏವಂ ವಿಪ್ಪಲಪತಿ। ಇತಿ ಅಯಂ ಗಾಥಾ ‘‘ಅಜಾನನ್ತೋ ಜನೋ ಮೂಸಿಕಾ ದಾಸೀ ಕುಹಿಂ ಗತಾತಿ ವಿಪ್ಪಲಪತಿ, ರಾಜಕುಮಾರೇನ ದ್ವಿಧಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮೂಸಿಕಾಯ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಂ ಪಾತಿತಭಾವಂ ಅಹಮೇವ ಏಕೋ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವ ಇಮಮತ್ಥಂ ದೀಪೇತಿ।
ಕುಮಾರೋ ‘‘ಮಯಾ ಕತಕಮ್ಮಂ ಮಯ್ಹಂ ಪಿತರಾ ಞಾತ’’ನ್ತಿ ಭೀತೋ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ತೇ ಸತ್ತಟ್ಠದಿವಸಚ್ಚಯೇನ ಪುನ ತಂ ಆಹಂಸು ‘‘ದೇವ, ಸಚೇ ರಾಜಾ ಜಾನೇಯ್ಯ, ನ ತುಣ್ಹೀ ಭವೇಯ್ಯ, ತಕ್ಕಗಾಹೇನ ಪನ ತೇನ ತಂ ವುತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಮಾರೇಹಿ ನ’’ನ್ತಿ। ಸೋ ಪುನೇಕದಿವಸಂ ಖಗ್ಗಹತ್ಥೋ ಸೋಪಾನಪಾದಮೂಲೇ ಠತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆಗಮನಕಾಲೇ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಪಹರಣೋಕಾಸಂ ಓಲೋಕೇಸಿ। ರಾಜಾ –
೧೨೪.
‘‘ಯಞ್ಚೇತಂ ಇತಿ ಚೀತಿ ಚ, ಗದ್ರಭೋವ ನಿವತ್ತಸಿ।
ಉದಪಾನೇ ಮೂಸಿಕಂ ಹನ್ತ್ವಾ, ಯವಂ ಭಕ್ಖೇತುಮಿಚ್ಛಸೀ’’ತಿ॥ –
ದುತಿಯಂ
ಕುಮಾರೋ ‘‘ದಿಟ್ಠೋಮ್ಹಿ ಪಿತರಾ’’ತಿ ಉತ್ರಸ್ತೋ ಪಲಾಯಿ। ಸೋ ಪುನ ಅಡ್ಢಮಾಸಮತ್ತಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ರಾಜಾನಂ ದಬ್ಬಿಯಾ ಪಹರಿತ್ವಾ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏಕಂ ದೀಘದಣ್ಡಕಂ ದಬ್ಬಿಪಹರಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಓಲುಮ್ಬಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ರಾಜಾ –
೧೨೫.
‘‘ದಹರೋ
ದೀಘಞ್ಚೇತಂ ಸಮಾಸಜ್ಜ, ನ ತೇ ದಸ್ಸಾಮಿ ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿ॥ –
ತತಿಯಂ ಗಾಥಂ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತೋ ಸೋಪಾನಪಾದಮತ್ಥಕಂ ಅಭಿರುಹಿ।
ತತ್ಥ ಪಠಮುಪ್ಪತ್ತಿಕೋತಿ ಪಠಮವಯೇನ ಉಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಉಪೇತೋ, ಪಠಮವಯೇ ಠಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸುಸೂತಿ ತರುಣೋ। ದೀಘನ್ತಿ ದೀಘದಣ್ಡಕಂ ದಬ್ಬಿಪಹರಣಂ। ಸಮಾಸಜ್ಜಾತಿ ಗಹೇತ್ವಾ, ಓಲುಮ್ಬಿತ್ವಾ ಠಿತೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಯಮ್ಪಿ ಗಾಥಾ ‘‘ದುಮ್ಮೇಧ, ಅತ್ತನೋ ವಯಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ, ನ ತೇ ದಾನಿ ನಿಲ್ಲಜ್ಜಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಮಾರೇತ್ವಾ ಖಣ್ಡಾಖಣ್ಡಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸೂಲೇಯೇವ ಆವುಣಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವ ಕುಮಾರಂ ಸನ್ತಜ್ಜಯಮಾನಾ ಇಮಮತ್ಥಂ ದೀಪೇತಿ।
ಸೋ ತಂ ದಿವಸಂ ಪಲಾಯಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ‘‘ಜೀವಿತಂ ಮೇ ದೇಹಿ, ದೇವಾ’’ತಿ ರಞ್ಞೋ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಿ। ರಾಜಾ ತಂ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಙ್ಖಲಿಕಾಹಿ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ಬನ್ಧನಾಗಾರೇ ಕಾರೇತ್ವಾ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಅಲಙ್ಕತರಾಜಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯೋ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಇಮಂ ಮಯ್ಹಂ ಅನ್ತರಾಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸೀ’’ತಿ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠೋ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇನ್ತೋ ಸೇಸಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
೧೨೬.
‘‘ನಾನ್ತಲಿಕ್ಖಭವನೇನ, ನಾಙ್ಗಪುತ್ತಪಿನೇನ ವಾ।
ಪುತ್ತೇನ ಹಿ ಪತ್ಥಯಿತೋ, ಸಿಲೋಕೇಹಿ ಪಮೋಚಿತೋ॥
೧೨೭.
‘‘ಸಬ್ಬಂ
ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಜಾನೇಯ್ಯ, ನ ಚ ಸಬ್ಬಂ ಪಯೋಜಯೇ।
ಹೋತಿ ತಾದಿಸಕೋ ಕಾಲೋ, ಯತ್ಥ ಅತ್ಥಾವಹಂ ಸುತ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ನಾನ್ತಲಿಕ್ಖಭವನೇನಾತಿ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಭವನಂ ವುಚ್ಚತಿ ದಿಬ್ಬವಿಮಾನಂ, ಅಹಂ ಅಜ್ಜ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಭವನಮ್ಪಿ ನ ಆರುಳ್ಹೋ, ತಸ್ಮಾ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಭವನೇನಾಪಿ ಅಜ್ಜ ಮರಣತೋ ನ ಪಮೋಚಿತೋಮ್ಹಿ। ನಾಙ್ಗಪುತ್ತಪಿನೇನ ವಾತಿ ಅಙ್ಗಸರಿಕ್ಖಕೇನ ವಾ ಪುತ್ತಪಿನೇನಪಿ ನ ಪಮೋಚಿತೋ। ಪುತ್ತೇನ ಹಿ ಪತ್ಥಯಿತೋತಿ ಅಹಂ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತೇನೇವ ಅಜ್ಜ ಮಾರೇತುಂ ಪತ್ಥಿತೋ। ಸಿಲೋಕೇಹಿ ಪಮೋಚಿತೋತಿ ಸೋಹಂ ಆಚರಿಯೇನ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ದಿನ್ನಾಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಪಮೋಚಿತೋ।
ಸುತನ್ತಿ ಅಧೀಯೇಥಾತಿ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ। ಹೀನಮುಕ್ಕಟ್ಠಮಜ್ಝಿಮನ್ತಿ ಹೀನಂ ವಾ ಹೋತು ಉತ್ತಮಂ ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಂ ವಾ, ಸಬ್ಬಂ ಅಧೀಯಿತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ದೀಪೇತಿ। ನ ಚ ಸಬ್ಬಂ ಪಯೋಜಯೇತಿ ಹೀನಂ ಮನ್ತಂ ವಾ ಸಿಪ್ಪಂ ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಂ ವಾ ನ ಪಯೋಜಯೇ, ಉತ್ತಮಮೇವ ಪಯೋಜಯೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯತ್ಥ ಅತ್ಥಾವಹಂ ಸುತನ್ತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಮಹೋಸಧಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಕುಮ್ಭಕಾರಕಮ್ಮಕರಣಂ ವಿಯ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಕ್ಖಿತಸಿಪ್ಪಂ ಅತ್ಥಾವಹಂ ಹೋತಿ, ತಾದಿಸೋಪಿ ಕಾಲೋ ಹೋತಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಪರಭಾಗೇ ರಞ್ಞೋ ಅಚ್ಚಯೇನ ಕುಮಾರೋ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ।
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಆಚರಿಯೋ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।
ಮೂಸಿಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ।
[೩೭೪] ೪. ಚೂಳಧನುಗ್ಗಹಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ಸಬ್ಬಂ ಭಣ್ಡನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾಪಲೋಭನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ‘‘ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಉಕ್ಕಣ್ಠಾಪೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏಸಾ ಭಿಕ್ಖು, ಇತ್ಥೀ ನ ಇದಾನೇವ ತುಯ್ಹಂ ಅನತ್ಥಕಾರಿಕಾ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಏತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅಸಿನಾ ಸೀಸಂ ಛಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।
ಅತೀತೇ
ತದಾ
ಸೋ ತಂ ಘಾತೇತ್ವಾ ಇತ್ಥಿಂ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಜಾತಿಗೋತ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿ। ಸಾ ‘‘ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖಾಚರಿಯಸ್ಸ ಧೀತಾಮ್ಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಕಥಂ ತ್ವಂ ಇಮಿನಾ ಲದ್ಧಾ’’ತಿ। ಮಯ್ಹಂ ಪಿತಾ ‘‘ಅಯಂ ಮಯಾ ಸದಿಸಂ ಕತ್ವಾ ಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖೀ’’ತಿ ತುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಸ ಮಂ ಅದಾಸಿ, ಸಾಹಂ ತಯಿ ಸಿನೇಹಂ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕುಲದತ್ತಿಯಂ ಸಾಮಿಕಂ ಮಾರಾಪೇಸಿನ್ತಿ। ಚೋರಜೇಟ್ಠಕೋ ‘‘ಕುಲದತ್ತಿಯಂ ತಾವೇಸಾ ಸಾಮಿಕಂ ಮಾರೇಸಿ, ಅಞ್ಞಂ ಪನೇಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಮ್ಪಿ ಏವಮೇವಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಇಮಂ ಛಡ್ಡೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಏಕಂ ಕುನ್ನದಿಂ ಉತ್ತಾನತಲಂ ತಙ್ಖಣೋದಕಪೂರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಭದ್ದೇ, ಇಮಿಸ್ಸಂ ನದಿಯಂ ಸುಸುಮಾರಾ ಕಕ್ಖಳಾ, ಕಿಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಸಾಮಿ, ಸಬ್ಬಂ ಆಭರಣಭಣ್ಡಂ ಮಮ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇನ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಪರತೀರಂ ನೇತ್ವಾ ಪುನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ। ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಆಭರಣಭಣ್ಡಂ ಆದಾಯ ನದಿಂ ಓತರಿತ್ವಾ ತರನ್ತೋ ವಿಯ ಪರತೀರಂ ಪತ್ವಾ ತಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಾಯಾಸಿ। ಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ಕಿಂ ಮಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ವಿಯ ಗಚ್ಛಸಿ, ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ಕರೋಸಿ, ಏಹಿ ಮಮ್ಪಿ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೀ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೨೮.
‘‘ಸಬ್ಬಂ ಭಣ್ಡಂ ಸಮಾದಾಯ, ಪಾರಂ ತಿಣ್ಣೋಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ।
ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛ ಲಹುಂ ಖಿಪ್ಪಂ, ಮಮ್ಪಿ ತಾರೇಹಿ ದಾನಿತೋ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಲಹುಂ ಖಿಪ್ಪನ್ತಿ ಲಹುಂ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛ, ಖಿಪ್ಪಂ ಮಮ್ಪಿ ತಾರೇಹಿ ದಾನಿ ಇತೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಚೋರೋ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಪರತೀರೇ ಠಿತೋಯೇವ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೨೯.
‘‘ಅಸನ್ಥುತಂ ಮಂ ಚಿರಸನ್ಥುತೇನ, ನಿಮೀನಿ ಭೋತೀ ಅಧುವಂ ಧುವೇನ।
ಮಯಾಪಿ
ಸಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತತ್ಥಾಯೇವ –
ಚೋರೋ ಪನ ‘‘ಇತೋ ಅಹಂ ದೂರತರಂ ಗಮಿಸ್ಸಂ, ತಿಟ್ಠ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ವಿರವನ್ತಿಯಾವ ಆಭರಣಭಣ್ಡಿಕಂ ಆದಾಯ ಪಲಾತೋ। ತತೋ ಸಾ
೧೩೦.
‘‘ಕಾಯಂ ಏಳಗಲಾಗುಮ್ಬೇ, ಕರೋತಿ ಅಹುಹಾಸಿಯಂ।
ನಯೀಧ ನಚ್ಚಗೀತಂ ವಾ, ತಾಳಂ ವಾ ಸುಸಮಾಹಿತಂ।
ಅನಮ್ಹಿಕಾಲೇ ಸುಸೋಣಿ, ಕಿನ್ನು ಜಗ್ಘಸಿ ಸೋಭನೇ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಕಾಯನ್ತಿ ಕಾ ಅಯಂ। ಏಳಗಲಾಗುಮ್ಬೇತಿ ಕಮ್ಬೋಜಿಗುಮ್ಬೇ। ಅಹುಹಾಸಿಯನ್ತಿ ದನ್ತವಿದಂಸಕಂ ಮಹಾಹಸಿತಂ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಕಾ ಏಸಾ ಏತಸ್ಮಿಂ ಗುಮ್ಬೇ ಕರೋತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ನಯೀಧ ನಚ್ಚಗೀತಂ ವಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಕಸ್ಸಚಿ ನಚ್ಚನ್ತಸ್ಸ ನಚ್ಚಂ ವಾ ಗಾಯನ್ತಸ್ಸ ಗೀತಂ ವಾ ಹತ್ಥೇ ಸುಸಮಾಹಿತೇ ಕತ್ವಾ ವಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಸುಸಮಾಹಿತಂ ಹತ್ಥತಾಳಂ ವಾ ನತ್ಥಿ, ಕಂ ದಿಸ್ವಾ ತ್ವಂ ಹಸೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ಅನಮ್ಹಿಕಾಲೇತಿ ರೋದನಕಾಲೇ। ಸುಸೋಣೀತಿ ಸುನ್ದರಸೋಣಿ। ಕಿಂ ನು ಜಗ್ಘಸೀತಿ ಸೋಭನೇತಿ ತಂ ಪಸಂಸನ್ತೋ ಆಲಪತಿ।
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಾ ಚತುತ್ಥಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೩೧.
‘‘ಸಿಙ್ಗಾಲ ಬಾಲ ದುಮ್ಮೇಧ, ಅಪ್ಪಪಞ್ಞೋಸಿ ಜಮ್ಬುಕ।
ಜೀನೋ ಮಚ್ಛಞ್ಚ ಪೇಸಿಞ್ಚ, ಕಪಣೋ ವಿಯ ಝಾಯಸೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಜೀನೋತಿ ಜಾನಿಪ್ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ। ಪೇಸಿನ್ತಿ ಮಂಸಪೇಸಿಂ। ಕಪಣೋ ವಿಯ ಝಾಯಸೀತಿ ಸಹಸ್ಸಭಣ್ಡಿಕಂ ಪರಾಜಿತೋ ಕಪಣೋ ವಿಯ ಝಾಯಸಿ ಸೋಚಸಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ।
ತತೋ ಸಿಙ್ಗಾಲೋ ಪಞ್ಚಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೩೨.
‘‘ಸುದಸ್ಸಂ ವಜ್ಜಮಞ್ಞೇಸಂ, ಅತ್ತನೋ ಪನ ದುದ್ದಸಂ।
ಜೀನಾ ಪತಿಞ್ಚ ಜಾರಞ್ಚ, ಮಞ್ಞೇ ತ್ವಞ್ಞೇವ ಝಾಯಸೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ತ್ವಞ್ಞೇವ ಝಾಯಸೀತಿ ಪಾಪಧಮ್ಮೇ ದುಸ್ಸೀಲೇ ಅಹಂ ತಾವ ಮಮ ಗೋಚರಂ ನ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ತ್ವಂ ಪನ ಅತ್ರಿಚ್ಛತಾಯ ಹತಾ ತಂಮುಹುತ್ತದಿಟ್ಠಕೇ ಚೋರೇ ಪಟಿಬದ್ಧಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ತಞ್ಚ ಜಾರಂ ಕುಲದತ್ತಿಯಞ್ಚ ಪತಿಂ ಜೀನಾ, ಮಂ ಉಪಾದಾಯ ಸತಗುಣೇನ ಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ ಕಪಣತರಾ ಹುತ್ವಾ ಝಾಯಸಿ ರೋದಸಿ ಪರಿದೇವಸೀತಿ ಲಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ವಿಪ್ಪಕಾರಂ ಪಾಪೇನ್ತೋ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಏವಮಾಹ।
ಸಾ
೧೩೩.
‘‘ಏವಮೇತಂ ಮಿಗರಾಜ, ಯಥಾ ಭಾಸಸಿ ಜಮ್ಬುಕ।
ಸಾ ನೂನಾಹಂ ಇತೋ ಗನ್ತ್ವಾ, ಭತ್ತು ಹೇಸ್ಸಂ ವಸಾನುಗಾ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ನೂನಾತಿ ಏಕಂಸತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ। ಸಾ ಅಹಂ ಇತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುನ ಅಞ್ಞಂ ಭತ್ತಾರಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಏಕಂಸೇನೇವ ತಸ್ಸ ಭತ್ತು ವಸಾನುಗಾ ವಸವತ್ತಿನೀ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ।
ಅಥಸ್ಸಾ ಅನಾಚಾರಾಯ ದುಸ್ಸೀಲಾಯ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಓಸಾನಗಾಥಮಾಹ –
೧೩೪.
‘‘ಯೋ ಹರೇ ಮತ್ತಿಕಂ ಥಾಲಂ, ಕಂಸಥಾಲಮ್ಪಿ ಸೋ ಹರೇ।
ಕತಂಯೇವ ತಯಾ ಪಾಪಂ, ಪುನಪೇವಂ ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ॥
ತಸ್ಸತ್ಥೋ
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ।
ತದಾ ಧನುಗ್ಗಹೋ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಸಾ ಇತ್ಥೀ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾ, ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ।
ಚೂಳಧನುಗ್ಗಹಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ।
[೩೭೫] ೫. ಕಪೋತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ಇದಾನಿ ಖೋಮ್ಹೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಲೋಲಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಲೋಲವತ್ಥು ಅನೇಕಸೋ ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ। ತಂ ಪನ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು, ಲೋಲೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ ಖೋ ಭಿಕ್ಖು ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತ್ವಂ ಲೋಲೋಸಿ, ಲೋಲತಾಯ ಪನ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।
ಅತೀತೇ
೧೩೫.
‘‘ಇದಾನಿ
ಕಾಹಾಮಿ ದಾನೀ ಹದಯಸ್ಸ ತುಟ್ಠಿಂ, ತಥಾ ಹಿ ಮಂ ಮಂಸಸಾಕಂ ಬಲೇತೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ನಿಪ್ಪತಿತೋತಿ ನಿಗ್ಗತೋ। ಕಪೋತೋತಿ ಪಾರಾವತೋ। ಕಾಹಾಮಿ ದಾನೀತಿ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ ದಾನಿ। ತಥಾ ಹಿ ಮಂ ಮಂಸಸಾಕಂ ಬಲೇತೀತಿ ತಥಾ ಹಿ ಮಂಸಞ್ಚ ಅವಸೇಸಂ ಸಾಕಞ್ಚ ಮಯ್ಹಂ ಬಲಂ ಕರೋತಿ, ಉಟ್ಠೇಹಿ ಖಾದಾತಿ ವದಮಾನಂ ವಿಯ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಮಮಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಸೋ ಭತ್ತಕಾರಕೇ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ ಪಚಿತ್ವಾ ಮಹಾನಸಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಸರೀರತೋ ಸೇದಂ ಪವಾಹೇನ್ತೇ ಪಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ರಸಕರೋಟಿಯಂ ನಿಲೀಯಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿರಿ ಕಿರೀ’’ತಿ ಸದ್ದಮಕಾಸಿ। ಭತ್ತಕಾರಕೋ ವೇಗೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ಕಾಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪತ್ತಾನಿ ಲುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅಲ್ಲಸಿಙ್ಗೀವೇರಞ್ಚ ಸಿದ್ಧತ್ಥಕೇ ಚ ಪಿಸಿತ್ವಾ ಲಸುಣಂ ಪೂತಿತಕ್ಕೇನ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಸಕಲಸರೀರಂ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಕಠಲಂ ಘಂಸಿತ್ವಾ
೧೩೬.
‘‘ಕಾಯಂ ಬಲಾಕಾ ಸಿಖಿನೀ, ಚೋರೀ ಲಙ್ಘಿಪಿತಾಮಹಾ।
ಓರಂ ಬಲಾಕೇ ಆಗಚ್ಛ, ಚಣ್ಡೋ ಮೇ ವಾಯಸೋ ಸಖಾ’’ತಿ॥
ಸಾ ಹೇಟ್ಠಾ (ಜಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩.೭೦) ವುತ್ತತ್ಥಾಯೇವ।
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಕಾಕೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೩೭.
‘‘ಅಲಞ್ಹಿ ತೇ ಜಗ್ಘಿತಾಯೇ, ಮಮಂ ದಿಸ್ವಾನ ಏದಿಸಂ।
ವಿಲೂನಂ ಸೂದಪುತ್ತೇನ, ಪಿಟ್ಠಮಣ್ಡೇನ ಮಕ್ಖಿತ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಅಲನ್ತಿ ಪಟಿಸೇಧತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ। ಜಗ್ಘಿತಾಯೇತಿ ಹಸಿತುಂ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಇದಾನಿ ಮಂ ಏದಿಸಂ ಏವಂ ದುಕ್ಖಪ್ಪತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತವ ಅಲಂ ಹಸಿತುಂ, ಮಾ ಏದಿಸೇ ಕಾಲೇ ಪರಿಹಾಸಕೇಳಿಂ ಕರೋಹೀತಿ।
ಸೋ
೧೩೮.
‘‘ಸುನ್ಹಾತೋ ಸುವಿಲಿತ್ತೋಸಿ, ಅನ್ನಪಾನೇನ ತಪ್ಪಿತೋ।
ಕಣ್ಠೇ ಚ ತೇ ವೇಳುರಿಯೋ, ಅಗಮಾ ನು ಕಜಙ್ಗಲ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಕಣ್ಠೇ ಚ ತೇ ವೇಳುರಿಯೋತಿ ಅಯಂ ತೇ ವೇಳುರಿಯಮಣಿಪಿ ಕಣ್ಠೇ ಪಿಳನ್ಧೋ, ತ್ವಂ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏತಂ ನ ದಸ್ಸೇಸೀತಿ ಕಪಾಲಂ ಸನ್ಧಾಯೇವಮಾಹ। ಕಜಙ್ಗಲನ್ತಿ ಇಧ ಬಾರಾಣಸೀಯೇವ ‘‘ಕಜಙ್ಗಲಾ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ಇತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಕಚ್ಚಿ ಅನ್ತೋನಗರಂ ಗತೋಸೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ।
ತತೋ ಕಾಕೋ ಪಞ್ಚಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೩೯.
‘‘ಮಾ ತೇ ಮಿತ್ತೋ ಅಮಿತ್ತೋ ವಾ, ಅಗಮಾಸಿ ಕಜಙ್ಗಲಂ।
ಪಿಞ್ಛಾನಿ ತತ್ಥ ಲಾಯಿತ್ವಾ, ಕಣ್ಠೇ ಬನ್ಧನ್ತಿ ವಟ್ಟನ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಪಿಞ್ಛಾನೀತಿ ಪತ್ತಾನಿ। ತತ್ಥ ಲಾಯಿತ್ವಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಬಾರಾಣಸಿನಗರೇ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ। ವಟ್ಟನನ್ತಿ ಕಠಲಿಕಂ।
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಪಾರಾವತೋ ಓಸಾನಗಾಥಮಾಹ –
೧೪೦.
‘‘ಪುನಪಾಪಜ್ಜಸೀ ಸಮ್ಮ, ಸೀಲಞ್ಹಿ ತವ ತಾದಿಸಂ।
ನ ಹಿ ಮಾನುಸಕಾ ಭೋಗಾ, ಸುಭುಞ್ಜಾ ಹೋನ್ತಿ ಪಕ್ಖಿನಾ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಪುನಪಾಪಜ್ಜಸೀತಿ ಪುನಪಿ ಏವರೂಪಂ ಆಪಜ್ಜಿಸ್ಸಸಿ। ಏವರೂಪಞ್ಹಿ ತೇ ಸೀಲನ್ತಿ।
ಇತಿ ನಂ ಸೋ ಓವದಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಅವಸಿತ್ವಾ ಪಕ್ಖೇ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅಗಮಾಸಿ। ಕಾಕೋಪಿ ತತ್ಥೇವ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣಿ।
ಸತ್ಥಾ
ಕಪೋತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ।
ಅಡ್ಢವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ।
ಜಾತಕುದ್ದಾನಂ –
ಮಣಿಕುಣ್ಡಲ
ಘಟಂ ಕೋರಣ್ಡಿ ಲಟುಕಿ, ಧಮ್ಮಪಾಲಂ ಮಿಗಂ ತಥಾ॥
ಸುಯೋನನ್ದೀ ವಣ್ಣಾರೋಹ, ಸೀಲಂ ಹಿರೀ ಖಜ್ಜೋಪನಂ।
ಅಹಿ ಗುಮ್ಬಿಯ ಸಾಳಿಯಂ, ತಚಸಾರಂ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಂ॥
ಪಲಾಸಞ್ಚೇವ ದೀಘಿತಿ, ಮಿಗಪೋತಕ ಮೂಸಿಕಂ।
ಧನುಗ್ಗಹೋ ಕಪೋತಞ್ಚ, ಜಾತಕಾ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ॥
ಪಞ್ಚಕನಿಪಾತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।