॥ ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ॥
ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯೇ
ಜಾತಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾ
ಚತುತ್ಥೋ ಭಾಗೋ
೧೦. ದಸಕನಿಪಾತೋ
[೪೩೯] ೧. ಚತುದ್ವಾರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ಚತುದ್ವಾರಮಿದಂ ನಗರನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ದುಬ್ಬಚಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವತ್ಥು ನವಕನಿಪಾತಸ್ಸ ಪಠಮಜಾತಕೇ ವಿತ್ಥಾರಿತಮೇವ। ಇಧ ಪನ ಸತ್ಥಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ದುಬ್ಬಚೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ದುಬ್ಬಚತಾಯ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ವಚನಂ ಅಕತ್ವಾ ಖುರಚಕ್ಕಂ ಆಪಾದೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।
ಅತೀತೇ
ಮಾತಾ ಪನಸ್ಸ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮೇ ಪುತ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಾತೋವ ಧಮ್ಮಕಥಿಕತ್ಥೇರಂ ಆದಾಯ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಯಾಗುಂ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸಾಗಮನಂ ಪಟಿಮಾನೇನ್ತೀ ತಂ ಏಕಕಂ ಆಗತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ ಕೇನ ನ ಆನೀತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ನ ಮಯ್ಹಂ ಧಮ್ಮಕಥಿಕೇನ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಯಾಗುಂ ಪಿವಾ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಮಯ್ಹಂ ಸಹಸ್ಸಂ ಪಟಿಸ್ಸುತಂ, ತಂ ತಾವ ಮೇ ದೇಥ, ಪಚ್ಛಾ ಪಿವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಪಿವ, ತಾತ, ಪಚ್ಛಾ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಗಹೇತ್ವಾವ ಪಿವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾ ಸಹಸ್ಸಭಣ್ಡಿಕಂ ಪುರತೋ ಠಪೇಸಿ। ಸೋ ಯಾಗುಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸಭಣ್ಡಿಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವೋಹಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ವೀಸಸತಸಹಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ। ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ನಾವಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ವೋಹಾರಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ನಾವಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಅಹಂ ನಾವಾಯ ವೋಹಾರಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ। ಅಥ ನಂ ಮಾತಾ ‘‘ತ್ವಂ ತಾತ, ಏಕಪುತ್ತಕೋ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಘರೇ ಧನಮ್ಪಿ ಬಹು, ಸಮುದ್ದೋ ಅನೇಕಾದೀನವೋ, ಮಾ ಗಮೀ’’ತಿ ನಿವಾರೇಸಿ। ಸೋ ‘‘ಅಹಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೇವ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಮಂ ನಿವಾರೇತು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ತಂ, ತಾತ, ವಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಾತರಾ ಹತ್ಥೇ ಗಹಿತೋ ಹತ್ಥಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಮಾತರಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪಾತೇತ್ವಾ ಅನ್ತರಂ ಕತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ನಾವಾಯ ಸಮುದ್ದಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿ।
ನಾವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಮುದ್ದಪಿಟ್ಠೇ ನಿಚ್ಚಲಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಕಾಳಕಣ್ಣಿಸಲಾಕಾ ಕರಿಯಮಾನಾ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕಸ್ಸೇವ ಹತ್ಥೇ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಉಳುಮ್ಪಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಏಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಬಹೂ ಮಾ ನಸ್ಸನ್ತೂ’’ತಿ ತಂ ಸಮುದ್ದಪಿಟ್ಠೇ ಖಿಪಿಂಸು। ತಾವದೇವ ನಾವಾ ಜವೇನ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿ। ಸೋಪಿ ಉಳುಮ್ಪೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಏಕಂ ದೀಪಕಂ ಪಾಪುಣಿ। ತತ್ಥ ಫಲಿಕವಿಮಾನೇ ಚತಸ್ಸೋ
ಸೋ ‘‘ಇಮಂ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ರಾಜಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಖುರಚಕ್ಕಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸೀಸೇ ಪಚ್ಚಮಾನಂ ನೇರಯಿಕಸತ್ತಂ ಅದ್ದಸ। ಅಥಸ್ಸ ತಂ ತಸ್ಸ ಸೀಸೇ ಖುರಚಕ್ಕಂ ಪದುಮಂ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ। ಉರೇ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕಬನ್ಧನಂ ಉರಚ್ಛದಪಸಾಧನಂ ಹುತ್ವಾ ಸೀಸತೋ ಗಲನ್ತಂ ಲೋಹಿತಂ ಲೋಹಿತಚನ್ದನವಿಲೇಪನಂ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಪರಿದೇವನಸದ್ದೋ ಮಧುರಸರೋ ಗೀತಸದ್ದೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಸಿ। ಸೋ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಭೋ ಪುರಿಸ, ಚಿರಂ ತಯಾ ಪದುಮಂ ಧಾರಿತಂ, ದೇಹಿ ಮೇ ಏತ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ‘‘ಸಮ್ಮ, ನಯಿದಂ ಪದುಮಂ, ಖುರಚಕ್ಕಂ ಏತ’’ನ್ತಿ। ‘‘ತ್ವಂ ಮಯ್ಹಂ ಅದಾತುಕಾಮತಾಯ ಏವಂ ವದಸೀ’’ತಿ। ನೇರಯಿಕಸತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಕಮ್ಮಂ ಖೀಣಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಇಮಿನಾಪಿ ಮಯಾ ವಿಯ ಮಾತರಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಆಗತೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ದಸ್ಸಾಮಿಸ್ಸ ಖುರಚಕ್ಕ’’ನ್ತಿ। ಅಥ ನಂ ‘‘ಏಹಿ ಭೋ, ಗಣ್ಹ ಇಮ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಖುರಚಕ್ಕಂ ತಸ್ಸ ಸೀಸೇ ಖಿಪಿ, ತಂ ತಸ್ಸ ಮತ್ಥಕಂ ಪಿಸಮಾನಂ ಭಸ್ಸಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕೋ
೧.
‘‘ಚತುದ್ವಾರಮಿದಂ
ಓರುದ್ಧಪಟಿರುದ್ಧೋಸ್ಮಿ, ಕಿಂ ಪಾಪಂ ಪಕತಂ ಮಯಾ॥
೨.
‘‘ಸಬ್ಬೇ
ಕಿಮಾಧಿಕರಣಂ ಯಕ್ಖ, ಚಕ್ಕಾಭಿನಿಹತೋ ಅಹ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ದಳ್ಹಪಾಕಾರನ್ತಿ ಥಿರಪಾಕಾರಂ। ‘‘ದಳ್ಹತೋರಣ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಥಿರದ್ವಾರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಓರುದ್ಧಪಟಿರುದ್ಧೋಸ್ಮೀತಿ ಅನ್ತೋ ಕತ್ವಾ ಸಮನ್ತಾ ಪಾಕಾರೇನ ರುದ್ಧೋ, ಪಲಾಯನಟ್ಠಾನಂ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ। ಕಿಂ ಪಾಪಂ ಪಕತನ್ತಿ ಕಿಂ ನು ಖೋ ಮಯಾ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕತಂ। ಅಪಿಹಿತಾತಿ ಥಕಿತಾ। ಯಥಾ ದಿಜೋತಿ ಪಞ್ಜರೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತೋ ಸಕುಣೋ ವಿಯ। ಕಿಮಾಧಿಕರಣನ್ತಿ ಕಿಂ ಕಾರಣಂ। ಚಕ್ಕಾಭಿನಿಹತೋತಿ ಚಕ್ಕೇನ ಅಭಿನಿಹತೋ।
ಅಥಸ್ಸ ದೇವರಾಜಾ ಕಾರಣಂ ಕಥೇತುಂ ಛ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
೩.
‘‘ಲದ್ಧಾ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಅತಿರೇಕಾನಿ ವೀಸತಿ।
ಅನುಕಮ್ಪಕಾನಂ ಞಾತೀನಂ, ವಚನಂ ಸಮ್ಮ ನಾಕರಿ॥
೪.
‘‘ಲಙ್ಘಿಂ ಸಮುದ್ದಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿ, ಸಾಗರಂ ಅಪ್ಪಸಿದ್ಧಿಕಂ।
ಚತುಬ್ಭಿ ಅಟ್ಠಜ್ಝಗಮಾ, ಅಟ್ಠಾಹಿಪಿ ಚ ಸೋಳಸ॥
೫.
‘‘ಸೋಳಸಾಹಿ ಚ ಬಾತ್ತಿಂಸ, ಅತಿಚ್ಛಂ ಚಕ್ಕಮಾಸದೋ।
ಇಚ್ಛಾಹತಸ್ಸ ಪೋಸಸ್ಸ, ಚಕ್ಕಂ ಭಮತಿ ಮತ್ಥಕೇ॥
೬.
‘‘ಉಪರಿವಿಸಾಲಾ ದುಪ್ಪೂರಾ, ಇಚ್ಛಾ ವಿಸಟಗಾಮಿನೀ।
ಯೇ ಚ ತಂ ಅನುಗಿಜ್ಝನ್ತಿ, ತೇ ಹೋನ್ತಿ ಚಕ್ಕಧಾರಿನೋ॥
೭.
‘‘ಬಹುಭಣ್ಡಂ ಅವಹಾಯ, ಮಗ್ಗಂ ಅಪ್ಪಟಿವೇಕ್ಖಿಯ।
ಯೇಸಞ್ಚೇತಂ ಅಸಙ್ಖಾತಂ, ತೇ ಹೋನ್ತಿ ಚಕ್ಕಧಾರಿನೋ॥
೮.
‘‘ಕಮ್ಮಂ
ಕರೇಯ್ಯ ವಾಕ್ಯಂ ಅನುಕಮ್ಪಕಾನಂ, ತಂ ತಾದಿಸಂ ನಾತಿವತ್ತೇಯ್ಯ ಚಕ್ಕ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಲದ್ಧಾ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಅತಿರೇಕಾನಿ ವೀಸತೀತಿ ತ್ವಂ ಉಪೋಸಥಂ ಕತ್ವಾ ಮಾತು ಸನ್ತಿಕಾ ಸಹಸ್ಸಂ ನಾಕರೀತಿ ತೇನ ಧನೇನ ಅಸನ್ತುಟ್ಠೋ ನಾವಾಯ ಸಮುದ್ದಂ ಪವಿಸನ್ತೋ ಸಮುದ್ದೇ ಆದೀನವಞ್ಚ ಕಥೇತ್ವಾ ಮಾತುಯಾ ವಾರಿಯಮಾನೋಪಿ ಅನುಕಮ್ಪಕಾನಂ ಞಾತೀನಂ ವಚನಂ ನ ಕರೋಸಿ, ಸೋತಾಪನ್ನಂ ಮಾತರಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಅನ್ತರಂ ಕತ್ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋಯೇವಾಸೀತಿ ದೀಪೇತಿ।
ಲಙ್ಘಿನ್ತಿ ನಾವಂ ಉಲ್ಲಙ್ಘನಸಮತ್ಥಂ। ಪಕ್ಖನ್ದೀತಿ ಪಕ್ಖನ್ದೋಸಿ। ಅಪ್ಪಸಿದ್ಧಿಕನ್ತಿ ಮನ್ದಸಿದ್ಧಿಂ ವಿನಾಸಬಹುಲಂ। ಚತುಬ್ಭಿ ಅಟ್ಠಾತಿ ಅಥ ನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಾಯ ನಾವಾಯ ಫಲಕಂ ದತ್ವಾ ಸಮುದ್ದೇ ಖಿತ್ತೋಪಿ ತ್ವಂ ಮಾತರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಏಕದಿವಸಂ ಕತಸ್ಸ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಫಲಿಕವಿಮಾನೇ ಚತಸ್ಸೋ ಇತ್ಥಿಯೋ ಲಭಿತ್ವಾ ತತೋ ರಜತವಿಮಾನೇ ಅಟ್ಠ, ಮಣಿವಿಮಾನೇ ಸೋಳಸ, ಕನಕವಿಮಾನೇ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಅಧಿಗತೋಸೀತಿ। ಅತಿಚ್ಛಂ ಚಕ್ಕಮಾಸದೋತಿ ಅಥ ತ್ವಂ ಯಥಾಲದ್ಧೇನ ಅಸನ್ತುಟ್ಠೋ ‘‘ಅತ್ರ ಉತ್ತರಿತರಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಲದ್ಧಂ ಲದ್ಧಂ ಅತಿಕ್ಕಮನಲೋಭಸಙ್ಖಾತಾಯ ಅತಿಚ್ಛಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಅತಿಚ್ಛೋ ಪಾಪಪುಗ್ಗಲೋ ತಸ್ಸ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಸ್ಸ ಖೀಣತ್ತಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಇತ್ಥಿಯೋ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಪೇತನಗರಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಮಾತುಪಹಾರದಾನಅಕುಸಲಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಇದಂ ಖುರಚಕ್ಕಂ ಸಮ್ಪತ್ತೋಸಿ। ‘‘ಅತ್ರಿಚ್ಛ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅತ್ರ ಅತ್ರ ಇಚ್ಛಮಾನೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಅತ್ರಿಚ್ಛಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅತ್ರಿಚ್ಛಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭಮತೀತಿ ತಸ್ಸ ತೇ ಇಚ್ಛಾಹತಸ್ಸ ಪೋಸಸ್ಸ ಇದಂ ಚಕ್ಕಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಿಸಮಾನಂ ಇದಾನಿ ಕುಮ್ಭಕಾರಚಕ್ಕಂ ವಿಯ ಮತ್ಥಕೇ ಭಮತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಯೇ ಚ ತಂ ಅನುಗಿಜ್ಝನ್ತೀತಿ ತಣ್ಹಾ ನಾಮೇಸಾ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಉಪರೂಪರಿ ವಿಸಾಲಾ ಹೋತಿ, ಸಮುದ್ದೋ ವಿಯ ಚ ದುಪ್ಪೂರಾ, ರೂಪಾದೀಸು ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಇಚ್ಛನಇಚ್ಛಾಯ ವಿಸಟಗಾಮಿನೀ, ತಂ ಏವರೂಪಂ ತಣ್ಹಂ ಯೇ ಚ ಅನುಗಿಜ್ಝನ್ತಿ ಗಿದ್ಧಾ ಗಧಿತಾ ಹುತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಅಲ್ಲೀಯನ್ತಿ। ತೇ ಹೋನ್ತಿ ಚಕ್ಕಧಾರಿನೋತಿ ತೇ ಏವಂ ಪಚ್ಚನ್ತಾ ಖುರಚಕ್ಕಂ ಧಾರೇನ್ತಿ। ಬಹುಭಣ್ಡನ್ತಿ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸನ್ತಕಂ ಬಹುಧನಂ ಓಹಾಯ। ಮಗ್ಗನ್ತಿ ಗನ್ತಬ್ಬಂ ಅಪ್ಪಸಿದ್ಧಿಕಂ ಸಮುದ್ದಮಗ್ಗಂ ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಯಥಾ ತ್ವಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ, ಏವಮೇವ ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಯೇಸಞ್ಚೇತಂ ಅಸಙ್ಖಾತಂ ಅವೀಮಂಸಿತಂ, ತೇ ಯಥಾ ತ್ವಂ ತಥೇವ ತಣ್ಹಾವಸಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಧನಂ ಪಹಾಯ ಗಮನಮಗ್ಗಂ ಅನಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಟಿಪನ್ನಾ ಚಕ್ಕಧಾರಿನೋ ಹೋನ್ತಿ। ಕಮ್ಮಂ ಸಮೇಕ್ಖೇತಿ ತಸ್ಮಾ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪುರಿಸೋ ಅತ್ತನಾ ಕತ್ತಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ‘‘ಸದೋಸಂ ನು ಖೋ, ನಿದ್ದೋಸ’’ನ್ತಿ ಸಮೇಕ್ಖೇಯ್ಯ ವಿಪುಲಞ್ಚ ಭೋಗನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮಲದ್ಧಂ ಧನರಾಸಿಮ್ಪಿ ಸಮೇಕ್ಖೇಯ್ಯ। ನಾತಿವತ್ತೇಯ್ಯಾತಿ ತಂ ತಾದಿಸಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಇದಂ ಚಕ್ಕಂ ನ ಅತಿವತ್ತೇಯ್ಯ ನಾವತ್ಥರೇಯ್ಯ। ‘‘ನಾತಿವತ್ತೇತೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ನಾವತ್ಥರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ತಂ
೯.
‘‘ಕೀವಚಿರಂ ನು ಮೇ ಯಕ್ಖ, ಚಕ್ಕಂ ಸಿರಸಿ ಠಸ್ಸತಿ।
ಕತಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ, ತಂ ಮೇ ಅಕ್ಖಾಹಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ’’ತಿ॥
ಅಥಸ್ಸ ಕಥೇನ್ತೋ ಮಹಾಸತ್ತೋ ದಸಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೦.
‘‘ಅತಿಸರೋ ಪಚ್ಚಸರೋ, ಮಿತ್ತವಿನ್ದ ಸುಣೋಹಿ ಮೇ।
ಚಕ್ಕಂ ತೇ ಸಿರಸಿ ಮಾವಿದ್ಧಂ, ನ ತಂ ಜೀವಂ ಪಮೋಕ್ಖಸೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಅತಿಸರೋತಿ ಅತಿಸರೀತಿಪಿ ಅತಿಸರೋ, ಅತಿಸರಿಸ್ಸತೀತಿಪಿ ಅತಿಸರೋ। ಪಚ್ಚಸರೋತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಸಮ್ಮ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕ, ಸುಣೋಹಿ ಮೇ ವಚನಂ, ತ್ವಞ್ಹಿ ಅತಿದಾರುಣಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಅತಿಸರೋ, ತಸ್ಸ ಪನ ನ ಸಕ್ಕಾ ವಸ್ಸಗಣನಾಯ ವಿಪಾಕೋ ಪಞ್ಞಾಪೇತುನ್ತಿ ಅಪರಿಮಾಣಂ ಅತಿಮಹನ್ತಂ ವಿಪಾಕದುಕ್ಖಂ ಸರಿಸ್ಸಸಿ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸಸೀತಿ ಅತಿಸರೋ। ತೇನ ತೇ ‘‘ಏತ್ತಕಾನಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನೀ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ। ಸಿರಸಿಮಾವಿದ್ಧನ್ತಿ ಯಂ ಪನ ತೇ ಇದಂ ಚಕ್ಕಂ ಸಿರಸ್ಮಿಂ ಆವಿದ್ಧಂ ಕುಮ್ಭಕಾರಚಕ್ಕಮಿವ ಭಮತಿ। ನ ತಂ ಜೀವಂ ಪಮೋಕ್ಖಸೀತಿ ತಂ ತ್ವಂ ಯಾವ ತೇ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೋ ನ ಖೀಯತಿ, ತಾವ ಜೀವಮಾನೋ ನ ಪಮೋಕ್ಖಸಿ, ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇ ಪನ ಖೀಣೇ ಇದಂ ಚಕ್ಕಂ ಪಹಾಯ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗಮಿಸ್ಸಸೀತಿ।
ಇದಂ ವತ್ವಾ ದೇವಪುತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ದೇವಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತೋ, ಇತರೋಪಿ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ।
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮಿತ್ತವಿನ್ದಕೋ ಅಯಂ ದುಬ್ಬಚಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ದೇವರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।
ಚತುದ್ವಾರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ।
[೪೪೦] ೨. ಕಣ್ಹಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ಕಣ್ಹೋ ವತಾಯಂ ಪುರಿಸೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಕಪಿಲವತ್ಥುಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ನಿಗ್ರೋಧಾರಾಮೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಿತಪಾತುಕಮ್ಮಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ತದಾ ಕಿರ ಸತ್ಥಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಏಕೇನ ಅಸೀತಿಕೋಟಿವಿಭವೇನ ಅಪುತ್ತಕೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಸೀಲಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಪುತ್ತೇ ಪತ್ಥಿತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ಕಾಳವಣ್ಣತ್ತಾ ಪನಸ್ಸ ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ‘‘ಕಣ್ಹಕುಮಾರೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು। ಸೋ ಸೋಳಸವಸ್ಸಕಾಲೇ ಮಣಿಪಟಿಮಾ ವಿಯ ಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಪಿತರಾ ಸಿಪ್ಪುಗ್ಗಹಣತ್ಥಾಯ ಪೇಸಿತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛಿ। ಅಥ ನಂ ಪಿತಾ ಅನುರೂಪೇನ ದಾರೇನ ಸಂಯೋಜೇಸಿ। ಸೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಸಬ್ಬಿಸ್ಸರಿಯಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ರತನಕೋಟ್ಠಾಗಾರಾನಿ ವಿಲೋಕೇತ್ವಾ ವರಪಲ್ಲಙ್ಕಮಜ್ಝಗತೋ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಧನಂ ಅಸುಕೇನ ಉಪ್ಪಾದಿತಂ, ಏತ್ತಕಂ ಅಸುಕೇನಾ’’ತಿ ಪುಬ್ಬಞಾತೀಹಿ ಸುವಣ್ಣಪಟ್ಟೇ ಲಿಖಿತಾನಿ ಅಕ್ಖರಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಯೇಹಿ ಇಮಂ ಧನಂ ಉಪ್ಪಾದಿತಂ, ತೇ ನ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ಧನಮೇವ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಏಕೋಪಿ ಇದಂ ಧನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ನ ಖೋ ಪನ ಸಕ್ಕಾ ಧನಭಣ್ಡಿಕಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪರಲೋಕಂ ಗನ್ತುಂ। ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವೇರಾನಂ ಸಾಧಾರಣಭಾವೇನ ಹಿ ಅಸಾರಸ್ಸ ಧನಸ್ಸ ದಾನಂ ಸಾರೋ, ಬಹುರೋಗಸಾಧಾರಣಭಾವೇನ ಅಸಾರಸ್ಸ ಸರೀರಸ್ಸ ಸೀಲವನ್ತೇಸು ಅಭಿವಾದನಾದಿಕಮ್ಮಂ ಸಾರೋ, ಅನಿಚ್ಚಾಭಿಭೂತಭಾವೇನ ಅಸಾರಸ್ಸ
ಸೋ ಆಸನಾ ವುಟ್ಠಾಯ ರಞ್ಞೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತೇಸಿ। ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ದಿವಸಾ ಧನಂ ಅಪರಿಕ್ಖೀಯಮಾನಂ
ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯೇ ತಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಕ್ಕಾನಿ ಫಲಾನಿ ಗಣ್ಹಿ, ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಪನ ಲೋಲುಪ್ಪಚಾರೇನ ಉಟ್ಠಾಯ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಯಥಾನಿಸಿನ್ನೋವ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಪ್ಪಸಾರಣಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಾನಿ ಫಲಾನಿ ಸಂಹರತಿ, ತೇಸುಪಿ ಮನಾಪಾಮನಾಪಂ ಅವಿಚಿನಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪತ್ತಸಮ್ಪತ್ತಮೇವ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಏವಂ ಪರಮಸನ್ತುಟ್ಠಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಸೀಲತೇಜೇನ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲಸಿಲಾಸನಂ ಉಣ್ಹಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ। ತಂ ಕಿರ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಆಯುಕ್ಖಯೇನ ವಾ ಉಣ್ಹಂ ಹೋತಿ ಪುಞ್ಞಕ್ಖಯೇನ
೧೧.
‘‘ಕಣ್ಹೋ ವತಾಯಂ ಪುರಿಸೋ, ಕಣ್ಹಂ ಭುಞ್ಜತಿ ಭೋಜನಂ।
ಕಣ್ಹೇ ಭೂಮಿಪದೇಸಸ್ಮಿಂ, ನ ಮಯ್ಹಂ ಮನಸೋ ಪಿಯೋ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಕಣ್ಹೋತಿ ಕಾಳವಣ್ಣೋ। ಭೋಜನನ್ತಿ ರುಕ್ಖಫಲಭೋಜನಂ।
ಕಣ್ಹೋ
೧೨.
‘‘ನ ಕಣ್ಹೋ ತಚಸಾ ಹೋತಿ, ಅನ್ತೋಸಾರೋ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ।
ಯಸ್ಮಿಂ ಪಾಪಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ, ಸ ವೇ ಕಣ್ಹೋ ಸುಜಮ್ಪತೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ತಚಸಾತಿ ತಚೇನ ಕಣ್ಹೋ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನ್ತೋಸಾರೋತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಸಾರೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಏವರೂಪೋ ಹಿ ಬಾಹಿತಪಾಪತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಸ ವೇತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಪನ ಪಾಪಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಕುಲೇ ಜಾತೋಪಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸರೀರವಣ್ಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋಪಿ ಕಾಳಕೋವ।
ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಕಣ್ಹಭಾವಕರಾನಿ ಪಾಪಕಮ್ಮಾನಿ ಏಕವಿಧಾದಿಭೇದೇಹಿ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ತಾನಿ ಗರಹಿತ್ವಾ ಸೀಲಾದಯೋ ಗುಣೇ ಪಸಂಸಿತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಚನ್ದಂ ಉಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋ ವಿಯ
೧೩.
‘‘ಏತಸ್ಮಿಂ
ವರಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ತೇ ದಮ್ಮಿ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮನಸಿಚ್ಛಸೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಏತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಯಂ ಇದಂ ತಯಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧೇನ ವಿಯ ಸುಲಪಿತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಸುಲಪಿತೇ ತುಮ್ಹಾಕಮೇವ ಅನುಚ್ಛವಿಕತ್ತಾ ಪತಿರೂಪೇ ಸುಭಾಸಿತೇ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮನಸಾ ಇಚ್ಛಸಿ, ಸಬ್ಬಂ ತೇ ಯಂ ವರಂ ಇಚ್ಛಿತಂ ಪತ್ಥಿತಂ, ತಂ ದಮ್ಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಯಂ ಕಿಂ ನು ಖೋ ಅತ್ತನೋ ಅವಣ್ಣೇ ಕಥಿತೇ ಕುಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ, ನೋತಿ ಮಂ ವೀಮಂಸನ್ತೋ ಮಯ್ಹಂ ಛವಿವಣ್ಣಞ್ಚ ಭೋಜನಞ್ಚ ವಸನಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಗರಹಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಮಯ್ಹಂ ಅಕುದ್ಧಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ವರಂ ದೇತಿ, ಮಂ ಖೋ ಪನೇಸ ‘ಸಕ್ಕಿಸ್ಸರಿಯಬ್ರಹ್ಮಿಸ್ಸರಿಯಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರತೀ’ತಿಪಿ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯ, ತತ್ರಸ್ಸ ನಿಕ್ಕಙ್ಖಭಾವತ್ಥಂ ಮಯ್ಹಂ ಪರೇಸು ಕೋಧೋ ವಾ ದೋಸೋ ವಾ ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತು, ಪರಸಮ್ಪತ್ತಿಯಂ ಲೋಭೋ ವಾ ಪರೇಸು ಸಿನೇಹೋ ವಾ ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತು, ಮಜ್ಝತ್ತೋವ ಭವೇಯ್ಯನ್ತಿ ಇಮೇ ಮಯಾ ಚತ್ತಾರೋ ವರೇ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ಸೋ ತಸ್ಸ ನಿಕ್ಕಙ್ಖಭಾವತ್ಥಾಯ ಚತ್ತಾರೋ ವರೇ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಚತುತ್ಥಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೪.
‘‘ವರಞ್ಚೇ
ಸುನಿಕ್ಕೋಧಂ ಸುನಿದ್ದೋಸಂ, ನಿಲ್ಲೋಭಂ ವುತ್ತಿಮತ್ತನೋ।
ನಿಸ್ನೇಹಮಭಿಕಙ್ಖಾಮಿ, ಏತೇ ಮೇ ಚತುರೋ ವರೇ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ವರಞ್ಚೇ ಮೇ ಅದೋ ಸಕ್ಕಾತಿ ಸಚೇ ತ್ವಂ ಮಯ್ಹಂ ವರಂ ಅದಾಸಿ। ಸುನಿಕ್ಕೋಧನ್ತಿ ಅಕುಜ್ಝನವಸೇನ ಸುಟ್ಠು ನಿಕ್ಕೋಧಂ। ಸುನಿದ್ದೋಸನ್ತಿ ಅದುಸ್ಸನವಸೇನ ಸುಟ್ಠು ನಿದ್ದೋಸಂ। ನಿಲ್ಲೋಭನ್ತಿ ಪರಸಮ್ಪತ್ತೀಸು ನಿಲ್ಲೋಭಂ। ವುತ್ತಿಮತ್ತನೋತಿ ಏವರೂಪಂ ಅತ್ತನೋ ವುತ್ತಿಂ। ನಿಸ್ನೇಹನ್ತಿ ಪುತ್ತಧೀತಾದೀಸು ವಾ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕೇಸು ಧನಧಞ್ಞಾದೀಸು ವಾ ಅವಿಞ್ಞಾಣಕೇಸು ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕೇಸುಪಿ ನಿಸ್ನೇಹಂ ಅಪಗತಲೋಭಂ। ಅಭಿಕಙ್ಖಾಮೀತಿ ಏವರೂಪಂ ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಅತ್ತನೋ ವುತ್ತಿಂ ಅಭಿಕಙ್ಖಾಮಿ। ಏತೇ ಮೇ ಚತುರೋ ವರೇತಿ ಏತೇ ನಿಕ್ಕೋಧಾದಿಕೇ ಚತುರೋ ಮಯ್ಹಂ ವರೇ ದೇಹೀತಿ।
ಕಿಂ ಪನೇಸ ನ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಯಥಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವರೇನ ಕೋಧಾದಯೋ ಹನಿತು’’ನ್ತಿ। ನೋ ನ ಜಾನಾತಿ, ಸಕ್ಕೇ ಖೋ ಪನ ವರಂ
೧೫.
‘‘ಕಿಂನು ಕೋಧೇ ವಾ ದೋಸೇ ವಾ, ಲೋಭೇ ಸ್ನೇಹೇ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ।
ಆದೀನವಂ ತ್ವಂ ಪಸ್ಸಸಿ, ತಂ ಮೇ ಅಕ್ಖಾಹಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ’’ತಿ॥
ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕಿಂ ನು ಖೋ ತ್ವಂ ಕೋಧೇ ದೋಸೇ ಲೋಭೇ ಸ್ನೇಹೇ ಚ ಆದೀನವಂ ಪಸ್ಸಸಿ, ತಂ ತಾವ ಮೇ ಪುಚ್ಛಿತೋ ಅಕ್ಖಾಹಿ, ನ ಹಿ ಮಯಂ ಏತ್ಥ ಆದೀನವಂ ಜಾನಾಮಾತಿ।
ಅಥ ನಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಸುಣಾಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಚತಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
೧೬.
‘‘ಅಪ್ಪೋ ಹುತ್ವಾ ಬಹು ಹೋತಿ, ವಡ್ಢತೇ ಸೋ ಅಖನ್ತಿಜೋ।
ಆಸಙ್ಗೀ ಬಹುಪಾಯಾಸೋ, ತಸ್ಮಾ ಕೋಧಂ ನ ರೋಚಯೇ॥
೧೭.
‘‘ದುಟ್ಠಸ್ಸ
ತತೋ ಪಾಣಿ ತತೋ ದಣ್ಡೋ, ಸತ್ಥಸ್ಸ ಪರಮಾ ಗತಿ।
ದೋಸೋ ಕೋಧಸಮುಟ್ಠಾನೋ, ತಸ್ಮಾ ದೋಸಂ ನ ರೋಚಯೇ॥
೧೮.
‘‘ಆಲೋಪಸಾಹಸಾಕಾರಾ, ನಿಕತೀ ವಞ್ಚನಾನಿ ಚ।
ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಲೋಭಧಮ್ಮೇಸು, ತಸ್ಮಾ ಲೋಭಂ ನ ರೋಚಯೇ॥
೧೯.
‘‘ಸ್ನೇಹಸಙ್ಗಥಿತಾ ಗನ್ಥಾ, ಸೇನ್ತಿ ಮನೋಮಯಾ ಪುಥೂ।
ತೇ ಭುಸಂ ಉಪತಾಪೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸ್ನೇಹಂ ನ ರೋಚಯೇ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಅಖನ್ತಿಜೋತಿ ಸೋ ಅನಧಿವಾಸಕಜಾತಿಕಸ್ಸ ಅಖನ್ತಿತೋ ಜಾತೋ ಕೋಧೋ ಪಠಮಂ ಪರಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಬಹು ಹೋತಿ ಅಪರಾಪರಂ ವಡ್ಢತಿ। ತಸ್ಸ ವಡ್ಢನಭಾವೋ ಖನ್ತಿವಾದೀಜಾತಕೇನ (ಜಾ॰ ೧.೪.೪೯ ಆದಯೋ) ಚೇವ ಚೂಳಧಮ್ಮಪಾಲಜಾತಕೇನ (ಜಾ॰ ೧.೫.೪೪ ಆದಯೋ) ಚ ವಣ್ಣೇತಬ್ಬೋ। ಅಪಿಚ ತಿಸ್ಸಾಮಚ್ಚಸ್ಸಪೇತ್ಥ ಭರಿಯಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಸಪರಿಜನಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಅತ್ತನೋ ಮಾರಿತವತ್ಥು ಕಥೇತಬ್ಬಂ। ಆಸಙ್ಗೀತಿ ಆಸಙ್ಗಕರಣೋ। ಯಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಆಸತ್ತಂ ಲಗ್ಗಿತಂ ಕರೋತಿ, ತಂ ವತ್ಥುಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಬಹುಪಾಯಾಸೋತಿ ಬಹುನಾ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕದುಕ್ಖಸಙ್ಖಾತೇನ ಉಪಾಯಾಸೇನ ಕಿಲಮಥೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಕೋಧಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಹಿ ಕೋಧವಸೇನ ಅರಿಯಾದೀಸು ಕತವೀತಿಕ್ಕಮಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇ ಚೇವ ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಚ ವಧಬನ್ಧವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾದೀನಿ ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಏಸ ಏವಂ ಅನೇಕಾದೀನವೋ, ತಸ್ಮಾ ಕೋಧಂ ನ ರೋಚೇಮಿ।
ದುಟ್ಠಸ್ಸಾತಿ ಕುಜ್ಝನಲಕ್ಖಣೇನ ಕೋಧೇನ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ದುಸ್ಸನಲಕ್ಖಣೇನ ದೋಸೇನ ದುಟ್ಠಸ್ಸ ಪಠಮಂ ತಾವ ‘‘ಅರೇ, ದಾಸ, ಪೇಸ್ಸಾ’’ತಿ ಫರುಸವಾಚಾ ನಿಚ್ಛರತಿ, ವಾಚಾಯ ಅನನ್ತರಾ ಆಕಡ್ಢನವಿಕಡ್ಢನವಸೇನ ಹತ್ಥಪರಾಮಾಸೋ, ತತೋ ಅನನ್ತರಾ ಉಪಕ್ಕಮನವಸೇನ ಪಾಣಿ ಪವತ್ತತಿ, ತತೋ ದಣ್ಡೋ, ದಣ್ಡಪ್ಪಹಾರೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪನ ಏಕತೋಧಾರಉಭತೋಧಾರಸ್ಸ ಸತ್ಥಸ್ಸ ಪರಮಾ ಗತಿ, ಸಬ್ಬಪರಿಯನ್ತಾ ಸತ್ಥನಿಪ್ಫತ್ತಿ ಹೋತಿ। ಯದಾ ಹಿ ಸತ್ಥೇನ ಪರಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ತೇನೇವ ಸತ್ಥೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತಿ, ತದಾ ದೋಸೋ ಮತ್ಥಕಪ್ಪತ್ತೋ ಹೋತಿ। ದೋಸೋ ಕೋಧಸಮುಟ್ಠಾನೋತಿ ಯಥಾ ಅನಮ್ಬಿಲಂ ತಕ್ಕಂ ವಾ ಕಞ್ಜಿಕಂ ವಾ ಪರಿಣಾಮವಸೇನ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಅಮ್ಬಿಲಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಏಕಜಾತಿಕಮ್ಪಿ ಸಮಾನಂ ಅಮ್ಬಿಲಂ ಅನಮ್ಬಿಲನ್ತಿ ನಾನಾ ವುಚ್ಚತಿ, ತಥಾ ಪುಬ್ಬಕಾಲೇ ಕೋಧೋ ಪರಿಣಮಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಏವಂ ಅನೇಕಾದೀನವೋ ದೋಸೋ, ತಸ್ಮಾ ದೋಸಮ್ಪಿ ನ ರೋಚೇಮಿ।
ಆಲೋಪಸಾಹಸಾಕಾರಾತಿ ದಿವಾ ದಿವಸ್ಸೇವ ಗಾಮಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ವಿಲುಮ್ಪನಾನಿ ಚ ಆವುಧಂ ಸರೀರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಮೇ ದೇಹೀ’’ತಿ ಸಾಹಸಾಕಾರಾ ಚ। ನಿಕತೀ ವಞ್ಚನಾನಿ ಚಾತಿ ಪತಿರೂಪಕಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪರಸ್ಸ ಹರಣಂ ನಿಕತಿ ನಾಮ, ಸಾ ಅಸುವಣ್ಣಮೇವ ‘‘ಸುವಣ್ಣ’’ನ್ತಿ ಕೂಟಕಹಾಪಣಂ ‘‘ಕಹಾಪಣೋ’’ತಿ ದತ್ವಾ ಪರಸನ್ತಕಗ್ಗಹಣೇ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ। ಪಟಿಭಾನವಸೇನ ಪನ ಉಪಾಯಕುಸಲತಾಯ ಪರಸನ್ತಕಗ್ಗಹಣಂ ವಞ್ಚನಂ ನಾಮ। ತಸ್ಸೇವಂ ಪವತ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ – ಏಕೋ ಕಿರ ಉಜುಜಾತಿಕೋ ಗಾಮಿಕಪುರಿಸೋ ಅರಞ್ಞತೋ ಸಸಕಂ ಆನೇತ್ವಾ ನದೀತೀರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ನ್ಹಾಯಿತುಂ ಓತರಿ। ಅಥೇಕೋ ಧುತ್ತೋ ತಂ ಸಸಕಂ ಸೀಸೇ ಕತ್ವಾ ನ್ಹಾಯಿತುಂ ಓತಿಣ್ಣೋ। ಇತರೋ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ಸಸಕಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ವಿಲೋಕೇಸಿ। ತಮೇನಂ ಧುತ್ತೋ ‘‘ಕಿಂ ಭೋ ವಿಲೋಕೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮೇ ಠಾನೇ ಸಸಕೋ ಠಪಿತೋ, ತಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅನ್ಧಬಾಲ, ತ್ವಂ ನ ಜಾನಾಸಿ, ಸಸಕಾ ನಾಮ ನದೀತೀರೇ ಠಪಿತಾ ಪಲಾಯನ್ತಿ, ಪಸ್ಸ ಅಹಂ ಅತ್ತನೋ ಸಸಕಂ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಲೋಭಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಸಕ್ಕ, ಇಮೇ ಆಲೋಪಾದಯೋ ಪಾಪಧಮ್ಮಾ ಲೋಭಸಭಾವೇಸು ಲೋಭಾಭಿಭೂತೇಸು ಸತ್ತೇಸು ದಿಸ್ಸನ್ತಿ। ನ ಹಿ ಅಲುದ್ಧಾ ಏವರೂಪಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತಿ। ಏವಂ ಲೋಭೋ ಅನೇಕಾದೀನವೋ, ತಸ್ಮಾ ಲೋಭಮ್ಪಿ ನ ರೋಚೇಮಿ।
ಸ್ನೇಹಸಙ್ಗಥಿತಾ ಗನ್ಥಾತಿ ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಅಲ್ಲೀಯನಲಕ್ಖಣೇನ ಸ್ನೇಹೇನ ಸಙ್ಗಥಿತಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪ್ಪಾದವಸೇನ ಘಟಿತಾ ಸುತ್ತೇನ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಸೇನ್ತಿ ಮನೋಮಯಾ ಪುಥೂತಿ ತೇ ಪುಥೂಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಸುವಣ್ಣಾದೀಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಿ ಸುವಣ್ಣಾದಿಮಯಾನಿ ಆಭರಣಾದೀನಿ ವಿಯ ಮನೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತತ್ತಾ ಮನೋಮಯಾ ಅಭಿಜ್ಝಾಕಾಯಗನ್ಥಾ ತೇಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಸೇನ್ತಿ ಅನುಸೇನ್ತಿ। ತೇ ಭುಸಂ ಉಪತಾಪೇನ್ತೀತಿ ತೇ ಏವಂ ಅನುಸಯಿತಾ ಬಲವತಾಪಂ ಜನೇನ್ತಾ ಭುಸಂ ಉಪತಾಪೇನ್ತಿ ಅತಿಕಿಲಮೇನ್ತಿ। ತೇಸಂ ಪನ ಭುಸಂ ಉಪತಾಪನೇ ‘‘ಸಲ್ಲವಿದ್ಧೋವ ರುಪ್ಪತೀ’’ತಿ (ಸು॰ ನಿ॰ ೭೭೩) ಗಾಥಾಯ ವತ್ಥು, ‘‘ಪಿಯಜಾತಿಕಾ ಹಿ ಗಹಪತಿ, ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ ಪಿಯಪ್ಪಭುತಿಕಾ’’ (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೩೫೩), ‘‘ಪಿಯತೋ ಜಾಯತೀ ಸೋಕೋ’’ತಿಆದೀನಿ (ಧ॰ ಪ॰ ೨೧೨) ಸುತ್ತಾನಿ ಚ ಆಹರಿತಬ್ಬಾನಿ। ಅಪಿಚ ಮಙ್ಗಲಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ದಾರಕೇ ದತ್ವಾ ಬಲವಸೋಕೇನ ಹದಯಂ ಫಲಿ, ವೇಸ್ಸನ್ತರಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಮಹನ್ತಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಉದಪಾದಿ। ಏವಂ ಪೂರಿತಪಾರಮೀನಂ
ಸಕ್ಕೋ ಪಞ್ಹವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಕಣ್ಹಪಣ್ಡಿತ ತಯಾ ಇಮೇ ಪಞ್ಹಾ ಬುದ್ಧಲೀಳಾಯ ಸಾಧುಕಂ ಕಥಿತಾ, ಅತಿವಿಯ ತುಟ್ಠೋಸ್ಮಿ ತೇ, ಅಪರಮ್ಪಿ ವರಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದಸಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೨೦.
‘‘ಏತಸ್ಮಿಂ
ವರಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ತೇ ದಮ್ಮಿ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮನಸಿಚ್ಛಸೀ’’ತಿ॥
ತತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅನನ್ತರಗಾಥಮಾಹ –
೨೧.
‘‘ವರಞ್ಚೇ ಮೇ ಅದೋ ಸಕ್ಕ, ಸಬ್ಬಭೂತಾನಮಿಸ್ಸರ।
ಅರಞ್ಞೇ ಮೇ ವಿಹರತೋ, ನಿಚ್ಚಂ ಏಕವಿಹಾರಿನೋ।
ಆಬಾಧಾ ಮಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ, ಅನ್ತರಾಯಕರಾ ಭುಸಾ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಅನ್ತರಾಯಕರಾ ಭುಸಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಮೇ ತಪೋಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯಕರಾ।
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಕ್ಕೋ ‘‘ಕಣ್ಹಪಣ್ಡಿತೋ ವರಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ನ ಆಮಿಸಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಪೋಕಮ್ಮನಿಸ್ಸಿತಮೇವ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಪಸನ್ನೋ ಅಪರಮ್ಪಿ ವರಂ ದದಮಾನೋ ಇತರಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೨೨.
‘‘ಏತಸ್ಮಿಂ ತೇ ಸುಲಪಿತೇ, ಪತಿರೂಪೇ ಸುಭಾಸಿತೇ।
ವರಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ತೇ ದಮ್ಮಿ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮನಸಿಚ್ಛಸೀ’’ತಿ॥
ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ವರಗ್ಗಹಣಾಪದೇಸೇನ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಓಸಾನಗಾಥಮಾಹ –
೨೩.
‘‘ವರಞ್ಚೇ
ನ ಮನೋ ವಾ ಸರೀರಂ ವಾ, ಮಂ-ಕತೇ ಸಕ್ಕ ಕಸ್ಸಚಿ।
ಕದಾಚಿ ಉಪಹಞ್ಞೇಥ, ಏತಂ ಸಕ್ಕ ವರಂ ವರೇ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಮನೋ ವಾತಿ ಮನೋದ್ವಾರಂ ವಾ। ಸರೀರಂ ವಾತಿ ಕಾಯದ್ವಾರಂ ವಾ, ವಚೀದ್ವಾರಮ್ಪಿ ಏತೇಸಂ ಗಹಣೇನ ಗಹಿತಮೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಮಂ-ಕತೇತಿ ಮಮ ಕಾರಣಾ। ಉಪಹಞ್ಞೇಥಾತಿ ಉಪಘಾತಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಅಪರಿಸುದ್ಧಂ ಅಸ್ಸ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಸಕ್ಕ ದೇವರಾಜ, ಮಮ ಕಾರಣಾ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಮ ಅನತ್ಥಕಾಮತಾಯ ಕಸ್ಸಚಿ ಸತ್ತಸ್ಸ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಕಾಲೇ ಇದಂ ತಿವಿಧಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮದ್ವಾರಂ ನ ಉಪಹಞ್ಞೇಥ, ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀಹಿ ದಸಹಿ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥೇಹಿ ವಿಮುತ್ತಂ ಪರಿಸುದ್ಧಮೇವ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ।
ಇತಿ
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಆನನ್ದ, ಪುಬ್ಬೇ ಮಯಾ ನಿವುತ್ಥಭೂಮಿಪ್ಪದೇಸೋ ಚೇಸೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಸಕ್ಕೋ ಅನುರುದ್ಧೋ ಅಹೋಸಿ, ಕಣ್ಹಪಣ್ಡಿತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।
ಕಣ್ಹಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ।
[೪೪೧] ೩. ಚತುಪೋಸಥಿಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
೨೪-೩೮. ಯೋ ಕೋಪನೇಯ್ಯೋತಿ ಇದಂ ಚತುಪೋಸಥಿಕಜಾತಕಂ ಪುಣ್ಣಕಜಾತಕೇ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ।
ಚತುಪೋಸಥಿಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ।
[೪೪೨] ೪. ಸಙ್ಖಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ಬಹುಸ್ಸುತೋತಿ
ಅತೀತೇ ಅಯಂ ಬಾರಾಣಸೀ ಮೋಳಿನೀ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ। ಮೋಳಿನಿನಗರೇ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಸಙ್ಖೋ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಡ್ಢೋ ಮಹದ್ಧನೋ ಮಹಾಭೋಗೋ ಪಹೂತವಿತ್ತುಪಕರಣೋ ಪಹೂತಧನಧಞ್ಞಸುವಣ್ಣರಜತೋ ಚತೂಸು ನಗರದ್ವಾರೇಸು ನಗರಮಜ್ಝೇ ನಿವೇಸನದ್ವಾರೇ ಚಾತಿ ಛಸು ಠಾನೇಸು ಛ ದಾನಸಾಲಾಯೋ ಕಾರೇತ್ವಾ ದೇವಸಿಕಂ ಛಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೋ ಕಪಣದ್ಧಿಕಾನಂ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತೇಸಿ। ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಹಂ ಗೇಹೇ ಧನೇ ಖೀಣೇ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಪರಿಕ್ಖೀಣೇಯೇವ ಧನೇ ನಾವಾಯ ಸುವಣ್ಣಭೂಮಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧನಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ನಾವಂ ಬನ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ಭಣ್ಡಸ್ಸ ಪೂರಾಪೇತ್ವಾ ಪುತ್ತದಾರಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಯಾವಾಹಂ ಆಗಚ್ಛಾಮಿ
ಸೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾವ ‘‘ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಂ ಮೇ ಆಗತಂ, ಅಜ್ಜ ಮಯಾ ಏತ್ಥ ದಾನಬೀಜಂ ರೋಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ವೇಗೇನ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಅನುಗ್ಗಹತ್ಥಾಯ ಥೋಕಂ ಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮ್ಮ ಇಮಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ
ತದಾ ಪನ ಚತೂಹಿ ಲೋಕಪಾಲೇಹಿ ಮಣಿಮೇಖಲಾ ನಾಮ ದೇವಧೀತಾ ‘‘ಸಚೇ ಸಮುದ್ದೇ ನಾವಾಯ ಭಿನ್ನಾಯ ತಿಸರಣಗತಾ ವಾ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಾ ವಾ ಮಾತಾಪಿತುಪಟ್ಠಾಕಾ ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ದುಕ್ಖಪ್ಪತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ರಕ್ಖೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಸಮುದ್ದೇ ಆರಕ್ಖಣತ್ಥಾಯ ಠಪಿತಾ ಹೋತಿ। ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಇಸ್ಸರಿಯೇನ ಸತ್ತಾಹಮನುಭವಿತ್ವಾ ಪಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಸಮುದ್ದಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ಸೀಲಾಚಾರಸಂಯುತ್ತಂ ಸಙ್ಖಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಸತ್ತಮೋ ದಿವಸೋ ಸಮುದ್ದೇ ಪತಿತಸ್ಸ, ಸಚೇ ಸೋ ಮರಿಸ್ಸತಿ ಅತಿವಿಯ ಗಾರಯ್ಹಾ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಂವಿಗ್ಗಮಾನಹದಯಾ ಹುತ್ವಾ ಏಕಂ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಂ ನಾನಗ್ಗರಸಭೋಜನಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ ವಾತವೇಗೇನ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪುರತೋ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತ್ವಂ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರಾಹಾರೋ, ಇದಂ ದಿಬ್ಬಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಾ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋ ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಅಪನೇಹಿ ತವ ಭತ್ತಂ, ಅಹಂ ಉಪೋಸಥಿಕೋ’’ತಿ ಆಹ। ಅಥಸ್ಸ
೩೯.
‘‘ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಸುತಧಮ್ಮೋಸಿ ಸಙ್ಖ, ದಿಟ್ಠಾ ತಯಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚ।
ಅಥಕ್ಖಣೇ
ತತ್ಥ ಸುತಧಮ್ಮೋಸೀತಿ ಧಮ್ಮೋಪಿ ತಯಾ ಧಮ್ಮಿಕಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಸುತೋ ಅಸಿ। ದಿಟ್ಠಾ ತಯಾತಿ ತೇಸಂ ಪಚ್ಚಯೇ ದೇನ್ತೇನ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಧಮ್ಮಿಕಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚ ತಯಾ ದಿಟ್ಠಾ। ಏವಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಹಿ ಪಸ್ಸನ್ತೋಪಿ ತೇ ನ ಪಸ್ಸತಿಯೇವ। ಅಥಕ್ಖಣೇತಿ ಅಥ ಅಕ್ಖಣೇ ಸಲ್ಲಪನ್ತಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಭಾವೇನ ವಚನಸ್ಸ ಅನೋಕಾಸೇ। ದಸ್ಸಯಸೇತಿ ‘‘ಅಹಂ ಉಪೋಸಥಿಕೋ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ವಿಲಾಪಂ ದಸ್ಸೇಸಿ। ಪಟಿಮನ್ತಕೋತಿ ಮಯಾ ಅಞ್ಞೋ ಕೋ ತವ ಪಟಿಮನ್ತಕೋ ಪಟಿವಚನದಾಯಕೋ, ಕಿಂಕಾರಣಾ ಏವಂ ವಿಪ್ಪಲಪಸೀತಿ?
ಸೋ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ದೇವತಾ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಮ, ನಾಹಂ ಮರಣಸ್ಸ ಭಾಯಾಮಿ, ಅತ್ಥಿ ಪನ ಮೇ ಅಞ್ಞೋ ಪಟಿಮನ್ತಕೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೪೦.
‘‘ಸುಬ್ಭೂ ಸುಭಾ ಸುಪ್ಪಟಿಮುಕ್ಕಕಮ್ಬು, ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಸೋವಣ್ಣಮಯಾಯ ಪಾತಿಯಾ।
‘ಭುಞ್ಜಸ್ಸು ಭತ್ತಂ’ ಇತಿ ಮಂ ವದೇತಿ, ಸದ್ಧಾವಿತ್ತಾ, ತಮಹಂ ನೋತಿ ಬ್ರೂಮೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಸುಬ್ಭೂತಿ ಸುಭಮುಖಾ। ಸುಭಾತಿ ಪಾಸಾದಿಕಾ ಉತ್ತಮರೂಪಧರಾ। ಸುಪ್ಪಟಿಮುಕ್ಕಕಮ್ಬೂತಿ ಪಟಿಮುಕ್ಕಸುವಣ್ಣಾಲಙ್ಕಾರಾ। ಪಗ್ಗಯ್ಹಾತಿ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಯಾ ಭತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ। ಸದ್ಧಾವಿತ್ತಾತಿ ಸದ್ಧಾ ಚೇವ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ ಚ। ‘‘ಸದ್ಧಂ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ತಸ್ಸತ್ಥೋ ಸದ್ಧನ್ತಿ ಸದ್ದಹನ್ತಂ, ಚಿತ್ತನ್ತಿ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತಂ। ತಮಹಂ ನೋತೀತಿ ತಮಹಂ ದೇವತಂ ಉಪೋಸಥಿಕತ್ತಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ನೋತಿ ಬ್ರೂಮಿ, ನ ವಿಪ್ಪಲಪಾಮಿ ಸಮ್ಮಾತಿ।
ಅಥಸ್ಸ ಸೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೪೧.
‘‘ಏತಾದಿಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದಿಸ್ವಾನ ಯಕ್ಖಂ, ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ ಪೋಸೋ ಸುಖಮಾಸಿಸಾನೋ।
ಉಟ್ಠೇಹಿ ನಂ ಪಞ್ಜಲಿಕಾಭಿಪುಚ್ಛ, ದೇವೀ ನುಸಿ ತ್ವಂ ಉದ ಮಾನುಸೀ ನೂ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಸುಖಮಾಸಿಸಾನೋತಿ ಏತಾದಿಸಂ ಯಕ್ಖಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸುಖಂ ಆಸೀಸನ್ತೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪುರಿಸೋ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸುಖಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ನ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ। ಉಟ್ಠೇಹೀತಿ ಉದಕತೋ ಉಟ್ಠಾನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಉಟ್ಠಹ। ಪಞ್ಜಲಿಕಾಭಿಪುಚ್ಛಾತಿ ಅಞ್ಜಲಿಕೋ ಉದ ಮಾನುಸೀತಿ ಉದಾಹು ಮಹಿದ್ಧಿಕಾ ಮಾನುಸೀ ತ್ವನ್ತಿ।
ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಯುತ್ತಂ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ ತಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಚತುತ್ಥಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೪೨.
‘‘ಯಂ
ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತಂ ನಾರಿ ಮಹಾನುಭಾವೇ, ದೇವೀ ನುಸಿ ತ್ವಂ ಉದ ಮಾನುಸೀ ನೂ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಯಂ ತ್ವನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಸುಖೇನ ಮಂ ಅಭಿಸಮೇಕ್ಖಸೇ, ಪಿಯಚಕ್ಖೂಹಿ ಓಲೋಕೇಸಿ। ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತನ್ತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮಿ।
ತತೋ ದೇವಧೀತಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
೪೩.
‘‘ದೇವೀ ಅಹಂ ಸಙ್ಖ ಮಹಾನುಭಾವಾ, ಇಧಾಗತಾ ಸಾಗರವಾರಿಮಜ್ಝೇ।
ಅನುಕಮ್ಪಿಕಾ ನೋ ಚ ಪದುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ, ತವೇವ ಅತ್ಥಾಯ ಇಧಾಗತಾಸ್ಮಿ॥
೪೪.
‘‘ಇಧನ್ನಪಾನಂ ಸಯನಾಸನಞ್ಚ, ಯಾನಾನಿ ನಾನಾವಿವಿಧಾನಿ ಸಙ್ಖ।
ಸಬ್ಬಸ್ಸ ತ್ಯಾಹಂ ಪಟಿಪಾದಯಾಮಿ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ತುಯ್ಹಂ ಮನಸಾಭಿಪತ್ಥಿತ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ। ನಾನಾವಿವಿಧಾನೀತಿ ಬಹೂನಿ ಚ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಾನಿ ಚ ಹತ್ಥಿಯಾನಅಸ್ಸಯಾನಾದೀನಿ ಅತ್ಥಿ। ಸಬ್ಬಸ್ಸ ತ್ಯಾಹನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಅನ್ನಪಾನಾದಿನೋ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಸಾಮಿಕಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ತೇ ಅನ್ನಪಾನಾದಿಂ ಪಟಿಪಾದಯಾಮಿ ದದಾಮಿ। ಯಂ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮನಸಾ ಇಚ್ಛಿತಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ತೇ ದಮ್ಮೀತಿ।
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ದೇವಧೀತಾ ಸಮುದ್ದಪಿಟ್ಠೇ ಮಯ್ಹಂ ‘ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ದಮ್ಮೀ’ತಿ ವದತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏಸಾ ಮಯಾ ಕತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದಾತುಕಾಮಾ, ಉದಾಹು ಅತ್ತನೋ ಬಲೇನ, ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ ತಾವ ನ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಸತ್ತಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೪೫.
‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಯಿಟ್ಠಞ್ಚ ಹುತಞ್ಚ ಮಯ್ಹಂ, ಸಬ್ಬಸ್ಸ ನೋ ಇಸ್ಸರಾ ತ್ವಂ ಸುಗತ್ತೇ।
ಸುಸ್ಸೋಣಿ ಸುಬ್ಭಮು ಸುವಿಲಗ್ಗಮಜ್ಝೇ, ಕಿಸ್ಸ ಮೇ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅಯಂ ವಿಪಾಕೋ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಯಿಟ್ಠನ್ತಿ ದಾನವಸೇನ ಯಜಿತಂ। ಹುತನ್ತಿ ಆಹುನಪಾಹುನವಸೇನ ದಿನ್ನಂ। ಸಬ್ಬಸ್ಸ ನೋ ಇಸ್ಸರಾ ತ್ವನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಸ್ಸ ತ್ವಂ ಇಸ್ಸರಾ, ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಅಯಂ ವಿಪಾಕೋ, ಇಮಸ್ಸ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಬ್ಯಾಕರಿತುಂ ಸಮತ್ಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸುಸ್ಸೋಣೀತಿ ಸುನ್ದರಊರುಲಕ್ಖಣೇ। ಸುಬ್ಭಮೂತಿ ಸುನ್ದರಭಮುಕೇ ಸುವಿಲಗ್ಗಮಜ್ಝೇತಿ ಸುಟ್ಠುವಿಲಗ್ಗಿತತನುಮಜ್ಝೇ। ಕಿಸ್ಸ ಮೇತಿ ಮಯಾ ಕತಕಮ್ಮೇಸು ಕತರಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅಯಂ ವಿಪಾಕೋ, ಯೇನಾಹಂ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠೇ ಸಮುದ್ದೇ ಪತಿಟ್ಠಂ ಲಭಾಮೀತಿ।
ತಂ ಸುತ್ವಾ ದೇವಧೀತಾ ‘‘ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘ಯಂ ತೇನ ಕುಸಲಂ ಕತಂ, ತಂ ಕಮ್ಮಂ ನ ಜಾನಾತೀ’ತಿ ಅಞ್ಞಾಯ ಪುಚ್ಛತಿ ಮಞ್ಞೇ, ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮಿ ದಾನಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ತಂ ಕಥೇನ್ತೀ ಅಟ್ಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೪೬.
‘‘ಘಮ್ಮೇ ಪಥೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಏಕಭಿಕ್ಖುಂ, ಉಗ್ಘಟ್ಟಪಾದಂ ತಸಿತಂ ಕಿಲನ್ತಂ।
ಪಟಿಪಾದಯೀ ಸಙ್ಖ ಉಪಾಹನಾನಿ, ಸಾ ದಕ್ಖಿಣಾ ಕಾಮದುಹಾ ತವಜ್ಜಾ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಏಕಭಿಕ್ಖುನ್ತಿ ಏಕಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ಉಗ್ಘಟ್ಟಪಾದನ್ತಿ ಉಣ್ಹವಾಲುಕಾಯ ಘಟ್ಟಿತಪಾದಂ। ತಸಿತನ್ತಿ ಪಿಪಾಸಿತಂ। ಪಟಿಪಾದಯೀತಿ ಪಟಿಪಾದೇಸಿ, ಯೋಜೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಾಮದುಹಾತಿ ಸಬ್ಬಕಾಮದಾಯಿಕಾ।
ತಂ
೪೭.
‘‘ಸಾ ಹೋತು ನಾವಾ ಫಲಕೂಪಪನ್ನಾ, ಅನವಸ್ಸುತಾ ಏರಕವಾತಯುತ್ತಾ।
ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಯಾನಸ್ಸ ನ ಹೇತ್ಥ ಭೂಮಿ, ಅಜ್ಜೇವ ಮಂ ಮೋಳಿನಿಂ ಪಾಪಯಸ್ಸೂ’’ತಿ॥
ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ದೇವತೇ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಮಯ್ಹಂ ಏಕಂ ನಾವಂ ಮಾಪೇಹಿ, ಖುದ್ದಕಂ ಪನ ಏಕದೋಣಿಕನಾವಂ ಮಾಪೇಹಿ, ಯಂ ನಾವಂ ಮಾಪೇಸ್ಸಸಿ, ಸಾ ಹೋತು ನಾವಾ ಬಹೂಹಿ ಸುಸಿಬ್ಬಿತೇಹಿ ಫಲಕೇಹಿ ಉಪಪನ್ನಾ, ಉದಕಪವೇಸನಸ್ಸಾಭಾವೇನ ಅನವಸ್ಸುತಾ, ಏರಕೇನ ಸಮ್ಮಾ
ದೇವಧೀತಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ ಸತ್ತರತನಮಯಂ ನಾವಂ ಮಾಪೇಸಿ। ಸಾ ದೀಘತೋ ಅಟ್ಠಉಸಭಾ ಅಹೋಸಿ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಚತುಉಸಭಾ, ಗಮ್ಭೀರತೋ ವೀಸತಿಯಟ್ಠಿಕಾ। ತಸ್ಸಾ ಇನ್ದನೀಲಮಯಾ ತಯೋ ಕೂಪಕಾ, ಸೋವಣ್ಣಮಯಾನಿ ಯೋತ್ತಾನಿ ರಜತಮಯಾನಿ ಪತ್ತಾನಿ ಸೋವಣ್ಣಮಯಾನಿ ಚ ಫಿಯಾರಿತ್ತಾನಿ ಅಹೇಸುಂ। ದೇವತಾ ತಂ ನಾವಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ರತನಾನಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆಲಿಙ್ಗಿತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕತನಾವಾಯ
೪೮.
‘‘ಸಾ ತತ್ಥ ವಿತ್ತಾ ಸುಮನಾ ಪತೀತಾ, ನಾವಂ ಸುಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ।
ಆದಾಯ ಸಙ್ಖಂ ಪುರಿಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ, ಉಪಾನಯೀ ನಗರಂ ಸಾಧುರಮ್ಮ’’ನ್ತಿ॥ –
ಇಮಂ ಓಸಾನಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ।
ತತ್ಥ ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾ ದೇವತಾ ತತ್ಥ ಸಮುದ್ದಮಜ್ಝೇ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ವಿತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಾಯ ಪೀತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ವಿತ್ತಾ। ಸುಮನಾತಿ ಸುನ್ದರಮನಾ ಪಾಮೋಜ್ಜೇನ ಪತೀತಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ವಿಚಿತ್ರನಾವಂ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಪರಿಚಾರಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಆದಾಯ ಸಾಧುರಮ್ಮಂ ಅತಿರಮಣೀಯಂ ನಗರಂ ಉಪಾನಯೀತಿ।
ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಪಿ ಯಾವಜೀವಂ ಅಪರಿಮಿತಧನಂ ಗೇಹಂ ಅಜ್ಝಾವಸನ್ತೋ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಪರಿಸೋ ದೇವನಗರಂ ಪರಿಪೂರೇಸಿ।
ಸತ್ಥಾ
ತದಾ ದೇವಧೀತಾ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾ ಅಹೋಸಿ, ಉಪಟ್ಠಾಕಪುರಿಸೋ ಆನನ್ದೋ, ಸಙ್ಖಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ।
ಸಙ್ಖಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ।
[೪೪೩] ೫. ಚೂಳಬೋಧಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ಯೋ ತೇ ಇಮಂ ವಿಸಾಲಕ್ಖಿನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಕೋಧನಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಸೋ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖು ನಿಯ್ಯಾನಿಕೇ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾಪಿ ಕೋಧಂ ನಿಗ್ಗಹೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ಕೋಧನೋ ಅಹೋಸಿ ಉಪಾಯಾಸಬಹುಲೋ, ಅಪ್ಪಮ್ಪಿ ವುತ್ತೋ ಸಮಾನೋ ಅಭಿಸಜ್ಜಿ ಕುಪ್ಪಿ ಬ್ಯಾಪಜ್ಜಿ
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಕಾಸಿನಿಗಮೇ ಏಕೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಡ್ಢೋ ಮಹದ್ಧನೋ ಮಹಾಭೋಗೋ ಅಪುತ್ತಕೋ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಪುತ್ತಂ ಪತ್ಥೇಸಿ। ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಚವಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ತಸ್ಸ ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ‘‘ಬೋಧಿಕುಮಾರೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು। ತಸ್ಸ ವಯಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ
ಅಥಾಪರಭಾಗೇ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಮಾತಾಪಿತೂಸು ಕಾಲಕತೇಸು ತೇಸಂ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ‘‘ಭದ್ದೇ, ತ್ವಂ ಇಮಂ
ಅಥೇಕದಿವಸಂ ರಾಜಾ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲಂ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಆದಾಯ ಆಗತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಉಯ್ಯಾನಕೀಳಿಕಂ ಕೀಳಿಸ್ಸಾಮ, ಉಯ್ಯಾನಂ ಸೋಧೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಸೋಧಿತಂ ಸಜ್ಜಿತಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಅಗಮಾಸಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ತೇ ಉಭೋಪಿ ಜನಾ ಉಯ್ಯಾನಸ್ಸ ಏಕಪಸ್ಸೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸುಖೇನ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ
೪೯.
‘‘ಯೋ
ಆದಾಯ ಬಲಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಕಿಂ ನು ಕಯಿರಾಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಸಂಮ್ಹಿತಭಾಸಿನಿನ್ತಿ ಮನ್ದಹಸಿತಭಾಸಿನಿಂ। ಬಲಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ। ಕಿಂ ನು ಕಯಿರಾಸೀತಿ ತಸ್ಸ ತ್ವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕಿಂ ಕರೇಯ್ಯಾಸೀತಿ?
ಅಥಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೫೦.
‘‘ಉಪ್ಪಜ್ಜೇ ಮೇ ನ ಮುಚ್ಚೇಯ್ಯ, ನ ಮೇ ಮುಚ್ಚೇಯ್ಯ ಜೀವತೋ।
ರಜಂವ ವಿಪುಲಾ ವುಟ್ಠಿ, ಖಿಪ್ಪಮೇವ ನಿವಾರಯೇ’’ತಿ॥
ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಮಹಾರಾಜ, ಸಚೇ ಇಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಮಮ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಕೋಪೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಸೋ ಮೇ ಅನ್ತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನ ಮುಚ್ಚೇಯ್ಯ, ಯಾವಾಹಂ ಜೀವಾಮಿ, ತಾವ ಮೇ ನ ಮುಚ್ಚೇಯ್ಯ। ನಾಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಘನಸನ್ನಿವಾಸೇನ ಪತಿಟ್ಠಾತುಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಅಥ ಖೋ ಯಥಾ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ರಜಂ ವಿಪುಲಾ ಮೇಘವುಟ್ಠಿ ಖಿಪ್ಪಂ ನಿವಾರೇತಿ, ತಥಾ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ನಂ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಯ ನಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಾರೇಸ್ಸಾಮೀತಿ।
ಏವಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿ। ರಾಜಾ ಪನಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾಪಿ ಅನ್ಧಬಾಲತಾಯ ಪಟಿಬದ್ಧಂ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಂ ನಿವಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಅಮಚ್ಚಂ ಆಣಾಪೇಸಿ ‘‘ಇಮಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಂ ರಾಜನಿವೇಸನಂ ನೇಹೀ’’ತಿ। ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ‘‘ಅಧಮ್ಮೋ ಲೋಕೇ ವತ್ತತಿ, ಅಯುತ್ತ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ
೫೧.
‘‘ಯಂ ನು ಪುಬ್ಬೇ ವಿಕತ್ಥಿತ್ಥೋ, ಬಲಮ್ಹಿವ ಅಪಸ್ಸಿತೋ।
ಸ್ವಜ್ಜ ತುಣ್ಹಿಕತೋ ದಾನಿ, ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಸಿಬ್ಬಮಚ್ಛಸೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಬಲಮ್ಹಿವ ಅಪಸ್ಸಿತೋತಿ ಬಲನಿಸ್ಸಿತೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ। ತುಣ್ಹಿಕತೋತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವದನ್ತೋ। ಸಿಬ್ಬಮಚ್ಛಸೀತಿ ಸಿಬ್ಬನ್ತೋ ಅಚ್ಛಸಿ।
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಾ ಕೋಧವಸೇನ ಮಂ ನಾಲಪತೀತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ಕಥೇಸ್ಸಾಮಿ ದಾನಿಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಕೋಧಸ್ಸ ವಸಂ ಅಗತಭಾವ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಚತುತ್ಥಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೫೨.
‘‘ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ಮೇ ನ ಮುಚ್ಚಿತ್ಥ, ನ ಮೇ ಮುಚ್ಚಿತ್ಥ ಜೀವತೋ।
ರಜಂವ ವಿಪುಲಾ ವುಟ್ಠಿ, ಖಿಪ್ಪಮೇವ ನಿವಾರಯಿ’’ನ್ತಿ॥
ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಮಹಾರಾಜ, ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ಮೇ, ನ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ನ ಪನ ಮೇ ಮುಚ್ಚಿತ್ಥ, ನಾಸ್ಸ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಹದಯೇ ಠಾತುಂ ಅದಾಸಿಂ, ಇತಿ ಸೋ ಮಮ ಜೀವತೋ ನ ಮುಚ್ಚಿತ್ಥೇವ, ರಜಂ ವಿಪುಲಾ ವುಟ್ಠಿ ವಿಯ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ನಂ ನಿವಾರೇಸಿನ್ತಿ।
ತಂ
೫೩.
‘‘ಕಿಂ ತೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ನೋ ಮುಚ್ಚಿ, ಕಿಂ ತೇ ನ ಮುಚ್ಚಿ ಜೀವತೋ।
ರಜಂವ ವಿಪುಲಾ ವುಟ್ಠಿ, ಕತಮಂ ತಂ ನಿವಾರಯೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಕಿಂ ತೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ನೋ ಮುಚ್ಚೀತಿ ಕಿಂ ತವ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ಚೇವ ನ ಮುಚ್ಚಿ ಚ।
ತಂ
೫೪.
‘‘ಯಮ್ಹಿ ಜಾತೇ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಅಜಾತೇ ಸಾಧು ಪಸ್ಸತಿ।
ಸೋ ಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ನೋ ಮುಚ್ಚಿ, ಕೋಧೋ ದುಮ್ಮೇಧಗೋಚರೋ॥
೫೫.
‘‘ಯೇನ ಜಾತೇನ ನನ್ದನ್ತಿ, ಅಮಿತ್ತಾ ದುಕ್ಖಮೇಸಿನೋ।
ಸೋ ಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ನೋ ಮುಚ್ಚಿ, ಕೋಧೋ ದುಮ್ಮೇಧಗೋಚರೋ॥
೫೬.
‘‘ಯಸ್ಮಿಞ್ಚ ಜಾಯಮಾನಮ್ಹಿ, ಸದತ್ಥಂ ನಾವಬುಜ್ಝತಿ।
ಸೋ ಮೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ನೋ ಮುಚ್ಚಿ, ಕೋಧೋ ದುಮ್ಮೇಧಗೋಚರೋ॥
೫೭.
‘‘ಯೇನಾಭಿಭೂತೋ ಕುಸಲಂ ಜಹಾತಿ, ಪರಕ್ಕರೇ ವಿಪುಲಞ್ಚಾಪಿ ಅತ್ಥಂ।
ಸ ಭೀಮಸೇನೋ ಬಲವಾ ಪಮದ್ದೀ, ಕೋಧೋ ಮಹಾರಾಜ ನ ಮೇ ಅಮುಚ್ಚಥ॥
೫೮.
‘‘ಕಟ್ಠಸ್ಮಿಂ ಮತ್ಥಮಾನಸ್ಮಿಂ, ಪಾವಕೋ ನಾಮ ಜಾಯತಿ।
ತಮೇವ ಕಟ್ಠಂ ಡಹತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಸೋ ಜಾಯತೇ ಗಿನಿ॥
೫೯.
‘‘ಏವಂ ಮನ್ದಸ್ಸ ಪೋಸಸ್ಸ, ಬಾಲಸ್ಸ ಅವಿಜಾನತೋ।
ಸಾರಮ್ಭಾ ಜಾಯತೇ ಕೋಧೋ, ಸೋಪಿ ತೇನೇವ ಡಯ್ಹತಿ॥
೬೦.
‘‘ಅಗ್ಗೀವ
ನಿಹೀಯತಿ ತಸ್ಸ ಯಸೋ, ಕಾಳಪಕ್ಖೇವ ಚನ್ದಿಮಾ॥
೬೧.
‘‘ಅನೇಧೋ ಧೂಮಕೇತೂವ, ಕೋಧೋ ಯಸ್ಸೂಪಸಮ್ಮತಿ।
ಆಪೂರತಿ ತಸ್ಸ ಯಸೋ, ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇವ ಚನ್ದಿಮಾ’’ತಿ॥ – ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಆಹ।
ತತ್ಥ ನ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ತತ್ಥಮ್ಪಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಪಗೇವ ಪರತ್ಥಂ। ಸಾಧು ಪಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ತತ್ಥಂ ಪರತ್ಥಂ ಉಭಯತ್ಥಮ್ಪಿ ಸಾಧು ಪಸ್ಸತಿ। ದುಮ್ಮೇಧಗೋಚರೋತಿ ನಿಪ್ಪಞ್ಞಾನಂ ಆಧಾರಭೂತೋ ಗೋಚರೋ। ದುಕ್ಖಮೇಸಿನೋತಿ ದುಕ್ಖಂ ಇಚ್ಛನ್ತಾ। ಸದತ್ಥನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಪರಕ್ಕರೇತಿ ವಿಪುಲಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪರತೋ ಕಾರೇತಿ, ಅಪನೇಥ, ನ ಮೇ ಇಮಿನಾ ಅತ್ಥೋತಿ ವದತಿ। ಸ ಭೀಮಸೇನೋತಿ ಸೋ ಕೋಧೋ ಭೀಮಾಯ ಭಯಜನನಿಯಾ ಮಹತಿಯಾ ಕಿಲೇಸಸೇನಾಯ ಪಮದ್ದೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಬಲವಭಾವೇನ ಉಳಾರೇಪಿ ಸತ್ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ಕರಣೇನ ಮದ್ದನಸಮತ್ಥೋ। ನ ಮೇ ಅಮುಚ್ಚಥಾತಿ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಾ ಮೋಕ್ಖಂ ನ ಲಭತಿ, ಹದಯೇ ವಾ ಪನ ಮೇ ಖೀರಂ ವಿಯ ಮುಹುತ್ತಂ ದಧಿಭಾವೇನ ನ ಪತಿಟ್ಠಹಿತ್ಥಾತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ।
ಕಟ್ಠಸ್ಮಿಂ ಮತ್ಥಮಾನಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅರಣೀಸಹಿತೇನ ಮತ್ಥಿಯಮಾನೇ, ‘‘ಮದ್ದಮಾನಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ಯಸ್ಮಾತಿ ಯತೋ ಕಟ್ಠಾ ಜಾಯತಿ, ತಮೇವ ಡಹತಿ। ಗಿನೀತಿ ಅಗ್ಗಿ। ಬಾಲಸ್ಸ ಅವಿಜಾನತೋತಿ ಬಾಲಸ್ಸ ಅವಿಜಾನನ್ತಸ್ಸ। ಸಾರಮ್ಭಾ ಜಾಯತೇತಿ ಅಹಂ ತ್ವನ್ತಿ ಆಕಡ್ಢನವಿಕಡ್ಢನಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಕರಣುತ್ತರಿಯಲಕ್ಖಣಾ ಸಾರಮ್ಭಾ ಅರಣೀಮತ್ಥನಾ ವಿಯ ಪಾವಕೋ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ। ಸೋಪಿ ತೇನೇವಾತಿ ಸೋಪಿ ಬಾಲೋ ತೇನೇವ ಕೋಧೇನ ಕಟ್ಠಂ ವಿಯ ಅಗ್ಗಿನಾ ಡಯ್ಹತಿ। ಅನೇಧೋ ಧೂಮಕೇತೂವಾತಿ ಅನಿನ್ಧನೋ ಅಗ್ಗಿ ವಿಯ। ತಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸ ಅಧಿವಾಸನಖನ್ತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇ ಚನ್ದೋ ವಿಯ ಲದ್ಧೋ ಯಸೋ ಅಪರಾಪರಂ ಆಪೂರತೀತಿ।
ರಾಜಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ತುಟ್ಠೋ ಏಕಂ ಅಮಚ್ಚಂ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ ನಿಕ್ಕೋಧತಾಪಸ, ಉಭೋಪಿ ತುಮ್ಹೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸುಖೇನ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತಾ ಇಧೇವ ಉಯ್ಯಾನೇ ವಸಥ, ಅಹಂ ವೋ ಧಮ್ಮಿಕಂ ರಕ್ಖಾವರಣಗುತ್ತಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ತೇ ಉಭೋಪಿ ತತ್ಥೇವ ವಸಿಂಸು। ಅಪರಭಾಗೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸಾ ಕಾಲಕತಾಯ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ।
ಸತ್ಥಾ
ತದಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾ ರಾಹುಲಮಾತಾ ಅಹೋಸಿ, ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ, ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ।
ಚೂಳಬೋಧಿಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ।
[೪೪೪] ೬. ಕಣ್ಹದೀಪಾಯನಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ಸತ್ತಾಹಮೇವಾಹನ್ತಿ ಕುಸಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ೨.೨೦.೧ ಆದಯೋ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಸತ್ಥಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಭನ್ತೇ’’ತಿ
ಅತೀತೇ ವಂಸರಟ್ಠೇ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ನಾಮ ನಗರೇ ಕೋಸಮ್ಬಕೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ। ತದಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ನಿಗಮೇ ದ್ವೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಸೀತಿಕೋಟಿಧನವಿಭವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಿಯಸಹಾಯಕಾ ಕಾಮೇಸು ದೋಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ ಉಭೋಪಿ ಕಾಮೇ ಪಹಾಯ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ರೋದನ್ತಸ್ಸ ಪರಿದೇವನ್ತಸ್ಸ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಕತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಉಞ್ಛಾಚರಿಯಾಯ ವನಮೂಲಫಲಾಫಲೇನ ಯಾಪೇನ್ತಾ ಪಣ್ಣಾಸ ವಸ್ಸಾನಿ ವಸಿಂಸು, ಝಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು। ತೇ ಪಣ್ಣಾಸವಸ್ಸಚ್ಚಯೇನ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಸೇವನತ್ಥಾಯ ಜನಪದಂ ಚರನ್ತಾ ಕಾಸಿರಟ್ಠಂ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿಂಸು। ತತ್ರ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ನಿಗಮಗಾಮೇ ದೀಪಾಯನತಾಪಸಸ್ಸ ಗಿಹಿಸಹಾಯೋ ಮಣ್ಡಬ್ಯೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ತೇ ಉಭೋಪಿ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಂಸು। ಸೋ ತೇ ದಿಸ್ವಾವ ಅತ್ತಮನೋ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಉಭೋಪಿ ತೇ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಉಪಟ್ಠಹಿ। ತೇ ತತ್ಥ ತೀಣಿ ಚತ್ತಾರಿ ವಸ್ಸಾನಿ ವಸಿತ್ವಾ ತಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪತ್ವಾ ಅತಿಮುತ್ತಕಸುಸಾನೇ ವಸಿಂಸು। ತತ್ಥ ದೀಪಾಯನೋ ಯಥಾಭಿರನ್ತಂ ವಿಹರಿತ್ವಾ ಪುನ ತಸ್ಸೇವ ಸಹಾಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗತೋ। ಮಣ್ಡಬ್ಯತಾಪಸೋ ತತ್ಥೇವ ವಸಿ।
ಅಥೇಕದಿವಸಂ
ಆರಕ್ಖಕಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ ಓಲೋಕೇನ್ತಿ। ತದಾ ದೀಪಾಯನೋ ‘‘ಚಿರದಿಟ್ಠೋ ಮೇ ಸಹಾಯೋ’’ತಿ ಮಣ್ಡಬ್ಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಸೂಲೇ ಉತ್ತಾಸಿತೋ’’ತಿ ತಂ ದಿವಸಞ್ಞೇವ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಸುತ್ವಾ ತಂ ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ‘‘ಕಿಂ ಸಮ್ಮ ಕಾರಕೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಅಕಾರಕೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಮನೋಪದೋಸಂ ರಕ್ಖಿತುಂ ಸಕ್ಖಿ, ನಾಸಕ್ಖೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಸಮ್ಮ, ಯೇಹಿ ಅಹಂ ಗಹಿತೋ, ನೇವ ತೇಸಂ, ನ ರಞ್ಞೋ ಉಪರಿ ಮಯ್ಹಂ ಮನೋಪದೋಸೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಸೀಲವತೋ ಛಾಯಾ ಮಯ್ಹಂ ಸುಖಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದೀಪಾಯನೋ ಸೂಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನಿಸೀದಿ। ಅಥಸ್ಸ ಸರೀರೇ ಮಣ್ಡಬ್ಯಸ್ಸ ಸರೀರತೋ ಲೋಹಿತಬಿನ್ದೂನಿ ಪತಿಂಸು। ತಾನಿ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಸರೀರೇ ಪತಿತಪತಿತಾನಿ ಸುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಕಾಳಕಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಂಸು। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯೇವ ಸೋ ಕಣ್ಹದೀಪಾಯನೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ತತ್ಥೇವ ನಿಸೀದಿ।
ಪುನದಿವಸೇ ಆರಕ್ಖಪುರಿಸಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ। ರಾಜಾ ‘‘ಅನಿಸಾಮೇತ್ವಾವ ಮೇ ಕತ’’ನ್ತಿ ವೇಗೇನ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ
ತಂ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಪವಿಸನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ಸಹಾಯಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ। ಸೋ ಸುತ್ವಾವ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಸಪುತ್ತದಾರೋ ಬಹೂ ಗನ್ಧಮಾಲತೇಲಫಾಣಿತಾದೀನಿ ಆದಾಯ ತಂ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದೀಪಾಯನಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ತೇಲೇನ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಪಾನಕಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಆಣಿಮಣ್ಡಬ್ಯಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಂ ಸುಣನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ। ಅಥಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಯಞ್ಞದತ್ತಕುಮಾರೋ ನಾಮ ಚಙ್ಕಮನಕೋಟಿಯಂ ಗೇಣ್ಡುಕೇನ ಕೀಳಿ, ತತ್ರ ಚೇಕಸ್ಮಿಂ ವಮ್ಮಿಕೇ ಆಸೀವಿಸೋ ವಸತಿ। ಕುಮಾರಸ್ಸ ಭೂಮಿಯಂ ಪಹಟಗೇಣ್ಡುಕೋ ಗನ್ತ್ವಾ ವಮ್ಮಿಕಬಿಲೇ ಆಸೀವಿಸಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ಪತಿ। ಸೋ ಅಜಾನನ್ತೋ ಬಿಲೇ ಹತ್ಥಂ ಪವೇಸೇಸಿ। ಅಥ ನಂ ಕುದ್ಧೋ ಆಸೀವಿಸೋ ಹತ್ಥೇ ಡಂಸಿ। ಸೋ ವಿಸವೇಗೇನ ಮುಚ್ಛಿತೋ ತತ್ಥೇವ ಪತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ
೬೨.
‘‘ಸತ್ತಾಹಮೇವಾಹಂ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ, ಪುಞ್ಞತ್ಥಿಕೋ ಆಚರಿಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ।
ಅಥಾಪರಂ ಯಂ ಚರಿತಂ ಮಮೇದಂ, ವಸ್ಸಾನಿ ಪಞ್ಞಾಸ ಸಮಾಧಿಕಾನಿ।
ಅಕಾಮಕೋವಾಪಿ ಅಹಂ ಚರಾಮಿ, ಏತೇನ ಸಚ್ಚೇನ ಸುವತ್ಥಿ ಹೋತು।
ಹತಂ ವಿಸಂ ಜೀವತು ಯಞ್ಞದತ್ತೋ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಅಥಾಪರಂ ಯಂ ಚರಿತನ್ತಿ ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾಹಾ ಉತ್ತರಿ ಯಂ ಮಮ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ। ಅಕಾಮಕೋವಾಪೀತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನಿಚ್ಛನ್ತೋಯೇವ। ಏತೇನ ಸಚ್ಚೇನ ಸುವತ್ಥಿ ಹೋತೂತಿ ಸಚೇ ಅತಿರೇಕಪಣ್ಣಾಸವಸ್ಸಾನಿ ಅನಭಿರತಿವಾಸಂ ವಸನ್ತೇನ ಮಯಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಅನಾರೋಚಿತಭಾವೋ ಸಚ್ಚಂ, ಏತೇನ ಸಚ್ಚೇನ ಯಞ್ಞದತ್ತಕುಮಾರಸ್ಸ ಸೋತ್ಥಿಭಾವೋ ಹೋತು, ಜೀವಿತಂ ಪಟಿಲಭತೂತಿ।
ಅಥಸ್ಸ ಸಹ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಾಯ ಯಞ್ಞದತ್ತಸ್ಸ ಥನಪ್ಪದೇಸತೋ ಉದ್ಧಂ ವಿಸಂ ಭಸ್ಸಿತ್ವಾ ಪಥವಿಂ ಪಾವಿಸಿ। ಕುಮಾರೋ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮತಾತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ। ಅಥಸ್ಸ ಪಿತರಂ ಕಣ್ಹದೀಪಾಯನೋ ಆಹ – ‘‘ಮಯಾ ತಾವ ಮಮ ಬಲಂ ಕತಂ, ತ್ವಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ಬಲಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ। ಸೋ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಉರೇ ಹತ್ಥಂ ಠಪೇತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೬೩.
‘‘ಯಸ್ಮಾ ದಾನಂ ನಾಭಿನನ್ದಿಂ ಕದಾಚಿ, ದಿಸ್ವಾನಹಂ ಅತಿಥಿಂ ವಾಸಕಾಲೇ।
ನ
ಅಕಾಮಕೋವಾಪಿ ಅಹಂ ದದಾಮಿ, ಏತೇನ ಸಚ್ಚೇನ ಸುವತ್ಥಿ ಹೋತು।
ಹತಂ ವಿಸಂ ಜೀವತು ಯಞ್ಞದತ್ತೋ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ವಾಸಕಾಲೇತಿ ವಸನತ್ಥಾಯ ಗೇಹಂ ಆಗತಕಾಲೇ। ನ ಚಾಪಿ ಮೇ ಅಪ್ಪಿಯತಂ ಅವೇದುನ್ತಿ ಬಹುಸ್ಸುತಾಪಿ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘‘ಅಯಂ ನೇವ ದಾನಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ ಏತೇನ ಸಚ್ಚೇನಾತಿ ಸಚೇ ಅಹಂ ದಾನಂ ದದಮಾನೋ ವಿಪಾಕಂ ಅಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅನಿಚ್ಛಾಯ ದಮ್ಮಿ, ಅನಿಚ್ಛನಭಾವಂ ಮಮ ಪರೇ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ಏತೇನ ಸಚ್ಚೇನ ಸುವತ್ಥಿ ಹೋತೂತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಏವಂ ತಸ್ಸ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಾಯ ಸಹ ಕಟಿತೋ ಉದ್ಧಂ ವಿಸಂ ಭಸ್ಸಿತ್ವಾ ಪಥವಿಂ ಪಾವಿಸಿ। ಕುಮಾರೋ ಉಟ್ಠಾಯ ನಿಸೀದಿ, ಠಾತುಂ ಪನ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಪಿತಾ ಮಾತರಂ ಆಹ ‘‘ಭದ್ದೇ, ಮಯಾ ಅತ್ತನೋ ಬಲಂ ಕತಂ, ತ್ವಂ ಇದಾನಿ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಉಟ್ಠಾಯ ಗಮನಭಾವಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ। ‘‘ಸಾಮಿ, ಅತ್ಥಿ ಮಯ್ಹಂ ಏಕಂ ಸಚ್ಚಂ, ತವ ಪನ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಥೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಭದ್ದೇ, ಯಥಾ ತಥಾ ಮೇ ಪುತ್ತಂ ಅರೋಗಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ। ಸಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತೀ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೬೪.
‘‘ಆಸೀವಿಸೋ
ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಮೇ ಅಪ್ಪಿಯತಾಯ ಅಜ್ಜ, ಪಿತರಞ್ಚ ತೇ ನತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ವಿಸೇಸೋ।
ಏತೇನ ಸಚ್ಚೇನ ಸುವತ್ಥಿ ಹೋತು, ಹತಂ ವಿಸಂ ಜೀವತು ಯಞ್ಞದತ್ತೋ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ತಾತಾತಿ ಪುತ್ತಂ ಆಲಪತಿ। ಪಹೂತತೇಜೋತಿ ಬಲವವಿಸೋ। ಬಿಲರಾತಿ ವಿವರಾ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ। ಉದಿಚ್ಚಾತಿ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ, ವಮ್ಮಿಕಬಿಲತೋ ಉಟ್ಠಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಿತರಞ್ಚ ತೇತಿ ಪಿತರಿ ಚ ತೇ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಅಯಮೇವ ಪಾಠೋ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ತಾತ, ಯಞ್ಞದತ್ತ ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಆಸೀವಿಸೇ ತವ ಪಿತರಿ
ಸಹ ಚ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಾಯ ಸಬ್ಬಂ ವಿಸಂ ಭಸ್ಸಿತ್ವಾ ಪಥವಿಂ ಪಾವಿಸಿ। ಯಞ್ಞದತ್ತೋ ನಿಬ್ಬಿಸೇನ ಸರೀರೇನ ಉಟ್ಠಾಯ ಕೀಳಿತುಂ ಆರದ್ಧೋ। ಏವಂ ಪುತ್ತೇ ಉಟ್ಠಿತೇ ಮಣ್ಡಬ್ಯೋ ದೀಪಾಯನಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಚತುತ್ಥಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೬೫.
‘‘ಸನ್ತಾ
ದೀಪಾಯನ ಕಿಸ್ಸ ಜಿಗುಚ್ಛಮಾನೋ, ಅಕಾಮಕೋ ಚರಸಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯ’’ನ್ತಿ॥
ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೇ ಕೇಚಿ ಖತ್ತಿಯಾದಯೋ ಕಾಮೇ ಪಹಾಯ ಇಧ ಲೋಕೇ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ, ತೇ ಅಞ್ಞತ್ರ ಕಣ್ಹಾ ಭವನ್ತಂ ಕಣ್ಹಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇ ಅಕಾಮರೂಪಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಸಬ್ಬೇ ಝಾನಭಾವನಾಯ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಸಮಿತತ್ತಾ ಸನ್ತಾ, ಚಕ್ಖಾದೀನಿ ದ್ವಾರಾನಿ ಯಥಾ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾ ತೇಸಂ ದಮಿತತ್ತಾ ದನ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಅಭಿರತಾವ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರನ್ತಿ, ತ್ವಂ ಪನ ಭನ್ತೇ ದೀಪಾಯನ, ಕಿಂಕಾರಣಾ ತಪಂ ಜಿಗುಚ್ಛಮಾನೋ ಅಕಾಮಕೋ ಹುತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಸಿ, ಕಸ್ಮಾ ಪುನ ನ ಅಗಾರಮೇವ ಅಜ್ಝಾವಸಸೀತಿ।
ಅಥಸ್ಸ ಸೋ ಕಾರಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಪಞ್ಚಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೬೬.
‘‘ಸದ್ಧಾಯ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಪುನಂ ನಿವತ್ತೋ, ಸೋ ಏಳಮೂಗೋವ ಬಾಲೋ ವತಾಯಂ।
ಏತಸ್ಸ ವಾದಸ್ಸ ಜಿಗುಚ್ಛಮಾನೋ, ಅಕಾಮಕೋ ಚರಾಮಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ।
ವಿಞ್ಞುಪ್ಪಸತ್ಥಞ್ಚ ಸತಞ್ಚ ಠಾನಂ, ಏವಮ್ಪಹಂ ಪುಞ್ಞಕರೋ ಭವಾಮೀ’’ತಿ॥
ತಸ್ಸತ್ಥೋ
ಏವಂ
೬೭.
‘‘ಸಮಣೇ
ಓಪಾನಭೂತಂವ ಘರಂ ತವ ಯಿದಂ, ಅನ್ನೇನ ಪಾನೇನ ಉಪೇತರೂಪಂ।
ಅಥ ಕಿಸ್ಸ ವಾದಸ್ಸ ಜಿಗುಚ್ಛಮಾನೋ, ಅಕಾಮಕೋ ದಾನಮಿಮಂ ದದಾಸೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರನ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖಞ್ಚ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ದದಾಸಿ। ಓಪಾನಭೂತಂವಾತಿ ಚತುಮಹಾಪಥೇ ಖತಸಾಧಾರಣಪೋಕ್ಖರಣೀ ವಿಯ।
ತತೋ ಮಣ್ಡಬ್ಯೋ ಅತ್ತನೋ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಸತ್ತಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೬೮.
‘‘ಪಿತರೋ ಚ ಮೇ ಆಸುಂ ಪಿತಾಮಹಾ ಚ, ಸದ್ಧಾ ಅಹುಂ ದಾನಪತೀ ವದಞ್ಞೂ।
ತಂ ಕುಲ್ಲವತ್ತಂ ಅನುವತ್ತಮಾನೋ, ಮಾಹಂ ಕುಲೇ ಅನ್ತಿಮಗನ್ಧನೋ ಅಹುಂ।
ಏತಸ್ಸ ವಾದಸ್ಸ ಜಿಗುಚ್ಛಮಾನೋ, ಅಕಾಮಕೋ ದಾನಮಿಮಂ ದದಾಮೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ‘‘ಆಸು’’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ‘‘ಸದ್ಧಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಸದ್ಧಾ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಹುನ್ತಿ ಸದ್ಧಾ ಹುತ್ವಾ ತತೋ ಉತ್ತರಿ ದಾನಜೇಟ್ಠಕಾ ಚೇವ ‘‘ದೇಥ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತವಚನಸ್ಸ ಅತ್ಥಜಾನನಕಾ ಚ ಅಹೇಸುಂ। ತಂ ಕುಲ್ಲವತ್ತನ್ತಿ ತಂ ಕುಲವತ್ತಂ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಅಯಮೇವ ಪಾಠೋ। ಮಾಹಂ ಕುಲೇ ಅನ್ತಿಮಗನ್ಧನೋ ಅಹುನ್ತಿ ‘‘ಅಹಂ ಅತ್ತನೋ ಕುಲೇ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಕೋ ಚೇವ ಕುಲಪಲಾಪೋ ಚ ಮಾ ಅಹು’’ನ್ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಏತಂ ‘‘ಕುಲಅನ್ತಿಮೋ ಕುಲಪಲಾಪೋ’’ತಿ ವಾದಂ ಜಿಗುಚ್ಛಮಾನೋ ದಾನಂ ಅನಿಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ಇದಂ ದಾನಂ ದದಾಮೀತಿ ದೀಪೇತಿ।
ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಮಣ್ಡಬ್ಯೋ ಅತ್ತನೋ ಭರಿಯಂ ಪುಚ್ಛಮಾನೋ ಅಟ್ಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೬೯.
‘‘ದಹರಿಂ
ನ ಚಾಪಿ ಮೇ ಅಪ್ಪಿಯತಂ ಅವೇದಿ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಕಾಮಾ ಪರಿಚಾರಯನ್ತಾ।
ಅಥ ಕೇನ ವಣ್ಣೇನ ಮಯಾ ತೇ ಭೋತಿ, ಸಂವಾಸಧಮ್ಮೋ ಅಹು ಏವರೂಪೋ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಅಸಮತ್ಥಪಞ್ಞನ್ತಿ ಕುಟುಮ್ಬಂ ವಿಚಾರೇತುಂ ಅಪ್ಪಟಿಬಲಪಞ್ಞಂ ಅತಿತರುಣಿಞ್ಞೇವ ಸಮಾನಂ। ಯಂ ತಾನಯಿನ್ತಿ ಯಂ ತಂ ಆನಯಿಂ, ಅಹಂ ದಹರಿಮೇವ ಸಮಾನಂ ತಂ ಞಾತಿಕುಲತೋ ಆನೇಸಿನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅಞ್ಞತ್ರ ಕಾಮಾ ಪರಿಚಾರಯನ್ತಾತಿ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ವಿನಾ ಕಾಮೇನ ಅನಿಚ್ಛಾಯ ಮಂ ಪರಿಚಾರಯನ್ತಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅಪ್ಪಿಯತಂ ಮಂ ನ ಜಾನಾಪೇಸಿ, ಸಮ್ಪಿಯಾಯಮಾನರೂಪಾವ ಪರಿಚರಿ। ಕೇನ ವಣ್ಣೇನಾತಿ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ। ಭೋತೀತಿ ತಂ ಆಲಪತಿ। ಏವರೂಪೋತಿ ಆಸೀವಿಸಸಮಾನಪಟಿಕೂಲಭಾವೇನ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ತವ ಸಂವಾಸಧಮ್ಮೋ ಏವರೂಪೋ ಪಿಯಸಂವಾಸೋ ವಿಯ ಕಥಂ ಜಾತೋತಿ।
ಅಥಸ್ಸ ಸಾ ಕಥೇನ್ತೀ ನವಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೭೦.
‘‘ಆರಾ ದೂರೇ ನಯಿಧ ಕದಾಚಿ ಅತ್ಥಿ, ಪರಮ್ಪರಾ ನಾಮ ಕುಲೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ।
ತಂ ಕುಲ್ಲವತ್ತಂ ಅನುವತ್ತಮಾನಾ, ಮಾಹಂ ಕುಲೇ ಅನ್ತಿಮಗನ್ಧಿನೀ ಅಹುಂ।
ಏತಸ್ಸ ವಾದಸ್ಸ ಜಿಗುಚ್ಛಮಾನಾ, ಅಕಾಮಿಕಾ ಪದ್ಧಚರಾಮ್ಹಿ ತುಯ್ಹ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಆರಾ ದೂರೇತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವೇವಚನಂ। ಅತಿದೂರೇತಿ ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೀ ಏವಮಾಹ। ಇಧಾತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ನ ಕದಾಚೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪರಮ್ಪರಾತಿ ಪುರಿಸಪರಮ್ಪರಾ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಸಾಮಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಞಾತಿಕುಲೇ ದೂರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಕುಲಪರಿವಟ್ಟಾ ಪುರಿಸಪರಮ್ಪರಾ ನಾಮ ನ ಕದಾಚಿ ಅತ್ಥಿ, ಏಕಿತ್ಥಿಯಾಪಿ ಸಾಮಿಕಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೋ ಪುರಿಸೋ ಗಹಿತಪುಬ್ಬೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ। ತಂ ಕುಲ್ಲವತ್ತನ್ತಿ ಅಹಮ್ಪಿ ತಂ ಕುಲವತ್ತಂ ಕುಲಪವೇಣಿಂ ಅನುವತ್ತಮಾನಾ ಅತ್ತನೋ ಕುಲೇ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾ ಪಲಾಲಭೂತಾ ಮಾ ಅಹುನ್ತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಏತಂ ಕುಲಅನ್ತಿಮಾ
ಏವಞ್ಚ
೭೧.
‘‘ಮಣ್ಡಬ್ಯ
ಪುತ್ತಪೇಮಾ ನ ಇಧ ಪರತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚಿ, ಸೋ ನೋ ಅಯಂ ಜೀವತಿ ಯಞ್ಞದತ್ತೋ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ತಂ ಖಮ್ಯತನ್ತಿ ತಂ ಖಮಯತು। ಪುತ್ತಕಹೇತು ಮಜ್ಜಾತಿ ತಂ ಮಮ ಭಾಸಿತಂ ಅಜ್ಜ ಇಮಸ್ಸ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಹೇತು ಖಮಯತು। ಸೋ ನೋ ಅಯನ್ತಿ ಯಸ್ಸ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಮಯಾ ಏತಂ ಭಾಸಿತಂ, ಸೋ ನೋ ಪುತ್ತೋ ಜೀವತಿ, ಇಮಸ್ಸ ಜೀವಿತಲಾಭಭಾವೇನ ಮೇ ಖಮ ಸಾಮಿ, ಅಜ್ಜತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತವ ವಸವತ್ತಿನೀ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ।
ಅಥ ನಂ ಮಣ್ಡಬ್ಯೋ ‘‘ಉಟ್ಠೇಹಿ ಭದ್ದೇ, ಖಮಾಮಿ ತೇ, ಇತೋ ಪನ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಾ ಫರುಸಚಿತ್ತಾ ಅಹೋಸಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ತೇ ಅಪ್ಪಿಯಂ ನ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಣ್ಡಬ್ಯಂ ಆಹ – ‘‘ಆವುಸೋ, ತಯಾ ದುಸ್ಸಙ್ಘರಂ ಧನಂ ಸಙ್ಘರಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಞ್ಚ ಫಲಞ್ಚ ಅಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ದಾನಂ ದದನ್ತೇನ ಅಯುತ್ತಂ ಕತಂ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಾನಂ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ದೇಹೀ’’ತಿ। ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ತಯಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಭಾವೇ ಠತ್ವಾ ಅನಭಿರತೇನ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರನ್ತೇನ ಅಯುತ್ತಂ ಕತಂ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಇದಾನಿ ಯಥಾ ತಯಿ ಕತಕಾರಾ ಮಹಪ್ಫಲಾ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೋ ಅಭಿರತೋ ಹುತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಾಹೀ’’ತಿ। ತೇ ಮಹಾಸತ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಅಗಮಂಸು। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಭರಿಯಾ ಸಾಮಿಕೇ ಸಸ್ನೇಹಾ ಅಹೋಸಿ, ಮಣ್ಡಬ್ಯೋ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಸದ್ಧಾಯ ದಾನಂ ಅದಾಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅನಭಿರತಿಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಝಾನಾಭಿಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ।
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ
ಕಣ್ಹದೀಪಾಯನಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ।
[೪೪೫] ೭. ನಿಗ್ರೋಧಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ನ ವಾಹಮೇತಂ ಜಾನಾಮೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ದೇವದತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಏಕದಿವಸಞ್ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ ತೇನ ‘‘ಆವುಸೋ ದೇವದತ್ತ, ಸತ್ಥಾ ತವ ಬಹೂಪಕಾರೋ, ತ್ವಞ್ಹಿ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಲಭಿ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಲಭಿ, ತೇಪಿಟಕಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿ, ಝಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ, ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋಪಿ
ಅತೀತೇ ರಾಜಗಹೇ ಮಗಧಮಹಾರಾಜಾ ನಾಮ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ। ತದಾ ರಾಜಗಹಸೇಟ್ಠಿ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಜನಪದಸೇಟ್ಠಿನೋ ಧೀತರಂ ಆನೇಸಿ, ಸಾ ವಞ್ಝಾ ಅಹೋಸಿ। ಅಥಸ್ಸಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಸಕ್ಕಾರೋ ಪರಿಹಾಯಿ। ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಗೇಹೇ ವಞ್ಝಿತ್ಥಿಯಾ ವಸನ್ತಿಯಾ ಕಥಂ ಕುಲವಂಸೋ ವಡ್ಢಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಯಥಾ ಸಾ ಸುಣಾತಿ, ಏವಮ್ಪಿ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿ। ಸಾ ತಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಹೋತು ಗಬ್ಭಿನಿಆಲಯಂ ಕತ್ವಾ ಏತೇ ವಞ್ಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಚಾರಿಕಂ ಧಾತಿಂ ಆಹ ‘‘ಅಮ್ಮ, ಗಬ್ಭಿನಿಯೋ ನಾಮ ಕಿಞ್ಚ ಕಿಞ್ಚ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ಗಬ್ಭಿನಿಪರಿಹಾರಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಉತುನಿಕಾಲೇ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಮ್ಬಿಲಾದಿರುಚಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾದಾನಂ ಉದ್ಧುಮಾಯನಕಾಲೇ ಹತ್ಥಪಾದಪಿಟ್ಠಿಯೋ ಕೋಟ್ಟಾಪೇತ್ವಾ ಬಹಲಂ ಕಾರೇಸಿ, ದಿವಸೇ ದಿವಸೇಪಿ ಪಿಲೋತಿಕಾವೇಠನೇನ ಚ ಉದರವಡ್ಢನಂ ವಡ್ಢೇಸಿ, ಥನಮುಖಾನಿ ಕಾಳಾನಿ ಕಾರೇಸಿ, ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತೀಪಿ ಅಞ್ಞತ್ರ ತಸ್ಸಾ ಧಾತಿಯಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಸಮ್ಮುಖಟ್ಠಾನೇ ನ ಕರೋತಿ। ಸಾಮಿಕೋಪಿಸ್ಸಾ ಗಬ್ಭಪರಿಹಾರಂ ಅದಾಸಿ। ಏವಂ ನವ ಮಾಸೇ ವಸಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಜನಪದೇ ಪಿತು ಘರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಜಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಸುರೇ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ರಥಮಾರುಹಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ
ಅಥೇಕದಿವಸಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸತ್ಥೇ ಏಕಾ ದುಗ್ಗತಿತ್ಥೀ ರತ್ತಿಯಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ನಿಗ್ರೋಧಮೂಲೇ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿತ್ವಾ ಪಾತೋವ ಸತ್ಥೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ‘‘ಅಹಂ ವಿನಾ ಸತ್ಥೇನ ಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸಕ್ಕಾ ಖೋ ಪನ ಜೀವನ್ತಿಯಾ ಪುತ್ತಂ ಲಭಿತು’’ನ್ತಿ ನಿಗ್ರೋಧಮೂಲಜಾಲೇ ಜಲಾಬುಞ್ಚೇವ ಗಬ್ಭಮಲಞ್ಚ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಪುತ್ತಂ ಛಟ್ಟೇತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ। ದಾರಕಸ್ಸಪಿ ದೇವತಾ ಆರಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು। ಸೋ ಹಿ ನ ಯೋ ವಾ ಸೋ ವಾ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋಯೇವ। ಸೋ ಪನ ತದಾ ತಾದಿಸಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ। ಇತರಾ ಪಾತರಾಸಕಾಲೇ ತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಾಯ ಧಾತಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಗ್ರೋಧಮೂಲಂ ಗತಾ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ದಾರಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಮ, ನಿಪ್ಫನ್ನಂ ನೋ ಕಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಪಿಲೋತಿಕಾಯೋ ಅಪನೇತ್ವಾ ಉಚ್ಛಙ್ಗಪದೇಸಂ ಲೋಹಿತೇನ ಚ ಗಬ್ಭಮಲೇನ ಚ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಗಬ್ಭವುಟ್ಠಾನಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ತಾವದೇವ ನಂ ಸಾಣಿಯಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠೋ ಸಪರಿಜನೋ ರಾಜಗಹಂ ಪಣ್ಣಂ ಪೇಸೇಸಿ। ಅಥಸ್ಸಾ ಸಸ್ಸುಸಸುರಾ ವಿಜಾತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ಪಿತು ಕುಲೇ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಇಧೇವ ಆಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ ಪೇಸಯಿಂಸು। ಸಾ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ
ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ಉಭೋಪಿ ತೇ ದಾರಕೇ ‘‘ನಿಗ್ರೋಧಕುಮಾರಸ್ಸ ಜಾತದಿವಸಞ್ಞೇವ ಜಾತಾ’’ತಿ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ತೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಡ್ಢೇಸಿ। ತೇ ಏಕತೋ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿಂಸು। ಉಭೋಪಿ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ದ್ವೇ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅದಂಸು। ನಿಗ್ರೋಧಕುಮಾರೋ
ಪೋತ್ತಿಕೋ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನೋ ಸಹಸ್ಸೇನ, ರಜ್ಜಮೇವ ವರ’’ನ್ತಿ ಸಣಿಕಂ ರುಕ್ಖಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಉಪರಿಸಯಿತಕುಕ್ಕುಟಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಾರೇತ್ವಾ ಅಙ್ಗಾರೇ ಪಚಿತ್ವಾ ಥೂಲಮಂಸಂ ನಿಗ್ರೋಧಸ್ಸ ಅದಾಸಿ, ಮಜ್ಝಿಮಮಂಸಂ ಸಾಖಸ್ಸ ಅದಾಸಿ, ಅಟ್ಠಿಮಂಸಂ ಅತ್ತನಾ ಖಾದಿ। ಖಾದಿತ್ವಾ ಪನ ‘‘ಸಮ್ಮ ನಿಗ್ರೋಧ, ತ್ವಂ ಅಜ್ಜ ರಾಜಾ ಭವಿಸ್ಸಸಿ, ಸಮ್ಮ ಸಾಖ, ತ್ವಂ ಸೇನಾಪತಿ ಭವಿಸ್ಸಸಿ, ಅಹಂ ಪನ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಕಥಂ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ತೇ ತಯೋಪಿ ಜನಾ ಪಾತರಾಸವೇಲಾಯ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಸಪ್ಪಿಸಕ್ಕರಯುತ್ತಂ ಪಾಯಾಸಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಮಹಾಜನಕಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ೨.೨೨.೧೨೩ ಆದಯೋ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಫುಸ್ಸರಥೋ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಆರೋಹನಸಜ್ಜೋ ಹುತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಪುರೋಹಿತೋ ‘‘ಉಯ್ಯಾನೇ ಪುಞ್ಞವತಾ ಸತ್ತೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಉಯ್ಯಾನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಕುಮಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಾದನ್ತತೋ ಸಾಟಕಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಪಾದೇಸು ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ ‘‘ತಿಟ್ಠತು ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ರಜ್ಜಂ, ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪಸ್ಸ ಅಧಿಪತಿರಾಜಾ ಭವಿತುಂ ಯುತ್ತೋ’’ತಿ ಸಬ್ಬತಾಲಾವಚರೇ ಪಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಸಿ। ನಿಗ್ರೋಧಕುಮಾರೋ ಪಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಮುಖತೋ ಸಾಟಕಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಮಹಾಜನಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ನಿಪನ್ನೋ ಥೋಕಂ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಸಿಲಾಪಟ್ಟೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿ। ಅಥ
ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸರಿತ್ವಾ ಸಾಖಂ ಆಹ – ‘‘ಸಮ್ಮ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ವಿನಾ ವತ್ತಿತುಂ, ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ನೋ ಆನೇಹೀ’’ತಿ। ಸಾಖೋ ‘‘ನ ಮೇ ತತ್ಥ ಗಮನಕಮ್ಮಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ। ತತೋ ಪೋತ್ತಿಕಂ ಆಣಾಪೇಸಿ। ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಗ್ರೋಧಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ‘‘ಪುತ್ತೋ ವೋ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ, ಏಥ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ। ತೇ ‘‘ಅತ್ಥಿ ನೋ ತಾವ ವಿಭವಮತ್ತಂ, ಅಲಂ ತತ್ಥ ಗಮನೇನಾ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿಂಸು। ಸಾಖಸ್ಸಪಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಅವೋಚ, ತೇಪಿ ನ ಇಚ್ಛಿಂಸು। ಅತ್ತನೋ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಅವೋಚ, ‘‘ಮಯಂ ತಾತ ತುನ್ನಕಾರಕಮ್ಮೇನ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮ ಅಲ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿಂಸು। ಸೋ ತೇಸಂ ಮನಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಮೇವ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಸೇನಾಪತಿಸ್ಸ ಘರೇ ಮಗ್ಗಕಿಲಮಥಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ನಿಗ್ರೋಧಸಹಾಯಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ನಿವೇಸನದ್ವಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಸಹಾಯೋ ಕಿರ
ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಸಾಖೋ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಾ ಸೇನಾಪತಿಟ್ಠಾನಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅಕತಞ್ಞೂ ಮಿತ್ತದುಬ್ಭೀ, ಮಂ ಕೋಟ್ಟಾಪೇತ್ವಾ ನೀಹರಾಪೇಸಿ, ನಿಗ್ರೋಧೋ ಪನ ಪಣ್ಡಿತೋ ಕತಞ್ಞೂ ಸಪ್ಪುರಿಸೋ, ತಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ರಾಜದ್ವಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ದೇವ, ಪೋತ್ತಿಕೋ ಕಿರ ನಾಮ ತೇ ಸಹಾಯೋ ದ್ವಾರೇ ಠಿತೋ’’ತಿ
೭೨.
‘‘ನ ವಾಹಮೇತಂ ಜಾನಾಮಿ, ಕೋ ವಾಯಂ ಕಸ್ಸ ವಾತಿ ವಾ।
ಯಥಾ ಸಾಖೋ ವದಿ ಏವ, ನಿಗ್ರೋಧ ಕಿನ್ತಿ ಮಞ್ಞಸಿ॥
೭೩.
‘‘ತತೋ ಗಲವಿನೀತೇನ, ಪುರಿಸಾ ನೀಹರಿಂಸು ಮಂ।
ದತ್ವಾ ಮುಖಪಹಾರಾನಿ, ಸಾಖಸ್ಸ ವಚನಂಕರಾ॥
೭೪.
‘‘ಏತಾದಿಸಂ ದುಮ್ಮತಿನಾ, ಅಕತಞ್ಞುನ ದುಬ್ಭಿನಾ।
ಕತಂ ಅನರಿಯಂ ಸಾಖೇನ, ಸಖಿನಾ ತೇ ಜನಾಧಿಪಾ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಕಿನ್ತಿ ಮಞ್ಞಸೀತಿ ಯಥಾ ಮಂ ಸಾಖೋ ಅಚರಿ, ಕಿಂ ತ್ವಮ್ಪಿ ಏವಮೇವ ಮಞ್ಞಸಿ, ಉದಾಹು ಅಞ್ಞಥಾ ಮಞ್ಞಸಿ, ಮಂ ಸಾಖೋ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯಾತಿ ಸದ್ದಹಸಿ, ತಂ ನ ಸದ್ದಹಸೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಗಲವಿನೀತೇನಾತಿ ಗಲಗ್ಗಾಹೇನ। ದುಬ್ಭಿನಾತಿ ಮಿತ್ತದುಬ್ಭಿನಾ।
ತಂ ಸುತ್ವಾ ನಿಗ್ರೋಧೋ ಚತಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
೭೫.
‘‘ನ ವಾಹಮೇತಂ ಜಾನಾಮಿ, ನಪಿ ಮೇ ಕೋಚಿ ಸಂಸತಿ।
ಯಂ ಮೇ ತ್ವಂ ಸಮ್ಮ ಅಕ್ಖಾಸಿ, ಸಾಖೇನ ಕಾರಣಂ ಕತಂ॥
೭೬.
‘‘ಸಖೀನಂ ಸಾಜೀವಕರೋ, ಮಮ ಸಾಖಸ್ಸ ಚೂಭಯಂ।
ತ್ವಂ ನೋಸಿಸ್ಸರಿಯಂ ದಾತಾ, ಮನುಸ್ಸೇಸು ಮಹನ್ತತಂ।
ತಯಾಮಾ ಲಬ್ಭಿತಾ ಇದ್ಧೀ, ಏತ್ಥ ಮೇ ನತ್ಥಿ ಸಂಸಯೋ॥
೭೭.
‘‘ಯಥಾಪಿ
ಏವಂ ಕತಂ ಅಸಪ್ಪುರಿಸೇ, ನಸ್ಸತಿ ನ ವಿರೂಹತಿ॥
೭೮.
‘‘ಕತಞ್ಞುಮ್ಹಿ ಚ ಪೋಸಮ್ಹಿ, ಸೀಲವನ್ತೇ ಅರಿಯವುತ್ತಿನೇ।
ಸುಖೇತ್ತೇ ವಿಯ ಬೀಜಾನಿ, ಕತಂ ತಮ್ಹಿ ನ ನಸ್ಸತೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಸಂಸತೀತಿ ಆಚಿಕ್ಖತಿ। ಕಾರಣಂ ಕತನ್ತಿ ಆಕಡ್ಢನವಿಕಡ್ಢನಪೋಥನಕೋಟ್ಟನಸಙ್ಖಾತಂ ಕಾರಣಂ ಕತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಖೀನಂ ಸಾಜೀವಕರೋತಿ ಸಮ್ಮ, ಪೋತ್ತಿಕ ತ್ವಂ ಸಹಾಯಕಾನಂ ಸುಆಜೀವಕರೋ ಜೀವಿಕಾಯ ಉಪ್ಪಾದೇತಾ। ಮಮ ಸಾಖಸ್ಸ ಚೂಭಯನ್ತಿ ಮಯ್ಹಞ್ಚ ಸಾಖಸ್ಸ ಚ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸಖೀನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತ್ವಂ ನೋಸಿಸ್ಸರಿಯನ್ತಿ ತ್ವಂ ನೋ ಅಸಿ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ದಾತಾ, ತವ ಸನ್ತಿಕಾ ಇಮಾ ಸಮ್ಪತ್ತೀ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಲದ್ಧಾ। ಮಹನ್ತತನ್ತಿ ಮಹನ್ತಭಾವಂ।
ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಏತ್ತಕಂ ಕಥೇನ್ತೇ ನಿಗ್ರೋಧೇ ಸಾಖೋ ತತ್ಥೇವ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಖ ಇಮಂ ಪೋತ್ತಿಕಂ ಸಞ್ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಸೋ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ। ಅಥಸ್ಸ ರಾಜಾ ದಣ್ಡಂ ಆಣಾಪೇನ್ತೋ ಅಟ್ಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೭೯.
‘‘ಇಮಂ ಜಮ್ಮಂ ನೇಕತಿಕಂ, ಅಸಪ್ಪುರಿಸಚಿನ್ತಕಂ।
ಹನನ್ತು ಸಾಖಂ ಸತ್ತೀಹಿ, ನಾಸ್ಸ ಇಚ್ಛಾಮಿ ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಜಮ್ಮನ್ತಿ ಲಾಮಕಂ। ನೇಕತಿಕನ್ತಿ ವಞ್ಚಕಂ।
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಪೋತ್ತಿಕೋ ‘‘ಮಾ ಏಸ ಬಾಲೋ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನಸ್ಸತೂ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ನವಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೮೦.
‘‘ಖಮತಸ್ಸ
ಖಮ ದೇವ ಅಸಪ್ಪುರಿಸಸ್ಸ, ನಾಸ್ಸ ಇಚ್ಛಾಮಹಂ ವಧ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಖಮತಸ್ಸಾತಿ ಖಮತಂ ಅಸ್ಸ, ಏತಸ್ಸ ಅಸಪ್ಪುರಿಸಸ್ಸ ಖಮಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ನ ಪಟಿಆನಯಾತಿ ಮತಸ್ಸ ನಾಮ ಪಾಣಾ ಪಟಿಆನೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ।
ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಸಾಖಸ್ಸ ಖಮಿ, ಸೇನಾಪತಿಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಪೋತ್ತಿಕಸ್ಸೇವ ದಾತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ
೮೧.
‘‘ನಿಗ್ರೋಧಮೇವ ಸೇವೇಯ್ಯ, ನ ಸಾಖಮುಪಸಂವಸೇ।
ನಿಗ್ರೋಧಸ್ಮಿಂ ಮತಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಯಞ್ಚೇ ಸಾಖಸ್ಮಿ ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿ॥
ಸತ್ಥಾ
ನಿಗ್ರೋಧಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸತ್ತಮಾ।
[೪೪೬] ೮. ತಕ್ಕಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ನ ತಕ್ಕಲಾ ಸನ್ತಿ ನ ಆಲುವಾನೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಪಿತುಪೋಸಕಂ ಉಪಾಸಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಸೋ ಕಿರ ದಲಿದ್ದಕುಲೇ ಪಚ್ಚಾಜಾತೋ ಮಾತರಿ ಕಾಲಕತಾಯ ಪಾತೋವ ಉಟ್ಠಾಯ ದನ್ತಕಟ್ಠಮುಖೋದಕದಾನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತೋ ಭತಿಂ ವಾ ಕಸಿಂ ವಾ ಕತ್ವಾ ಲದ್ಧವಿಭವಾನುರೂಪೇನ ಯಾಗುಭತ್ತಾದೀನಿ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಪಿತರಂ ಪೋಸೇಸಿ। ಅಥ ನಂ ಪಿತಾ ಆಹ – ‘‘ತಾತ, ತ್ವಂ ಏಕಕೋವ ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕರೋಸಿ, ಏಕಂ ತೇ ಕುಲದಾರಿಕಂ ಆನೇಸ್ಸಾಮಿ, ಸಾ ತೇ ಗೇಹೇ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ‘‘ತಾತ, ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ ಘರಂ ಆಗತಾ ನೇವ ಮಯ್ಹಂ, ನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಚಿತ್ತಸುಖಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಾ ಏವರೂಪಂ ಚಿನ್ತಯಿತ್ಥ, ಅಹಂ ಯಾವಜೀವಂ ತುಮ್ಹೇ ಪೋಸೇತ್ವಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ
ಸಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉದಕಂ ಅತಿಸೀತಂ ವಾ ಅಚ್ಚುಣ್ಹಂ ವಾ, ಆಹಾರಂ ಅತಿಲೋಣಂ ವಾ ಅಲೋಣಂ ವಾ
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಕಾಸಿಗಾಮೇ ಏಕಸ್ಸ ಕುಲಸ್ಸ ಘರೇ ಏಕಪುತ್ತಕೋ ಅಹೋಸಿ ನಾಮೇನ ಸವಿಟ್ಠಕೋ ನಾಮ। ಸೋ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪಟಿಜಗ್ಗನ್ತೋ
ಸವಿಟ್ಠಕೋ ‘‘ಅತ್ಥೇಸ ಉಪಾಯೋ’’ತಿ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಯಾನಕಂ ಗಮನಸಜ್ಜಂ ಅಕಾಸಿ। ತಸ್ಸ ಪನೇಕೋ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕೋ ಪುತ್ತೋ ಅತ್ಥಿ ಪಣ್ಡಿತೋ ಬ್ಯತ್ತೋ। ಸೋ ಮಾತು ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಮಾತಾ ಪಾಪಧಮ್ಮಾ ಪಿತರಂ ಮೇ ಪಿತುಘಾತಕಮ್ಮಂ ಕಾರೇತಿ, ಅಹಂ ಇಮಸ್ಸ ಪಿತುಘಾತಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಣಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಯ್ಯಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಪಜ್ಜಿ। ಸವಿಟ್ಠಕೋಪಿ ಇತರಾಯ ವುತ್ತವೇಲಾಯ ಯಾನಕಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ, ತಾತ, ಉದ್ಧಾರಂ ಸೋಧೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪಿತರಂ ಯಾನಕೇ ನಿಸೀದಾಪೇಸಿ। ಕುಮಾರೋಪಿ ಪಠಮತರಂ ಯಾನಕಂ ಅಭಿರುಹಿ। ಸವಿಟ್ಠಕೋ ತಂ
೮೨.
‘‘ನ ತಕ್ಕಲಾ ಸನ್ತಿ ನ ಆಲುವಾನಿ, ನ ಬಿಳಾಲಿಯೋ ನ ಕಳಮ್ಬಾನಿ ತಾತ।
ಏಕೋ ಅರಞ್ಞಮ್ಹಿ ಸುಸಾನಮಜ್ಝೇ, ಕಿಮತ್ಥಿಕೋ ತಾತ ಖಣಾಸಿ ಕಾಸು’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ನ ತಕ್ಕಲಾ ಸನ್ತೀತಿ ಪಿಣ್ಡಾಲುಕನ್ದಾ ನ ಸನ್ತಿ। ಆಲುವಾನೀತಿ ಆಲುವಕನ್ದಾ। ಬಿಳಾಲಿಯೋತಿ ಬಿಳಾರಿವಲ್ಲಿಕನ್ದಾ। ಕಳಮ್ಬಾನೀತಿ ತಾಲಕನ್ದಾ।
ಅಥಸ್ಸ ಪಿತಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೮೩.
‘‘ಪಿತಾಮಹೋ ತಾತ ಸುದುಬ್ಬಲೋ ತೇ, ಅನೇಕಬ್ಯಾಧೀಹಿ ದುಖೇನ ಫುಟ್ಠೋ।
ತಮಜ್ಜಹಂ ನಿಖಣಿಸ್ಸಾಮಿ ಸೋಬ್ಭೇ, ನ ಹಿಸ್ಸ ತಂ ಜೀವಿತಂ ರೋಚಯಾಮೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಅನೇಕಬ್ಯಾಧೀಹೀತಿ ಅನೇಕೇಹಿ ಬ್ಯಾಧೀಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ದುಕ್ಖೇನ ಫುಟ್ಠೋ। ನ ಹಿಸ್ಸ ತನ್ತಿ ಅಹಞ್ಹಿ ತಸ್ಸ ತವ ಪಿತಾಮಹಸ್ಸ ತಂ ದುಜ್ಜೀವಿತಂ ನ ಇಚ್ಛಾಮಿ, ‘‘ಏವರೂಪಾ ಜೀವಿತಾ ಮರಣಮೇವಸ್ಸ ವರ’’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ತಂ ಸೋಬ್ಭೇ ನಿಖಣಿಸ್ಸಾಮೀತಿ।
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಕುಮಾರೋ ಉಪಡ್ಢಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೮೪.
‘‘ಸಙ್ಕಪ್ಪಮೇತಂ
ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ತಾತ, ತ್ವಂ ‘‘ಪೀತರಂ ದುಕ್ಖಾ ಪಮೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮರಣದುಕ್ಖೇನ ಯೋಜೇನ್ತೋ ಏತಂ ಪಾಪಕಂ ಸಙ್ಕಪ್ಪಂ ಪಟಿಲದ್ಧಾ ತಸ್ಸ ಚ ಸಙ್ಕಪ್ಪವಸೇನ ಹಿತಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಠಿತತ್ತಾ ಅಚ್ಚಾಹಿತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋಸಿ ಲುದ್ದನ್ತಿ।
ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಕುಮಾರೋ ಪಿತು ಹತ್ಥತೋ ಕುದ್ದಾಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅವಿದೂರೇ ಅಞ್ಞತರಂ ಆವಾಟಂ ಖಣಿತುಂ ಆರಭಿ। ಅಥ ನಂ ಪಿತಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ
‘‘ಮಯಾಪಿ ತಾತ ಪಟಿಲಚ್ಛಸೇ ತುವಂ, ಏತಾದಿಸಂ ಕಮ್ಮ ಜರೂಪನೀತೋ।
ತಂ ಕುಲ್ಲವತ್ತಂ ಅನುವತ್ತಮಾನೋ, ಅಹಮ್ಪಿ ತಂ ನಿಖಣಿಸ್ಸಾಮಿ ಸೋಬ್ಭೇ’’ತಿ॥
ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ತಾತ, ಅಹಮ್ಪಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಸೋಬ್ಭೇ ತಂ ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇ ನಿಖಣಿಸ್ಸಾಮಿ, ಇತಿ ಖೋ ತಾತ, ಮಯಾಪಿ ಕತೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸೋಬ್ಭೇ ತುವಂ ಜರೂಪನೀತೋ ಏತಾದಿಸಂ ಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಲಚ್ಛಸೇ, ಯಂ ಏತಂ ತಯಾ ಪವತ್ತಿತಂ ಕುಲವತ್ತಂ, ತಂ ಅನುವತ್ತಮಾನೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಭರಿಯಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ವಸನ್ತೋ ಅಹಮ್ಪಿ ತಂ ನಿಖಣಿಸ್ಸಾಮಿ ಸೋಬ್ಭೇತಿ।
ಅಥಸ್ಸ ಪಿತಾ ಚತುತ್ಥಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೮೫.
‘‘ಫರುಸಾಹಿ ವಾಚಾಹಿ ಪಕುಬ್ಬಮಾನೋ, ಆಸಜ್ಜ ಮಂ ತ್ವಂ ವದಸೇ ಕುಮಾರ।
ಪುತ್ತೋ ಮಮಂ ಓರಸಕೋ ಸಮಾನೋ, ಅಹೀತಾನುಕಮ್ಪೀ ಮಮ ತ್ವಂಸಿ ಪುತ್ತಾ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಪಕುಬ್ಬಮಾನೋತಿ ಅಭಿಭವನ್ತೋ। ಆಸಜ್ಜಾತಿ ಘಟ್ಟೇತ್ವಾ।
ಏವಂ
೮೬.
‘‘ನ ತಾಹಂ ತಾತ ಅಹಿತಾನುಕಮ್ಪೀ, ಹಿತಾನುಕಮ್ಪೀ ತೇ ಅಹಮ್ಪಿ ತಾತ।
ಪಾಪಞ್ಚ ತಂ ಕಮ್ಮ ಪಕುಬ್ಬಮಾನಂ, ಅರಹಾಮಿ ನೋ ವಾರಯಿತುಂ ತತೋ॥
೮೭.
‘‘ಯೋ
ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯಂ, ಅಸಂಸಯಂ ಸೋ ನಿರಯಂ ಉಪೇತಿ॥
೮೮.
‘‘ಯೋ ಮಾತರಂ ವಾ ಪಿತರಂ ಸವಿಟ್ಠ, ಅನ್ನೇನ ಪಾನೇನ ಉಪಟ್ಠಹಾತಿ।
ಕಾಯಸ್ಸ
ಇಮಂ ಪನ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಪಿತಾ ಅಟ್ಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೮೯.
‘‘ನ ಮೇ ತ್ವಂ ಪುತ್ತ ಅಹಿತಾನುಕಮ್ಪೀ, ಹಿತಾನುಕಮ್ಪೀ ಮೇ ತ್ವಂಸಿ ಪುತ್ತ।
ಅಹಞ್ಚ ತಂ ಮಾತರಾ ವುಚ್ಚಮಾನೋ, ಏತಾದಿಸಂ ಕಮ್ಮ ಕರೋಮಿ ಲುದ್ದ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಅಹಞ್ಚ ತಂ ಮಾತರಾತಿ ಅಹಞ್ಚ ತೇ ಮಾತರಾ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ।
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಕುಮಾರೋ ‘‘ತಾತ, ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ದೋಸೇ ಅನಿಗ್ಗಯ್ಹಮಾನಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪಾಪಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಮಮ ಮಾತಾ ಯಥಾ ಪುನ ಏವರೂಪಂ ನ ಕರೋತಿ, ತಥಾ ನಂ ಪಣಾಮೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ನವಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೯೦.
‘‘ಯಾ ತೇ ಸಾ ಭರಿಯಾ ಅನರಿಯರೂಪಾ, ಮಾತಾ ಮಮೇಸಾ ಸಕಿಯಾ ಜನೇತ್ತಿ।
ನಿದ್ಧಾಪಯೇ ತಞ್ಚ ಸಕಾ ಅಗಾರಾ, ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ತೇ ಸಾ ದುಖಮಾವಹೇಯ್ಯಾ’’ತಿ॥
ಸವಿಟ್ಠಕೋ
ಪಟಿವಿಸ್ಸಕಕುಲೇ ಇತ್ಥಿಯೋ ‘‘ಸಾಮಿಕೋ ಕಿರ ತೇ ಅಞ್ಞಂ ಭರಿಯಂ ಆನೇತುಂ ಅಸುಕಗಾಮಂ ನಾಮ ಗತೋ’’ತಿ ತಸ್ಸಾ ಆಚಿಕ್ಖಿಂಸು। ಸಾ ‘‘ದಾನಿಮ್ಹಿ ನಟ್ಠಾ, ನತ್ಥಿ ಮೇ ಪುನ ಓಕಾಸೋ’’ತಿ ಭೀತಾ ತಸಿತಾ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಪುತ್ತಮೇವ ಯಾಚಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಣ್ಡಿತಪುತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಾದೇಸು ಪತಿತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೋ ಮಮ ಪಟಿಸರಣಂ ನತ್ಥಿ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತವ ಪಿತರಞ್ಚ ಪಿತಾಮಹಞ್ಚ ಅಲಙ್ಕತಚೇತಿಯಂ ವಿಯ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಸ್ಸಾಮಿ, ಪುನ ಮಯ್ಹಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಘರೇ ಪವೇಸನಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋ ‘‘ಸಾಧು, ಅಮ್ಮ, ಸಚೇ ಪುನ ಏವರೂಪಂ ನ ಕರಿಸ್ಸಥ, ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಿತು ಆಗತಕಾಲೇ ದಸಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೯೧.
‘‘ಯಾ ತೇ ಸಾ ಭರಿಯಾ ಅನರಿಯರೂಪಾ, ಮಾತಾ ಮಮೇಸಾ ಸಕಿಯಾ ಜನೇತ್ತಿ।
ದನ್ತಾ ಕರೇಣೂವ ವಸೂಪನೀತಾ, ಸಾ ಪಾಪಧಮ್ಮಾ ಪುನರಾವಜಾತೂ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಕರೇಣೂವಾತಿ ತಾತ, ಇದಾನಿ ಸಾ ಆನೇಞ್ಜಕಾರಣಂ ಕಾರಿಕಾ ಹತ್ಥಿನೀ ವಿಯ ದನ್ತಾ ವಸಂ ಉಪನೀತಾ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಾ ಜಾತಾ। ಪುನರಾಗಜಾತೂತಿ ಪುನ ಇಮಂ ಗೇಹಂ ಆಗಚ್ಛತೂತಿ।
ಏವಂ ಸೋ ಪಿತು ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಾತರಂ ಆನೇಸಿ। ಸಾ ಸಾಮಿಕಞ್ಚ ಸಸುರಞ್ಚ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದನ್ತಾ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಹುತ್ವಾ ಸಾಮಿಕಞ್ಚ ಸಸುರಞ್ಚ ಪುತ್ತಞ್ಚ ಪಟಿಜಗ್ಗಿ। ಉಭೋಪಿ ಚ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರಿತ್ವಾ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣಾ ಅಹೇಸುಂ।
ಸತ್ಥಾ
ತಕ್ಕಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಅಟ್ಠಮಾ।
[೪೪೭] ೯. ಮಹಾಧಮ್ಮಪಾಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ಕಿಂ ತೇ ವತನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಪಠಮಗಮನೇನ ಕಪಿಲಪುರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಗ್ರೋಧಾರಾಮೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪಿತು ನಿವೇಸನೇ ರಞ್ಞೋ ಅಸದ್ದಹನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ತದಾ ಹಿ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಾ ವೀಸತಿಸಹಸ್ಸಭಿಕ್ಖುಪರಿವಾರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅತ್ತನೋ ನಿವೇಸನೇ ಯಾಗುಖಜ್ಜಕಂ ದತ್ವಾ ಅನ್ತರಾಭತ್ತೇ ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೋ ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಧಾನಕಾಲೇ ದೇವತಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ‘ಪುತ್ತೋ ತೇ ಸಿದ್ಧತ್ಥಕುಮಾರೋ ಅಪ್ಪಾಹಾರತಾಯ ಮತೋ’ತಿ ಮಯ್ಹಂ ಆರೋಚೇಸು’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಸತ್ಥಾರಾ ಚ ‘‘ಸದ್ದಹಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ ಸದ್ದಹಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತಿಯೋಪಿ ದೇವತಾ, ‘ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಬೋಧಿತಲೇ ಬುದ್ಧತ್ತಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತ್ವಂ ಮಹಾಧಮ್ಮಪಾಲಕಾಲೇಪಿ ‘ಪುತ್ತೋ ತೇ ಮತೋ ಇಮಾನಿಸ್ಸ ಅಟ್ಠೀನೀ’ತಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ವದನ್ತಸ್ಸಪಿ ದಿಸಾಪಾಮೋಕ್ಖಾಚರಿಯಸ್ಸ ‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕುಲೇ ತರುಣಕಾಲೇ ಕಾಲಕಿರಿಯಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’ತಿ ನ ಸದ್ದಹಿ, ಇದಾನಿ ಪನ ಕಸ್ಮಾ ಸದ್ದಹಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।
ಅತೀತೇ
ಅಥ ನಂ ತೇ ಆಹಂಸು ‘‘ಕಿಂ ಪನ ಸಮ್ಮ, ತ್ವಂ ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಮರಣಭಾವಂ ನ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ? ಜಾನಾಮಿ, ತರುಣಕಾಲೇ ಪನ ನ ಮರನ್ತಿ, ಮಹಲ್ಲಕಕಾಲೇಯೇವ ಮರನ್ತೀತಿ। ನನು ಅನಿಚ್ಚಾ ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ
ಆಚರಿಯೋ ಭುತ್ತಭೋಜನೋ ಸುಖಕಥಾಯ ನಿಸಿನ್ನಕಾಲೇ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪುತ್ತೋ ತೇ ಧಮ್ಮಪಾಲಕುಮಾರೋ ಪಞ್ಞವಾ ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನಂ ಅಟ್ಠಾರಸನ್ನಞ್ಚ ಸಿಪ್ಪಾನಂ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಪತ್ತೋ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನೇಕೇನ ಅಫಾಸುಕೇನ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೋ, ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ, ಮಾ ಸೋಚಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಾಣಿಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಮಹಾಹಸಿತಂ ಹಸಿ। ‘‘ಕಿಂ ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಹಸಸೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತೋ ನ ಮರತಿ, ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಮತೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪುತ್ತೋಯೇವ ತೇ ಮತೋ, ಪುತ್ತಸ್ಸೇವ ತೇ ಅಟ್ಠೀನಿ ದಿಸ್ವಾ ಸದ್ದಹಾ’’ತಿ ಅಟ್ಠೀನಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾನಿ ತೇ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಅಟ್ಠೀನೀ’’ತಿ ಆಹ। ಏತಾನಿ ಏಳಕಸ್ಸ ವಾ ಸುನಖಸ್ಸ ವಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಪುತ್ತೋ ನ ಮರತಿ, ಅಮ್ಹಾಕಾಞ್ಹಿ ಕುಲೇ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಕುಲಪರಿವಟ್ಟಾ ತರುಣಕಾಲೇ ಮತಪುಬ್ಬಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತ್ವಂ ಮುಸಾ ಭಣಸೀತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪಾಣಿಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಮಹಾಹಸಿತಂ ಹಸಿಂಸು। ಆಚರಿಯೋ ತಂ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಸೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕುಲಪವೇಣಿಯಂ ದಹರಾನಂ ಅಮರಣೇನ ನ ಸಕ್ಕಾ ಅಹೇತುಕೇನ ಭವಿತುಂ, ಕೇನ ವೋ ಕಾರಣೇನ ದಹರಾ ನ ಮೀಯನ್ತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೯೨.
‘‘ಕಿಂ
ಅಕ್ಖಾಹಿ ಮೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಏತಮತ್ಥಂ, ಕಸ್ಮಾ ನು ತುಮ್ಹಂ ದಹರಾ ನ ಮೀಯರೇ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ವತನ್ತಿ ವತಸಮಾದಾನಂ। ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಚರಿಯಂ। ಕಿಸ್ಸ ಸುಚಿಣ್ಣಸ್ಸಾತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕುಲೇ ದಹರಾನಂ ಅಮರಣಂ ನಾಮ ಕತರಸುಚರಿತಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋತಿ।
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯೇಸಂ ಗುಣಾನಂ ಆನುಭಾವೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ದಹರಾ ನ ಮೀಯನ್ತಿ, ತೇ ವಣ್ಣಯನ್ತೋ –
೯೩.
‘‘ಧಮ್ಮಂ ಚರಾಮ ನ ಮುಸಾ ಭಣಾಮ, ಪಾಪಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಪರಿವಜ್ಜಯಾಮ।
ಅನರಿಯಂ ಪರಿವಜ್ಜೇಮು ಸಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಅಮ್ಹಂ ದಹರಾ ನ ಮೀಯರೇ॥
೯೪.
‘‘ಸುಣೋಮ ಧಮ್ಮಂ ಅಸತಂ ಸತಞ್ಚ, ನ ಚಾಪಿ ಧಮ್ಮಂ ಅಸತಂ ರೋಚಯಾಮ।
ಹಿತ್ವಾ ಅಸನ್ತೇ ನ ಜಹಾಮ ಸನ್ತೇ, ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಅಮ್ಹಂ ದಹರಾ ನ ಮೀಯರೇ॥
೯೫.
‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ದಾನಾ ಸುಮನಾ ಭವಾಮ, ದದಮ್ಪಿ ವೇ ಅತ್ತಮನಾ ಭವಾಮ।
ದತ್ವಾಪಿ ವೇ ನಾನುತಪ್ಪಾಮ ಪಚ್ಛಾ, ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಅಮ್ಹಂ ದಹರಾ ನ ಮೀಯರೇ॥
೯೬.
‘‘ಸಮಣೇ ಮಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಅದ್ಧಿಕೇ ಚ, ವನಿಬ್ಬಕೇ ಯಾಚನಕೇ ದಲಿದ್ದೇ।
ಅನ್ನೇನ ಪಾನೇನ ಅಭಿತಪ್ಪಯಾಮ, ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಅಮ್ಹಂ ದಹರಾ ನ ಮೀಯರೇ॥
೯೭.
‘‘ಮಯಞ್ಚ ಭರಿಯಂ ನಾತಿಕ್ಕಮಾಮ, ಅಮ್ಹೇ ಚ ಭರಿಯಾ ನಾತಿಕ್ಕಮನ್ತಿ।
ಅಞ್ಞತ್ರ ತಾಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಾಮ, ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಅಮ್ಹಂ ದಹರಾ ನ ಮೀಯರೇ॥
೯೮.
‘‘ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ
ಅಮಜ್ಜಪಾ ನೋಪಿ ಮುಸಾ ಭಣಾಮ, ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಅಮ್ಹಂ ದಹರಾ ನ ಮೀಯರೇ॥
೯೯.
‘‘ಏತಾಸು ವೇ ಜಾಯರೇ ಸುತ್ತಮಾಸು, ಮೇಧಾವಿನೋ ಹೋನ್ತಿ ಪಹೂತಪಞ್ಞಾ।
ಬಹುಸ್ಸುತಾ ವೇದಗುನೋ ಚ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಅಮ್ಹಂ ದಹರಾ ನ ಮೀಯರೇ॥
೧೦೦.
‘‘ಮಾತಾ
ಧಮ್ಮಂ ಚರಾಮ ಪರಲೋಕಹೇತು, ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಅಮ್ಹಂ ದಹರಾ ನ ಮೀಯರೇ॥
೧೦೧.
‘‘ದಾಸಾ ಚ ದಾಸ್ಯೋ ಅನುಜೀವಿನೋ ಚ, ಪರಿಚಾರಕಾ ಕಮ್ಮಕರಾ ಚ ಸಬ್ಬೇ।
ಧಮ್ಮಂ
ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಆಹ।
ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಂ ಚರಾಮಾತಿ ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಧಮ್ಮಂ ಚರಾಮ, ಅತ್ತನೋ ಜೀವಿತಹೇತು ಅನ್ತಮಸೋ ಕುನ್ಥಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಮ್ಪಿ ಜೀವಿತಾ ನ ವೋರೋಪೇಮ, ಪರಭಣ್ಡಂ ಲೋಭಚಿತ್ತೇನ ನ ಓಲೋಕೇಮಾತಿ ಸಬ್ಬಂ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ। ಮುಸಾವಾದೋ ಚೇತ್ಥ ಮುಸಾವಾದಿಸ್ಸ ಅಕರಣಪಾಪಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಉಸ್ಸನ್ನವಸೇನ ಪುನ ವುತ್ತೋ। ತೇ ಕಿರ ಹಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನಪಿ ಮುಸಾ ನ ಭಣನ್ತಿ। ಪಾಪಾನೀತಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ನಿರಯಗಾಮಿಕಮ್ಮಾನಿ। ಅನರಿಯನ್ತಿ ಅರಿಯಗರಹಿತಂ ಸಬ್ಬಂ ಅಸುನ್ದರಂ ಅಪರಿಸುದ್ಧಂ ಕಮ್ಮಂ ಪರಿವಜ್ಜಯಾಮ। ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಅಮ್ಹನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಹಿ-ಕಾರೋ ನಿಪಾತಮತ್ತೋ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದಹರಾ ನ ಮೀಯನ್ತಿ, ಅನ್ತರಾ ಅಕಾಲಮರಣಂ ನಾಮ ನೋ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ತಸ್ಮಾ ಅಮ್ಹ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ಸುಣೋಮಾತಿ ಮಯಂ ಕಿರಿಯವಾದಾನಂ ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಕುಸಲದೀಪನಮ್ಪಿ ಅಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಅಕುಸಲದೀಪನಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣೋಮ
ಸಮಣೇ ಮಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತಿ ಮಯಂ ಸಮಿತಪಾಪೇ ಬಾಹಿತಪಾಪೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಪಿ ಅವಸೇಸಧಮ್ಮಿಕಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಪಿ ಅದ್ಧಿಕಯಾಚಕೇ ಸೇಸಜನೇಪಿ ಅನ್ನಪಾನೇನ ಅಭಿತಪ್ಪೇಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ಅಯಂ ಗಾಥಾ ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ದಾನಾ’’ತಿ ಗಾಥಾಯ ಪಚ್ಛತೋ ಆಗತಾ। ನಾತಿಕ್ಕಮಾಮಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಭರಿಯಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಬಹಿ ಅಞ್ಞಂ ಮಿಚ್ಛಾಚಾರಂ ನ ಕರೋಮ। ಅಞ್ಞತ್ರ ತಾಹೀತಿ ತಾ ಅತ್ತನೋ ಭರಿಯಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಇತ್ಥೀಸು ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಾಮ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭರಿಯಾಪಿ ಸೇಸಪುರಿಸೇಸು ಏವಮೇವ ವತ್ತನ್ತಿ। ಜಾಯರೇತಿ ಜಾಯನ್ತಿ। ಸುತ್ತಮಾಸೂತಿ ಸುಸೀಲಾಸು ಉತ್ತಮಿತ್ಥೀಸು। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯೇ ಏತಾಸು ಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲಾಸು ಉತ್ತಮಿತ್ಥೀಸು ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುತ್ತಾ ಜಾಯನ್ತಿ, ತೇ ಮೇಧಾವಿನೋತಿ ಏವಂಪಕಾರಾ ಹೋನ್ತಿ, ಕುತೋ ತೇಸಂ ಅನ್ತರಾ ಮರಣಂ, ತಸ್ಮಾಪಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕುಲೇ ದಹರಾ ನ ಮರನ್ತೀತಿ। ಧಮ್ಮಂ ಚರಾಮಾತಿ ಪರಲೋಕತ್ಥಾಯ ತಿವಿಧಸುಚರಿತಧಮ್ಮಂ ಚರಾಮ। ದಾಸ್ಯೋತಿ ದಾಸಿಯೋ।
ಅವಸಾನೇ
೧೦೨.
‘‘ಧಮ್ಮೋ ಹವೇ ರಕ್ಖತಿ ಧಮ್ಮಚಾರಿಂ, ಧಮ್ಮೋ ಸುಚಿಣ್ಣೋ ಸುಖಮಾವಹತಿ।
ಏಸಾನಿಸಂಸೋ ಧಮ್ಮೇ ಸುಚಿಣ್ಣೇ, ನ ದುಗ್ಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ ಧಮ್ಮಚಾರೀ॥
೧೦೩.
‘‘ಧಮ್ಮೋ
ಧಮ್ಮೇನ ಗುತ್ತೋ ಮಮ ಧಮ್ಮಪಾಲೋ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಟ್ಠೀನಿ ಸುಖೀ ಕುಮಾರೋ’’ತಿ॥ –
ಇಮಾಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಧಮ್ಮಚಾರೀನಂ ಗುಣಂ ಕಥೇಸಿ।
ತತ್ಥ ರಕ್ಖತೀತಿ ಧಮ್ಮೋ ನಾಮೇಸೋ ರಕ್ಖಿತೋ ಅತ್ತನೋ ರಕ್ಖಿತಂ ಪಟಿರಕ್ಖತಿ। ಸುಖಮಾವಹತೀತಿ ದೇವಮನುಸ್ಸಸುಖಞ್ಚೇವ ನಿಬ್ಬಾನಸುಖಞ್ಚ ಆವಹತಿ। ನ ದುಗ್ಗತಿನ್ತಿ ನಿರಯಾದಿಭೇದಂ ದುಗ್ಗತಿಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ। ಏವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಮಯಂ ಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖಾಮ, ಧಮ್ಮೋಪಿ ಅಮ್ಹೇ ರಕ್ಖತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಧಮ್ಮೇನ ಗುತ್ತೋತಿ ಮಹಾಛತ್ತಸದಿಸೇನ ಅತ್ತನಾ ಗೋಪಿತಧಮ್ಮೇನ ಗುತ್ತೋ। ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಟ್ಠೀನೀತಿ ತಯಾ ಆನೀತಾನಿ ಅಟ್ಠೀನಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಏಳಕಸ್ಸ ವಾ ಸುನಖಸ್ಸ ವಾ ಅಟ್ಠೀನಿ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಛಡ್ಡೇಥೇತಾನಿ, ಮಮ ಪುತ್ತೋ ಸುಖೀ ಕುಮಾರೋತಿ।
ತಂ ಸುತ್ವಾ ಆಚರಿಯೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಆಗಮನಂ ಸುಆಗಮನಂ, ಸಫಲಂ, ನೋ ನಿಪ್ಫಲ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಜಾತಸೋಮನಸ್ಸೋ ಧಮ್ಮಪಾಲಸ್ಸ ಪಿತರಂ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಮಯಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವೀಮಂಸನತ್ಥಾಯ ಇಮಾನಿ ಏಳಕಅಟ್ಠೀನಿ ಆಭತಾನಿ, ಪುತ್ತೋ ತೇ ಅರೋಗೋಯೇವ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ರಕ್ಖಿತಧಮ್ಮಂ ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ದೇಥಾ’’ತಿ ಪಣ್ಣೇ ಲಿಖಿತ್ವಾ ಕತಿಪಾಹಂ ತತ್ಥ ವಸಿತ್ವಾ ತಕ್ಕಸಿಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಪಾಲಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಪೇಸೇಸಿ।
ಸತ್ಥಾ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ರಾಜಾ ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ। ತದಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಮಹಾರಾಜಕುಲಾನಿ ಅಹೇಸುಂ, ಆಚರಿಯೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಪರಿಸಾ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ, ಧಮ್ಮಪಾಲಕುಮಾರೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ।
ಮಹಾಧಮ್ಮಪಾಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ನವಮಾ।
[೪೪೮] ೧೦. ಕುಕ್ಕುಟಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ನಾಸ್ಮಸೇ ಕತಪಾಪಮ್ಹೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ವಧಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಧಮ್ಮಸಭಾಯಞ್ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಅಗುಣಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಆವುಸೋ, ದೇವದತ್ತೋ ಧನುಗ್ಗಹಾದಿಪಯೋಜನೇನ ದಸಬಲಸ್ಸ ವಧತ್ಥಮೇವ ಉಪಾಯಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ
ಅತೀತೇ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಕೋಸಮ್ಬಕೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ। ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವೇಳುವನೇ ಕುಕ್ಕುಟಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅನೇಕಸತಕುಕ್ಕುಟಪರಿವಾರೋ ಅರಞ್ಞೇ ವಸತಿ, ತಸ್ಸಾವಿದೂರೇ ಏಕೋ ಸೇನೋ ವಸತಿ
೧೦೪.
‘‘ನಾಸ್ಮಸೇ ಕತಪಾಪಮ್ಹಿ, ನಾಸ್ಮಸೇ ಅಲಿಕವಾದಿನೇ।
ನಾಸ್ಮಸೇ ಅತ್ತತ್ಥಪಞ್ಞಮ್ಹಿ, ಅತಿಸನ್ತೇಪಿ ನಾಸ್ಮಸೇ॥
೧೦೫.
‘‘ಭವನ್ತಿ ಹೇಕೇ ಪುರಿಸಾ, ಗೋಪಿಪಾಸಿಕಜಾತಿಕಾ।
ಘಸನ್ತಿ ಮಞ್ಞೇ ಮಿತ್ತಾನಿ, ವಾಚಾಯ ನ ಚ ಕಮ್ಮುನಾ॥
೧೦೬.
‘‘ಸುಕ್ಖಞ್ಜಲಿಪಗ್ಗಹಿತಾ
ಮನುಸ್ಸಫೇಗ್ಗೂ ನಾಸೀದೇ, ಯಸ್ಮಿಂ ನತ್ಥಿ ಕತಞ್ಞುತಾ॥
೧೦೭.
‘‘ನ
ನಾನಾವಿಕತ್ವಾ ಸಂಸಗ್ಗಂ, ತಾದಿಸಮ್ಪಿ ಚ ನಾಸ್ಮಸೇ॥
೧೦೮.
‘‘ಅನರಿಯಕಮ್ಮಮೋಕ್ಕನ್ತಂ, ಅಥೇತಂ ಸಬ್ಬಘಾತಿನಂ।
ನಿಸಿತಂವ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ, ತಾದಿಸಮ್ಪಿ ಚ ನಾಸ್ಮಸೇ॥
೧೦೯.
‘‘ಮಿತ್ತರೂಪೇನಿಧೇಕಚ್ಚೇ, ಸಾಖಲ್ಯೇನ ಅಚೇತಸಾ।
ವಿವಿಧೇಹಿ ಉಪಾಯನ್ತಿ, ತಾದಿಸಮ್ಪಿ ಚ ನಾಸ್ಮಸೇ॥
೧೧೦.
‘‘ಆಮಿಸಂ
ದುಬ್ಭಿಂ ಕರೋತಿ ದುಮ್ಮೇಧೋ, ತಞ್ಚ ಹನ್ತ್ವಾನ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ॥ – ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಆಹ।
ತತ್ಥ ನಾಸ್ಮಸೇತಿ ನಾಸ್ಸಸೇ। ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ, ನ ವಿಸ್ಸಸೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಕತಪಾಪಮ್ಹೀತಿ ಪಠಮಂ ಕತಪಾಪೇ ಪುಗ್ಗಲೇ। ಅಲಿಕವಾದಿನೇತಿ ಮುಸಾವಾದಿಮ್ಹಿಪಿ ನ ವಿಸ್ಸಸೇ। ತಸ್ಸ ಹಿ ಅಕತ್ತಬ್ಬಂ ನಾಮ ಪಾಪಂ ನತ್ಥಿ। ನಾಸ್ಮಸೇ ಅತ್ತತ್ಥಪಞ್ಞಮ್ಹೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಏವ ಯಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾ ಸ್ನೇಹವಸೇನ ನ ಭಜತಿ, ಧನತ್ಥಿಕೋವ ಭಜತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತತ್ಥಪಞ್ಞೇಪಿ ನ ವಿಸ್ಸಸೇ। ಅತಿಸನ್ತೇತಿ ಅನ್ತೋ ಉಪಸಮೇ ಅವಿಜ್ಜಮಾನೇಯೇವ ಚ ಬಹಿ ಉಪಸಮದಸ್ಸನೇನ ಅತಿಸನ್ತೇ ವಿಯ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕಮ್ಮನ್ತೇಪಿ ಬಿಲಪಟಿಚ್ಛನ್ನಆಸೀವಿಸಸದಿಸೇ ಕುಹಕಪುಗ್ಗಲೇ। ಗೋಪಿಪಾಸಿಕಜಾತಿಕಾತಿ ಗುನ್ನಂ ಪಿಪಾಸಕಜಾತಿಕಾ ವಿಯ, ಪಿಪಾಸಿತಗೋಸದಿಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಯಥಾ ಪಿಪಾಸಿತಗಾವೋ ತಿತ್ಥಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಮುಖಪೂರಂ ಉದಕಂ ಪಿವನ್ತಿ, ನ ಪನ ಉದಕಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಏಕಚ್ಚೇ ‘‘ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಮಧುರವಚನೇನ ಮಿತ್ತಾನಿ ಘಸನ್ತಿ, ಪಿಯವಚನಾನುಚ್ಛವಿಕಂ ಪನ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ತಾದಿಸೇಸು ವಿಸ್ಸಾಸೋ ಮಹತೋ ಅನತ್ಥಾಯ ಹೋತೀತಿ ದೀಪೇತಿ।
ಸುಕ್ಖಞ್ಜಲಿಪಗ್ಗಹಿತಾತಿ ಪಗ್ಗಹಿತತುಚ್ಛಅಞ್ಜಲಿನೋ। ವಾಚಾಯ ಪಲಿಗುಣ್ಠಿತಾತಿ ‘‘ಇದಂ ದಸ್ಸಾಮ, ಇದಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವಚನೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾ। ಮನುಸ್ಸಫೇಗ್ಗೂತಿ ಏವರೂಪಾ ಅಸಾರಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಮನುಸ್ಸಫೇಗ್ಗೂ ನಾಮ। ನಾಸೀದೇತಿ ನ ಆಸೀದೇ ಏವರೂಪೇ ನ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ। ಯಸ್ಮಿಂ ನತ್ಥೀತಿ ಯಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪುಗ್ಗಲೇ ಕತಞ್ಞುತಾ ನತ್ಥಿ, ತಮ್ಪಿ ನಾಸೀದೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಞ್ಞಞ್ಞಚಿತ್ತಾನನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾನಂ ನಾನಾವಿಕತ್ವಾ ಸಂಸಗ್ಗನ್ತಿ ಯೋಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಅನುಪಗನ್ತ್ವಾ ಏತಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕಾತುನ್ತಿ ಅನ್ತರಾಯಕರಣತ್ಥಂ ನಾನಾಕಾರಣೇಹಿ ಸಂಸಗ್ಗಮಾವಿಕತ್ವಾ ದಳ್ಹಂ ಕರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೋತಿ, ತಾದಿಸಮ್ಪಿ ಪುಗ್ಗಲಂ ನಾಸ್ಮಸೇ ನ ವಿಸ್ಸಸೇಯ್ಯಾತಿ ದೀಪೇತಿ।
ಅನರಿಯಕಮ್ಮಮೋಕ್ಕನ್ತತಿ ಅನರಿಯಾನಂ ದುಸ್ಸೀಲಾನಂ ಕಮ್ಮಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಠಿತಂ। ಅಥೇತನ್ತಿ ಅಥಿರಂ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತವಚನಂ। ಸಬ್ಬಘಾತಿನನ್ತಿ ಓಕಾಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ನಿಸಿತಂವ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನನ್ತಿ ಕೋಸಿಯಾ ವಾ ಪಿಲೋತಿಕಾಯ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ನಿಸಿತಖಗ್ಗಮಿವ। ತಾದಿಸಮ್ಪೀತಿ ಏವರೂಪಮ್ಪಿ ಅಮಿತ್ತಂ ಮಿತ್ತಪತಿರೂಪಕಂ ನ ವಿಸ್ಸಸೇಯ್ಯ। ಸಾಖಲ್ಯೇನಾತಿ ಮಟ್ಠವಚನೇನ। ಅಚೇತಸಾತಿ ಅಚಿತ್ತಕೇನ। ವಚನಮೇವ ಹಿ ನೇಸಂ ಮಟ್ಠಂ, ಚಿತ್ತಂ ಪನ ಥದ್ಧಂ ಫರುಸಂ। ವಿವಿಧೇಹೀತಿ ವಿವಿಧೇಹಿ ಉಪಾಯೇಹಿ ಓತಾರಾಪೇಕ್ಖಾ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಿ। ತಾದಿಸಮ್ಪೀತಿ ಯೋ ಏತೇಹಿ ಅಮಿತ್ತೇಹಿ ಮಿತ್ತಪತಿರೂಪಕೇಹಿ ಸದಿಸೋ ಹೋತಿ, ತಮ್ಪಿ ನ ವಿಸ್ಸಸೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆಮಿಸನ್ತಿ ಖಾದನೀಯಭೋಜನೀಯಂ। ಧನನ್ತಿ ಮಞ್ಚಪಟಿಪಾದಕಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅವಸೇಸಂ। ಯತ್ಥ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಸಹಾಯಕಗೇಹೇ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪಸ್ಸತಿ। ದುಬ್ಭಿಂ ಕರೋತೀತಿ ದುಬ್ಭಿಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ತಂ ಧನಂ ಹರತಿ। ತಞ್ಚ ಹನ್ತ್ವಾನಾತಿ ತಞ್ಚ ಸಹಾಯಕಮ್ಪಿ ಛೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ। ಇತಿ ಇಮಾ ಸತ್ತ ಗಾಥಾ ಕುಕ್ಕುಟರಾಜಾ ಕಥೇಸಿ।
೧೧೧.
‘‘ಮಿತ್ತರೂಪೇನ ಬಹವೋ, ಛನ್ನಾ ಸೇವನ್ತಿ ಸತ್ತವೋ।
ಜಹೇ ಕಾಪುರಿಸೇ ಹೇತೇ, ಕುಕ್ಕುಟೋ ವಿಯ ಸೇನಕಂ॥
೧೧೨.
‘‘ಯೋ ಚ ಉಪ್ಪತಿತಂ ಅತ್ಥಂ, ನ ಖಿಪ್ಪಮನುಬುಜ್ಝತಿ।
ಅಮಿತ್ತವಸಮನ್ವೇತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಚ ಮನುತಪ್ಪತಿ॥
೧೧೩.
‘‘ಯೋ ಚ ಉಪ್ಪತಿತಂ ಅತ್ಥಂ, ಖಿಪ್ಪಮೇವ ನಿಬೋಧತಿ।
ಮುಚ್ಚತೇ ಸತ್ತುಸಮ್ಬಾಧಾ, ಕುಕ್ಕುಟೋ ವಿಯ ಸೇನಕಾ॥
೧೧೪.
‘‘ತಂ ತಾದಿಸಂ ಕೂಟಮಿವೋಡ್ಡಿತಂ ವನೇ, ಅಧಮ್ಮಿಕಂ ನಿಚ್ಚವಿಧಂಸಕಾರಿನಂ।
ಆರಾ ವಿವಜ್ಜೇಯ್ಯ ನರೋ ವಿಚಕ್ಖಣೋ, ಸೇನಂ ಯಥಾ ಕುಕ್ಕುಟೋ ವಂಸಕಾನನೇ’’ತಿ॥ –
ಇಮಾ ಚತಸ್ಸೋ ಧಮ್ಮರಾಜೇನ ಭಾಸಿತಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಗಾಥಾ।
ತತ್ಥ ಜಹೇ ಕಾಪುರಿಸೇ ಹೇತೇತಿ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತೇ ಕಾಪುರಿಸೇ ಪಣ್ಡಿತೋ ಜಹೇಯ್ಯ। ಹ-ಕಾರೋ ಪನೇತ್ಥ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ। ಪಚ್ಛಾ ಚ ಮನುತಪ್ಪತೀತಿ ಪಚ್ಛಾ ಚ ಅನುತಪ್ಪತಿ। ಕೂಟಮಿವೋಡ್ಡಿತನ್ತಿ ವನೇ ಮಿಗಾನಂ ಬನ್ಧನತ್ಥಾಯ ಕೂಟಪಾಸಂ ವಿಯ ಓಡ್ಡಿತಂ। ನಿಚ್ಚವಿಧಂಸಕಾರಿನನ್ತಿ ನಿಚ್ಚಂ ವಿದ್ಧಂಸನಕರಂ। ವಂಸಕಾನನೇತಿ ಯಥಾ ವಂಸವನೇ ಕುಕ್ಕುಟೋ ಸೇನಂ ವಿವಜ್ಜೇತಿ, ಏವಂ ವಿಚಕ್ಖಣೋ ಪಾಪಮಿತ್ತೇ ವಿವಜ್ಜೇಯ್ಯ।
ಸೋಪಿ
ಸತ್ಥಾ
ಕುಕ್ಕುಟಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದಸಮಾ।
[೪೪೯] ೧೧. ಮಟ್ಠಕುಣ್ಡಲೀಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ಅಲಙ್ಕತೋ ಮಟ್ಠಕುಣ್ಡಲೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಮತಪುತ್ತಂ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರೇಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾಕಸ್ಸ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಸ್ಸ ಪಿಯಪುತ್ತೋ ಕಾಲಮಕಾಸಿ। ಸೋ ಪುತ್ತಸೋಕಸಮಪ್ಪಿತೋ ನ ನ್ಹಾಯತಿ ನ ಭುಞ್ಜತಿ ನ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ವಿಚಾರೇತಿ, ನ ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಕೇವಲಂ ‘‘ಪಿಯಪುತ್ತಕ, ಮಂ ಓಹಾಯ ಪಠಮತರಂ ಗತೋಸೀ’’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ವಿಪ್ಪಲಪತಿ। ಸತ್ಥಾ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಲೋಕಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇನ ಪಚ್ಛಾಸಮಣೇನ ತಸ್ಸ ಘರದ್ವಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಸತ್ಥು ಆಗತಭಾವಂ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ। ಅಥಸ್ಸ ಗೇಹಜನೋ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಆನೇಸಿ। ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಸತ್ಥಾ ಕರುಣಾಸೀತಲೇನ ವಚನೇನ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಉಪಾಸಕ, ಪುತ್ತಕಂ ಅನುಸೋಚಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಉಪಾಸಕ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾ ಪುತ್ತೇ ಕಾಲಕತೇ ಸೋಕಸಮಪ್ಪಿತಾ ವಿಚರನ್ತಾಪಿ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘ಅಲಬ್ಭನೀಯಟ್ಠಾನ’ನ್ತಿ ತಥತೋ ಞತ್ವಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಸೋಕಂ ನ ಕರಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।
ಅತೀತೇ
೧೧೫.
‘‘ಅಲಙ್ಕತೋ ಮಟ್ಠಕುಣ್ಡಲೀ, ಮಾಲಧಾರೀ ಹರಿಚನ್ದನುಸ್ಸದೋ।
ಬಾಹಾ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಕನ್ದಸಿ, ವನಮಜ್ಝೇ ಕಿಂ ದುಕ್ಖಿತೋ ತುವ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಅಲಙ್ಕತೋತಿ ನಾನಾಭರಣವಿಭೂಸಿತೋ। ಮಟ್ಠಕುಣ್ಡಲೀತಿ ಕರಣಪರಿನಿಟ್ಠಿತೇಹಿ ಮಟ್ಠೇಹಿ ಕುಣ್ಡಲೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಮಾಲಧಾರೀತಿ ವಿಚಿತ್ರಕುಸುಮಮಾಲಧರೋ। ಹರಿಚನ್ದನುಸ್ಸದೋತಿ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೇನ ಚನ್ದನೇನ ಅನುಲಿತ್ತೋ। ವನಮಜ್ಝೇತಿ ಸುಸಾನಮಜ್ಝೇ। ಕಿಂ ದುಕ್ಖಿತೋ ತುವನ್ತಿ ಕಿಂಕಾರಣಾ ದುಕ್ಖಿತೋ ತ್ವಂ, ಆಚಿಕ್ಖ, ಅಹಂ ತೇ ಯಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ತಂ ದಸ್ಸಾಮೀತಿ ಆಹ।
ಅಥಸ್ಸ ಕಥೇನ್ತೋ ಮಾಣವೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೧೬.
‘‘ಸೋವಣ್ಣಮಯೋ ಪಭಸ್ಸರೋ, ಉಪ್ಪನ್ನೋ ರಥಪಞ್ಜರೋ ಮಮ।
ತಸ್ಸ ಚಕ್ಕಯುಗಂ ನ ವಿನ್ದಾಮಿ, ತೇನ ದುಕ್ಖೇನ ಜಹಾಮಿ ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೧೭.
‘‘ಸೋವಣ್ಣಮಯಂ ಮಣೀಮಯಂ, ಲೋಹಮಯಂ ಅಥ ರೂಪಿಯಾಮಯಂ।
ಪಾವದ ರಥಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ ತೇ, ಚಕ್ಕಯುಗಂ ಪಟಿಪಾದಯಾಮಿ ತ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಪಾವದಾತಿ ಯಾದಿಸೇನ ತೇ ಅತ್ಥೋ ಯಾದಿಸಂ ರೋಚೇಸಿ, ತಾದಿಸಂ ವದ, ಅಹಂ ತೇ ರಥ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ। ಪಟಿಪಾದಯಾಮಿ ತನ್ತಿ ತಂ ಪಞ್ಜರಾನುರೂಪಂ ಚಕ್ಕಯುಗಂ ಅಧಿಗಚ್ಛಾಪೇಮಿ।
ತಂ
೧೧೮.
‘‘ಸೋ ಮಾಣವೋ ತಸ್ಸ ಪಾವದಿ, ಚನ್ದಸೂರಿಯಾ
ಸೋವಣ್ಣಮಯೋ ರಥೋ ಮಮ, ತೇನ ಚಕ್ಕಯುಗೇನ ಸೋಭತೀ’’ತಿ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತದನನ್ತರಂ ಆಹ –
೧೧೯.
‘‘ಬಾಲೋ ಖೋ ತ್ವಂಸಿ ಮಾಣವ, ಯೋ ತ್ವಂ ಪತ್ಥಯಸಿ ಅಪತ್ಥಿಯಂ।
ಮಞ್ಞಾಮಿ ತುವಂ ಮರಿಸ್ಸಸಿ, ನ ಹಿ ತ್ವಂ ಲಚ್ಛಸಿ ಚನ್ದಸೂರಿಯೇ’’ತಿ॥ –
ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ವುತ್ತಗಾಥಾಯ ಅಪತ್ಥಿಯನ್ತಿ ಅಪತ್ಥೇತಬ್ಬಂ।
ತತೋ ಮಾಣವೋ ಆಹ –
೧೨೦.
‘‘ಗಮನಾಗಮನಮ್ಪಿ ದಿಸ್ಸತಿ, ವಣ್ಣಧಾತು ಉಭಯೇತ್ಥ ವೀಥಿಯೋ।
ಪೇತೋ ಪನ ನೇವ ದಿಸ್ಸತಿ, ಕೋ ನು ಖೋ ಕನ್ದತಂ ಬಾಲ್ಯತರೋ’’ತಿ॥
ಮಾಣವೇನ ವುತ್ತಗಾಥಾಯ ಗಮನಾಗಮನನ್ತಿ ಉಗ್ಗಮನಞ್ಚ ಅತ್ಥಗಮನಞ್ಚ। ವಣ್ಣೋಯೇವ ವಣ್ಣಧಾತು। ಉಭಯೇತ್ಥ ವೀಥಿಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಆಕಾಸೇ ‘‘ಅಯಂ ಚನ್ದಸ್ಸ ವೀಥಿ, ಅಯಂ ಸೂರಿಯಸ್ಸ ವೀಥೀ’’ತಿ ಏವಂ ಉಭಯಗಮನಾಗಮನಭೂಮಿಯೋಪಿ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ। ಪೇತೋ ಪನಾತಿ ಪರಲೋಕಂ ಗತಸತ್ತೋ ಪನ ನ ದಿಸ್ಸತೇವ। ಕೋ ನು ಖೋತಿ ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಕನ್ದನ್ತಾನಂ ಕೋ ನು ಖೋ ಬಾಲ್ಯತರೋತಿ।
ಏವಂ
೧೨೧.
‘‘ಸಚ್ಚಂ ಖೋ ವದೇಸಿ ಮಾಣವ, ಅಹಮೇವ ಕನ್ದತಂ ಬಾಲ್ಯತರೋ।
ಚನ್ದಂ ವಿಯ ದಾರಕೋ ರುದಂ, ಪೇತಂ ಕಾಲಕತಾಭಿಪತ್ಥಯೇ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಚನ್ದಂ ವಿಯ ದಾರಕೋತಿ ಯಥಾ ದಹರೋ ಗಾಮದಾರಕೋ ‘‘ಚನ್ದಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಚನ್ದಸ್ಸತ್ಥಾಯ ರೋದೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಅಹಮ್ಪಿ ಪೇತಂ ಕಾಲಕತಂ ಅಭಿಪತ್ಥೇಮೀತಿ।
ಇತಿ
೧೨೨.
‘‘ಆದಿತ್ತಂ ವತ ಮಂ ಸನ್ತಂ, ಘತಸಿತ್ತಂವ ಪಾವಕಂ।
ವಾರಿನಾ ವಿಯ ಓಸಿಞ್ಚಂ, ಸಬ್ಬಂ ನಿಬ್ಬಾಪಯೇ ದರಂ॥
೧೨೩.
‘‘ಅಬ್ಬಹೀ
ಯೋ ಮೇ ಸೋಕಪರೇತಸ್ಸ, ಪುತ್ತಸೋಕಂ ಅಪಾನುದಿ॥
೧೨೪.
‘‘ಸೋಹಂ ಅಬ್ಬೂಳ್ಹಸಲ್ಲೋಸ್ಮಿ, ವೀತಸೋಕೋ ಅನಾವಿಲೋ।
ನ ಸೋಚಾಮಿ ನ ರೋದಾಮಿ, ತವ ಸುತ್ವಾನ ಮಾಣವಾ’’ತಿ॥
ಅಥ ನಂ ಮಾಣವೋ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಸ್ಸತ್ಥಾಯ ತ್ವಂ ರೋದಸಿ, ಅಹಂ ತೇ ಪುತ್ತೋ, ಅಹಂ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಾ ಮಂ ಅನುಸೋಚಿ, ದಾನಂ ದೇಹಿ, ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಾಹಿ, ಉಪೋಸಥಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಓವದಿತ್ವಾ ಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತೋ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಪಿ ತಸ್ಸೋವಾದೇ ಠತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಕಾಲಕತೋ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ।
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಹಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ।ತದಾ ಧಮ್ಮದೇಸಕದೇವಪುತ್ತೋ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ।
ಮಟ್ಠಕುಣ್ಡಲೀಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಏಕಾದಸಮಾ।
[೪೫೦] ೧೨. ಬಿಲಾರಕೋಸಿಯಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ಅಪಚನ್ತಾಪೀತಿ
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸೇಟ್ಠಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಸಣ್ಠಪೇತ್ವಾ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಧನವಿಲೋಕನಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಧನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಏತಸ್ಸ
ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ ‘‘ಇಮಂ ಪಾಪಧಮ್ಮಂ ದಮೇತ್ವಾ ದಾನಫಲಂ ಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ಚನ್ದಸೂರಿಯಮಾತಲಿಪಞ್ಚಸಿಖೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಮಾ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಂಸೇ ಛಟ್ಠೋ ಕುಲವಂಸಂ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ದಾನಸಾಲಂ ಝಾಪೇತ್ವಾ ಯಾಚಕೇ ನೀಹರಾಪೇಸಿ, ನ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ದೇತಿ, ಏಥ ನಂ ದಮೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಅಗಮಾಸಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸೇಟ್ಠಿ ರಾಜುಪಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಅನ್ತರವೀಥಿಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಚಙ್ಕಮತಿ। ಸಕ್ಕೋ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಮಮ ಪವಿಟ್ಠಕಾಲೇ ಪಚ್ಛತೋ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಆಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಭೋ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ, ಭೋಜನಂ ಮೇ ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ನತ್ಥಿ ತವ ಇಧ ಭತ್ತಂ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ। ‘‘ಭೋ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಭತ್ತೇ ಯಾಚಿತೇ
೧೨೫.
‘‘ಅಪಚನ್ತಾಪಿ
ಕಿಮೇವ ತ್ವಂ ಪಚಮಾನೋ, ಯಂ ನ ದಜ್ಜಾ ನ ತಂ ಸಮಂ॥
೧೨೬.
‘‘ಮಚ್ಛೇರಾ ಚ ಪಮಾದಾ ಚ, ಏವಂ ದಾನಂ ನ ದೀಯತಿ।
ಪುಞ್ಞಂ ಆಕಙ್ಖಮಾನೇನ, ದೇಯ್ಯಂ ಹೋತಿ ವಿಜಾನತಾ’’ತಿ॥
ತಾಸಂ ಅತ್ಥೋ – ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ಅಪಚನ್ತಾಪಿ ಸನ್ತೋ ಸಪ್ಪುರಿಸಾ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಾಯ ಲದ್ಧಮ್ಪಿ ಭೋಜನಂ ದಾತುಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ನ ಏಕಕಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಿ। ಕಿಮೇವ ತ್ವಂ ಪಚಮಾನೋ ಯಂ ನ ದದೇಯ್ಯಾಸಿ, ನ ತಂ ಸಮಂ, ತಂ ತವ ಅನುರೂಪಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ನ ಹೋತಿ। ದಾನಞ್ಹಿ ಮಚ್ಛೇರೇನ ಚ ಪಮಾದೇನ ಚಾತಿ ದ್ವೀಹಿ ದೋಸೇಹಿ ನ ದೀಯತಿ, ಪುಞ್ಞಂ ಆಕಙ್ಖಮಾನೇನ ವಿಜಾನತಾ ಪಣ್ಡಿತಮನುಸ್ಸೇನ ದಾತಬ್ಬಮೇವ ಹೋತೀತಿ।
ಸೋ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸೀದ, ಥೋಕಂ ಲಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ಆಹ। ಸಕ್ಕೋ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತೇ ಸಿಲೋಕೇ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ। ಅಥ ನಂ ಚನ್ದೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಭತ್ತಂ ಯಾಚಿ। ‘‘ನತ್ಥಿ ತೇ ಭತ್ತಂ, ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ಚ
೧೨೭.
‘‘ಯಸ್ಸೇವ ಭೀತೋ ನ ದದಾತಿ ಮಚ್ಛರೀ, ತದೇವಾದದತೋ ಭಯಂ।
ಜಿಘಚ್ಛಾ ಚ ಪಿಪಾಸಾ ಚ, ಯಸ್ಸ ಭಾಯತಿ ಮಚ್ಛರೀ।
ತಮೇವ ಬಾಲಂ ಫುಸತಿ, ಅಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಪರಮ್ಹಿ ಚ॥
೧೨೮.
‘‘ತಸ್ಮಾ ವಿನೇಯ್ಯ ಮಚ್ಛೇರಂ, ದಜ್ಜಾ ದಾನಂ ಮಲಾಭಿಭೂ।
ಪುಞ್ಞಾನಿ ಪರಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಪತಿಟ್ಠಾ ಹೋನ್ತಿ ಪಾಣಿನ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಭಾಯತೀತಿ ‘‘ಅಹಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ದತ್ವಾ ಸಯಂ ಜಿಘಚ್ಛಿತೋ ಚ ಪಿಪಾಸಿತೋ ಚ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಯಸ್ಸಾ ಜಿಘಚ್ಛಾಯ ಪಿಪಾಸಾಯ ಭಾಯತಿ। ತಮೇವಾತಿ ಮಲಾಭಿಭೂತಿ ಮಚ್ಛರಿಯಮಲಂ ಅಭಿಭವನ್ತೋ।
ತಸ್ಸಪಿ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ ಪವಿಸ, ಥೋಕಂ ಲಭಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋಪಿ ಪವಿಸಿತ್ವಾ
೧೨೯.
‘‘ದುದ್ದದಂ ದದಮಾನಾನಂ, ದುಕ್ಕರಂ ಕಮ್ಮ ಕುಬ್ಬತಂ।
ಅಸನ್ತೋ ನಾನುಕುಬ್ಬನ್ತಿ, ಸತಂ ಧಮ್ಮೋ ದುರನ್ನಯೋ॥
೧೩೦.
‘‘ತಸ್ಮಾ ಸತಞ್ಚ ಅಸತಂ, ನಾನಾ ಹೋತಿ ಇತೋ ಗತಿ।
ಅಸನ್ತೋ ನಿರಯಂ ಯನ್ತಿ, ಸನ್ತೋ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣಾ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ದುದ್ದದನ್ತಿ ದಾನಂ ನಾಮ ದುದ್ದದಂ ಮಚ್ಛೇರಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬತೋ, ತಂ ದದಮಾನಾನಂ। ದುಕ್ಕರನ್ತಿ ತದೇವ ದಾನಕಮ್ಮಂ ದುಕ್ಕರಂ ಯುದ್ಧಸದಿಸಂ, ತಂ ಕುಬ್ಬತಂ। ನಾನುಕುಬ್ಬನ್ತೀತಿ ಅಸಪ್ಪುರಿಸಾ ದಾನಫಲಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ತೇಸಂ ಗತಮಗ್ಗಂ ನಾನುಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಸತಂ ಧಮ್ಮೋತಿ ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮೋ ಅಞ್ಞೇಹಿ ದುರನುಗಮೋ। ಅಸನ್ತೋತಿ ಮಚ್ಛರಿಯವಸೇನ ದಾನಂ ಅದತ್ವಾ ಅಸಪ್ಪುರಿಸಾ ನಿರಯಂ ಯನ್ತಿ।
ಸೇಟ್ಠಿ
೧೩೧.
‘‘ಅಪ್ಪಸ್ಮೇಕೇ ಪವೇಚ್ಛನ್ತಿ, ಬಹುನೇಕೇ ನ ದಿಚ್ಛರೇ।
ಅಪ್ಪಸ್ಮಾ ದಕ್ಖಿಣಾ ದಿನ್ನಾ, ಸಹಸ್ಸೇನ ಸಮಂ ಮಿತಾ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಅಪ್ಪಸ್ಮೇಕೇ ಪವೇಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ಏಕಚ್ಚೇ ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸಾ ಅಪ್ಪಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇ ಪವೇಚ್ಛನ್ತಿ, ದದನ್ತಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಬಹುನಾಪಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಏಕೇ ಸತ್ತಾ ನ ದಿಚ್ಛರೇ ನ ದದನ್ತಿ। ದಕ್ಖಿಣಾತಿ ಕಮ್ಮಞ್ಚ ಫಲಞ್ಚ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ದಿನ್ನದಾನಂ। ಸಹಸ್ಸೇನ ಸಮಂ ಮಿತಾತಿ ಏವಂ ದಿನ್ನಾ ಕಟಚ್ಛುಭತ್ತಮತ್ತಾಪಿ ದಕ್ಖಿಣಾ ಸಹಸ್ಸದಾನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಿತಾ, ಮಹಾಫಲತ್ತಾ ಸಹಸ್ಸದಾನಸದಿಸಾವ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ತಮ್ಪಿ
೧೩೨.
‘‘ಧಮ್ಮಂ
ಸತಂ ಸಹಸ್ಸಾನಂ ಸಹಸ್ಸಯಾಗಿನಂ, ಕಲಮ್ಪಿ ನಾಗ್ಘನ್ತಿ ತಥಾವಿಧಸ್ಸ ತೇ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ತಿವಿಧಸುಚರಿತಧಮ್ಮಂ। ಸಮುಞ್ಛಕನ್ತಿ ಗಾಮೇ ವಾ ಆಮಕಪಕ್ಕಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಂ ಅರಞ್ಞೇ ವಾ ಫಲಾಫಲಹರಣಸಙ್ಖಾತಂ ಉಞ್ಛಂ ಯೋ ಚರೇಯ್ಯ, ಸೋಪಿ ಧಮ್ಮಮೇವ ಚರೇ। ದಾರಞ್ಚ ಪೋಸನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಚ ಪುತ್ತದಾರಂ ಪೋಸೇನ್ತೋಯೇವ। ದದಮಪ್ಪಕಸ್ಮಿನ್ತಿ ಪರಿತ್ತೇ ವಾ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇ ಧಮ್ಮಿಕಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ದದಮಾನೋ ಧಮ್ಮಂ ಚರೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸತಂ ಸಹಸ್ಸಾನಂ ಸಹಸ್ಸಯಾಗಿನನ್ತಿ ಪರಂ ಪೋಥೇತ್ವಾ ವಿಹೇಠೇತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸೇನ ಯಾಗಂ ಯಜನ್ತಾನಂ ಸಹಸ್ಸಯಾಗೀನಂ ಇಸ್ಸರಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ। ಕಲಮ್ಪಿ ನಾಗ್ಘನ್ತಿ ತಥಾವಿಧಸ್ಸ ತೇತಿ ತೇಸಂ ಸತಸಹಸ್ಸಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಸಹಸ್ಸಯಾಗೀನಂ ಯಾಗಾ ತಥಾವಿಧಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ
ಸೇಟ್ಠಿ ಪಞ್ಚಸಿಖಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸಿ। ಅಥ ನಂ ಅನಗ್ಘಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ನವಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೩೩.
‘‘ಕೇನೇಸ ಯಞ್ಞೋ ವಿಪುಲೋ ಮಹಗ್ಘತೋ, ಸಮೇನ ದಿನ್ನಸ್ಸ ನ ಅಗ್ಘಮೇತಿ।
ಕಥಂ ಸತಂ ಸಹಸ್ಸಾನಂ ಸಹಸ್ಸಯಾಗಿನಂ, ಕಲಮ್ಪಿ ನಾಗ್ಘನ್ತಿ ತಥಾವಿಧಸ್ಸ ತೇ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಯಞ್ಞೋತಿ ದಾನಯಾಗೋ ಸತಸಹಸ್ಸಪರಿಚ್ಚಾಗವಸೇನ ವಿಪುಲೋ, ವಿಪುಲತ್ತಾವ ಮಹಗ್ಘತೋ। ಸಮೇನ ದಿನ್ನಸ್ಸಾತಿ ಧಮ್ಮೇನ ದಿನ್ನಸ್ಸ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಗ್ಘಂ ನ ಉಪೇತಿ। ಕಥಂ ಸತಂ ಸಹಸ್ಸಾನನ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕಥಂ
ಅಥಸ್ಸ ಕಥೇನ್ತೋ ಪಞ್ಚಸಿಖೋ ಓಸಾನಗಾಥಮಾಹ –
೧೩೪.
‘‘ದದನ್ತಿ ಹೇಕೇ ವಿಸಮೇ ನಿವಿಟ್ಠಾ, ಛೇತ್ವಾ ವಧಿತ್ವಾ ಅಥ ಸೋಚಯಿತ್ವಾ।
ಸಾ ದಕ್ಖಿಣಾ ಅಸ್ಸುಮುಖಾ ಸದಣ್ಡಾ, ಸಮೇನ ದಿನ್ನಸ್ಸ ನ ಅಗ್ಘಮೇತಿ।
ಏವಂ ಸತಂ ಸಹಸ್ಸಾನಂ ಸಹಸ್ಸಯಾಗಿನಂ, ಕಲಮ್ಪಿ ನಾಗ್ಘನ್ತಿ ತಥಾವಿಧಸ್ಸ ತೇ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ವಿಸಮೇತಿ ವಿಸಮೇ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದಿಮ್ಹಿ ನಿವಿಟ್ಠಾ। ಛೇತ್ವಾತಿ ಕಿಲಮೇತ್ವಾ। ವಧಿತ್ವಾತಿ ಮಾರೇತ್ವಾ। ಸೋಚಯಿತ್ವಾತಿ ಸಸೋಕೇ ಕತ್ವಾ।
ಸೋ
ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಇದಾನಿ ಅಯಂ ಪಾಪಧಮ್ಮೋ ಸುಖುಮಾಲಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಗೋಭತ್ತಂ ದಾಪೇಸಿ, ತೇ ತಂ ಗಿಲಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಮತಾತಿ ಮಂ ಗರಹಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ। ತತೋ ದಾಸಿಂ ಆಹ – ‘‘ಖಿಪ್ಪಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏತೇಸಂ ಕರೋಟಿಕೇಸು ಭತ್ತಂ ಹರಿತ್ವಾ ನಾನಗ್ಗರಸಂ ಸಾಲಿಭತ್ತಂ ವಡ್ಢೇಹೀ’’ತಿ। ಸಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ। ಸೇಟ್ಠಿ ಅನ್ತರಪೀಥಿಂ ಪಟಿಪನ್ನಮನುಸ್ಸೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಮಮ ಭುಞ್ಜನನಿಯಾಮೇನ ಏತೇಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಭತ್ತಂ ದಾಪೇಸಿಂ, ಏತೇ ಲೋಭೇನ ಮಹನ್ತೇ ಪಿಣ್ಡೇ ಕತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಮಾನಾ ಗಲೇ ಲಗ್ಗಾಪೇತ್ವಾ ಮತಾ, ಮಮ ನಿದ್ದೋಸಭಾವಂ ಜಾನಾಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪರಿಸಂ ಸನ್ನಿಪಾತೇಸಿ। ಮಹಾಜನೇ ಸನ್ನಿಪತಿತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಮಹಾಜನಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಪಸ್ಸಥಿಮಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಮುಸಾವಾದಿತಂ, ‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅತ್ತನೋ ಭುಞ್ಜನಭತ್ತಂ ದಾಪೇಸಿ’ನ್ತಿ ವದತಿ, ಪಠಮಂ ಗೋಭತ್ತಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದತ್ವಾ ಅಮ್ಹೇಸು ಮತೇಸು ವಿಯ ನಿಪನ್ನೇಸು ಇಮಂ ಭತ್ತಂ ವಡ್ಢಾಪೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಮುಖೇಹಿ ಗಹಿತಭತ್ತಂ ಭೂಮಿಯಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸುಂ। ಮಹಾಜನೋ ಸೇಟ್ಠಿಂ ಗರಹಿ ‘‘ಅನ್ಧಬಾಲ, ಅತ್ತನೋ ಕುಲವಂಸಂ ನಾಸೇಸಿ, ದಾನಸಾಲಂ ಝಾಪೇಸಿ, ಯಾಚಕೇ ಗೀವಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನೀಹರಾಪೇಸಿ, ಇದಾನಿ ಇಮೇಸಂ ಸುಖುಮಾಲಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಭತ್ತಂ ದೇನ್ತೋ ಗೋಭತ್ತಂ ದಾಪೇಸಿ, ಪರಲೋಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತವ ಘರೇ ವಿಭವಂ ಗೀವಾಯಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಗಮಿಸ್ಸಸಿ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ।
ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಕ್ಕೋ ಮಹಾಜನಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಜಾನಾಥ, ತುಮ್ಹೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ಧನಂ ಕಸ್ಸ ಸನ್ತಕ’’ನ್ತಿ? ‘‘ನ ಜಾನಾಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಅಸುಕಕಾಲೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಪುಬ್ಬೇ ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಅಹೋಸಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅದಾತಾ, ಅಹಂ ಪನ ನಂ ದಮೇತ್ವಾ ದಾನಫಲಂ ಜಾನಾಪೇಸಿಂ, ತಮೇವ ಚಿತ್ತಂ ಭವನ್ತರಗತಮ್ಪಿ ನ ಜಹಾತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಸೇಟ್ಠಿ ಅಯಂ ದಾನಪತಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಚನ್ದೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಸೂರಿಯೋ ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ, ಮಾತಲಿ ಕಸ್ಸಪೋ, ಪಞ್ಚಸಿಖೋ ಆನನ್ದೋ, ಸಕ್ಕೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।
ಬಿಲಾರಕೋಸಿಯಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದ್ವಾದಸಮಾ।
[೪೫೧] ೧೩. ಚಕ್ಕವಾಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ವಣ್ಣವಾ ಅಭಿರೂಪೋಸೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಲೋಲಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಸೋ ಕಿರ ಚೀವರಾದೀಹಿ ಅತಿತ್ತೋ ‘‘ಕಹಂ ಸಙ್ಘಭತ್ತಂ, ಕಹಂ ನಿಮನ್ತನ’’ನ್ತಿ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ವಿಚರತಿ, ಆಮಿಸಕಥಾಯಮೇವ ಅಭಿರಮತಿ। ಅಥಞ್ಞೇ ಪೇಸಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸಾನುಗ್ಗಹೇನ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಸುಂ। ಸತ್ಥಾ ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು ಲೋಲೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಏಕೋ ಲೋಲಕಾಕೋ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಹತ್ಥಿಕುಣಪಾದೀಹಿ ಅತಿತ್ತೋ ‘‘ಅರಞ್ಞಂ ನು ಖೋ ಕೀದಿಸ’’ನ್ತಿ ಅರಞ್ಞಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥಪಿ ಫಲಾಫಲೇಹಿ ಅಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಗಙ್ಗಾಯ ತೀರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತೋ ಜಯಮ್ಪತಿಕೇ ಚಕ್ಕವಾಕೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಸಕುಣಾ ಅತಿವಿಯ ಸೋಭನ್ತಿ, ಇಮೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ಬಹುಂ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ ಖಾದನ್ತಿ ಮಞ್ಞೇ, ಇಮೇ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಮಯಾಪಿ ಇಮೇಸಂ ಭೋಜನಂ ಗೋಚರಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ವಣ್ಣವನ್ತೇನ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ತೇಸಂ ಅವಿದೂರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಚಕ್ಕವಾಕಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
೧೩೫.
‘‘ವಣ್ಣವಾ ಅಭಿರೂಪೋಸಿ, ಘನೋ ಸಞ್ಜಾತರೋಹಿತೋ।
ಚಕ್ಕವಾಕ ಸುರೂಪೋಸಿ, ವಿಪ್ಪಸನ್ನಮುಖಿನ್ದ್ರಿಯೋ॥
೧೩೬.
‘‘ಪಾಠೀನಂ ಪಾವುಸಂ ಮಚ್ಛಂ, ಬಲಜಂ ಮುಞ್ಜರೋಹಿತಂ।
ಗಙ್ಗಾಯ ತೀರೇ ನಿಸಿನ್ನೋ, ಏವಂ ಭುಞ್ಜಸಿ ಭೋಜನ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಘನೋತಿ ಘನಸರೀರೋ। ಸಞ್ಜಾತರೋಹಿತೋತಿ ಉತ್ತತ್ತಸುವಣ್ಣಂ ವಿಯ ಸುಟ್ಠುಜಾತರೋಹಿತವಣ್ಣೋ। ಪಾಠೀನನ್ತಿ ಪಾಠೀನನಾಮಕಂ ಪಾಸಾಣಮಚ್ಛಂ। ಪಾವುಸನ್ತಿ ಮಹಾಮುಖಮಚ್ಛಂ, ‘‘ಪಾಹುಸ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ಬಲಜನ್ತಿ ಬಲಜಮಚ್ಛಂ। ಮುಞ್ಜರೋಹಿತನ್ತಿ ಮುಞ್ಜಮಚ್ಛಞ್ಚ ರೋಹಿತಮಚ್ಛಞ್ಚ। ಏವಂ ಭುಞ್ಜಸೀತಿ ಏವರೂಪಂ ಭೋಜನಂ ಮಞ್ಞೇ ಭುಞ್ಜಸೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ।
ಚಕ್ಕವಾಕೋ
೧೩೭.
‘‘ನ
ಅಞ್ಞತ್ರ ಸೇವಾಲಪಣಕಾ, ಏತಂ ಮೇ ಸಮ್ಮ ಭೋಜನ’’ನ್ತಿ॥
ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಅಹಂ ಸಮ್ಮ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಸೇವಾಲಾ ಚ ಪಣಕಾ ಚ ಸೇಸಾನಿ ಜಙ್ಗಲಾನಿ ವಾ ಓದಕಾನಿ ವಾ ಮಂಸಾನಿ ಆದಾಯ ಏತಂ ಭೋಜನಂ ನ ಭುಞ್ಜಾಮಿ, ಯಂ ಪನೇತಂ ಸೇವಾಲಪಣಕಂ, ಏತಂ ಮೇ ಸಮ್ಮ, ಭೋಜನನ್ತಿ।
ತತೋ
೧೩೮.
‘‘ನ ವಾಹಮೇತಂ ಸದ್ದಹಾಮಿ, ಚಕ್ಕವಾಕಸ್ಸ ಭೋಜನಂ।
ಅಹಮ್ಪಿ ಸಮ್ಮ ಭುಞ್ಜಾಮಿ, ಗಾಮೇ ಲೋಣಿಯತೇಲಿಯಂ॥
೧೩೯.
‘‘ಮನುಸ್ಸೇಸು ಕತಂ ಭತ್ತಂ, ಸುಚಿಂ ಮಂಸೂಪಸೇಚನಂ।
ನ ಚ ಮೇ ತಾದಿಸೋ ವಣ್ಣೋ, ಚಕ್ಕವಾಕ ಯಥಾ ತುವ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ಯಥಾ ತುವನ್ತಿ ಯಥಾ ತುವಂ ಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತೋ ಸರೀರವಣ್ಣೋ, ತಾದಿಸೋ ಮಯ್ಹಂ ವಣ್ಣೋ ನತ್ಥಿ, ಏತೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಹಂ ತವ ‘‘ಸೇವಾಲಪಣಕಂ ಮಮ ಭೋಜನ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಸ್ಸ ವಚನಂ ನ ಸದ್ದಹಾಮೀತಿ।
ಅಥಸ್ಸ ಚಕ್ಕವಾಕೋ ದುಬ್ಬಣ್ಣಕಾರಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಸೇಸಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
೧೪೦.
‘‘ಸಮ್ಪಸ್ಸಂ ಅತ್ತನಿ ವೇರಂ, ಹಿಂಸಯಂ ಮಾನುಸಿಂ ಪಜಂ।
ಉತ್ರಸ್ತೋ ಘಸಸೀ ಭೀತೋ, ತೇನ ವಣ್ಣೋ ತವೇದಿಸೋ॥
೧೪೧.
‘‘ಸಬ್ಬಲೋಕವಿರುದ್ಧೋಸಿ, ಧಙ್ಕ ಪಾಪೇನ ಕಮ್ಮುನಾ।
ಲದ್ಧೋ ಪಿಣ್ಡೋ ನ ಪೀಣೇತಿ, ತೇನ ವಣ್ಣೋ ತವೇದಿಸೋ॥
೧೪೨.
‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಸಮ್ಮ ಭುಞ್ಜಾಮಿ, ಅಹಿಂಸಂ ಸಬ್ಬಪಾಣಿನಂ।
ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋ ನಿರಾಸಙ್ಕೀ, ಅಸೋಕೋ ಅಕುತೋಭಯೋ॥
೧೪೩.
‘‘ಸೋ ಕರಸ್ಸು ಆನುಭಾವಂ, ವೀತಿವತ್ತಸ್ಸು ಸೀಲಿಯಂ।
ಅಹಿಂಸಾಯ ಚರ ಲೋಕೇ, ಪಿಯೋ ಹೋಹಿಸಿ ಮಂಮಿವ॥
೧೪೪.
‘‘ಯೋ
ಮೇತ್ತಂಸೋ ಸಬ್ಬಭೂತೇಸು, ವೇರಂ ತಸ್ಸ ನ ಕೇನಚೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಸಮ್ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಸಮ್ಮ ಕಾಕ ತ್ವಂ ಪರೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅತ್ತನಿ ವೇರಚಿತ್ತಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಮಾನುಸಿಂ ಪಜಂ ಹಿಂಸನ್ತೋ ವಿಹೇಠೇನ್ತೋ। ಉತ್ರಸ್ತೋತಿ ಭೀತೋ। ಘಸಸೀತಿ ಭುಞ್ಜಸಿ। ತೇನ ತೇ ಏದಿಸೋ ಬೀಭಚ್ಛವಣ್ಣೋ ಧಙ್ಕಾತಿ ಕಾಕಂ ಆಲಪತಿ। ಪಿಣ್ಡೋತಿ ಭೋಜನಂ। ಅಹಿಂಸಂ ಸಬ್ಬಪಾಣಿನನ್ತಿ ಅಹಂ ಪನ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇ ಅಹಿಂಸನ್ತೋ ಸೋ ಕರಸ್ಸು ಆನುಭಾವನ್ತಿ ಸೋ ತ್ವಮ್ಪಿ ವೀರಿಯಂ ಕರೋಹಿ, ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಿಯಸಙ್ಖಾತಂ ದುಸ್ಸೀಲಭಾವಂ ವೀತಿವತ್ತಸ್ಸು। ಅಹಿಂಸಾಯಾತಿ ಅಹಿಂಸಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹುತ್ವಾ ಲೋಕೇ ಚರ। ಪಿಯೋ ಹೋಹಿಸಿ ಮಂಮಿವಾತಿ ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಮಯಾ ಸದಿಸೋವ ಲೋಕಸ್ಸ ಪಿಯೋ ಹೋಹಿಸಿ। ನ ಜಿನಾತೀತಿ ಧನಜಾನಿಂ ನ ಕರೋತಿ। ನ ಜಾಪಯೇತಿ ಅಞ್ಞೇಪಿ ನ ಕಾರೇತಿ। ಮೇತ್ತಂಸೋತಿ ಮೇತ್ತಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತೋ। ನ ಕೇನಚೀತಿ ಕೇನಚಿ ಏಕಸತ್ತೇನಪಿ ಸದ್ಧಿಂ ತಸ್ಸ ವೇರಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ।
ತಸ್ಮಾ ಸಚೇ ಲೋಕಸ್ಸ ಪಿಯೋ ಭವಿತುಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ಸಬ್ಬವೇರೇಹಿ ವಿರಮಾಹೀತಿ ಏವಂ ಚಕ್ಕವಾಕೋ ಕಾಕಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ। ಕಾಕೋ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಅತ್ತನೋ ಗೋಚರಂ ಮಯ್ಹಂ ನ ಕಥೇಥ, ಕಾ ಕಾ’’ತಿ ವಸ್ಸನ್ತೋ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಉಕ್ಕಾರಭೂಮಿಯಞ್ಞೇವ ಓತರಿ।
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಲೋಲಭಿಕ್ಖು ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ। ತದಾ ಕಾಕೋ ಲೋಲಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಚಕ್ಕವಾಕೀ ರಾಹುಲಮಾತಾ, ಚಕ್ಕವಾಕೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ।
ಚಕ್ಕವಾಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತೇರಸಮಾ।
[೪೫೨] ೧೪. ಭೂರಿಪಞ್ಞಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
೧೪೫-೧೫೪. ಸಚ್ಚಂ ಕಿರಾತಿ ಇದಂ ಭೂರಿಪಞ್ಞಜಾತಕಂ ಮಹಾಉಮಙ್ಗಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ೨.೨೨.೫೯೦ ಆದಯೋ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ।
ಭೂರಿಪಞ್ಞಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚುದ್ದಸಮಾ।
[೪೫೩] ೧೫. ಮಹಾಮಙ್ಗಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ಕಿಂಸು ನರೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಮಹಾಮಙ್ಗಲಸುತ್ತಂ (ಖು॰ ಪಾ॰ ೫.೧ ಆದಯೋ) ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ರಾಜಗಹನಗರಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ಸನ್ಥಾಗಾರೇ ಸನ್ನಿಪತಿತಸ್ಸ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮೇ ಮಙ್ಗಲಕಿರಿಯಾ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಉಟ್ಠಾಯ ಅಗಮಾಸಿ। ಅಪರೋ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ‘ಮಙ್ಗಲ’ನ್ತಿ ವತ್ವಾವ ಗತೋ, ಕಿಂ ಏತಂ ಮಙ್ಗಲಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ
ಸಕ್ಕೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಇಮಂ ಮಙ್ಗಲಪಞ್ಹಂ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಅಞ್ಞತ್ರ ಭಗವತಾ ಅಞ್ಞೋ ಕಥೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ‘‘ಬಹೂ ದೇವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಚಾ’’ತಿ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ। ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ದ್ವಾದಸಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಅಟ್ಠತಿಂಸ ಮಹಾಮಙ್ಗಲಾನಿ ಕಥೇಸಿ। ಮಙ್ಗಲಸುತ್ತೇ ವಿನಿವಟ್ಟನ್ತೇಯೇವ ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾ ದೇವತಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು, ಸೋತಾಪನ್ನಾದೀನಂ ಗಣನಪಥೋ ನತ್ಥಿ। ಸಕ್ಕೋ ಮಙ್ಗಲಂ ಸುತ್ವಾ ಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತೋ। ಸತ್ಥಾರಾ ಮಙ್ಗಲೇ ಕಥಿತೇ ಸದೇವಕೋ ಲೋಕೋ ‘‘ಸುಕಥಿತ’’ನ್ತಿ ಅಭಿನನ್ದಿ। ತದಾ
ಅತೀತೇ
ತದಾ ಪನ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಕಙ್ಖಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಪಞ್ಹಂ ಕಥೇತುಂ ಸಮತ್ಥಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಮಹಾಜನೋ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಇಸಿಗಣಂ ಮಙ್ಗಲಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ। ಇಸಯೋ ರಾಜಾನಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಮಯಂ ಏತಂ ಕಥೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯೋ ರಕ್ಖಿತತಾಪಸೋ ನಾಮ ಮಹಾಪಞ್ಞೋ ಹಿಮವನ್ತೇ ವಸತಿ, ಸೋ ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏತಂ ಮಙ್ಗಲಪಞ್ಹಂ ಕಥೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವದಿಂಸು। ರಾಜಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಹಿಮವನ್ತೋ
೧೫೫.
‘‘ಕಿಂಸು ನರೋ ಜಪ್ಪಮಧಿಚ್ಚ ಕಾಲೇ, ಕಂ ವಾ ವಿಜ್ಜಂ ಕತಮಂ ವಾ ಸುತಾನಂ।
ಸೋ ಮಚ್ಚೋ ಅಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪರಮ್ಹಿ ಲೋಕೇ, ಕಥಂ ಕರೋ ಸೋತ್ಥಾನೇನ ಗುತ್ತೋ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಕಾಲೇತಿ ಮಙ್ಗಲಪತ್ಥನಕಾಲೇ। ವಿಜ್ಜನ್ತಿ ವೇದಂ। ಸುತಾನನ್ತಿ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಪರಿಯತ್ತೀನಂ। ಅಸ್ಮಿಞ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಚಾತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ। ಸೋತ್ಥಾನೇನಾತಿ ಸೋತ್ಥಿಭಾವಾವಹೇನ ಮಙ್ಗಲೇನ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಆಚರಿಯ, ಪುರಿಸೋ ಮಙ್ಗಲಂ ಇಚ್ಛನ್ತೋ ಮಙ್ಗಲಕಾಲೇ ಕಿಂಸು ನಾಮ ಜಪ್ಪನ್ತೋ ತೀಸು ವೇದೇಸು ಕತರಂ ವಾ ವೇದಂ ಕತರಂ ವಾ ಸುತಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಸುತಪರಿಯತ್ತಿಂ ಅಧೀಯಿತ್ವಾ ಸೋ ಮಚ್ಚೋ ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಲೋಕೇ ಪರಮ್ಹಿ ಚ ಕಥಂ ಕರೋ ಏತೇಸು ಜಪ್ಪಾದೀಸು ಕಿಂ ಕೇನ ನಿಯಾಮೇನ ಕರೋನ್ತೋ ಸೋತ್ಥಾನೇನ ನಿರಪರಾಧಮಙ್ಗಲೇನ ಗುತ್ತೋ ರಕ್ಖಿತೋ ಹೋತಿ, ತಂ ಉಭಯಲೋಕಹಿತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಮಙ್ಗಲಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ।
ಏವಂ
೧೫೬.
‘‘ಯಸ್ಸ
ಮೇತ್ತಾಯ ನಿಚ್ಚಂ ಅಪಚಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಭೂತೇಸು ವೇ ಸೋತ್ಥಾನಂ ತದಾಹೂ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಯಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ। ದೇವಾತಿ ಭುಮ್ಮದೇವೇ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕಾಮಾವಚರದೇವಾ। ಪಿತರೋ ಚಾತಿ ತತುತ್ತರಿ ರೂಪಾವಚರಬ್ರಹ್ಮಾನೋ। ಸರೀಸಪಾತಿ ದೀಘಜಾತಿಕಾ। ಸಬ್ಬಭೂತಾನಿ ಚಾಪೀತಿ ವುತ್ತಾವಸೇಸಾನಿ ಚ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಭೂತಾನಿ। ಮೇತ್ತಾಯ ನಿಚ್ಚಂ ಅಪಚಿತಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ಏತೇ ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ದಸದಿಸಾಫರಣವಸೇನ ಪವತ್ತಾಯ ಅಪ್ಪನಾಪ್ಪತ್ತಾಯ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಯ ಅಪಚಿತಾ ಹೋನ್ತಿ। ಭೂತೇಸು ವೇತಿ ತಂ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇಸು ಸೋತ್ಥಾನಂ ನಿರನ್ತರಂ ಪವತ್ತಂ ನಿರಪರಾಧಮಙ್ಗಲಂ
ಇತಿ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಪಠಮಂ ಮಙ್ಗಲಂ ಕಥೇತ್ವಾ ದುತಿಯಾದೀನಿ ಕಥೇನ್ತೋ –
೧೫೭.
‘‘ಯೋ ಸಬ್ಬಲೋಕಸ್ಸ ನಿವಾತವುತ್ತಿ, ಇತ್ಥೀಪುಮಾನಂ ಸಹದಾರಕಾನಂ।
ಖನ್ತಾ ದುರುತ್ತಾನಮಪ್ಪಟಿಕೂಲವಾದೀ, ಅಧಿವಾಸನಂ ಸೋತ್ಥಾನಂ ತದಾಹು॥
೧೫೮.
‘‘ಯೋ ನಾವಜಾನಾತಿ ಸಹಾಯಮತ್ತೇ, ಸಿಪ್ಪೇನ ಕುಲ್ಯಾಹಿ ಧನೇನ ಜಚ್ಚಾ।
ರುಚಿಪಞ್ಞೋ ಅತ್ಥಕಾಲೇ ಮತೀಮಾ, ಸಹಾಯೇಸು ವೇ ಸೋತ್ಥಾನಂ ತದಾಹು॥
೧೫೯.
‘‘ಮಿತ್ತಾನಿ ವೇ ಯಸ್ಸ ಭವನ್ತಿ ಸನ್ತೋ, ಸಂವಿಸ್ಸತ್ಥಾ ಅವಿಸಂವಾದಕಸ್ಸ।
ನ ಮಿತ್ತದುಬ್ಭೀ ಸಂವಿಭಾಗೀ ಧನೇನ, ಮಿತ್ತೇಸು ವೇ ಸೋತ್ಥಾನಂ ತದಾಹು॥
೧೬೦.
‘‘ಯಸ್ಸ
ಕೋಲಿನಿಯಾ ಸೀಲವತೀ ಪತಿಬ್ಬತಾ, ದಾರೇಸು ವೇ ಸೋತ್ಥಾನಂ ತದಾಹು॥
೧೬೧.
‘‘ಯಸ್ಸ ರಾಜಾ ಭೂತಪತಿ ಯಸಸ್ಸೀ, ಜಾನಾತಿ ಸೋಚೇಯ್ಯಂ ಪರಕ್ಕಮಞ್ಚ।
ಅದ್ವೇಜ್ಝತಾ ಸುಹದಯಂ ಮಮನ್ತಿ, ರಾಜೂಸು ವೇ ಸೋತ್ಥಾನಂ ತದಾಹು॥
೧೬೨.
‘‘ಅನ್ನಞ್ಚ
ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಅನುಮೋದಮಾನೋ, ಸಗ್ಗೇಸು ವೇ ಸೋತ್ಥಾನಂ ತದಾಹು॥
೧೬೩.
‘‘ಯಮರಿಯಧಮ್ಮೇನ ಪುನನ್ತಿ ವುದ್ಧಾ, ಆರಾಧಿತಾ ಸಮಚರಿಯಾಯ ಸನ್ತೋ।
ಬಹುಸ್ಸುತಾ
ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ।
ತತ್ಥ ನಿವಾತವುತ್ತೀತಿ ಮುದುಚಿತ್ತತಾಯ ಸಬ್ಬಲೋಕಸ್ಸ ನೀಚವುತ್ತಿ ಹೋತಿ। ಖನ್ತಾ ದುರುತ್ತಾನನ್ತಿ ಪರೇಹಿ ವುತ್ತಾನಂ ದುಟ್ಠವಚನಾನಂ ಅಧಿವಾಸಕೋ ಹೋತಿ। ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲವಾದೀತಿ ‘‘ಅಕ್ಕೋಚ್ಛಿ ಮಂ, ಅವಧಿ ಮ’’ನ್ತಿ ಯುಗಗ್ಗಾಹಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಅನುಕೂಲಮೇವ ವದತಿ। ಅಧಿವಾಸನನ್ತಿ ಇದಂ ಅಧಿವಾಸನಂ ತಸ್ಸ ಸೋತ್ಥಾನಂ ನಿರಪರಾಧಮಙ್ಗಲಂ ಪಣ್ಡಿತಾ ವದನ್ತಿ।
ಸಹಾಯಮತ್ತೇತಿ ಸಹಾಯೇ ಚ ಸಹಾಯಮತ್ತೇ ಚ। ತತ್ಥ ಸಹಪಂಸುಕೀಳಿತಾ ಸಹಾಯಾ ನಾಮ, ದಸ ದ್ವಾದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಏಕತೋ ವುತ್ಥಾ ಸಹಾಯಮತ್ತಾ ನಾಮ, ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ‘‘ಅಹಂ ಸಿಪ್ಪವಾ, ಇಮೇ ನಿಸಿಪ್ಪಾ’’ತಿ ಏವಂ ಸಿಪ್ಪೇನ ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಕುಲೀನೋ, ಇಮೇ ನ ಕುಲೀನಾ’’ತಿ ಏವಂ ಕುಲಸಮ್ಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಾಹಿ ಕುಲ್ಯಾಹಿ ವಾ, ‘‘ಅಹಂ ಅಡ್ಢೋ, ಇಮೇ ದುಗ್ಗತಾ’’ತಿ ಏವಂ ಧನೇನ ವಾ, ‘‘ಅಹಂ ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಇಮೇ ದುಜ್ಜಾತಾ’’ತಿ ಏವಂ ಜಚ್ಚಾ ವಾ ನಾವಜಾನಾತಿ। ರುಚಿಪಞ್ಞೋತಿ ಸಾಧುಪಞ್ಞೋ ಸುನ್ದರಪಞ್ಞೋ ಅತ್ಥಕಾಲೇತಿ ಕಸ್ಸಚಿದೇವ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಕಾರಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಕಾಲೇ। ಮತೀಮಾತಿ ತಂ ತಂ ಅತ್ಥಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ವಿಚಾರಣಸಮತ್ಥತಾಯ ಮತಿಮಾ ಹುತ್ವಾ ತೇ ಸಹಾಯೇ ನಾವಜಾನಾತಿ। ಸಹಾಯೇಸೂತಿ ತಂ ತಸ್ಸ ಅನವಜಾನನಂ ಸಹಾಯೇಸು ಸೋತ್ಥಾನಂ ನಾಮಾತಿ ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾ ಆಹು। ತೇನ ಹಿ ಸೋ ನಿರಪರಾಧಮಙ್ಗಲೇನ ಇಧಲೋಕೇ ಚ ಪರಲೋಕೇ ಚ ಗುತ್ತೋ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಪಣ್ಡಿತೇ ಸಹಾಯೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೋತ್ಥಿಭಾವೋ ಕುಸನಾಳಿಜಾತಕೇನ (ಜಾ॰ ೧.೧.೧೨೧ ಆದಯೋ) ಕಥೇತಬ್ಬೋ।
ಸನ್ತೋತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಸಪ್ಪುರಿಸಾ ಯಸ್ಸ ಮಿತ್ತಾನಿ ಭವನ್ತಿ। ಸಂವಿಸ್ಸತ್ಥಾತಿ ಘರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಸ್ಸೇವ ಗಹಣವಸೇನ ವಿಸ್ಸಾಸಮಾಪನ್ನಾ। ಅವಿಸಂವಾದಕಸ್ಸಾತಿ ಅವಿಸಂವಾದನಸೀಲಸ್ಸ। ನ ಮಿತ್ತದುಬ್ಭೀತಿ ಯೋ ಚ ಮಿತ್ತದುಬ್ಭೀ ನ ಹೋತಿ। ಸಂವಿಭಾಗೀ ಧನೇನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಧನೇನ ಮಿತ್ತಾನಂ ಸಂವಿಭಾಗಂ ಕರೋತಿ। ಮಿತ್ತೇಸೂತಿ ಮಿತ್ತೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲದ್ಧಬ್ಬಂ ತಸ್ಸ ತಂ ಮಿತ್ತೇಸು ಸೋತ್ಥಾನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಸೋ ಹಿ ಏವರೂಪೇಹಿ ಮಿತ್ತೇಹಿ ರಕ್ಖಿತೋ ಸೋತ್ಥಿಂ ಪಾಪುಣಾತಿ। ತತ್ಥ ಮಿತ್ತೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೋತ್ಥಿಭಾವೋ ಮಹಾಉಕ್ಕುಸಜಾತಕಾದೀಹಿ (ಜಾ॰ ೧.೧೪.೪೪ ಆದಯೋ) ಕಥೇತಬ್ಬೋ।
ತುಲ್ಯವಯಾತಿ ಸಮಗ್ಗಾತಿ ಸಮಗ್ಗವಾಸಾ। ಅನುಬ್ಬತಾತಿ ಅನುವತ್ತಿತಾ। ಧಮ್ಮಕಾಮಾತಿ ತಿವಿಧಸುಚರಿತಧಮ್ಮಂ ರೋಚೇತಿ। ಪಜಾತಾತಿ ವಿಜಾಯಿನೀ, ನ ವಞ್ಝಾ। ದಾರೇಸೂತಿ ಏತೇಹಿ ಸೀಲಗುಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೇ ಮಾತುಗಾಮೇ ಗೇಹೇ ವಸನ್ತೇ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಸೋತ್ಥಿ ಹೋತೀತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಕಥೇನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಸೀಲವನ್ತಂ ಮಾತುಗಾಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೋತ್ಥಿಭಾವೋ ಮಣಿಚೋರಜಾತಕ- (ಜಾ॰ ೧.೨.೮೭ ಆದಯೋ) ಸಮ್ಬೂಲಜಾತಕ- (ಜಾ॰ ೧.೧೬.೨೯೭ ಆದಯೋ) ಖಣ್ಡಹಾಲಜಾತಕೇಹಿ (ಜಾ॰ ೨.೨೨.೯೮೨ ಆದಯೋ) ಕಥೇತಬ್ಬೋ।
ಸೋಚೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸುಚಿಭಾವಂ। ಅದ್ವೇಜ್ಝತಾತಿ ಅದ್ವೇಜ್ಝತಾಯ ನ ಏಸ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ದ್ವಿಧಾ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಏವಂ ಅದ್ವೇಜ್ಝಭಾವೇನ ಯಂ ಜಾನಾತಿ। ಸುಹದಯಂ ಮಮನ್ತಿ ಸುಹದೋ ಅಯಂ ಮಮನ್ತಿ ಚ ಯಂ ಜಾನಾತಿ। ರಾಜೂಸು ವೇತಿ ಏವಂ ರಾಜೂಸು ಸೇವಕಾನಂ ಸೋತ್ಥಾನಂ ನಾಮಾತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಕಥೇನ್ತಿ। ದದಾತಿ ಸದ್ಧೋತಿ ಕಮ್ಮಞ್ಚ ಫಲಞ್ಚ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ದದಾತಿ। ಸಗ್ಗೇಸು ವೇತಿ ಏವಂ ಸಗ್ಗೇ ದೇವಲೋಕೇ ಸೋತ್ಥಾನಂ ನಿರಪರಾಧಮಙ್ಗಲನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಕಥೇನ್ತಿ, ತಂ ಪೇತವತ್ಥುವಿಮಾನವತ್ಥೂಹಿ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಂ।
ಪುನನ್ತಿ ವುದ್ಧಾತಿ ಯಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಞಾಣವುದ್ಧಾ ಅರಿಯಧಮ್ಮೇನ ಪುನನ್ತಿ ಪರಿಸೋಧೇನ್ತಿ। ಸಮಚರಿಯಾಯಾತಿ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ। ಬಹುಸ್ಸುತಾತಿ ಪಟಿವೇಧಬಹುಸ್ಸುತಾ। ಇಸಯೋತಿ ಏಸಿತಗುಣಾ। ಸೀಲವನ್ತೋತಿ ಅರಿಯಸೀಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ। ಅರಹನ್ತಮಜ್ಝೇತಿ ಅರಹನ್ತಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ಪಟಿಲಭಿತಬ್ಬಂ ತಂ ಸೋತ್ಥಾನನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಕಥೇನ್ತಿ। ಅರಹನ್ತೋ ಹಿ ಅತ್ತನಾ ಪಟಿವಿದ್ಧಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಟಿಪಾದೇನ್ತಾ ಆರಾಧಕಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಪುನನ್ತಿ, ಸೋಪಿ ಅರಹಾವ ಹೋತಿ।
ಏವಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಅರಹತ್ತೇನ ದೇಸನಾಯ ಕೂಟಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಅಟ್ಠಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಅಟ್ಠ ಮಹಾಮಙ್ಗಲಾನಿ ಕಥೇತ್ವಾ ತೇಸಞ್ಞೇವ ಮಙ್ಗಲಾನಂ ಥುತಿಂ ಕರೋನ್ತೋ ಓಸಾನಗಾಥಮಾಹ –
೧೬೪.
‘‘ಏತಾನಿ ಖೋ ಸೋತ್ಥಾನಾನಿ ಲೋಕೇ, ವಿಞ್ಞುಪ್ಪಸತ್ಥಾನಿ ಸುಖುದ್ರಯಾನಿ।
ತಾನೀಧ ಸೇವೇಥ ನರೋ ಸಪಞ್ಞೋ, ನ ಹಿ ಮಙ್ಗಲೇ ಕಿಞ್ಚನಮತ್ಥಿ ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ನ ಹಿ ಮಙ್ಗಲೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ದಿಟ್ಠಸುತಮುತಪ್ಪಭೇದೇ ಮಙ್ಗಲೇ ಕಿಞ್ಚನಂ ಏಕಮಙ್ಗಲಮ್ಪಿ ಸಚ್ಚಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ಪನೇಕಂ ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚನ್ತಿ।
ಇಸಯೋ ತಾನಿ ಮಙ್ಗಲಾನಿ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ತಟ್ಠದಿವಸಚ್ಚಯೇನ ಆಚರಿಯಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಅಗಮಂಸು। ರಾಜಾ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ। ತೇ ತಸ್ಸ ಆಚರಿಯೇನ ಕಥಿತನಿಯಾಮೇನ ಮಙ್ಗಲಪಞ್ಹಂ
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಾಹಂ ಮಙ್ಗಲಪಞ್ಹಂ ಕಥೇಸಿ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಇಸಿಗಣೋ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ ಅಹೋಸಿ
ಮಹಾಮಙ್ಗಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪನ್ನರಸಮಾ।
[೪೫೪] ೧೬. ಘಟಪಣ್ಡಿತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
ಉಟ್ಠೇಹಿ ಕಣ್ಹಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಮತಪುತ್ತಂ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ವತ್ಥು ಮಟ್ಠಕುಣ್ಡಲಿಸದಿಸಮೇವ। ಇಧ ಪನ ಸತ್ಥಾ ತಂ ಉಪಾಸಕಂ ‘‘ಕಿಂ, ಉಪಾಸಕ, ಸೋಚಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಉಪಾಸಕ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಮತಪುತ್ತಂ ನಾನುಸೋಚಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।
ಅತೀತೇ ಉತ್ತರಪಥೇ ಕಂಸಭೋಗೇ ಅಸಿತಞ್ಜನನಗರೇ ಮಹಾಕಂಸೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ। ತಸ್ಸ ಕಂಸೋ ಚ, ಉಪಕಂಸೋ ಚಾತಿ ದ್ವೇ ಪುತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ, ದೇವಗಬ್ಭಾ ನಾಮ ಏಕಾ ಧೀತಾ। ತಸ್ಸಾ ಜಾತದಿವಸೇ ನೇಮಿತ್ತಕಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘‘ಏತಿಸ್ಸಾ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಪುತ್ತಾ ಕಂಸಗೋತ್ತಂ ಕಂಸವಂಸಂ ನಾಸೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕರಿಂಸು। ರಾಜಾ ಬಲವಸಿನೇಹೇನ ಧೀತರಂ ವಿನಾಸೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ‘‘ಭಾತರೋ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲಕತೇ ಕಂಸೋ ರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ, ಉಪಕಂಸೋ ಉಪರಾಜಾ। ತೇ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು ‘‘ಸಚೇ ಮಯಂ ಭಗಿನಿಂ ನಾಸೇಸ್ಸಾಮ, ಗಾರಯ್ಹಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮ, ಏತಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಅದತ್ವಾ ನಿಸ್ಸಾಮಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ತೇ ಏಕಥೂಣಕಂ ಪಾಸಾದಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತಂ ತತ್ಥ ವಸಾಪೇಸುಂ। ನನ್ದಿಗೋಪಾ ನಾಮ ತಸ್ಸಾ ಪರಿಚಾರಿಕಾ ಅಹೋಸಿ। ಅನ್ಧಕವೇಣ್ಡೋ ನಾಮ ದಾಸೋ ತಸ್ಸಾ ಸಾಮಿಕೋ ಆರಕ್ಖಮಕಾಸಿ।
ತದಾ ಉತ್ತರಮಧುರಾಯ ಮಹಾಸಾಗರೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ। ತಸ್ಸ ಸಾಗರೋ, ಉಪಸಾಗರೋ ಚಾತಿ ದ್ವೇ ಪುತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ। ತೇಸು ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ಸಾಗರೋ ರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ, ಉಪಸಾಗರೋ ಉಪರಾಜಾ। ಸೋ ಉಪಕಂಸಸ್ಸ ಸಹಾಯಕೋ ಏಕಾಚರಿಯಕುಲೇ ಏಕತೋ ಉಗ್ಗಹಿತಸಿಪ್ಪೋ। ಸೋ ಸಾಗರಸ್ಸ ಭಾತು ಅನ್ತೇಪುರೇ
ಅಪರಭಾಗೇ ತಸ್ಸಾ ಗಬ್ಭಪತಿಟ್ಠಾನಂ ಪಾಕಟಂ ಅಹೋಸಿ। ಭಾತರೋ ನನ್ದಿಗೋಪಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು, ಸಾ ಅಭಯಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ತಂ ಅನ್ತರಂ ಕಥೇಸಿ। ತೇ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಭಗಿನಿಂ ನಾಸೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಸಚೇ ಧೀತರಂ ವಿಜಾಯಿಸ್ಸತಿ, ತಮ್ಪಿ ನ ನಾಸೇಸ್ಸಾಮ, ಸಚೇ ಪನ ಪುತ್ತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ನಾಸೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ದೇವಗಬ್ಭಂ ಉಪಸಾಗರಸ್ಸೇವ ಅದಂಸು। ಸಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಗಬ್ಭಾ ಧೀತರಂ ವಿಜಾಯಿ। ಭಾತರೋ ಸುತ್ವಾ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠಾ ತಸ್ಸಾ ‘‘ಅಞ್ಜನದೇವೀ’’ತಿ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು। ತೇಸಂ ಭೋಗವಡ್ಢಮಾನಂ ನಾಮ ಭೋಗಗಾಮಂ ಅದಂಸು। ಉಪಸಾಗರೋ ದೇವಗಬ್ಭಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭೋಗವಡ್ಢಮಾನಗಾಮೇ ವಸಿ। ದೇವಗಬ್ಭಾಯ ಪುನಪಿ ಗಬ್ಭೋ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ, ನನ್ದಿಗೋಪಾಪಿ ತಂ ದಿವಸಮೇವ ಗಬ್ಭಂ ಪಟಿಲಭಿ। ತಾಸು ಪರಿಪುಣ್ಣಗಬ್ಭಾಸು ಏಕದಿವಸಮೇವ ದೇವಗಬ್ಭಾ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ, ನನ್ದಿಗೋಪಾ ಧೀತರಂ ವಿಜಾಯಿ। ದೇವಗಬ್ಭಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ವಿನಾಸನಭಯೇನ ಪುತ್ತಂ ನನ್ದಿಗೋಪಾಯ ರಹಸ್ಸೇನ ಪೇಸೇತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಧೀತರಂ ಆಹರಾಪೇಸಿ। ತಸ್ಸಾ ವಿಜಾತಭಾವಂ ಭಾತಿಕಾನಂ ಆರೋಚೇಸುಂ। ತೇ ‘‘ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾತಾ, ಧೀತರ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಧೀತರ’’ನ್ತಿ
ತೇ ಅಪರಭಾಗೇ ವುದ್ಧಿಮನ್ವಾಯ ಥಾಮಬಲಸಮ್ಪನ್ನಾ ಕಕ್ಖಳಾ ಫರುಸಾ ಹುತ್ವಾ ವಿಲೋಪಂ ಕರೋನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತಿ
ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಚಾರುರೋ ಅಪ್ಫೋಟೇನ್ತೋ ವಿಚರತಿ। ಬಲದೇವೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ನ ನಂ ಹತ್ಥೇನ ಛುಪಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಹತ್ಥಿಸಾಲತೋ ಮಹನ್ತಂ ಹತ್ಥಿಯೋತ್ತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ವಗ್ಗಿತ್ವಾ ಗಜ್ಜಿತ್ವಾ ಯೋತ್ತಂ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಚಾರುರಂ ಉದರೇ ವೇಠೇತ್ವಾ ದ್ವೇ ಯೋತ್ತಕೋಟಿಯೋ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ವತ್ತೇತ್ವಾ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸೀಸಮತ್ಥಕೇ ಭಮೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಬಹಿ ಅಕ್ಖವಾಟೇ ಖಿಪಿ। ಚಾರುರೇ ಮತೇ ರಾಜಾ ಮುಟ್ಠಿಕಮಲ್ಲಂ ಆಣಾಪೇಸಿ। ಸೋ ಉಟ್ಠಾಯ ವಗ್ಗಿತ್ವಾ ಗಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಪ್ಫೋಟೇಸಿ। ಬಲದೇವೋ ತಂ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠೀನಿ ಸಞ್ಚುಣ್ಣೇತ್ವಾ ‘‘ಅಮಲ್ಲೋಮ್ಹಿ, ಅಮಲ್ಲೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ವದನ್ತಮೇವ ‘‘ನಾಹಂ ತವ ಮಲ್ಲಭಾವಂ ವಾ ಅಮಲ್ಲಭಾವಂ ವಾ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪೋಥೇತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಬಹಿ ಅಕ್ಖವಾಟೇ ಖಿಪಿ। ಮುಟ್ಠಿಕೋ ಮರನ್ತೋ ‘‘ಯಕ್ಖೋ ಹುತ್ವಾ ತಂ ಖಾದಿತುಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪತ್ಥನಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ। ಸೋ ಕಾಲಮತ್ತಿಕಅಟವಿಯಂ ನಾಮ ಯಕ್ಖೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ರಾಜಾ ‘‘ಗಣ್ಹಥ ದಸ ಭಾತಿಕೇ ಚೇಟಕೇ’’ತಿ ಉಟ್ಠಹಿ
ತಸ್ಸ ಆರಕ್ಖಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತಯಕ್ಖೋ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಗದ್ರಭವೇಸೇನ ಗದ್ರಭರವಂ ರವತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಯಕ್ಖಾನುಭಾವೇನ
ತೇ
ತದಾ
೧೬೫.
‘‘ಉಟ್ಠೇಹಿ ಕಣ್ಹ ಕಿಂ ಸೇಸಿ, ಕೋ ಅತ್ಥೋ ಸುಪನೇನ ತೇ।
ಯೋಪಿ ತುಯ್ಹಂ ಸಕೋ ಭಾತಾ, ಹದಯಂ ಚಕ್ಖು ಚ ದಕ್ಖಿಣಂ।
ತಸ್ಸ ವಾತಾ ಬಲೀಯನ್ತಿ, ಘಟೋ ಜಪ್ಪತಿ ಕೇಸವಾ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಕಣ್ಹಾತಿ ಗೋತ್ತೇನಾಲಪತಿ, ಕಣ್ಹಾಯನಗೋತ್ತೋ ಕಿರೇಸ। ಕೋ ಅತ್ಥೋತಿ ಕತರಾ ನಾಮ ವಡ್ಢಿ। ಹದಯಂ ಚಕ್ಖು ಚ ದಕ್ಖಿಣನ್ತಿ ಹದಯೇನ ಚೇವ ದಕ್ಖಿಣಚಕ್ಖುನಾ ಚ ಸಮಾನೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಸ್ಸ ವಾತಾ ಬಲೀಯನ್ತೀತಿ ತಸ್ಸ ಹದಯಂ ಅಪಸ್ಮಾರವಾತಾ ಅವತ್ಥರನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಜಪ್ಪತೀತಿ ‘‘ಸಸಂ ಮೇ ದೇಥಾ’’ತಿ ವಿಪ್ಪಲಪತಿ। ಕೇಸವಾತಿ ಸೋ ಕಿರ ಕೇಸಸೋಭನತಾಯ ‘‘ಕೇಸವಾ’’ತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ, ತೇನ ತಂ ನಾಮೇನಾಲಪತಿ।
ಏವಂ
೧೬೬.
‘‘ತಸ್ಸ ತಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ, ರೋಹಿಣೇಯ್ಯಸ್ಸ ಕೇಸವೋ।
ತರಮಾನರೂಪೋ ವುಟ್ಠಾಸಿ, ಭಾತುಸೋಕೇನ ಅಟ್ಟಿತೋ’’ತಿ॥
ರಾಜಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಸೀಘಂ ಪಾಸಾದಾ ಓತರಿತ್ವಾ ಘಟಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಉಭೋಸು ಹತ್ಥೇಸು ದಳ್ಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೬೭.
‘‘ಕಿಂ ನು ಉಮ್ಮತ್ತರೂಪೋವ, ಕೇವಲಂ ದ್ವಾರಕಂ ಇಮಂ।
ಸಸೋ ಸಸೋತಿ ಲಪಸಿ, ಕೋ ನು ತೇ ಸಸಮಾಹರೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಕೇವಲಂ ದ್ವಾರಕಂ ಇಮನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ ಉಮ್ಮತ್ತಕೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಸಕಲಂ ಇಮಂ ದ್ವಾರವತಿನಗರಂ ವಿಚರನ್ತೋ ‘‘ಸಸೋ ಸಸೋ’’ತಿ ಲಪಸಿ। ಕೋ ತವ ಸಸಂ ಹರಿ, ಕೇನ ತೇ ಸಸೋ ಗಹಿತೋತಿ ಪುಚ್ಛತಿ।
ಸೋ ರಞ್ಞಾ ಏವಂ ವುತ್ತೇಪಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ತದೇವ ವಚನಂ ವದತಿ। ರಾಜಾ ಪುನ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
೧೬೮.
‘‘ಸೋವಣ್ಣಮಯಂ ಮಣೀಮಯಂ, ಲೋಹಮಯಂ ಅಥ ರೂಪಿಯಾಮಯಂ।
ಸಙ್ಖಸಿಲಾಪವಾಳಮಯಂ, ಕಾರಯಿಸ್ಸಾಮಿ ತೇ ಸಸಂ॥
೧೬೯.
‘‘ಸನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಸಸಕಾ, ಅರಞ್ಞೇ ವನಗೋಚರಾ।
ತೇಪಿ ತೇ ಆನಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕೀದಿಸಂ ಸಸಮಿಚ್ಛಸೀ’’ತಿ॥
ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ತೇಸು ಸುವಣ್ಣಮಯಾದೀಸು ಯಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ತಂ ವದ, ಅಹಂ ತೇ ಕಾರೇತ್ವಾ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಅಥಾಪಿ ತೇ ನ ರೋಚೇಸಿ, ಅಞ್ಞೇಪಿ ಅರಞ್ಞೇ
ರಞ್ಞೋ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಘಟಪಣ್ಡಿತೋ ಛಟ್ಠಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೭೦.
‘‘ನ ಚಾಹಮೇತೇ ಇಚ್ಛಾಮಿ, ಯೇ ಸಸಾ ಪಥವಿಸ್ಸಿತಾ।
ಚನ್ದತೋ ಸಸಮಿಚ್ಛಾಮಿ, ತಂ ಮೇ ಓಹರ ಕೇಸವಾ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಓಹರಾತಿ ಓತಾರೇಹಿ।
ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನಿಸ್ಸಂಸಯಂ ಮೇ ಭಾತಾ ಉಮ್ಮತ್ತಕೋವ ಜಾತೋ’’ತಿ ದೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತೋ ಸತ್ತಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೭೧.
‘‘ಸೋ
ಅಪತ್ಥಿಯಂ ಯೋ ಪತ್ಥಯಸಿ, ಚನ್ದತೋ ಸಸಮಿಚ್ಛಸೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಞಾತೀತಿ ಕನಿಟ್ಠಂ ಆಲಪನ್ತೋ ಆಹ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ತಾತ, ಮಯ್ಹಂ ಪಿಯಞಾತಿ ಸೋ ತ್ವಂ ನೂನ ಅತಿಮಧುರಂ ಅತ್ತನೋ ಜೀವಿತಂ ವಿಜಹಿಸ್ಸಸಿ, ಯೋ ಅಪತ್ಥೇತಬ್ಬಂ ಪತ್ಥಯಸೀ’’ತಿ।
ಘಟಪಣ್ಡಿತೋ ರಞ್ಞೋ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಲೋ ಠತ್ವಾ ‘‘ಭಾತಿಕ, ತ್ವಂ ಚನ್ದತೋ ಸಸಕಂ ಪತ್ಥೇನ್ತಸ್ಸ ತಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಭಾವಂ ಜಾನನ್ತೋ ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ಮತಪುತ್ತಂ ಅನುಸೋಚಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅಟ್ಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
೧೭೨.
‘‘ಏವಂ ಚೇ ಕಣ್ಹ ಜಾನಾಸಿ, ಯದಞ್ಞಮನುಸಾಸಸಿ।
ಕಸ್ಮಾ ಪುರೇ ಮತಂ ಪುತ್ತಂ, ಅಜ್ಜಾಪಿ ಮನುಸೋಚಸೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಏವನ್ತಿ ಇದಂ ಅಲಬ್ಭನೇಯ್ಯಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ನ ಪತ್ಥೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಯದಿ ಏವಂ ಜಾನಾಸಿ। ಯದಞ್ಞಮನುಸಾಸಸೀತಿ ಏವಂ ಜಾನನ್ತೋವ ಯದಿ ಅಞ್ಞಂ ಅನುಸಾಸಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪುರೇತಿ ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಇತೋ ಚತುಮಾಸಮತ್ಥಕೇ ಮತಪುತ್ತಂ ಅಜ್ಜಾಪಿ ಅನುಸೋಚಸೀತಿ ವದತಿ।
ಏವಂ ಸೋ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ಠಿತಕೋವ ‘‘ಭಾತಿಕ, ಅಹಂ ತಾವ ಪಞ್ಞಾಯಮಾನಂ ಪತ್ಥೇಮಿ, ತ್ವಂ ಪನ ಅಪಞ್ಞಾಯಮಾನಸ್ಸ ಸೋಚಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಪುನ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
೧೭೩.
‘‘ಯಂ
ಜಾತೋ ಮೇ ಮಾ ಮರೀ ಪುತ್ತೋ, ಕುತೋ ಲಬ್ಭಾ ಅಲಬ್ಭಿಯಂ॥
೧೭೪.
‘‘ನ ಮನ್ತಾ ಮೂಲಭೇಸಜ್ಜಾ, ಓಸಧೇಹಿ ಧನೇನ ವಾ।
ಸಕ್ಕಾ ಆನಯಿತುಂ ಕಣ್ಹ, ಯಂ ಪೇತಮನುಸೋಚಸೀ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಯನ್ತಿ ಭಾತಿಕ ಯಂ ಏವಂ ಜಾತೋ ಮೇ ಪುತ್ತೋ ಮಾ ಮರೀತಿ ಮನುಸ್ಸೇನ ವಾ ದೇವೇನ ವಾ ಪುನ ನ ಲಬ್ಭಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಲದ್ಧುಂ, ತಂ ತ್ವಂ ಪತ್ಥೇಸಿ, ತದೇತಂ ಕುತೋ ಲಬ್ಭಾ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಸಕ್ಕಾ ಲದ್ಧುಂ, ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ದೀಪೇತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಅಲಬ್ಭಿಯಂ, ಅಲಬ್ಭನೇಯ್ಯಟ್ಠಾನಞ್ಹಿ ನಾಮೇತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮನ್ತಾತಿ ಮನ್ತಪಯೋಗೇನ। ಮೂಲಭೇಸಜ್ಜಾತಿ ಮೂಲಭೇಸಜ್ಜೇನ। ಓಸಧೇಹೀತಿ ನಾನಾವಿಧೋಸಧೇಹಿ। ಧನೇನ ವಾತಿ ಕೋಟಿಸತಸಙ್ಖ್ಯೇನಪಿ ಧನೇನ ವಾ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಯಂ ತ್ವಂ ಪೇತಮನುಸೋಚಸಿ, ತಂ ಏತೇಹಿ ಮನ್ತಪಯೋಗಾದೀಹಿ ಆನೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ।
ರಾಜಾ
೧೭೫.
‘‘ಯಸ್ಸ
ಯಥಾ ನಿಜ್ಝಾಪಯೇ ಅಜ್ಜ, ಘಟೋ ಪುರಿಸಪಣ್ಡಿತೋ॥
೧೭೬.
‘‘ಆದಿತ್ತಂ ವತ ಮಂ ಸನ್ತಂ, ಘತಸಿತ್ತಂವ ಪಾವಕಂ।
ವಾರಿನಾ ವಿಯ ಓಸಿಞ್ಚಂ, ಸಬ್ಬಂ ನಿಬ್ಬಾಪಯೇ ದರಂ॥
೧೭೭.
‘‘ಅಬ್ಬಹೀ ವತ ಮೇ ಸಲ್ಲಂ, ಯಮಾಸಿ ಹದಯಸ್ಸಿತಂ।
ಯೋ ಮೇ ಸೋಕಪರೇತಸ್ಸ, ಪುತ್ತಸೋಕಂ ಅಪಾನುದಿ॥
೧೭೮.
‘‘ಸೋಹಂ ಅಬ್ಬೂಳ್ಹಸಲ್ಲೋಸ್ಮಿ, ವೀತಸೋಕೋ ಅನಾವಿಲೋ।
ನ ಸೋಚಾಮಿ ನ ರೋದಾಮಿ, ತವ ಸುತ್ವಾನ ಮಾಣವಾ’’ತಿ॥
ತತ್ಥ ಪಠಮಗಾಥಾಯ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಯಥಾ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಜ್ಜ ಮಂ ಪುತ್ತಸೋಕಪರೇತಂ ಘಟೋ ಪುರಿಸಪಣ್ಡಿತೋ ಸೋಕಹರಣತ್ಥಾಯ ನಿಜ್ಝಾಪಯೇ ನಿಜ್ಝಾಪೇಸಿ ಬೋಧೇಸಿ। ಯಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಸಪಿ ಏತಾದಿಸಾ ಪುರಿಸಪಣ್ಡಿತಾ ಅಮಚ್ಚಾ ಅಸ್ಸು, ತಸ್ಸ ಕುತೋ ಸೋಕೋತಿ। ಸೇಸಗಾಥಾ ವುತ್ತತ್ಥಾಯೇವ।
ಅವಸಾನೇ
೧೭೯.
‘‘ಏವಂ ಕರೋನ್ತಿ ಸಪ್ಪಞ್ಞಾ, ಯೇ ಹೋನ್ತಿ ಅನುಕಮ್ಪಕಾ।
ನಿವತ್ತಯನ್ತಿ ಸೋಕಮ್ಹಾ, ಘಟೋ ಜೇಟ್ಠಂವ ಭಾತರ’’ನ್ತಿ॥ –
ಅಯಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಗಾಥಾ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾಯೇವ।
ಏವಂ ಘಟಕುಮಾರೇನ ವೀತಸೋಕೇ ಕತೇ ವಾಸುದೇವೇ ರಜ್ಜಂ ಅನುಸಾಸನ್ತೇ ದೀಘಸ್ಸ ಅದ್ಧುನೋ ಅಚ್ಚಯೇನ ದಸಭಾತಿಕಪುತ್ತಾ ಕುಮಾರಾ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು ‘‘ಕಣ್ಹದೀಪಾಯನಂ ‘ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಕೋ’ತಿ ವದನ್ತಿ, ವೀಮಂಸಿಸ್ಸಾಮ ತಾವ ನ’’ನ್ತಿ। ತೇ ಏಕಂ ದಹರಕುಮಾರಂ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ಗಬ್ಭಿನಿಆಕಾರೇನ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಉದರೇ ಮಸೂರಕಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ನೇತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಯಂ ಕುಮಾರಿಕಾ ಕಿಂ ವಿಜಾಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು। ತಾಪಸೋ ‘‘ದಸಭಾತಿಕರಾಜೂನಂ ವಿನಾಸಕಾಲೋ ಪತ್ತೋ, ಮಯ್ಹಂ ನು ಖೋ ಆಯುಸಙ್ಖಾರೋ ಕೀದಿಸೋ
ಅಥೇಕದಿವಸಂ ತೇ ರಾಜಾನೋ ‘‘ಸಮುದ್ದಕೀಳಂ ಕೀಳಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಮುಖದ್ವಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕತಮಣ್ಡಪೇ ಖಾದನ್ತಾ ಪಿವನ್ತಾ ಕೀಳಾವಸೇನೇವ ಪವತ್ತಹತ್ಥಪಾದಪರಾಮಾಸಾ ದ್ವಿಧಾ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಮಹಾಕಲಹಂ ಕರಿಂಸು। ಅಥೇಕೋ ಅಞ್ಞಂ ಮುಗ್ಗರಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಏರಕವನತೋ ಏಕಂ ಏರಕಪತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿ। ತಂ ಗಹಿತಮತ್ತಮೇವ ಖದಿರಮುಸಲಂ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ತೇನ ಮಹಾಜನಂ ಪೋಥೇಸಿ
ಅಥ ನಂ ಜರಾ ನಾಮ ಏಕೋ ಲುದ್ದಕೋ ಗಚ್ಛಂ ಚಲನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸೂಕರೋ ಏತ್ಥ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಸತ್ತಿಂ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಾದೇ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ಕೋ ಮಂ ವಿಜ್ಝೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಮನುಸ್ಸಸ್ಸ ವಿದ್ಧಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಭೀತೋ ಪಲಾಯಿತುಂ ಆರಭಿ
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಉಪಾಸಕ, ಏವಂ ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಸೋಕಂ ಹರಿಂಸು, ಮಾ ಚಿನ್ತಯೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ
ಘಟಪಣ್ಡಿತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸೋಳಸಮಾ।
ಇತಿ ಸೋಳಸಜಾತಕಪಟಿಮಣ್ಡಿತಸ್ಸ
ದಸಕನಿಪಾತಜಾತಕಸ್ಸ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಜಾತಕುದ್ದಾನಂ –
ಚತುದ್ವಾರೋ ಕಣ್ಹುಪೋಸೋ, ಸಙ್ಖ ಬೋಧಿ ದೀಪಾಯನೋ।
ನಿಗ್ರೋಧ ತಕ್ಕಲ ಧಮ್ಮ-ಪಾಲೋ ಕುಕ್ಕುಟ ಕುಣ್ಡಲೀ।
ಬಿಲಾರ ಚಕ್ಕ ಭೂರಿ ಚ, ಮಙ್ಗಲ ಘಟ ಸೋಳಸ॥
ದಸಕನಿಪಾತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।