೧೧. ಏಕಾದಸಕನಿಪಾತೋ

[೪೫೫] ೧. ಮಾತುಪೋಸಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ತಸ್ಸ ನಾಗಸ್ಸ ವಿಪ್ಪವಾಸೇನಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಮಾತುಪೋಸಕಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವತ್ಥು ಸಾಮಜಾತಕವತ್ಥುಸದಿಸಮೇವ। ಸತ್ಥಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಮಾ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಉಜ್ಝಾಯಿತ್ಥ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಾಪಿ ಮಾತರಾ ವಿಯುತ್ತಾ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರಾಹಾರತಾಯ ಸುಸ್ಸಮಾನಾ ರಾಜಾರಹಂ ಭೋಜನಂ ಲಭಿತ್ವಾಪಿ ‘ಮಾತರಾ ವಿನಾ ನ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಮಾತರಂ ದಿಸ್ವಾವ ಗೋಚರಂ ಗಣ್ಹಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಮಾಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಹತ್ಥಿಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸೇತೋ ಅಹೋಸಿ ಅಭಿರೂಪೋ ದಸ್ಸನೀಯೋ ಪಾಸಾದಿಕೋ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಿಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರೋ। ಸೋ ಜರಾಜಿಣ್ಣಂ ಮಾತರಂ ಪೋಸೇಸಿ, ಮಾತಾ ಪನಸ್ಸ ಅನ್ಧಾ। ಸೋ ಮಧುರಮಧುರಾನಿ ಫಲಾಫಲಾನಿ ಹತ್ಥೀನಂ ದತ್ವಾ ಮಾತು ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇಸಿ। ಹತ್ಥೀ ತಸ್ಸಾ ಅದತ್ವಾ ಅತ್ತನಾವ ಖಾದನ್ತಿ। ಸೋ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಯೂಥಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಮಾತರಮೇವ ಪೋಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಹತ್ಥೀನಂ ಅಜಾನನ್ತಾನಂ ಮಾತರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚಣ್ಡೋರಣಪಬ್ಬತಪಾದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಂ ನಳಿನಿಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಾಯ ಪಬ್ಬತಗುಹಾಯಂ ಮಾತರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪೋಸೇಸಿ। ಅಥೇಕೋ ಬಾರಾಣಸಿವಾಸೀ ವನಚರಕೋ ಮಗ್ಗಮೂಳ್ಹೋ ದಿಸಂ ವವತ್ಥಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಮಹನ್ತೇನ ಸದ್ದೇನ ಪರಿದೇವಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಪುರಿಸೋ ಅನಾಥೋ, ನ ಖೋ ಪನ ಮೇತಂ ಪತಿರೂಪಂ, ಯಂ ಏಸ ಮಯಿ ಠಿತೇ ಇಧ ವಿನಸ್ಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಭಯೇನ ಪಲಾಯನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಭೋ ಪುರಿಸ, ನತ್ಥಿ ತೇ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಭಯಂ, ಮಾ ಪಲಾಯಿ, ಕಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಪರಿದೇವನ್ತೋ ವಿಚರಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ಅಹಂ ಮಗ್ಗಮೂಳ್ಹೋ, ಅಜ್ಜ ಮೇ ಸತ್ತಮೋ ದಿವಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭೋ ಪುರಿಸ, ಮಾ ಭಾಯಿ, ಅಹಂ ತಂ ಮನುಸ್ಸಪಥೇ ಠಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಾ ನೀಹರಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿ। ಸೋಪಿ ಪಾಪೋ ‘‘ನಗರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ರುಕ್ಖಸಞ್ಞಂ ಪಬ್ಬತಸಞ್ಞಂ ಕರೋನ್ತೋವ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಅಗಮಾಸಿ।

ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ರಞ್ಞೋ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥೀ ಕಾಲಮಕಾಸಿ। ರಾಜಾ ‘‘ಸಚೇ ಕೇನಚಿ ಕತ್ಥಚಿ ಓಪವಯ್ಹಂ ಕಾತುಂ ಯುತ್ತರೂಪೋ ಹತ್ಥೀ ದಿಟ್ಠೋ ಅತ್ಥಿ, ಸೋ ಆಚಿಕ್ಖತೂ’’ತಿ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸಿ। ಸೋ ಪುರಿಸೋ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಮಯಾ, ದೇವ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಓಪವಯ್ಹೋ ಭವಿತುಂ ಯುತ್ತರೂಪೋ ಸಬ್ಬಸೇತೋ ಸೀಲವಾ ಹತ್ಥಿರಾಜಾ ದಿಟ್ಠೋ, ಅಹಂ ಮಗ್ಗಂ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಹತ್ಥಾಚರಿಯೇ ಪೇಸೇತ್ವಾ ತಂ ಗಣ್ಹಾಪೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ರಾಜಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ‘‘ಇಮಂ ಮಗ್ಗದೇಸಕಂ ಕತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಇಮಿನಾ ವುತ್ತಂ ಹತ್ಥಿನಾಗಂ ಆನೇಥಾ’’ತಿ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಹತ್ಥಾಚರಿಯಂ ಪೇಸೇಸಿ। ಸೋ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ನಳಿನಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಗೋಚರಂ ಗಣ್ಹನ್ತಂ ಪಸ್ಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಹತ್ಥಾಚರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಭಯಂ ನ ಅಞ್ಞತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಾ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಹಂ ಖೋ ಪನ ಮಹಾಬಲೋ ಹತ್ಥಿಸಹಸ್ಸಮ್ಪಿ ವಿದ್ಧಂಸೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಹೋಮಿ, ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಸರಟ್ಠಕಂ ಸೇನಾವಾಹನಂ ನಾಸೇತುಂ, ಸಚೇ ಪನ ಕುಜ್ಝಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸೀಲಂ ಮೇ ಭಿಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಜ್ಜ ಸತ್ತೀಹಿ ಕೋಟ್ಟಿಯಮಾನೋಪಿ ನ ಕುಜ್ಝಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಸೀಸಂ ನಾಮೇತ್ವಾ ನಿಚ್ಚಲೋವ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಹತ್ಥಾಚರಿಯೋ ಪದುಮಸರಂ ಓತರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏಹಿ ಪುತ್ತಾ’’ತಿ ರಜತದಾಮಸದಿಸಾಯ ಸೋಣ್ಡಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಪಾಪುಣಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾ ಪನ ಪುತ್ತೇ ಅನಾಗಚ್ಛನ್ತೇ ‘‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ ರಾಜರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾದೀಹಿ ನೀತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಇದಾನಿ ತಸ್ಸ ವಿಪ್ಪವಾಸೇನ ಅಯಂ ವನಸಣ್ಡೋ ವಡ್ಢಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪರಿದೇವಮಾನಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೧.

‘‘ತಸ್ಸ ನಾಗಸ್ಸ ವಿಪ್ಪವಾಸೇನ, ವಿರೂಳ್ಹೋ ಸಲ್ಲಕೀ ಚ ಕುಟಜಾ ಚ।

ಕುರುವಿನ್ದಕರವೀರಾ ಭಿಸಸಾಮಾ ಚ, ನಿವಾತೇ ಪುಪ್ಫಿತಾ ಚ ಕಣಿಕಾರಾ॥

೨.

‘‘ಕೋಚಿದೇವ ಸುವಣ್ಣಕಾಯುರಾ, ನಾಗರಾಜಂ ಭರನ್ತಿ ಪಿಣ್ಡೇನ।

ಯತ್ಥ ರಾಜಾ ರಾಜಕುಮಾರೋ ವಾ, ಕವಚಮಭಿಹೇಸ್ಸತಿ ಅಛಮ್ಭಿತೋ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ವಿರೂಳ್ಹಾತಿ ವಡ್ಢಿತಾ ನಾಮ, ನತ್ಥೇತ್ಥ ಸಂಸಯೋತಿ ಅಸಂಸಯವಸೇನೇವಮಾಹ। ಸಲ್ಲಕೀ ಚ ಕುಟಜಾ ಚಾತಿ ಇನ್ದಸಾಲರುಕ್ಖಾ ಚ ಕುಟಜರುಕ್ಖಾ ಚ। ಕುರುವಿನ್ದಕರವೀರಾ ಭಿಸಸಾಮಾ ಚಾತಿ ಕುರುವಿನ್ದರುಕ್ಖಾ ಚ ಕರವೀರನಾಮಕಾನಿ ಮಹಾತಿಣಾನಿ ಚ ಭಿಸಾನಿ ಚ ಸಾಮಾಕಾನಿ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತೇ ಚ ಸಬ್ಬೇ ಇದಾನಿ ವಡ್ಢಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಪರಿದೇವತಿ। ನಿವಾತೇತಿ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ। ಪುಪ್ಫಿತಾತಿ ಮಮ ಪುತ್ತೇನ ಸಾಖಂ ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅಖಾದಿಯಮಾನಾ ಕಣಿಕಾರಾಪಿ ಪುಪ್ಫಿತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಕೋಚಿದೇವಾತಿ ಕತ್ಥಚಿದೇವ ಗಾಮೇ ವಾ ನಗರೇ ವಾ। ಸುವಣ್ಣಕಾಯುರಾತಿ ಸುವಣ್ಣಾಭರಣಾ ರಾಜರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾ। ಭರನ್ತಿ ಪಿಣ್ಡೇನಾತಿ ಅಜ್ಜ ಮಾತುಪೋಸಕಂ ನಾಗರಾಜಂ ರಾಜಾರಹಸ್ಸ ಭೋಜನಸ್ಸ ಸುವಡ್ಢಿತೇನ ಪಿಣ್ಡೇನ ಪೋಸೇನ್ತಿ। ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ನಾಗರಾಜೇ ರಾಜಾ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ। ಕವಚಮಭಿಹೇಸ್ಸತೀತಿ ಸಙ್ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತಾನಂ ಕವಚಂ ಅಭಿಹನಿಸ್ಸತಿ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸತಿ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಯತ್ಥ ಮಮ ಪುತ್ತೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ರಾಜಾ ವಾ ರಾಜಕುಮಾರೋ ವಾ ಅಛಮ್ಭಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಸಪತ್ತಾನಂ ಕವಚಂ ಹನಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ಮೇ ಪುತ್ತಂ ನಾಗರಾಜಾನಂ ಸುವಣ್ಣಾಭರಣಾ ಅಜ್ಜ ಪಿಣ್ಡೇನ ಭರನ್ತೀ’’ತಿ।

ಹತ್ಥಾಚರಿಯೋಪಿ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇವ ರಞ್ಞೋ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸಿ। ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ನಗರಂ ಅಲಙ್ಕಾರಾಪೇಸಿ। ಹತ್ಥಾಚರಿಯೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಕತಗನ್ಧಪರಿಭಣ್ಡಂ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಂ ಹತ್ಥಿಸಾಲಂ ನೇತ್ವಾ ವಿಚಿತ್ರಸಾಣಿಯಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚಾಪೇಸಿ। ರಾಜಾ ನಾನಗ್ಗರಸಭೋಜನಂ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ದಾಪೇಸಿ। ಸೋ ‘‘ಮಾತರಂ ವಿನಾ ಗೋಚರಂ ನ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಿಣ್ಡಂ ನ ಗಣ್ಹಿ। ಅಥ ನಂ ಯಾಚನ್ತೋ ರಾಜಾ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩.

‘‘ಗಣ್ಹಾಹಿ ನಾಗ ಕಬಳಂ, ಮಾ ನಾಗ ಕಿಸಕೋ ಭವ।

ಬಹೂನಿ ರಾಜಕಿಚ್ಚಾನಿ, ತಾನಿ ನಾಗ ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ॥

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಚತುತ್ಥಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪.

‘‘ಸಾ ನೂನಸಾ ಕಪಣಿಕಾ, ಅನ್ಧಾ ಅಪರಿಣಾಯಿಕಾ।

ಖಾಣುಂ ಪಾದೇನ ಘಟ್ಟೇತಿ, ಗಿರಿಂ ಚಣ್ಡೋರಣಂ ಪತೀ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಸಾ ನೂನಸಾತಿ ಮಹಾರಾಜ, ನೂನ ಸಾ ಏಸಾ। ಕಪಣಿಕಾತಿ ಪುತ್ತವಿಯೋಗೇನ ಕಪಣಾ। ಖಾಣುನ್ತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪತಿತಂ ರುಕ್ಖಕಲಿಙ್ಗರಂ। ಘಟ್ಟೇತೀತಿ ಪರಿದೇವಮಾನಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಾದೇನ ಪೋಥೇನ್ತೀ ನೂನ ಪಾದೇನ ಹನತಿ । ಗಿರಿಂ ಚಣ್ಡೋರಣಂ ಪತೀತಿ ಚಣ್ಡೋರಣಪಬ್ಬತಾಭಿಮುಖೀ, ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ಪರಿಪ್ಫನ್ದಮಾನಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಅಥ ನಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ರಾಜಾ ಪಞ್ಚಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫.

‘‘ಕಾ ನು ತೇ ಸಾ ಮಹಾನಾಗ, ಅನ್ಧಾ ಅಪರಿಣಾಯಿಕಾ।

ಖಾಣುಂ ಪಾದೇನ ಘಟ್ಟೇತಿ, ಗಿರಿಂ ಚಣ್ಡೋರಣಂ ಪತೀ’’ತಿ॥

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಛಟ್ಠಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬.

‘‘ಮಾತಾ ಮೇ ಸಾ ಮಹಾರಾಜ, ಅನ್ಧಾ ಅಪರಿಣಾಯಿಕಾ।

ಖಾಣುಂ ಪಾದೇನ ಘಟ್ಟೇತಿ, ಗಿರಿಂ ಚಣ್ಡೋರಣಂ ಪತೀ’’ತಿ॥

ರಾಜಾ ಛಟ್ಠಗಾಥಾಯ ತಮತ್ಥಂ ಸುತ್ವಾ ಮುಞ್ಚಾಪೇನ್ತೋ ಸತ್ತಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೭.

‘‘ಮುಞ್ಚಥೇತಂ ಮಹಾನಾಗಂ, ಯೋಯಂ ಭರತಿ ಮಾತರಂ।

ಸಮೇತು ಮಾತರಾ ನಾಗೋ, ಸಹ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಞಾತಿಭೀ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಯೋಯಂ ಭರತೀತಿ ಅಯಂ ನಾಗೋ ‘‘ಅಹಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಅನ್ಧಂ ಮಾತರಂ ಪೋಸೇಮಿ, ಮಯಾ ವಿನಾ ಮಯ್ಹಂ ಮಾತಾ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತಿ, ತಾಯ ವಿನಾ ಮಯ್ಹಂ ಇಸ್ಸರಿಯೇನ ಅತ್ಥೋ ನತ್ಥಿ, ಅಜ್ಜ ಮೇ ಮಾತು ಗೋಚರಂ ಅಲಭನ್ತಿಯಾ ಸತ್ತಮೋ ದಿವಸೋ’’ತಿ ವದತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಅಯಂ ಮಾತರಂ ಭರತಿ, ಏತಂ ಮಹಾನಾಗಂ ಖಿಪ್ಪಂ ಮುಞ್ಚಥ। ಸಬ್ಬೇಹಿ ಞಾತಿಭೀತಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಸ ಮಾತರಾ ಸಮೇತು ಸಮಾಗಚ್ಛತೂತಿ।

ಅಟ್ಠಮನವಮಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಗಾಥಾ ಹೋನ್ತಿ –

೮.

‘‘ಮುತ್ತೋ ಚ ಬನ್ಧನಾ ನಾಗೋ, ಮುತ್ತಮಾದಾಯ ಕುಞ್ಜರೋ।

ಮುಹುತ್ತಂ ಅಸ್ಸಾಸಯಿತ್ವಾ, ಅಗಮಾ ಯೇನ ಪಬ್ಬತೋ॥

೯.

‘‘ತತೋ ಸೋ ನಳಿನಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಸೀತಂ ಕುಞ್ಜರಸೇವಿತಂ।

ಸೋಣ್ಡಾಯೂದಕಮಾಹತ್ವಾ, ಮಾತರಂ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಥಾ’’ತಿ॥

ಸೋ ಕಿರ ನಾಗೋ ಬನ್ಧನಾ ಮುತ್ತೋ ಥೋಕಂ ವಿಸ್ಸಮಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಸರಾಜಧಮ್ಮಗಾಥಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಹೋಹಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ಮಹಾಜನೇನ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಪೂಜಿಯಮಾನೋ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತದಹೇವ ತಂ ಪದುಮಸರಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ಮಮ ಮಾತರಂ ಗೋಚರಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾವ ಸಯಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬಹುಂ ಭಿಸಮುಳಾಲಂ ಆದಾಯ ಸೋಣ್ಡಪೂರಂ ಉದಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗುಹಾಲೇಣತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗುಹಾದ್ವಾರೇ ನಿಸಿನ್ನಾಯ ಮಾತುಯಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರಾಹಾರತಾಯ ಮಾತು ಸರೀರಸ್ಸ ಫಸ್ಸಪಟಿಲಾಭತ್ಥಂ ಉಪರಿ ಉದಕಂ ಸಿಞ್ಚಿ, ತಮತ್ಥಂ ಆವಿಕರೋನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿ ‘‘ದೇವೋ ವಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ತಂ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತೀ ದಸಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೦.

‘‘ಕೋಯಂ ಅನರಿಯೋ ದೇವೋ, ಅಕಾಲೇನಪಿ ವಸ್ಸತಿ।

ಗತೋ ಮೇ ಅತ್ರಜೋ ಪುತ್ತೋ, ಯೋ ಮಯ್ಹಂ ಪರಿಚಾರಕೋ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಅತ್ರಜೋತಿ ಅತ್ತತೋ ಜಾತೋ।

ಅಥ ನಂ ಸಮಸ್ಸಾಸೇನ್ತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕಾದಸಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೧.

‘‘ಉಟ್ಠೇಹಿ ಅಮ್ಮ ಕಿಂ ಸೇಸಿ, ಆಗತೋ ತ್ಯಾಹಮತ್ರಜೋ।

ಮುತ್ತೋಮ್ಹಿ ಕಾಸಿರಾಜೇನ, ವೇದೇಹೇನ ಯಸಸ್ಸಿನಾ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಆಗತೋ ತ್ಯಾಹನ್ತಿ ಆಗತೋ ತೇ ಅಹಂ। ವೇದೇಹೇನಾತಿ ಞಾಣಸಮ್ಪನ್ನೇನ। ಯಸಸ್ಸಿನಾತಿ ಮಹಾಪರಿವಾರೇನ ತೇನ ರಞ್ಞಾ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥಿಭಾವಾಯ ಗಹಿತೋಪಿ ಅಹಂ ಮುತ್ತೋ, ಇದಾನಿ ತವ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗತೋ ಉಟ್ಠೇಹಿ ಗೋಚರಂ ಗಣ್ಹಾಹೀತಿ।

ಸಾ ತುಟ್ಠಮಾನಸಾ ರಞ್ಞೋ ಅನುಮೋದನಂ ಕರೋನ್ತೀ ಓಸಾನಗಾಥಮಾಹ –

೧೨.

‘‘ಚಿರಂ ಜೀವತು ಸೋ ರಾಜಾ, ಕಾಸೀನಂ ರಟ್ಠವಡ್ಢನೋ।

ಯೋ ಮೇ ಪುತ್ತಂ ಪಮೋಚೇಸಿ, ಸದಾ ವುದ್ಧಾಪಚಾಯಿಕ’’ನ್ತಿ॥

ತದಾ ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಗುಣೇ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ನಳಿನಿಯಾ ಅವಿದೂರೇ ಗಾಮಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಚ ಮಾತು ಚಸ್ಸ ನಿಬದ್ಧಂ ವತ್ತಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ। ಅಪರಭಾಗೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಾತರಿ ಕಾಲಕತಾಯ ತಸ್ಸಾ ಸರೀರಪರಿಹಾರಂ ಕತ್ವಾ ಕಾರಣ್ಡಕಅಸ್ಸಮಪದಂ ನಾಮ ಗತೋ। ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಠಾನೇ ಹಿಮವನ್ತತೋ ಓತರಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಇಸಯೋ ವಸಿಂಸು, ತಂ ವತ್ತಂ ತೇಸಂ ಅದಾಸಿ। ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸಮಾನರೂಪಂ ಸಿಲಾಪಟಿಮಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಮಹಾಸಕ್ಕಾರಂ ಪವತ್ತೇಸಿ । ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪವಾಸಿನೋ ಅನುಸಂವಚ್ಛರಂ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಮಹಂ ನಾಮ ಕರಿಂಸು।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಮಾತುಪೋಸಕಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ। ತದಾ ರಾಜಾ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ಪಾಪಪುರಿಸೋ ದೇವದತ್ತೋ, ಹತ್ಥಾಚರಿಯೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಮಾತಾ ಹತ್ಥಿನೀ ಮಹಾಮಾಯಾ, ಮಾತುಪೋಸಕನಾಗೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ।

ಮಾತುಪೋಸಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ।

[೪೫೬] ೨. ಜುಣ್ಹಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಸುಣೋಹಿ ಮಯ್ಹಂ ವಚನಂ ಜನಿನ್ದಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇನ ಲದ್ಧವರೇ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಪಠಮಬೋಧಿಯಞ್ಹಿ ವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಭಗವತೋ ಅನಿಬದ್ಧುಪಟ್ಠಾಕಾ ಅಹೇಸುಂ। ಏಕದಾ ಥೇರೋ ನಾಗಸಮಾಲೋ, ಏಕದಾ ನಾಗಿತೋ, ಏಕದಾ ಉಪವಾಣೋ, ಏಕದಾ ಸುನಕ್ಖತ್ತೋ, ಏಕದಾ ಚುನ್ದೋ, ಏಕದಾ ನನ್ದೋ, ಏಕದಾ ಸಾಗತೋ, ಏಕದಾ ಮೇಘಿಯೋ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಹಿ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನಿಮ್ಹಿ ಮಹಲ್ಲಕೋ, ಏಕಚ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖೂ ‘ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛಾಮಾ’ತಿ ವುತ್ತೇ ಅಞ್ಞೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಏಕಚ್ಚೇ ಮಯ್ಹಂ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಭೂಮಿಯಂ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ, ನಿಬದ್ಧುಪಟ್ಠಾಕಂ ಮೇ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಜಾನಾಥಾ’’ತಿ। ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಹಂ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಹಂ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಿರಸಿ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಕತ್ವಾ ಉಟ್ಠಿತೇ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರಾದಯೋ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪತ್ಥನಾ ಮತ್ಥಕಂ ಪತ್ತಾ, ಅಲ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ। ತತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ‘‘ತ್ವಂ ಆವುಸೋ, ಉಪಟ್ಠಾಕಟ್ಠಾನಂ ಯಾಚಾಹೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ಥೇರೋ ‘‘ಸಚೇ ಮೇ ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಅತ್ತನಾ ಲದ್ಧಚೀವರಂ ನ ದಸ್ಸತಿ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ನ ದಸ್ಸತಿ, ಏಕಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ವಸಿತುಂ ನ ದಸ್ಸತಿ, ಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಮನ್ತನಂ ನ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಸಚೇ ಪನ ಭಗವಾ ಮಯಾ ಗಹಿತಂ ನಿಮನ್ತನಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಸಚೇ ಅಹಂ ತಿರೋರಟ್ಠಾ ತಿರೋಜನಪದಾ ಭಗವನ್ತಂ ದಟ್ಠುಂ ಆಗತಂ ಪರಿಸಂ ಆಗತಕ್ಖಣೇಯೇವ ದಸ್ಸೇತುಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ , ಯದಾ ಮೇ ಕಙ್ಖಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇಯೇವ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸಚೇ ಯಂ ಭಗವಾ ಮಮ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇತಿ, ತಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಕಥೇಸ್ಸತಿ, ಏವಾಹಂ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇ ಚತಸ್ಸೋ ಚ ಆಯಾಚನಾತಿ ಅಟ್ಠ ವರೇ ಯಾಚಿ, ಭಗವಾಪಿಸ್ಸ ಅದಾಸಿ।

ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ವಸ್ಸಾನಿ ನಿಬದ್ಧುಪಟ್ಠಾಕೋ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪನಂ ಪತ್ವಾ ಆಗಮಸಮ್ಪದಾ, ಅಧಿಗಮಸಮ್ಪದಾ, ಪುಬ್ಬಹೇತುಸಮ್ಪದಾ, ಅತ್ತತ್ಥಪರಿಪುಚ್ಛಾಸಮ್ಪದಾ, ತಿತ್ಥವಾಸಸಮ್ಪದಾ, ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಸಮ್ಪದಾ, ಬುದ್ಧೂಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪದಾತಿ ಇಮಾಹಿ ಸತ್ತಹಿ ಸಮ್ಪದಾಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಅಟ್ಠವರದಾಯಜ್ಜಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಪಞ್ಞಾತೋ ಗಗನಮಜ್ಝೇ ಚನ್ದೋ ವಿಯ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಆವುಸೋ, ತಥಾಗತೋ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ವರದಾನೇನ ಸನ್ತಪ್ಪೇಸೀ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಾಹಂ ಆನನ್ದಂ ವರೇನ ಸನ್ತಪ್ಪೇಸಿಂ, ಪುಬ್ಬೇಪಾಹಂ ಯಂ ಯಂ ಏಸ ಯಾಚಿ, ತಂ ತಂ ಅದಾಸಿಂಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಜುಣ್ಹಕುಮಾರೋ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಿಪ್ಪಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಅನುಯೋಗಂ ದತ್ವಾ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಅನ್ಧಕಾರೇ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಘರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಂ ವೇಗೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಚರಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಬಾಹುನಾ ಪಹರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಭತ್ತಪಾತಿಂ ಭಿನ್ದಿಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪತಿತ್ವಾ ವಿರವಿ। ಕುಮಾರೋ ಕಾರುಞ್ಞೇನ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ತಂ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಪೇಸಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ತಯಾ, ತಾತ, ಮಮ ಭಿಕ್ಖಾಭಾಜನಂ ಭಿನ್ನಂ, ಭತ್ತಮೂಲಂ ಮೇ ದೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ಕುಮಾರೋ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ನ ದಾನಾಹಂ ತವ ಭತ್ತಮೂಲಂ ದಾತುಂ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಅಹಂ ಖೋ ಪನ ಕಾಸಿಕರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ ಜುಣ್ಹಕುಮಾರೋ ನಾಮ, ಮಯಿ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಂ ಧನಂ ಯಾಚೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ನಿಟ್ಠಿತಸಿಪ್ಪೋ ಆಚರಿಯಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಿತು ಸಿಪ್ಪಂ ದಸ್ಸೇಸಿ। ಪಿತಾ ‘‘ಜೀವನ್ತೇನ ಮೇ ಪುತ್ತೋ ದಿಟ್ಠೋ, ರಾಜಭೂತಮ್ಪಿ ನಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ರಜ್ಜೇ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿ। ಸೋ ಜುಣ್ಹರಾಜಾ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಮಮ ಭತ್ತಮೂಲಂ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಅಲಙ್ಕತನಗರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕರೋನ್ತಮೇವ ದಿಸ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಉನ್ನತಪ್ಪದೇಸೇ ಠಿತೋ ಹತ್ಥಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಜಯಾಪೇಸಿ। ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾವ ಅತಿಕ್ಕಮಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತೇನ ಅದಿಟ್ಠಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೩.

‘‘ಸುಣೋಹಿ ಮಯ್ಹಂ ವಚನಂ ಜನಿನ್ದ, ಅತ್ಥೇನ ಜುಣ್ಹಮ್ಹಿ ಇಧಾನುಪತ್ತೋ।

ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಅದ್ಧಿಕೇ ತಿಟ್ಠಮಾನೇ, ಗನ್ತಬ್ಬಮಾಹು ದ್ವಿಪದಿನ್ದ ಸೇಟ್ಠಾ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಜುಣ್ಹಮ್ಹೀತಿ ಮಹಾರಾಜ, ತಯಿ ಜುಣ್ಹಮ್ಹಿ ಅಹಂ ಏಕೇನ ಅತ್ಥೇನ ಇಧಾನುಪ್ಪತ್ತೋ, ನ ನಿಕ್ಕಾರಣಾ ಇಧಾಗತೋಮ್ಹೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ಅದ್ಧಿಕೇತಿ ಅದ್ಧಾನಂ ಆಗತೇ। ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ತಂ ಅದ್ಧಿಕಂ ಅದ್ಧಾನಮಾಗತಂ ಯಾಚಮಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾವ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ನ ಆಹು ನ ಕಥೇನ್ತೀತಿ।

ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಂ ವಜಿರಙ್ಕುಸೇನ ನಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೪.

‘‘ಸುಣೋಮಿ ತಿಟ್ಠಾಮಿ ವದೇಹಿ ಬ್ರಹ್ಮೇ, ಯೇನಾಸಿ ಅತ್ಥೇನ ಇಧಾನುಪತ್ತೋ।

ಕಂ ವಾ ತ್ವಮತ್ಥಂ ಮಯಿ ಪತ್ಥಯಾನೋ, ಇಧಾಗಮೋ ಬ್ರಹ್ಮೇ ತದಿಙ್ಘ ಬ್ರೂಹೀ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಇಙ್ಘಾತಿ ಚೋದನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ।

ತತೋ ಪರಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಚ ರಞ್ಞೋ ಚ ವಚನಪಟಿವಚನವಸೇನ ಸೇಸಗಾಥಾ ಕಥಿತಾ –

೧೫.

‘‘ದದಾಹಿ ಮೇ ಗಾಮವರಾನಿ ಪಞ್ಚ, ದಾಸೀಸತಂ ಸತ್ತ ಗವಂಸತಾನಿ।

ಪರೋಸಹಸ್ಸಞ್ಚ ಸುವಣ್ಣನಿಕ್ಖೇ, ಭರಿಯಾ ಚ ಮೇ ಸಾದಿಸೀ ದ್ವೇ ದದಾಹಿ॥

೧೬.

‘‘ತಪೋ ನು ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಭಿಂಸರೂಪೋ, ಮನ್ತಾ ನು ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಚಿತ್ತರೂಪಾ।

ಯಕ್ಖಾ ನು ತೇ ಅಸ್ಸವಾ ಸನ್ತಿ ಕೇಚಿ, ಅತ್ಥಂ ವಾ ಮೇ ಅಭಿಜಾನಾಸಿ ಕತ್ತಂ॥

೧೭.

‘‘ನ ಮೇ ತಪೋ ಅತ್ಥಿ ನ ಚಾಪಿ ಮನ್ತಾ, ಯಕ್ಖಾಪಿ ಮೇ ಅಸ್ಸವಾ ನತ್ಥಿ ಕೇಚಿ।

ಅತ್ಥಮ್ಪಿ ತೇ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ ಕತ್ತಂ, ಪುಬ್ಬೇ ಚ ಖೋ ಸಙ್ಗತಿಮತ್ತಮಾಸಿ॥

೧೮.

‘‘ಪಠಮಂ ಇದಂ ದಸ್ಸನಂ ಜಾನತೋ ಮೇ, ನ ತಾಭಿಜಾನಾಮಿ ಇತೋ ಪುರತ್ಥಾ।

ಅಕ್ಖಾಹಿ ಮೇ ಪುಚ್ಛಿತೋ ಏತಮತ್ಥಂ, ಕದಾ ಕುಹಿಂ ವಾ ಅಹು ಸಙ್ಗಮೋ ನೋ॥

೧೯.

‘‘ಗನ್ಧಾರರಾಜಸ್ಸ ಪುರಮ್ಹಿ ರಮ್ಮೇ, ಅವಸಿಮ್ಹಸೇ ತಕ್ಕಸೀಲಾಯಂ ದೇವ।

ತತ್ಥನ್ಧಕಾರಮ್ಹಿ ತಿಮೀಸಿಕಾಯಂ, ಅಂಸೇನ ಅಂಸಂ ಸಮಘಟ್ಟಯಿಮ್ಹ॥

೨೦.

‘‘ತೇ ತತ್ಥ ಠತ್ವಾನ ಉಭೋ ಜನಿನ್ದ, ಸಾರಾಣಿಯಂ ವೀತಿಸಾರಯಿಮ್ಹ ತತ್ಥ।

ಸಾಯೇವ ನೋ ಸಙ್ಗತಿಮತ್ತಮಾಸಿ, ತತೋ ನ ಪಚ್ಛಾ ನ ಪುರೇ ಅಹೋಸಿ॥

೨೧.

‘‘ಯದಾ ಕದಾಚಿ ಮನುಜೇಸು ಬ್ರಹ್ಮೇ, ಸಮಾಗಮೋ ಸಪ್ಪುರಿಸೇನ ಹೋತಿ।

ನ ಪಣ್ಡಿತಾ ಸಙ್ಗತಿಸನ್ಥವಾನಿ, ಪುಬ್ಬೇ ಕತಂ ವಾಪಿ ವಿನಾಸಯನ್ತಿ॥

೨೨.

‘‘ಬಾಲಾವ ಖೋ ಸಙ್ಗತಿಸನ್ಥವಾನಿ, ಪುಬ್ಬೇ ಕತಂ ವಾಪಿ ವಿನಾಸಯನ್ತಿ।

ಬಹುಮ್ಪಿ ಬಾಲೇಸು ಕತಂ ವಿನಸ್ಸತಿ, ತಥಾ ಹಿ ಬಾಲಾ ಅಕತಞ್ಞುರೂಪಾ॥

೨೩.

‘‘ಧೀರಾ ಚ ಖೋ ಸಙ್ಗತಿಸನ್ಥವಾನಿ, ಪುಬ್ಬೇ ಕತಂ ವಾಪಿ ನ ನಾಸಯನ್ತಿ।

ಅಪ್ಪಮ್ಪಿ ಧೀರೇಸು ಕತಂ ನ ನಸ್ಸತಿ, ತಥಾ ಹಿ ಧೀರಾ ಸುಕತಞ್ಞುರೂಪಾ॥

೨೪.

‘‘ದದಾಮಿ ತೇ ಗಾಮವರಾನಿ ಪಞ್ಚ, ದಾಸೀಸತಂ ಸತ್ತ ಗವಂಸತಾನಿ।

ಪರೋಸಹಸ್ಸಞ್ಚ ಸುವಣ್ಣನಿಕ್ಖೇ, ಭರಿಯಾ ಚ ತೇ ಸಾದಿಸೀ ದ್ವೇ ದದಾಮಿ॥

೨೫.

‘‘ಏವಂ ಸತಂ ಹೋತಿ ಸಮೇಚ್ಚ ರಾಜ, ನಕ್ಖತ್ತರಾಜಾರಿವ ತಾರಕಾನಂ।

ಆಪೂರತೀ ಕಾಸಿಪತೀ ತಥಾಹಂ, ತಯಾಪಿ ಮೇ ಸಙ್ಗಮೋ ಅಜ್ಜ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಸಾದಿಸೀತಿ ರೂಪವಣ್ಣಜಾತಿಕುಲಪದೇಸೇನ ಮಯಾ ಸಾದಿಸೀ ಏಕಸದಿಸಾ ದ್ವೇ ಮಹಾಯಸಾ ಭರಿಯಾ ಚ ಮೇ ದೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭಿಂಸರೂಪೋತಿ ಕಿಂ ನು ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಬಲವರೂಪಸೀಲಾಚಾರಗುಣಸಙ್ಖಾತಂ ತಪೋಕಮ್ಮಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ಮನ್ತಾ ನು ತೇತಿ ಉದಾಹು ವಿಚಿತ್ರರೂಪಾ ಸಬ್ಬತ್ಥಸಾಧಕಾ ಮನ್ತಾ ತೇ ಅತ್ಥಿ। ಅಸ್ಸವಾತಿ ವಚನಕಾರಕಾ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತದಾಯಕಾ ಯಕ್ಖಾ ವಾ ತೇ ಕೇಚಿ ಸನ್ತಿ। ಕತ್ತನ್ತಿ ಕತಂ, ಉದಾಹು ತಯಾ ಕತಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮಮ ಅತ್ಥಂ ಅಭಿಜಾನಾಸೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ಸಙ್ಗತಿಮತ್ತನ್ತಿ ಸಮಾಗಮಮತ್ತಂ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪುಬ್ಬೇ ಮಮ ಆಸೀತಿ ವದತಿ। ಜಾನತೋ ಮೇತಿ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಮಮ ಇದಂ ಪಠಮಂ ತವ ದಸ್ಸನಂ। ನ ತಾಭಿಜಾನಾಮೀತಿ ನ ತಂ ಅಭಿಜಾನಾಮಿ। ತಿಮೀಸಿಕಾಯನ್ತಿ ಬಹಲತಿಮಿರಾಯಂ ರತ್ತಿಯಂ। ತೇ ತತ್ಥ ಠತ್ವಾನಾತಿ ತೇ ಮಯಂ ತಸ್ಮಿಂ ಅಂಸೇನ ಅಂಸಂ ಘಟ್ಟಿತಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ವೀತಿಸಾರಯಿಮ್ಹ ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ ಸರಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಕಥಂ ವೀತಿಸಾರಯಿಮ್ಹ, ಅಹಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖಾಭಾಜನಂ ಮೇ ತಯಾ ಭಿನ್ನಂ, ಭತ್ತಮೂಲಂ ಮೇ ದೇಹೀ’’ತಿ ಅವಚಂ, ತ್ವಂ ‘‘ಇದಾನಾಹಂ ತವ ಭತ್ತಮೂಲಂ ದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಅಹಂ ಖೋ ಪನ ಕಾಸಿಕರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ ಜುಣ್ಹಕುಮಾರೋ ನಾಮ, ಮಯಿ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಂ ಧನಂ ಯಾಚೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಅವಚಾತಿ ಇಮಂ ಸಾರಣೀಯಕಥಂ ಕರಿಮ್ಹಾತಿ ಆಹ। ಸಾಯೇವ ನೋ ಸಙ್ಗತಿಮತ್ತಮಾಸೀತಿ ದೇವ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಾಯೇವ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಙ್ಗತಿಮತ್ತಮಾಸಿ, ಏಕಮುಹುತ್ತಿಕಮಹೋಸೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ತತೋತಿ ತತೋ ಪನ ತಂಮುಹುತ್ತಿಕಮಿತ್ತಧಮ್ಮತೋ ಪಚ್ಛಾ ವಾ ಪುರೇ ವಾ ಕದಾಚಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಙ್ಗತಿ ನಾಮ ನ ಭೂತಪುಬ್ಬಾ।

ನ ಪಣ್ಡಿತಾತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪಣ್ಡಿತಾ ನಾಮ ತಂಮುಹುತ್ತಿಕಂ ಸಙ್ಗತಿಂ ವಾ ಚಿರಕಾಲಸನ್ಥವಾನಿ ವಾ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಗುಣಂ ವಾ ನ ನಾಸೇನ್ತಿ। ಬಹುಮ್ಪೀತಿ ಬಹುಕಮ್ಪಿ । ಅಕತಞ್ಞುರೂಪಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಬಾಲಾ ಅಕತಞ್ಞುಸಭಾವಾ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸು ಬಹುಮ್ಪಿ ಕತಂ ನಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸುಕತಞ್ಞುರೂಪಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಕತಞ್ಞುಸಭಾವಾ। ಏತ್ಥಾಪಿ ತತ್ಥಾಪಿ ತಥಾ ಹೀತಿ ಹಿ-ಕಾರೋ ಕಾರಣತ್ಥೋ। ದದಾಮಿ ತೇತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಯಾಚಿತಯಾಚಿತಂ ದದನ್ತೋ ಏವಮಾಹ। ಏವಂ ಸತನ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ರಞ್ಞೋ ಅನುಮೋದನಂ ಕರೋನ್ತೋ ವದತಿ, ಸತಂ ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಏಕವಾರಮ್ಪಿ ಸಮೇಚ್ಚ ಸಙ್ಗತಿ ನಾಮ ಏವಂ ಹೋತಿ। ನಕ್ಖತ್ತರಾಜಾರಿವಾತಿ ಏತ್ಥ ರ-ಕಾರೋ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ। ತಾರಕಾನನ್ತಿ ತಾರಕಗಣಮಜ್ಝೇ। ಕಾಸಿಪತೀತಿ ರಾಜಾನಮಾಲಪತಿ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ದೇವ, ಕಾಸಿರಟ್ಠಾಧಿಪತಿ ಯಥಾ ಚನ್ದೋ ತಾರಕಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ಠಿತೋ ತಾರಕಗಣಪರಿವುತೋ ಪಾಟಿಪದತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಪುಣ್ಣಮಾ ಆಪೂರತಿ, ತಥಾ ಅಹಮ್ಪಿ ಅಜ್ಜ ತಯಾ ದಿನ್ನೇಹಿ ಗಾಮವರಾದೀಹಿ ಆಪೂರಾಮೀ’’ತಿ। ತಯಾಪಿ ಮೇತಿ ಮಯಾ ಪುಬ್ಬೇ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಲದ್ಧೋಪಿ ಸಙ್ಗಮೋ ಅಲದ್ಧೋವ, ಅಜ್ಜ ಪನ ಮಮ ಮನೋರಥಸ್ಸ ನಿಪ್ಫನ್ನತ್ತಾ ಮಯಾ ತಯಾ ಸಹ ಸಙ್ಗಮೋ ಲದ್ಧೋ ನಾಮಾತಿ ನಿಪ್ಫನ್ನಂ ಮೇ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಮಿತ್ತಫಲನ್ತಿ ವದತಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಮಹನ್ತಂ ಯಸಂ ಅದಾಸಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಾಹಂ ಆನನ್ದಂ ವರೇನ ಸನ್ತಪ್ಪೇಸಿಂ ಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಆನನ್ದೋ ಅಹೋಸಿ, ರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಜುಣ್ಹಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದುತಿಯಾ।

[೪೫೭] ೩. ಧಮ್ಮದೇವಪುತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಯಸೋಕರೋ ಪುಞ್ಞಕರೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಪಥವಿಪವೇಸನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ತದಾ ಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಆವುಸೋ, ದೇವದತ್ತೋ ತಥಾಗತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿವಿರುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಥವಿಂ ಪವಿಟ್ಠೋ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ ಇದಾನೇವೇಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಜಿನಚಕ್ಕೇ ಪಹಾರಂ ದತ್ವಾ ಪಥವಿಂ ಪವಿಟ್ಠೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕೇ ಪಹಾರಂ ದತ್ವಾ ಪಥವಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅವೀಚಿಪರಾಯಣೋ ಜಾತೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಾಮಾವಚರದೇವಲೋಕೇ ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ದೇವಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ದೇವದತ್ತೋ ಅಧಮ್ಮೋ ನಾಮ। ತೇಸು ಧಮ್ಮೋ ದಿಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ ದಿಬ್ಬರಥವರಮಭಿರುಯ್ಹ ಅಚ್ಛರಾಗಣಪರಿವುತೋ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಾಯಮಾಸಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಘರದ್ವಾರೇ ಸುಖಕಥಾಯ ನಿಸಿನ್ನೇಸು ಪುಣ್ಣಮುಪೋಸಥದಿವಸೇ ಗಾಮನಿಗಮಜನಪದರಾಜಧಾನೀಸು ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀಹಿ ದಸಹಿ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥೇಹಿ ವಿರಮಿತ್ವಾ ಮಾತುಪಟ್ಠಾನಧಮ್ಮಂ ಪಿತುಪಟ್ಠಾನಧಮ್ಮಂ ತಿವಿಧಸುಚರಿತಧಮ್ಮಞ್ಚ ಪೂರೇಥ , ಏವಂ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣಾ ಹುತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಯಸಂ ಅನುಭವಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ಮನುಸ್ಸೇ ದಸ ಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥೇ ಸಮಾದಪೇನ್ತೋ ಜಮ್ಬುದೀಪಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕರೋತಿ। ಅಧಮ್ಮೋ ಪನ ದೇವಪುತ್ತೋ ‘‘ಪಾಣಂ ಹನಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ದಸ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥೇ ಸಮಾದಪೇನ್ತೋ ಜಮ್ಬುದೀಪಂ ವಾಮಂ ಕರೋತಿ। ಅಥ ತೇಸಂ ಆಕಾಸೇ ರಥಾ ಸಮ್ಮುಖಾ ಅಹೇಸುಂ। ಅಥ ನೇಸಂ ಪರಿಸಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಕಸ್ಸ, ತುಮ್ಹೇ ಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಮಯಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸ, ಮಯಂ ಅಧಮ್ಮಸ್ಸಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ದ್ವಿಧಾ ಜಾತಾ। ಧಮ್ಮೋಪಿ ಅಧಮ್ಮಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಮ, ತ್ವಂ ಅಧಮ್ಮೋ, ಅಹಂ ಧಮ್ಮೋ, ಮಗ್ಗೋ ಮಯ್ಹಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ, ತವ ರಥಂ ಓಕ್ಕಾಮೇತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ಮಗ್ಗಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೨೬.

‘‘ಯಸೋಕರೋ ಪುಞ್ಞಕರೋಹಮಸ್ಮಿ, ಸದಾತ್ಥುತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ।

ಮಗ್ಗಾರಹೋ ದೇವಮನುಸ್ಸಪೂಜಿತೋ, ಧಮ್ಮೋ ಅಹಂ ದೇಹಿ ಅಧಮ್ಮ ಮಗ್ಗ’’ನ್ತಿ॥

ತತ್ಥ ಯಸೋಕರೋತಿ ಅಹಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಯಸದಾಯಕೋ। ದುತಿಯಪದೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಸದಾತ್ಥುತೋತಿ ಸದಾ ಥುತೋ ನಿಚ್ಚಪಸತ್ಥೋ। ತತೋ ಪರಾ –

೨೭.

‘‘ಅಧಮ್ಮಯಾನಂ ದಳ್ಹಮಾರುಹಿತ್ವಾ, ಅಸನ್ತಸನ್ತೋ ಬಲವಾಹಮಸ್ಮಿ।

ಸ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತುಮ್ಹಿ ತವಜ್ಜ ದಜ್ಜಂ, ಮಗ್ಗಂ ಅಹಂ ಧಮ್ಮ ಅದಿನ್ನಪುಬ್ಬಂ॥

೨೮.

‘‘ಧಮ್ಮೋ ಹವೇ ಪಾತುರಹೋಸಿ ಪುಬ್ಬೇ, ಪಚ್ಛಾ ಅಧಮ್ಮೋ ಉದಪಾದಿ ಲೋಕೇ।

ಜೇಟ್ಠೋ ಚ ಸೇಟ್ಠೋ ಚ ಸನನ್ತನೋ ಚ, ಉಯ್ಯಾಹಿ ಜೇಟ್ಠಸ್ಸ ಕನಿಟ್ಠ ಮಗ್ಗಾ॥

೨೯.

‘‘ನ ಯಾಚನಾಯ ನಪಿ ಪಾತಿರೂಪಾ, ನ ಅರಹತಾ ತೇಹಂ ದದೇಯ್ಯಂ ಮಗ್ಗಂ।

ಯುದ್ಧಞ್ಚ ನೋ ಹೋತು ಉಭಿನ್ನಮಜ್ಜ, ಯುದ್ಧಮ್ಹಿ ಯೋ ಜೇಸ್ಸತಿ ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗೋ॥

೩೦.

‘‘ಸಬ್ಬಾ ದಿಸಾ ಅನುವಿಸಟೋಹಮಸ್ಮಿ, ಮಹಬ್ಬಲೋ ಅಮಿತಯಸೋ ಅತುಲ್ಯೋ।

ಗುಣೇಹಿ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಉಪೇತರೂಪೋ, ಧಮ್ಮೋ ಅಧಮ್ಮ ತ್ವಂ ಕಥಂ ವಿಜೇಸ್ಸಸಿ॥

೩೧.

‘‘ಲೋಹೇನ ವೇ ಹಞ್ಞತಿ ಜಾತರೂಪಂ, ನ ಜಾತರೂಪೇನ ಹನನ್ತಿ ಲೋಹಂ।

ಸಚೇ ಅಧಮ್ಮೋ ಹಞ್ಛತಿ ಧಮ್ಮಮಜ್ಜ, ಅಯೋ ಸುವಣ್ಣಂ ವಿಯ ದಸ್ಸನೇಯ್ಯಂ॥

೩೨.

‘‘ಸಚೇ ತುವಂ ಯುದ್ಧಬಲೋ ಅಧಮ್ಮ, ನ ತುಯ್ಹ ವುಡ್ಢಾ ಚ ಗರೂ ಚ ಅತ್ಥಿ।

ಮಗ್ಗಞ್ಚ ತೇ ದಮ್ಮಿ ಪಿಯಾಪ್ಪಿಯೇನ, ವಾಚಾದುರುತ್ತಾನಿಪಿ ತೇ ಖಮಾಮೀ’’ತಿ॥ –

ಇಮಾ ಛ ಗಾಥಾ ತೇಸಞ್ಞೇವ ವಚನಪಟಿವಚನವಸೇನ ಕಥಿತಾ।

ತತ್ಥ ಸ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತುಮ್ಹಿ ತವಜ್ಜ ದಜ್ಜನ್ತಿ ಸೋಮ್ಹಿ ಅಹಂ ಅಧಮ್ಮೋ ಅಧಮ್ಮಯಾನಂ ರಥಂ ಆರುಳ್ಹೋ ಅಭೀತೋ ಬಲವಾ। ಕಿಂಕಾರಣಾ ಅಜ್ಜ ಭೋ ಧಮ್ಮ, ಕಸ್ಸಚಿ ಅದಿನ್ನಪುಬ್ಬಂ ಮಗ್ಗಂ ತುಯ್ಹಂ ದಮ್ಮೀತಿ। ಪುಬ್ಬೇತಿ ಪಠಮಕಪ್ಪಿಕಕಾಲೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಧಮ್ಮೋ ಚ ಪುಬ್ಬೇ ಪಾತುರಹೋಸಿ, ಪಚ್ಛಾ ಅಧಮ್ಮೋ। ಜೇಟ್ಠೋ ಚಾತಿ ಪುರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಭಾವೇನ ಅಹಂ ಜೇಟ್ಠೋ ಚ ಸೇಟ್ಠೋ ಚ ಪೋರಾಣಕೋ ಚ, ತ್ವಂ ಪನ ಕನಿಟ್ಠೋ, ತಸ್ಮಾ ಮಗ್ಗಾ ಉಯ್ಯಾಹೀತಿ ವದತಿ। ನಪಿ ಪಾತಿರೂಪಾತಿ ಅಹಞ್ಹಿ ತೇ ನೇವ ಯಾಚನಾಯ ನ ಪತಿರೂಪವಚನೇನ ಮಗ್ಗಾರಹತಾಯ ಮಗ್ಗಂ ದದೇಯ್ಯಂ। ಅನುವಿಸಟೋತಿ ಅಹಂ ಚತಸ್ಸೋ ದಿಸಾ ಚತಸ್ಸೋ ಅನುದಿಸಾತಿ ಸಬ್ಬಾ ದಿಸಾ ಅತ್ತನೋ ಗುಣೇನ ಪತ್ಥಟೋ ಪಞ್ಞಾತೋ ಪಾಕಟೋ। ಲೋಹೇನಾತಿ ಅಯಮುಟ್ಠಿಕೇನ। ಹಞ್ಛತೀತಿ ಹನಿಸ್ಸತಿ। ತುವಂ ಯುದ್ಧಬಲೋ ಅಧಮ್ಮಾತಿ ಸಚೇ ತ್ವಂ ಯುದ್ಧಬಲೋಸಿ ಅಧಮ್ಮ। ವುಡ್ಢಾ ಚ ಗರೂ ಚಾತಿ ಯದಿ ತುಯ್ಹಂ ‘‘ಇಮೇ ವುಡ್ಢಾ, ಇಮೇ ಗರೂ ಪಣ್ಡಿತಾ’’ತಿ ಏವಂ ನತ್ಥಿ। ಪಿಯಾಪ್ಪಿಯೇನಾತಿ ಪಿಯೇನಾಪಿ ಅಪ್ಪಿಯೇನಾಪಿ ದದನ್ತೋ ಪಿಯೇನ ವಿಯ ತೇ ಮಗ್ಗಂ ದದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಪನ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಕಥಿತಕ್ಖಣೇಯೇವ ಅಧಮ್ಮೋ ರಥೇ ಠಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅವಂಸಿರೋ ಪಥವಿಯಂ ಪತಿತ್ವಾ ಪಥವಿಯಾ ವಿವರೇ ದಿನ್ನೇ ಗನ್ತ್ವಾ ಅವೀಚಿಮ್ಹಿಯೇವ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಭಗವಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಸೇಸಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೩೩.

‘‘ಇದಞ್ಚ ಸುತ್ವಾ ವಚನಂ ಅಧಮ್ಮೋ, ಅವಂಸಿರೋ ಪತಿತೋ ಉದ್ಧಪಾದೋ।

ಯುದ್ಧತ್ಥಿಕೋ ಚೇ ನ ಲಭಾಮಿ ಯುದ್ಧಂ, ಏತ್ತಾವತಾ ಹೋತಿ ಹತೋ ಅಧಮ್ಮೋ॥

೩೪.

‘‘ಖನ್ತೀಬಲೋ ಯುದ್ಧಬಲಂ ವಿಜೇತ್ವಾ, ಹನ್ತ್ವಾ ಅಧಮ್ಮಂ ನಿಹನಿತ್ವ ಭೂಮ್ಯಾ।

ಪಾಯಾಸಿ ವಿತ್ತೋ ಅಭಿರುಯ್ಹ ಸನ್ದನಂ, ಮಗ್ಗೇನೇವ ಅತಿಬಲೋ ಸಚ್ಚನಿಕ್ಕಮೋ॥

೩೫.

‘‘ಮಾತಾ ಪಿತಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚ, ಅಸಮ್ಮಾನಿತಾ ಯಸ್ಸ ಸಕೇ ಅಗಾರೇ।

ಇಧೇವ ನಿಕ್ಖಿಪ್ಪ ಸರೀರದೇಹಂ, ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ನಿರಯಂ ವಜನ್ತಿ ತೇ।

ಯಥಾ ಅಧಮ್ಮೋ ಪತಿತೋ ಅವಂಸಿರೋ॥

೩೬.

‘‘ಮಾತಾ ಪಿತಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚ, ಸುಸಮ್ಮಾನಿತಾ ಯಸ್ಸ ಸಕೇ ಅಗಾರೇ।

ಇಧೇವ ನಿಕ್ಖಿಪ್ಪ ಸರೀರದೇಹಂ, ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಸುಗತಿಂ ವಜನ್ತಿ ತೇ।

ಯಥಾಪಿ ಧಮ್ಮೋ ಅಭಿರುಯ್ಹ ಸನ್ದನ’’ನ್ತಿ॥

ತತ್ಥ ಯುದ್ಧತ್ಥಿಕೋ ಚೇತಿ ಅಯಂ ತಸ್ಸ ವಿಲಾಪೋ, ಸೋ ಕಿರೇವಂ ವಿಲಪನ್ತೋಯೇವ ಪತಿತ್ವಾ ಪಥವಿಂ ಪವಿಟ್ಠೋ । ಏತ್ತಾವತಾತಿ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಾವತಾ ಪಥವಿಂ ಪವಿಟ್ಠೋ, ತಾವತಾ ಅಧಮ್ಮೋ ಹತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಖನ್ತೀಬಲೋತಿ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏವಂ ಅಧಮ್ಮೋ ಪಥವಿಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ಅಧಿವಾಸನಖನ್ತೀಬಲೋ ತಂ ಯುದ್ಧಬಲಂ ವಿಜೇತ್ವಾ ವಧಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ನಿಹನಿತ್ವಾ ಪಾತೇತ್ವಾ ವಿತ್ತಜಾತತಾಯ ವಿತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ರಥಂ ಆರುಯ್ಹ ಮಗ್ಗೇನೇವ ಸಚ್ಚನಿಕ್ಕಮೋ ತಥಪರಕ್ಕಮೋ ಧಮ್ಮದೇವಪುತ್ತೋ ಪಾಯಾಸಿ। ಅಸಮ್ಮಾನಿತಾತಿ ಅಸಕ್ಕತಾ। ಸರೀರದೇಹನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಲೋಕೇ ಸರೀರಸಙ್ಖಾತಂ ದೇಹಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ। ನಿರಯಂ ವಜನ್ತೀತಿ ಯಸ್ಸ ಪಾಪಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಏತೇ ಸಕ್ಕಾರಾರಹಾ ಗೇಹೇ ಅಸಕ್ಕತಾ, ತಥಾರೂಪಾ ಯಥಾ ಅಧಮ್ಮೋ ಪತಿತೋ ಅವಂಸಿರೋ, ಏವಂ ಅವಂಸಿರಾ ನಿರಯಂ ವಜನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸುಗತಿಂ ವಜನ್ತೀತಿ ಯಸ್ಸ ಪನೇತೇ ಸಕ್ಕತಾ, ತಾದಿಸಾ ಪಣ್ಡಿತಾ ಯಥಾಪಿ ಧಮ್ಮೋ ಸನ್ದನಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ದೇವಲೋಕಂ ಗತೋ, ಏವಂ ಸುಗತಿಂ ವಜನ್ತೀತಿ।

ಸತ್ಥಾ ಏವಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ದೇವದತ್ತೋ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿವಿರುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಥವಿಂ ಪವಿಟ್ಠೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಅಧಮ್ಮೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಪರಿಸಾಪಿಸ್ಸ ದೇವದತ್ತಪರಿಸಾ, ಧಮ್ಮೋ ಪನ ಅಹಮೇವ, ಪರಿಸಾ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾಯೇವಾ’’ತಿ।

ಧಮ್ಮದೇವಪುತ್ತಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ತತಿಯಾ।

[೪೫೮] ೪. ಉದಯಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಏಕಾ ನಿಸಿನ್ನಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ವತ್ಥು ಕುಸಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ೨.೨೦.೧ ಆದಯೋ) ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಸತ್ಥಾ ಪನ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಕಸ್ಮಾ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಏವರೂಪೇ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಸಿ? ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾ ಸಮಿದ್ಧೇ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಿಕೇ ಸುರುನ್ಧನನಗರೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತಾ ದೇವಚ್ಛರಪಟಿಭಾಗಾಯ ಇತ್ಥಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಸತಾನಿ ಏಕಗಬ್ಭೇ ವಸನ್ತಾಪಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಲೋಭವಸೇನ ನ ಓಲೋಕೇಸು’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಸುರುನ್ಧನನಗರೇ ಕಾಸಿರಾಜಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ, ತಸ್ಸ ನೇವ ಪುತ್ತೋ, ನ ಧೀತಾ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ಅತ್ತನೋ ದೇವಿಯೋ ‘‘ಪುತ್ತೇ ಪತ್ಥೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀಪಿ ರಞ್ಞೋ ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ। ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಚವಿತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ರಞ್ಞೋ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಹದಯಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಜಾತಭಾವೇನ ‘‘ಉದಯಭದ್ದೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು। ಕುಮಾರಸ್ಸ ಪದಸಾ ಚರಣಕಾಲೇ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಸತ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಚವಿತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ರಞ್ಞೋ ಅಞ್ಞತರಾಯ ದೇವಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಕುಮಾರಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ತಸ್ಸಾಪಿ ‘‘ಉದಯಭದ್ದಾ’’ತಿ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು। ಕುಮಾರೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಪಾಪುಣಿ , ಜಾತಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಪನ ಅಹೋಸಿ, ಸುಪಿನನ್ತೇನಪಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ನ ತಸ್ಸ ಕಿಲೇಸೇಸು ಚಿತ್ತಂ ಅಲ್ಲೀಯಿ। ರಾಜಾ ಪುತ್ತಂ ರಜ್ಜೇ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿತುಕಾಮೋ ‘‘ಕುಮಾರಸ್ಸ ಇದಾನಿ ರಜ್ಜಸುಖಸೇವನಕಾಲೋ, ನಾಟಕಾಪಿಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ನ ಮಯ್ಹಂ ರಜ್ಜೇನತ್ಥೋ, ಕಿಲೇಸೇಸು ಮೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಅಲ್ಲೀಯತೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ರತ್ತಜಮ್ಬುನದಮಯಂ ಇತ್ಥಿರೂಪಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಏವರೂಪಂ ಇತ್ಥಿಂ ಲಭಮಾನೋ ರಜ್ಜಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಪೇಸೇಸಿ। ತೇ ತಂ ಸುವಣ್ಣರೂಪಕಂ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪಂ ಪರಿಹಾರಾಪೇತ್ವಾ ತಥಾರೂಪಂ ಇತ್ಥಿಂ ಅಲಭನ್ತಾ ಉದಯಭದ್ದಂ ಅಲಙ್ಕಾರೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಠಪೇಸುಂ। ಸಾ ತಂ ಸುವಣ್ಣರೂಪಕಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅಥ ನೇಸಂ ಅನಿಚ್ಛಮಾನಾನಞ್ಞೇವ ವೇಮಾತಿಕಂ ಭಗಿನಿಂ ಉದಯಭದ್ದಕುಮಾರಿಂ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಂ ಕತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ರಜ್ಜೇ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿಂಸು। ತೇ ಪನ ದ್ವೇಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಮೇವ ವಸಿಂಸು।

ಅಪರಭಾಗೇ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ। ಉಭೋ ಏಕಗಬ್ಭೇ ವಸಮಾನಾಪಿ ಲೋಭವಸೇನ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನ ಓಲೋಕೇಸುಂ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ‘‘ಯೋ ಅಮ್ಹೇಸು ಪಠಮತರಂ ಕಾಲಂ ಕರೋತಿ, ಸೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘ಅಸುಕಟ್ಠಾನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋಸ್ಮೀ’ತಿ ಆರೋಚೇತೂ’’ತಿ ಸಙ್ಗರಮಕಂಸು। ಅಥ ಖೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಭಿಸೇಕತೋ ಸತ್ತವಸ್ಸಸತಚ್ಚಯೇನ ಕಾಲಮಕಾಸಿ। ಅಞ್ಞೋ ರಾಜಾ ನಾಹೋಸಿ, ಉದಯಭದ್ದಾಯಯೇವ ಆಣಾ ಪವತ್ತಿ। ಅಮಚ್ಚಾ ರಜ್ಜಂ ಅನುಸಾಸಿಂಸು। ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಚುತಿಕ್ಖಣೇ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ಸಕ್ಕತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಯಸಮಹನ್ತತಾಯ ಸತ್ತಾಹಂ ಅನುಸ್ಸರಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ। ಇತಿ ಸೋ ಮನುಸ್ಸಗಣನಾಯ ಸತ್ತವಸ್ಸಸತಚ್ಚಯೇನ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ‘‘ಉದಯಭದ್ದಂ ರಾಜಧೀತರಂ ಧನೇನ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಸೀಹನಾದಂ ನದಾಪೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಸಙ್ಗರಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ। ತದಾ ಕಿರ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ದಸವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾಯುಕಕಾಲೋ ಹೋತಿ। ರಾಜಧೀತಾಪಿ ತಂ ದಿವಸಂ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಪಿಹಿತೇಸು ದ್ವಾರೇಸು ಠಪಿತಆರಕ್ಖೇ ಸತ್ತಭೂಮಿಕಪಾಸಾದವರತಲೇ ಅಲಙ್ಕತಸಿರಿಗಬ್ಭೇ ಏಕಿಕಾವ ನಿಚ್ಚಲಾ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಂ ಆವಜ್ಜಮಾನಾ ನಿಸೀದಿ। ಅಥ ಸಕ್ಕೋ ಸುವಣ್ಣಮಾಸಕಪೂರಂ ಏಕಂ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಂ ಆದಾಯ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಯನಗಬ್ಭೇಯೇವ ಪಾತುಭವಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೩೭.

‘‘ಏಕಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ಸುಚಿ ಸಞ್ಞತೂರೂ, ಪಾಸಾದಮಾರುಯ್ಹ ಅನಿನ್ದಿತಙ್ಗೀ।

ಯಾಚಾಮಿ ತಂ ಕಿನ್ನರನೇತ್ತಚಕ್ಖು, ಇಮೇಕರತ್ತಿಂ ಉಭಯೋ ವಸೇಮಾ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಸುಚೀತಿ ಸುಚಿವತ್ಥನಿವತ್ಥಾ। ಸಞ್ಞತೂರೂತಿ ಸುಟ್ಠು ಠಪಿತಊರೂ, ಇರಿಯಾಪಥಂ ಸಣ್ಠಪೇತ್ವಾ ಸುಚಿವತ್ಥಾ ಏಕಿಕಾವ ನಿಸಿನ್ನಾಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅನಿನ್ದಿತಙ್ಗೀತಿ ಪಾದನ್ತತೋ ಯಾವ ಕೇಸಗ್ಗಾ ಅನಿನ್ದಿತಸರೀರಾ ಪರಮಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಸರೀರಾ। ಕಿನ್ನರನೇತ್ತಚಕ್ಖೂತಿ ತೀಹಿ ಮಣ್ಡಲೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಚ ಪಸಾದೇಹಿ ಉಪಸೋಭಿತತ್ತಾ ಕಿನ್ನರಾನಂ ನೇತ್ತಸದಿಸೇಹಿ ಚಕ್ಖೂಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೇ। ಇಮೇಕರತ್ತಿನ್ತಿ ಇಮಂ ಏಕರತ್ತಂ ಅಜ್ಜ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅಲಙ್ಕತಸಯನಗಬ್ಭೇ ಏಕತೋ ವಸೇಯ್ಯಾಮಾತಿ ಯಾಚತಿ।

ತತೋ ರಾಜಧೀತಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೩೮.

‘‘ಓಕಿಣ್ಣನ್ತರಪರಿಖಂ, ದಳ್ಹಮಟ್ಟಾಲಕೋಟ್ಠಕಂ।

ರಕ್ಖಿತಂ ಖಗ್ಗಹತ್ಥೇಹಿ, ದುಪ್ಪವೇಸಮಿದಂ ಪುರಂ॥

೩೯.

‘‘ದಹರಸ್ಸ ಯುವಿನೋ ಚಾಪಿ, ಆಗಮೋ ಚ ನ ವಿಜ್ಜತಿ।

ಅಥ ಕೇನ ನು ವಣ್ಣೇನ, ಸಙ್ಗಮಂ ಇಚ್ಛಸೇ ಮಯಾ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಓಕಿಣ್ಣನ್ತರಪರಿಖನ್ತಿ ಇದಂ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಿಕಂ ಸುರುನ್ಧನಪುರಂ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಉದಕಪರಿಖಾನಂ ಕದ್ದಮಪರಿಖಾನಂ ಸುಕ್ಖಪರಿಖಾನಂ ಓಕಿಣ್ಣತ್ತಾ ಓಕಿಣ್ಣನ್ತರಪರಿಖಂ। ದಳ್ಹಮಟ್ಟಾಲಕೋಟ್ಠಕನ್ತಿ ಥಿರತರೇಹಿ ಅಟ್ಟಾಲಕೇಹಿ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇಹಿ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತಂ। ಖಗ್ಗಹತ್ಥೇಹೀತಿ ಆವುಧಹತ್ಥೇಹಿ ದಸಹಿ ಯೋಧಸಹಸ್ಸೇಹಿ ರಕ್ಖಿತಂ। ದುಪ್ಪವೇಸಮಿದಂ ಪುರನ್ತಿ ಇದಂ ಸಕಲಪುರಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಮಾಪಿತಂ ಮಯ್ಹಂ ನಿವಾಸಪುರಮ್ಪಿ ಉಭಯಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಪವಿಸಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ। ಆಗಮೋ ಚಾತಿ ಇಧ ಇಮಾಯ ವೇಲಾಯ ತರುಣಸ್ಸ ವಾ ಯೋಬ್ಬನಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ವಾ ಥಾಮಸಮ್ಪನ್ನಯೋಧಸ್ಸ ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಾ ಮಹನ್ತಮ್ಪಿ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಆಗಮೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಸಙ್ಗಮನ್ತಿ ಅಥ ತ್ವಂ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಇಮಾಯ ವೇಲಾಯ ಮಯಾ ಸಹ ಸಮಾಗಮಂ ಇಚ್ಛಸೀತಿ।

ಅಥ ಸಕ್ಕೋ ಚತುತ್ಥಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೦.

‘‘ಯಕ್ಖೋಹಮಸ್ಮಿ ಕಲ್ಯಾಣಿ, ಆಗತೋಸ್ಮಿ ತವನ್ತಿಕೇ।

ತ್ವಂ ಮಂ ನನ್ದಯ ಭದ್ದನ್ತೇ, ಪುಣ್ಣಕಂಸಂ ದದಾಮಿ ತೇ’’ತಿ॥

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಕಲ್ಯಾಣಿ, ಸುನ್ದರದಸ್ಸನೇ ಅಹಮೇಕೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ದೇವತಾನುಭಾವೇನ ಇಧಾಗತೋ, ತ್ವಂ ಅಜ್ಜ ಮಂ ನನ್ದಯ ತೋಸೇಹಿ, ಅಹಂ ತೇ ಇಮಂ ಸುವಣ್ಣಮಾಸಕಪುಣ್ಣಂ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಂ ದದಾಮೀತಿ।

ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಧೀತಾ ಪಞ್ಚಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೧.

‘‘ದೇವಂವ ಯಕ್ಖಂ ಅಥ ವಾ ಮನುಸ್ಸಂ, ನ ಪತ್ಥಯೇ ಉದಯಮತಿಚ್ಚ ಅಞ್ಞಂ।

ಗಚ್ಛೇವ ತ್ವಂ ಯಕ್ಖ ಮಹಾನುಭಾವ, ಮಾ ಚಸ್ಸು ಗನ್ತ್ವಾ ಪುನರಾವಜಿತ್ಥಾ’’ತಿ॥

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಅಹಂ ದೇವರಾಜ, ದೇವಂ ವಾ ಯಕ್ಖಂ ವಾ ಉದಯಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ನ ಪತ್ಥೇಮಿ, ಸೋ ತ್ವಂ ಗಚ್ಛೇವ, ಮಾ ಇಧ ಅಟ್ಠಾಸಿ, ನ ಮೇ ತಯಾ ಆಭತೇನ ಪಣ್ಣಾಕಾರೇನ ಅತ್ಥೋ, ಗನ್ತ್ವಾ ಚ ಮಾ ಇಮಂ ಠಾನಂ ಪುನರಾವಜಿತ್ಥಾತಿ।

ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಸೀಹನಾದಂ ಸುತ್ವಾ ಅಟ್ಠತ್ವಾ ಗತಸದಿಸೋ ಹುತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಅನ್ತರಹಿತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಸೋ ಪುನದಿವಸೇ ತಾಯ ವೇಲಾಯಮೇವ ಸುವಣ್ಣಮಾಸಕಪೂರಂ ರಜತಪಾತಿಂ ಆದಾಯ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೋ ಛಟ್ಠಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೨.

‘‘ಯಾ ಸಾ ರತಿ ಉತ್ತಮಾ ಕಾಮಭೋಗಿನಂ, ಯಂಹೇತು ಸತ್ತಾ ವಿಸಮಂ ಚರನ್ತಿ।

ಮಾ ತಂ ರತಿಂ ಜೀಯಿ ತುವಂ ಸುಚಿಮ್ಹಿತೇ, ದದಾಮಿ ತೇ ರೂಪಿಯಂ ಕಂಸಪೂರ’’ನ್ತಿ॥

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಭದ್ದೇ, ರಾಜಧೀತೇ ಯಾ ಏಸಾ ಕಾಮಭೋಗಿಸತ್ತಾನಂ ರತೀಸು ಮೇಥುನಕಾಮರತಿ ನಾಮ ಉತ್ತಮಾ ರತಿ, ಯಸ್ಸಾ ರತಿಯಾ ಕಾರಣಾ ಸತ್ತಾ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಿವಿಸಮಂ ಚರನ್ತಿ, ತಂ ರತಿಂ ತ್ವಂ ಭದ್ದೇ, ಸುಚಿಮ್ಹಿತೇ ಮನಾಪಹಸಿತೇ ಮಾ ಜೀಯಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ನ ತುಚ್ಛಹತ್ಥೋ ಆಗತೋ, ಹಿಯ್ಯೋ ಸುವಣ್ಣಮಾಸಕಪೂರಂ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಂ ಆಹರಿಂ, ಅಜ್ಜ ರೂಪಿಯಪಾತಿಂ, ಇಮಂ ತೇ ಅಹಂ ರೂಪಿಯಪಾತಿಂ ಸುವಣ್ಣಪೂರಂ ದದಾಮೀತಿ।

ರಾಜಧೀತಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಯಂ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪಂ ಲಭನ್ತೋ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ನ ದಾನಿ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸಾ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಕಥೇಸಿ।

ಸಕ್ಕೋ ತಸ್ಸಾ ಅಕಥಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಅನ್ತರಹಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ತಾಯಮೇವ ವೇಲಾಯ ಲೋಹಪಾತಿಂ ಕಹಾಪಣಪೂರಂ ಆದಾಯ ‘‘ಭದ್ದೇ, ತ್ವಂ ಮಂ ಕಾಮರತಿಯಾ ಸನ್ತಪ್ಪೇಹಿ, ಇಮಂ ತೇ ಕಹಾಪಣಪೂರಂ ಲೋಹಪಾತಿಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ। ತಂ ದಿಸ್ವಾ ರಾಜಧೀತಾ ಸತ್ತಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೩.

‘‘ನಾರಿಂ ನರೋ ನಿಜ್ಝಪಯಂ ಧನೇನ, ಉಕ್ಕಂಸತೀ ಯತ್ಥ ಕರೋತಿ ಛನ್ದಂ।

ವಿಪಚ್ಚನೀಕೋ ತವ ದೇವಧಮ್ಮೋ, ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಥೋಕತರೇನ ಏಸೀ’’ತಿ॥

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಭೋ ಪುರಿಸ, ತ್ವಂ ಜಳೋ। ನರೋ ಹಿ ನಾಮ ನಾರಿಂ ಕಿಲೇಸರತಿಕಾರಣಾ ಧನೇನ ನಿಜ್ಝಾಪೇನ್ತೋ ಸಞ್ಞಾಪೇನ್ತೋ ಯತ್ಥ ನಾರಿಯಾ ಛನ್ದಂ ಕರೋತಿ, ತಂ ಉಕ್ಕಂಸತಿ ವಣ್ಣೇತ್ವಾ ಥೋಮೇತ್ವಾ ಬಹುತರೇನ ಧನೇನ ಪಲೋಭೇತಿ, ತುಯ್ಹಂ ಪನೇಸೋ ದೇವಸಭಾವೋ ವಿಪಚ್ಚನೀಕೋ, ತ್ವಞ್ಹಿ ಮಯಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಥೋಕತರೇನ ಏಸಿ, ಪಠಮದಿವಸೇ ಸುವಣ್ಣಪೂರಂ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಂ ಆಹರಿತ್ವಾ, ದುತಿಯದಿವಸೇ ಸುವಣ್ಣಪೂರಂ ರೂಪಿಯಪಾತಿಂ, ತತಿಯದಿವಸೇ ಕಹಾಪಣಪೂರಂ ಲೋಹಪಾತಿಂ ಆಹರಸೀತಿ।

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಕ್ಕೋ ‘‘ಭದ್ದೇ ರಾಜಕುಮಾರಿ, ಅಹಂ ಛೇಕವಾಣಿಜೋ ನ ನಿರತ್ಥಕೇನ ಅತ್ಥಂ ನಾಸೇಮಿ, ಸಚೇ ತ್ವಂ ಆಯುನಾ ವಾ ವಣ್ಣೇನ ವಾ ವಡ್ಢೇಯ್ಯಾಸಿ, ಅಹಂ ತೇ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಆಹರೇಯ್ಯಂ, ತ್ವಂ ಪನ ಪರಿಹಾಯಸೇವ, ತೇನಾಹಮ್ಪಿ ಧನಂ ಪರಿಹಾಪೇಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೪೪.

‘‘ಆಯು ಚ ವಣ್ಣೋ ಚ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ, ನಿಹೀಯತಿ ಮನುಜಾನಂ ಸುಗತ್ತೇ।

ತೇನೇವ ವಣ್ಣೇನ ಧನಮ್ಪಿ ತುಯ್ಹಂ, ನಿಹೀಯತಿ ಜಿಣ್ಣತರಾಸಿ ಅಜ್ಜ॥

೪೫.

‘‘ಏವಂ ಮೇ ಪೇಕ್ಖಮಾನಸ್ಸ, ರಾಜಪುತ್ತಿ ಯಸಸ್ಸಿನಿ।

ಹಾಯತೇವ ತವ ವಣ್ಣೋ, ಅಹೋರತ್ತಾನಮಚ್ಚಯೇ॥

೪೬.

‘‘ಇಮಿನಾವ ತ್ವಂ ವಯಸಾ, ರಾಜಪುತ್ತಿ ಸುಮೇಧಸೇ।

ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರೇಯ್ಯಾಸಿ, ಭಿಯ್ಯೋ ವಣ್ಣವತೀ ಸಿಯಾ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ನಿಹೀಯತೀತಿ ಪರಿಸ್ಸಾವನೇ ಆಸಿತ್ತಉದಕಂ ವಿಯ ಪರಿಹಾಯತಿ। ಮನುಸ್ಸಲೋಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸತ್ತಾ ಜೀವಿತೇನ ವಣ್ಣೇನ ಚಕ್ಖುಪಸಾದಾದೀಹಿ ಚ ದಿನೇ ದಿನೇ ಪರಿಹಾಯನ್ತೇವ। ಜಿಣ್ಣತರಾಸೀತಿ ಮಮ ಪಠಮಂ ಆಗತದಿವಸೇ ಪವತ್ತಞ್ಹಿ ತೇ ಆಯು ಹಿಯ್ಯೋ ದಿವಸಂ ನ ಪಾಪುಣಿ, ಕುಠಾರಿಯಾ ಛಿನ್ನಂ ವಿಯ ತತ್ಥೇವ ನಿರುಜ್ಝಿ, ಹಿಯ್ಯೋ ಪವತ್ತಮ್ಪಿ ಅಜ್ಜದಿವಸಂ ನ ಪಾಪುಣಿ, ಹಿಯ್ಯೋವ ಕುಠಾರಿಯಾ ಛಿನ್ನಂ ವಿಯ ನಿರುಜ್ಝಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಜ್ಜ ಜಿಣ್ಣತರಾಸಿ ಜಾತಾ। ಏವಂ ಮೇತಿ ತಿಟ್ಠತು ಹಿಯ್ಯೋ ಚ ಪರಹಿಯ್ಯೋ ಚ, ಅಜ್ಜೇವ ಪನ ಮಯ್ಹಂ ಏವಂ ಪೇಕ್ಖಮಾನಸ್ಸೇವ ಹಾಯತೇವ ತವ ವಣ್ಣೋ। ಅಹೋರತ್ತಾನಮಚ್ಚಯೇತಿ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ರತ್ತಿನ್ದಿವೇಸು ವೀತಿವತ್ತೇಸು ಅಹೋರತ್ತಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಅಪಣ್ಣತ್ತಿಕಭಾವಮೇವ ಗಮಿಸ್ಸಸೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಇಮಿನಾವಾತಿ ತಸ್ಮಾ ಭದ್ದೇ, ಸಚೇ ತ್ವಂ ಇಮಿನಾ ವಯೇನೇವ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೇ ಸರೀರೇ ರಜಾಯ ಅವಿಲುತ್ತೇಯೇವ ಸೇಟ್ಠಚರಿಯಂ ಚರೇಯ್ಯಾಸಿ, ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೇಯ್ಯಾಸಿ। ಭಿಯ್ಯೋ ವಣ್ಣವತೀ ಸಿಯಾತಿ ಅತಿರೇಕತರವಣ್ಣಾ ಭವೇಯ್ಯಾಸೀತಿ।

ತತೋ ರಾಜಧೀತಾ ಇತರಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೭.

‘‘ದೇವಾ ನ ಜೀರನ್ತಿ ಯಥಾ ಮನುಸ್ಸಾ, ಗತ್ತೇಸು ತೇಸಂ ವಲಿಯೋ ನ ಹೋನ್ತಿ।

ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತಂ ಯಕ್ಖ ಮಹಾನುಭಾವ, ಕಥಂ ನು ದೇವಾನ ಸರೀರದೇಹೋ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಸರೀರದೇಹೋತಿ ಸರೀರಸಙ್ಖಾತೋ ದೇಹೋ, ದೇವಾನಂ ಸರೀರಂ ಕಥಂ ನ ಜೀರತಿ, ಇದಂ ಅಹಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮೀತಿ ವದತಿ।

ಅಥಸ್ಸಾ ಕಥೇನ್ತೋ ಸಕ್ಕೋ ಇತರಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೮.

‘‘ದೇವಾ ನ ಜೀರನ್ತಿ ಯಥಾ ಮನುಸ್ಸಾ, ಗತ್ತೇಸು ತೇಸಂ ವಲಿಯೋ ನ ಹೋನ್ತಿ।

ಸುವೇ ಸುವೇ ಭಿಯ್ಯತರೋವ ತೇಸಂ, ದಿಬ್ಬೋ ಚ ವಣ್ಣೋ ವಿಪುಲಾ ಚ ಭೋಗಾ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಯಥಾ ಮನುಸ್ಸಾತಿ ಯಥಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಜೀರನ್ತಾ ರೂಪೇನ ವಣ್ಣೇನ ಭೋಗೇನ ಚಕ್ಖುಪಸಾದಾದೀಹಿ ಚ ಜೀರನ್ತಿ, ನ ಏವಂ ದೇವಾ। ತೇಸಞ್ಹಿ ಗತ್ತೇಸು ವಲಿಯೋಪಿ ನ ಸನ್ತಿ, ಮಟ್ಠಕಞ್ಚನಪಟ್ಟಮಿವ ಸರೀರಂ ಹೋತಿ। ಸುವೇ ಸುವೇತಿ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ। ಭಿಯ್ಯತರೋವಾತಿ ಅತಿರೇಕತರೋವ ತೇಸಂ ದಿಬ್ಬೋ ಚ ವಣ್ಣೋ ವಿಪುಲಾ ಚ ಭೋಗಾ ಹೋನ್ತಿ, ಮನುಸ್ಸೇಸು ಹಿ ರೂಪಪರಿಹಾನಿ ಚಿರಜಾತಭಾವಸ್ಸ ಸಕ್ಖಿ, ದೇವೇಸು ಅತಿರೇಕರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿ ಚ ಅತಿರೇಕಪರಿವಾರಸಮ್ಪತ್ತಿ ಚ। ಏವಂ ಅಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೋ ನಾಮೇಸ ದೇವಲೋಕೋ । ತಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಜರಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾವ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ, ಏವಂ ಪರಿಹಾನಿಯಸಭಾವಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಾ ಚವಿತ್ವಾ ಅಪರಿಹಾನಿಯಸಭಾವಂ ಏವರೂಪಂ ದೇವಲೋಕಂ ಗಮಿಸ್ಸಸೀತಿ।

ಸಾ ದೇವಲೋಕಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಸುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಗಮನಮಗ್ಗಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೀ ಇತರಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೪೯.

‘‘ಕಿಂಸೂಧ ಭೀತಾ ಜನತಾ ಅನೇಕಾ, ಮಗ್ಗೋ ಚ ನೇಕಾಯತನಂ ಪವುತ್ತೋ।

ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತಂ ಯಕ್ಖ ಮಹಾನುಭಾವ, ಕತ್ಥಟ್ಠಿತೋ ಪರಲೋಕಂ ನ ಭಾಯೇ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಕಿಂಸೂಧ ಭೀತಾತಿ ದೇವರಾಜ, ಅಯಂ ಖತ್ತಿಯಾದಿಭೇದಾ ಅನೇಕಾ ಜನತಾ ಕಿಂಭೀತಾ ಕಸ್ಸ ಭಯೇನ ಪರಿಹಾನಿಯಸಭಾವಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಾ ದೇವಲೋಕಂ ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ಮಗ್ಗೋತಿ ದೇವಲೋಕಗಾಮಿಮಗ್ಗೋ। ಇಧ ಪನ ‘‘ಕಿ’’ನ್ತಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಕೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾ ಕಾತಬ್ಬಾ। ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ‘‘ಅನೇಕತಿತ್ಥಾಯತನವಸೇನ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಪವುತ್ತೋ ದೇವಲೋಕಮಗ್ಗೋ ಕೋ ಕತರೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ। ಕತ್ಥಟ್ಠಿತೋತಿ ಪರಲೋಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಕತರಸ್ಮಿಂ ಮಗ್ಗೇ ಠಿತೋ ನ ಭಾಯತೀತಿ।

ಅಥಸ್ಸಾ ಕಥೇನ್ತೋ ಸಕ್ಕೋ ಇತರಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೦.

‘‘ವಾಚಂ ಮನಞ್ಚ ಪಣಿಧಾಯ ಸಮ್ಮಾ, ಕಾಯೇನ ಪಾಪಾನಿ ಅಕುಬ್ಬಮಾನೋ।

ಬಹುನ್ನಪಾನಂ ಘರಮಾವಸನ್ತೋ, ಸದ್ಧೋ ಮುದೂ ಸಂವಿಭಾಗೀ ವದಞ್ಞೂ।

ಸಙ್ಗಾಹಕೋ ಸಖಿಲೋ ಸಣ್ಹವಾಚೋ, ಏತ್ಥಟ್ಠಿತೋ ಪರಲೋಕಂ ನ ಭಾಯೇ’’ತಿ॥

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಭದ್ದೇ, ಉದಯೇ ವಾಚಂ ಮನಞ್ಚ ಸಮ್ಮಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಕಾಯೇನ ಪಾಪಾನಿ ಅಕರೋನ್ತೋ ಇಮೇ ದಸ ಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥೇ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತನ್ತೋ ಬಹುಅನ್ನಪಾನೇ ಪಹೂತದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೇ ಘರೇ ವಸನ್ತೋ ‘‘ದಾನಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಸದ್ಧಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮುದುಚಿತ್ತೋ ದಾನಸಂವಿಭಾಗತಾಯ ಸಂವಿಭಾಗೀ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಭಿಕ್ಖಾಯ ಚರಮಾನಾ ವದನ್ತಿ ನಾಮ, ತೇಸಂ ಪಚ್ಚಯದಾನೇನ ತಸ್ಸ ವಾದಸ್ಸ ಜಾನನತೋ ವದಞ್ಞೂ ಚತೂಹಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂಹಿ ಸಙ್ಗಹತಾಯ ಸಙ್ಗಾಹಕೋ ಪಿಯವಾದಿತಾಯ ಸಖಿಲೋ ಮಟ್ಠವಚನತಾಯ ಸಣ್ಹವಾಚೋ ಏತ್ಥ ಏತ್ತಕೇ ಗುಣರಾಸಿಮ್ಹಿ ಠಿತೋ ಪರಲೋಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ನ ಭಾಯತೀತಿ।

ತತೋ ರಾಜಧೀತಾ ತಂ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಥುತಿಂ ಕರೋನ್ತೀ ಇತರಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೧.

‘‘ಅನುಸಾಸಸಿ ಮಂ ಯಕ್ಖ, ಯಥಾ ಮಾತಾ ಯಥಾ ಪಿತಾ।

ಉಳಾರವಣ್ಣ ಪುಚ್ಛಾಮಿ, ಕೋ ನು ತ್ವಮಸಿ ಸುಬ್ರಹಾ’’ತಿ॥

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಥಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪುತ್ತಕೇ ಅನುಸಾಸನ್ತಿ, ತಥಾ ಮಂ ಅನುಸಾಸಸಿ। ಉಳಾರವಣ್ಣ ಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತರೂಪದಾರಕ ಕೋ ನು ಅಸಿ ತ್ವಂ ಏವಂ ಅಚ್ಚುಗ್ಗತಸರೀರೋತಿ।

ತತೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಇತರಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೫೨.

‘‘ಉದಯೋಹಮಸ್ಮಿ ಕಲ್ಯಾಣಿ, ಸಙ್ಗರತ್ತಾ ಇಧಾಗತೋ।

ಆಮನ್ತ ಖೋ ತಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಮುತ್ತೋಸ್ಮಿ ತವ ಸಙ್ಗರಾ’’ತಿ॥

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಕಲ್ಯಾಣದಸ್ಸನೇ ಅಹಂ ಪುರಿಮಭವೇ ತವ ಸಾಮಿಕೋ ಉದಯೋ ನಾಮ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ಸಕ್ಕೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಇಧಾಗಚ್ಛನ್ತೋ ನ ಕಿಲೇಸವಸೇನಾಗತೋ, ತಂ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಪನ ಸಙ್ಗರಂ ಮೋಚೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಙ್ಗರತ್ತಾ ಪುಬ್ಬೇ ಸಙ್ಗರಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಆಗತೋಸ್ಮಿ, ಇದಾನಿ ತಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಮುತ್ತೋಸ್ಮಿ ತವ ಸಙ್ಗರಾತಿ।

ರಾಜಧೀತಾ ಅಸ್ಸಸಿತ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ತ್ವಂ ಉದಯಭದ್ದರಾಜಾ’’ತಿ ಅಸ್ಸುಧಾರಾ ಪವತ್ತಯಮಾನಾ ‘‘ಅಹಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ವಿನಾ ವಸಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ಯಥಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕೇ ವಸಾಮಿ, ತಥಾ ಮಂ ಅನುಸಾಸಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇತರಂ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ –

೫೩.

‘‘ಸಚೇ ಖೋ ತ್ವಂ ಉದಯೋಸಿ, ಸಙ್ಗರತ್ತಾ ಇಧಾಗತೋ।

ಅನುಸಾಸ ಮಂ ರಾಜಪುತ್ತ, ಯಥಾಸ್ಸ ಪುನ ಸಙ್ಗಮೋ’’ತಿ॥

ಅಥ ನಂ ಅನುಸಾಸನ್ತೋ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಚತಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೫೪.

‘‘ಅತಿಪತತಿ ವಯೋ ಖಣೋ ತಥೇವ, ಠಾನಂ ನತ್ಥಿ ಧುವಂ ಚವನ್ತಿ ಸತ್ತಾ।

ಪರಿಜೀಯತಿ ಅದ್ಧುವಂ ಸರೀರಂ, ಉದಯೇ ಮಾ ಪಮಾದ ಚರಸ್ಸು ಧಮ್ಮಂ॥

೫೫.

‘‘ಕಸಿಣಾ ಪಥವೀ ಧನಸ್ಸ ಪೂರಾ, ಏಕಸ್ಸೇವ ಸಿಯಾ ಅನಞ್ಞಧೇಯ್ಯಾ।

ತಂ ಚಾಪಿ ಜಹತಿ ಅವೀತರಾಗೋ, ಉದಯೇ ಮಾ ಪಮಾದ ಚರಸ್ಸು ಧಮ್ಮಂ॥

೫೬.

‘‘ಮಾತಾ ಚ ಪಿತಾ ಚ ಭಾತರೋ ಚ, ಭರಿಯಾ ಯಾಪಿ ಧನೇನ ಹೋತಿ ಕೀತಾ।

ತೇ ಚಾಪಿ ಜಹನ್ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ, ಉದಯೇ ಮಾ ಪಮಾದ ಚರಸ್ಸು ಧಮ್ಮಂ॥

೫೭.

‘‘ಕಾಯೋ ಪರಭೋಜನನ್ತಿ ಞತ್ವಾ, ಸಂಸಾರೇ ಸುಗತಿಞ್ಚ ದುಗ್ಗತಿಞ್ಚ।

ಇತ್ತರವಾಸೋತಿ ಜಾನಿಯಾನ, ಉದಯೇ ಮಾ ಪಮಾದ ಚರಸ್ಸು ಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ॥

ತತ್ಥ ಅತಿಪತತೀತಿ ಅತಿವಿಯ ಪತತಿ, ಸೀಘಂ ಅತಿಕ್ಕಮತಿ। ವಯೋತಿ ಪಠಮವಯಾದಿತಿವಿಧೋಪಿ ವಯೋ। ಖಣೋ ತಥೇವಾತಿ ಉಪ್ಪಾದಟ್ಠಿತಿಭಙ್ಗಕ್ಖಣೋಪಿ ತಥೇವ ಅತಿಪತತಿ। ಉಭಯೇನಪಿ ಭಿನ್ನೋ ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಆಯುಸಙ್ಖಾರೋ ನಾಮ ಸೀಘಸೋತಾ ನದೀ ವಿಯ ಅನಿವತ್ತನ್ತೋ ಸೀಘಂ ಅತಿಕ್ಕಮತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಠಾನಂ ನತ್ಥೀತಿ ‘‘ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತೂ’’ತಿ ಪತ್ಥನಾಯಪಿ ತೇಸಂ ಠಾನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಧುವಂ ಏಕಂಸೇನೇವ ಬುದ್ಧಂ ಭಗವನ್ತಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸತ್ತಾ ಚವನ್ತಿ, ‘‘ಧುವಂ ಮರಣಂ, ಅದ್ಧುವಂ ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಮರಣಸ್ಸತಿಂ ಭಾವೇಹೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ಪರಿಜೀಯತೀತಿ ಇದಂ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಮ್ಪಿ ಸರೀರಂ ಜೀರತೇವ, ಏವಂ ಜಾನಾಹಿ। ಮಾ ಪಮಾದನ್ತಿ ತಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಉದಯಭದ್ದೇ ಮಾ ಪಮಾದಂ ಆಪಜ್ಜಿ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಧಮ್ಮಂ ಚರಾಹೀತಿ।

ಕಸಿಣಾತಿ ಸಕಲಾ। ಏಕಸ್ಸೇವಾತಿ ಯದಿ ಏಕಸ್ಸೇವ ರಞ್ಞೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅನಞ್ಞಾಧೀನಾ ಅಸ್ಸ। ತಂ ಚಾಪಿ ಜಹತಿ ಅವೀತರಾಗೋತಿ ತಣ್ಹಾವಸಿಕೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಏತ್ತಕೇನಪಿ ಯಸೇನ ಅತಿತ್ತೋ ಮರಣಕಾಲೇ ಅವೀತರಾಗೋವ ತಂ ವಿಜಹತಿ। ಏವಂ ತಣ್ಹಾಯ ಅಪೂರಣೀಯಭಾವಂ ಜಾನಾಹೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ತೇ ಚಾಪೀತಿ ಮಾತಾ ಪುತ್ತಂ, ಪುತ್ತೋ ಮಾತರಂ, ಪಿತಾ ಪುತ್ತಂ, ಪುತ್ತೋ ಪಿತರಂ, ಭಾತಾ ಭಗಿನಿಂ, ಭಗಿನೀ ಭಾತರಂ, ಭರಿಯಾ ಸಾಮಿಕಂ, ಸಾಮಿಕೋ ಭರಿಯನ್ತಿ ಏತೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಜಹನ್ತಿ, ನಾನಾ ಹೋನ್ತಿ। ಏವಂ ಸತ್ತಾನಂ ನಾನಾಭಾವವಿನಾಭಾವಂ ಜಾನಾಹೀತಿ ದೀಪೇತಿ।

ಪರಭೋಜನನ್ತಿ ವಿವಿಧಾನಂ ಕಾಕಾದೀನಂ ಪರಸತ್ತಾನಂ ಭೋಜನಂ। ಇತ್ತರವಾಸೋತಿ ಯಾ ಏಸಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಂಸಾರೇ ಮನುಸ್ಸಭೂತಾ ಸುಗ್ಗತಿ ಚ ತಿರಚ್ಛಾನಭೂತಾ ದುಗ್ಗತಿ ಚ, ಏತಂ ಉಭಯಮ್ಪಿ ‘‘ಇತ್ತರವಾಸೋ’’ತಿ ಜಾನಿತ್ವಾ ಮಾ ಪಮಾದಂ, ಚರಸ್ಸು ಧಮ್ಮಂ। ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ನಾನಾಠಾನತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸಮಾಗಮೋ ಪರಿತ್ತೋ, ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಅಪ್ಪಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕಾಲೇ ಏಕತೋ ವಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋಹೀತಿ।

ಏವಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ತಸ್ಸಾ ಓವಾದಮದಾಸಿ। ಸಾಪಿ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಾಯ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಥುತಿಂ ಕರೋನ್ತೀ ಓಸಾನಗಾಥಮಾಹ –

೫೮.

‘‘ಸಾಧು ಭಾಸತಿಯಂ ಯಕ್ಖೋ, ಅಪ್ಪಂ ಮಚ್ಚಾನ ಜೀವಿತಂ।

ಕಸಿರಞ್ಚ ಪರಿತ್ತಞ್ಚ, ತಞ್ಚ ದುಕ್ಖೇನ ಸಂಯುತಂ।

ಸಾಹಂ ಏಕಾ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ಹಿತ್ವಾ ಕಾಸಿಂ ಸುರುನ್ಧನ’’ನ್ತಿ॥

ತತ್ಥ ಸಾಧೂತಿ ‘‘ಅಪ್ಪಂ ಮಚ್ಚಾನ ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿ ಭಾಸಮಾನೋ ಅಯಂ ದೇವರಾಜಾ ಸಾಧು ಭಾಸತಿ। ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಇದಞ್ಹಿ ಕಸಿರಞ್ಚ ದುಕ್ಖಂ ಅಸ್ಸಾದರಹಿತಂ, ಪರಿತ್ತಞ್ಚ ನ ಬಹುಕಂ ಇತ್ತರಕಾಲಂ। ಸಚೇ ಹಿ ಕಸಿರಮ್ಪಿ ಸಮಾನಂ ದೀಘಕಾಲಂ ಪವತ್ತೇಯ್ಯ, ಪರಿತ್ತಕಮ್ಪಿ ಸಮಾನಂ ಸುಖಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಇದಂ ಪನ ಕಸಿರಞ್ಚೇವ ಪರಿತ್ತಞ್ಚ ಸಕಲೇನ ವಟ್ಟದುಕ್ಖೇನ ಸಂಯುತಂ ಸನ್ನಿಹಿತಂ। ಸಾಹನ್ತಿ ಸಾ ಅಹಂ। ಸುರುನ್ಧನನ್ತಿ ಸುರುನ್ಧನನಗರಞ್ಚ ಕಾಸಿರಟ್ಠಞ್ಚ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಏಕಿಕಾವ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಆಹ।

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸಾ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತೋ। ಸಾಪಿ ಪುನದಿವಸೇ ಅಮಚ್ಚೇ ರಜ್ಜಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋನಗರೇಯೇವ ರಮಣೀಯೇ ಉಯ್ಯಾನೇ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಚರಿತ್ವಾ ಆಯುಪರಿಯೋಸಾನೇ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪಾದಪರಿಚಾರಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ। ತದಾ ರಾಜಧೀತಾ ರಾಹುಲಮಾತಾ ಅಹೋಸಿ, ಸಕ್ಕೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ।

ಉದಯಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ।

[೪೫೯] ೫. ಪಾನೀಯಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಮಿತ್ತೋ ಮಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಕಿಲೇಸನಿಗ್ಗಹಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಮಯೇ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸಿನೋ ಪಞ್ಚಸತಾ ಗಿಹಿಸಹಾಯಕಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಅನ್ತೋಕೋಟಿಸನ್ಥಾರೇ ವಸನ್ತಾ ಅಡ್ಢರತ್ತಸಮಯೇ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಂ ವಿತಕ್ಕೇಸುಂ। ಸಬ್ಬಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಭಗವತೋ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಪನಾಯಸ್ಮತಾ ಆನನ್ದೇನ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಸನ್ನಿಪಾತಿತೇ ಸತ್ಥಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅನೋದಿಸ್ಸಕಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಕಾಮವಿತಕ್ಕಂ ವಿತಕ್ಕಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕವಸೇನೇವ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಿಲೇಸೋ ಖುದ್ದಕೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ಉಪ್ಪನ್ನುಪ್ಪನ್ನಾ ಕಿಲೇಸಾ ನಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಾ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇಪಿ ಬುದ್ಧೇ ಕಿಲೇಸೇ ನಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಞಾಣಂ ಪತ್ತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ ದ್ವೇ ಸಹಾಯಕಾ ಪಾನೀಯತುಮ್ಬಾನಿ ಆದಾಯ ಖೇತ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಖೇತ್ತಂ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಪಿಪಾಸಿತಕಾಲೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವನ್ತಿ। ತೇಸು ಏಕೋ ಪಾನೀಯತ್ಥಾಯ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಾನೀಯಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಇತರಸ್ಸ ತುಮ್ಬತೋ ಪಿವಿತ್ವಾ ಸಾಯಂ ಅರಞ್ಞಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ ಮೇ ಕಾಯದ್ವಾರಾದೀಹಿ ಅಜ್ಜ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಾಪಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ಉಪಧಾರೇನ್ತೋ ಥೇನೇತ್ವಾ ಪಾನೀಯಸ್ಸ ಪಿವಿತಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಂವೇಗಪ್ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ತಣ್ಹಾ ವಡ್ಢಮಾನಾ ಮಂ ಅಪಾಯೇಸು ಖಿಪಿಸ್ಸತಿ, ಇಮಂ ಕಿಲೇಸಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಾನೀಯಸ್ಸ ಥೇನೇತ್ವಾ ಪಿವಿತಭಾವಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಞಾಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಗುಣಂ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅಥ ನಂ ಇತರೋ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಿತೋ ‘‘ಏಹಿ, ಸಮ್ಮ, ಘರಂ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಗಚ್ಛ ತ್ವಂ, ಮಮ ಘರೇನ ಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ಮಯ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ತುಮ್ಹಾದಿಸಾ ನ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ। ‘‘ಅಥ ಕೀದಿಸಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ದ್ವಙ್ಗುಲಕೇಸಾ ಕಾಸಾಯವತ್ಥವಸನಾ ಉತ್ತರಹಿಮವನ್ತೇ ನನ್ದಮೂಲಕಪಬ್ಭಾರೇ ವಸನ್ತೀ’’ತಿ। ಸೋ ಸೀಸಂ ಪರಾಮಸಿ, ತಂ ಖಣಞ್ಞೇವಸ್ಸ ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗಂ ಅನ್ತರಧಾಯಿ, ಸುರತ್ತದುಪಟ್ಟಂ ನಿವತ್ಥಮೇವ, ವಿಜ್ಜುಲತಾಸದಿಸಂ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬದ್ಧಮೇವ, ಅಲತ್ತಕಪಾಟಲವಣ್ಣಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಚೀವರಂ ಏಕಂಸಂ ಕತಮೇವ, ಮೇಘವಣ್ಣಂ ಪಂಸುಕೂಲಚೀವರಂ ದಕ್ಖಿಣಅಂಸಕೂಟೇ ಠಪಿತಮೇವ, ಭಮರವಣ್ಣೋ ಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತೋ ವಾಮಅಂಸಕೂಟೇ ಲಗ್ಗಿತೋವ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ನನ್ದಮೂಲಕಪಬ್ಭಾರೇಯೇವ ಓತರಿ।

ಅಪರೋಪಿ ಕಾಸಿಗಾಮೇಯೇವ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಆಪಣೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಏಕಂ ಪುರಿಸಂ ಅತ್ತನೋ ಭರಿಯಂ ಆದಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಉತ್ತಮರೂಪಧರಂ ಇತ್ಥಿಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಪುನ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಯಂ ಲೋಭೋ ವಡ್ಢಮಾನೋ ಮಂ ಅಪಾಯೇಸು ಖಿಪಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಂವಿಗ್ಗಮಾನಸೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಞಾಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಠಿತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ನನ್ದಮೂಲಕಪಬ್ಭಾರಮೇವ ಗತೋ।

ಅಪರೇಪಿ ಕಾಸಿಗಾಮವಾಸಿನೋಯೇವ ದ್ವೇ ಪಿತಾಪುತ್ತಾ ಏಕತೋ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಂಸು। ಅಟವೀಮುಖೇ ಪನ ಚೋರಾ ಉಟ್ಠಿತಾ ಹೋನ್ತಿ। ತೇ ಪಿತಾಪುತ್ತೇ ಲಭಿತ್ವಾ ಪುತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಧನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ತವ ಪುತ್ತಂ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ಪಿತರಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಿ, ದ್ವೇ ಭಾತರೋ ಲಭಿತ್ವಾ ಕನಿಟ್ಠಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಜೇಟ್ಠಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಿ, ಆಚರಿಯನ್ತೇವಾಸಿಕೇ ಲಭಿತ್ವಾ ಆಚರಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಿ, ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಸಿಪ್ಪಲೋಭೇನ ಧನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಆಚರಿಯಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ। ಅಥ ತೇ ಪಿತಾಪುತ್ತಾಪಿ ತತ್ಥ ಚೋರಾನಂ ಉಟ್ಠಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಮಂ ‘ಪಿತಾ’ತಿ ಮಾ ವದ, ಅಹಮ್ಪಿ ತಂ ‘ಪುತ್ತೋ’ತಿ ನ ವಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿ ಕತಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಚೋರೇಹಿ ಗಹಿತಕಾಲೇ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಕಿಂ ಹೋಥಾ’’ತಿ ಪುಟ್ಠಾ ‘‘ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಹೋಮಾ’’ತಿ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದಂ ಕರಿಂಸು। ತೇಸು ಅಟವಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಸಾಯಂ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಠಿತೇಸು ಪುತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಂ ಸೋಧೇನ್ತೋ ತಂ ಮುಸಾವಾದಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಪಾಪಂ ವಡ್ಢಮಾನಂ ಮಂ ಅಪಾಯೇಸು ಖಿಪಿಸ್ಸತಿ, ಇಮಂ ಕಿಲೇಸಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಞಾಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಠಿತೋ ಪಿತು ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ನನ್ದಮೂಲಕಪಬ್ಭಾರಮೇವ ಗತೋ।

ಅಪರೋಪಿ ಕಾಸಿಗಾಮೇಯೇವ ಪನ ಏಕೋ ಗಾಮಭೋಜಕೋ ಮಾಘಾತಂ ಕಾರಾಪೇಸಿ। ಅಥ ನಂ ಬಲಿಕಮ್ಮಕಾಲೇ ಮಹಾಜನೋ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಸಾಮಿ, ಮಯಂ ಮಿಗಸೂಕರಾದಯೋ ಮಾರೇತ್ವಾ ಯಕ್ಖಾನಂ ಬಲಿಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ಬಲಿಕಮ್ಮಕಾಲೋ ಏಸೋ’’ತಿ। ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪುಬ್ಬೇ ಕರಣನಿಯಾಮೇನೇವ ಕರೋಥಾತಿ ಮನುಸ್ಸಾ ಬಹುಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಮಕಂಸು। ಸೋ ಬಹುಂ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಏತ್ತಕೇ ಪಾಣೇ ಮಾರೇನ್ತಾ ಮಮೇವೇಕಸ್ಸ ವಚನೇನ ಮಾರಯಿಂಸೂ’’ತಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ವಾತಪಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಕೋವ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಞಾಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಠಿತೋ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ನನ್ದಮೂಲಕಪಬ್ಭಾರಮೇವ ಗತೋ।

ಅಪರೋಪಿ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇಯೇವ ಗಾಮಭೋಜಕೋ ಮಜ್ಜವಿಕ್ಕಯಂ ವಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಿ, ಪುಬ್ಬೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಸುರಾಛಣೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಕಿಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ಮಹಾಜನೇನ ವುತ್ತೋ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪೋರಾಣಕನಿಯಾಮೇನೇವ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ಮನುಸ್ಸಾ ಛಣಂ ಕತ್ವಾ ಸುರಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಾ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸೀಸಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕಣ್ಣೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಬಹುದಣ್ಡೇನ ಬಜ್ಝಿಂಸು। ಗಾಮಭೋಜಕೋ ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಮಯಿ ಅನನುಜಾನನ್ತೇ ಇಮೇ ಇಮಂ ದುಕ್ಖಂ ನ ವಿನ್ದೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ। ಸೋ ಏತ್ತಕೇನ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ವಾತಪಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಕೋವ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಞಾಣಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋಥಾ’’ತಿ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ನನ್ದಮೂಲಕಪಬ್ಭಾರಮೇವ ಗತೋ।

ಅಪರಭಾಗೇ ತೇ ಪಞ್ಚ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರತ್ಥಾಯ ಬಾರಾಣಸಿದ್ವಾರೇ ಓತರಿತ್ವಾ ಸುನಿವತ್ಥಾ ಸುಪಾರುತಾ ಪಾಸಾದಿಕೇಹಿ ಅಭಿಕ್ಕಮಾದೀಹಿ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಾ ರಾಜದ್ವಾರಂ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿಂಸು। ರಾಜಾ ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ರಾಜನಿವೇಸನಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ಗನ್ಧತೇಲೇನ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಪಣೀತೇನ ಖಾದನೀಯೇನ ಭೋಜನೀಯೇನ ಪರಿವಿಸಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಠಮವಯೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಸೋಭತಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಯೇ ಪಬ್ಬಜನ್ತಾ ಕಥಂ ಕಾಮೇಸು ಆದೀನವಂ ಪಸ್ಸಿತ್ಥ, ಕಿಂ ವೋ ಆರಮ್ಮಣಂ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ತೇ ತಸ್ಸ ಕಥೇನ್ತಾ –

೫೯.

‘‘ಮಿತ್ತೋ ಮಿತ್ತಸ್ಸ ಪಾನೀಯಂ, ಅದಿನ್ನಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸಂ।

ತೇನ ಪಚ್ಛಾ ವಿಜಿಗುಚ್ಛಿಂ, ತಂ ಪಾಪಂ ಪಕತಂ ಮಯಾ।

ಮಾ ಪುನ ಅಕರಂ ಪಾಪಂ, ತಸ್ಮಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಅಹಂ॥

೬೦.

‘‘ಪರದಾರಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾನ, ಛನ್ದೋ ಮೇ ಉದಪಜ್ಜಥ।

ತೇನ ಪಚ್ಛಾ ವಿಜಿಗುಚ್ಛಿಂ, ತಂ ಪಾಪಂ ಪಕತಂ ಮಯಾ।

ಮಾ ಪುನ ಅಕರಂ ಪಾಪಂ, ತಸ್ಮಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಅಹಂ॥

೬೧.

‘‘ಪಿತರಂ ಮೇ ಮಹಾರಾಜ, ಚೋರಾ ಅಗಣ್ಹು ಕಾನನೇ।

ತೇಸಾಹಂ ಪುಚ್ಛಿತೋ ಜಾನಂ, ಅಞ್ಞಥಾ ನಂ ವಿಯಾಕರಿಂ॥

೬೨.

‘‘ತೇನ ಪಚ್ಛಾ ವಿಜಿಗುಚ್ಛಿಂ, ತಂ ಪಾಪಂ ಪಕತಂ ಮಯಾ।

ಮಾ ಪುನ ಅಕರಂ ಪಾಪಂ, ತಸ್ಮಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಅಹಂ॥

೬೩.

‘‘ಪಾಣಾತಿಪಾತಮಕರುಂ, ಸೋಮಯಾಗೇ ಉಪಟ್ಠಿತೇ।

ತೇಸಾಹಂ ಸಮನುಞ್ಞಾಸಿಂ॥

೬೪.

‘‘ತೇನ ಪಚ್ಛಾ ವಿಜಿಗುಚ್ಛಿಂ, ತಂ ಪಾಪಂ ಪಕತಂ ಮಯಾ।

ಮಾ ಪುನ ಅಕರಂ ಪಾಪಂ, ತಸ್ಮಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಅಹಂ॥

೬೫.

‘‘ಸುರಾಮೇರಯಮಾಧುಕಾ, ಯೇ ಜನಾ ಪಠಮಾಸು ನೋ।

ಬಹೂನಂ ತೇ ಅನತ್ಥಾಯ, ಮಜ್ಜಪಾನಮಕಪ್ಪಯುಂ।

ತೇಸಾಹಂ ಸಮನುಞ್ಞಾಸಿಂ॥

೬೬.

‘‘ತೇನ ಪಚ್ಛಾ ವಿಜಿಗುಚ್ಛಿಂ, ತಂ ಪಾಪಂ ಪಕತಂ ಮಯಾ।

ಮಾ ಪುನ ಅಕರಂ ಪಾಪಂ, ತಸ್ಮಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಅಹ’’ನ್ತಿ॥ –

ಇಮಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪಞ್ಚ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿಂಸು। ರಾಜಾಪಿ ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಯಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಯೇವಾನುಚ್ಛವಿಕಾ’’ತಿ ಥುತಿಮಕಾಸಿ।

ತತ್ಥ ಮಿತ್ತೋ ಮಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಮಹಾರಾಜ, ಅಹಂ ಏಕಸ್ಸ ಮಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಮಿತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಪಾನೀಯಂ ಇಮಿನಾ ನಿಯಾಮೇನೇವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಂ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ನಾಮ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಹಂ ಮಾ ಪುನ ಅಕರಂ ಪಾಪಂ, ತಂ ಪಾಪಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋಮ್ಹಿ। ಛನ್ದೋತಿ ಮಹಾರಾಜ, ಇಮಿನಾವ ನಿಯಾಮೇನ ಮಮ ಪರದಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಕಾಮೇ ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ। ಅಗಣ್ಹೂತಿ ಅಗಣ್ಹಿಂಸು। ಜಾನನ್ತಿ ತೇಸಂ ಚೋರಾನಂ ‘‘ಅಯಂ ಕಿಂ ತೇ ಹೋತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ ಜಾನನ್ತೋಯೇವ ‘‘ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಹೋತೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞಥಾ ಬ್ಯಾಕಾಸಿಂ। ಸೋಮಯಾಗೇತಿ ನವಚನ್ದೇ ಉಟ್ಠಿತೇ ಸೋಮಯಾಗಂ ನಾಮ ಯಕ್ಖಬಲಿಂ ಕರಿಂಸು, ತಸ್ಮಿಂ ಉಪಟ್ಠಿತೇ। ಸಮನುಞ್ಞಾಸಿನ್ತಿ ಸಮನುಞ್ಞೋ ಆಸಿಂ। ಸುರಾಮೇರಯಮಾಧುಕಾತಿ ಪಿಟ್ಠಸುರಾದಿಸುರಞ್ಚ ಪುಪ್ಫಾಸವಾದಿಮೇರಯಞ್ಚ ಪಕ್ಕಮಧು ವಿಯ ಮಧುರಂ ಮಞ್ಞಮಾನಾ। ಯೇ ಜನಾ ಪಠಮಾಸು ನೋತಿ ಯೇ ನೋ ಗಾಮೇ ಜನಾ ಪಠಮಂ ಏವರೂಪಾ ಆಸುಂ ಅಹೇಸುಂ। ಬಹೂನಂ ತೇತಿ ತೇ ಏಕದಿವಸಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಛಣೇ ಪತ್ತೇ ಬಹೂನಂ ಅನತ್ಥಾಯ ಮಜ್ಜಪಾನಂ ಅಕಪ್ಪಯಿಂಸು।

ರಾಜಾ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಚೀವರಸಾಟಕೇ ಚ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ಚ ದತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ। ತೇಪಿ ತಸ್ಸ ಅನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಅಗಮಂಸು। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ರಾಜಾ ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ವಿರತ್ತೋ ಅನಪೇಕ್ಖೋ ಹುತ್ವಾ ನಾನಗ್ಗರಸಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಅನಾಲಪಿತ್ವಾ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ವಿರತ್ತಚಿತ್ತೋ ಉಟ್ಠಾಯ ಸಿರಿಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸೇತಭಿತ್ತಿಯಂ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸಿ। ಸೋ ಝಾನಪ್ಪತ್ತೋ ಕಾಮೇ ಗರಹನ್ತೋ –

೬೭.

‘‘ಧಿರತ್ಥು ಸುಬಹೂ ಕಾಮೇ, ದುಗ್ಗನ್ಧೇ ಬಹುಕಣ್ಟಕೇ।

ಯೇ ಅಹಂ ಪಟಿಸೇವನ್ತೋ, ನಾಲಭಿಂ ತಾದಿಸಂ ಸುಖ’’ನ್ತಿ॥ – ಗಾಥಮಾಹ।

ತತ್ಥ ಬಹುಕಣ್ಟಕೇತಿ ಬಹೂ ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತೇ। ಯೇ ಅಹನ್ತಿ ಯೋ ಅಹಂ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ। ತಾದಿಸನ್ತಿ ಏತಾದಿಸಂ ಕಿಲೇಸರಹಿತಂ ಝಾನಸುಖಂ।

ಅಥಸ್ಸ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತರೂಪೋ ಅಹೋಸಿ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಕಥೇತ್ವಾವ ಸಿರಿಗಬ್ಭಂ ಪವಿಟ್ಠೋ, ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮಿ ತಾವ ನ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸಿರಿಗಬ್ಭದ್ವಾರೇ ಠಿತಾ ರಞ್ಞೋ ಕಾಮೇಸು ಗರಹನ್ತಸ್ಸ ಉದಾನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ತ್ವಂ ಕಾಮೇ ಗರಹಸಿ, ಕಾಮಸುಖಸದಿಸಂ ನಾಮ ಸುಖಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಕಾಮೇ ವಣ್ಣೇನ್ತೀ ಇತರಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೬೮.

‘‘ಮಹಸ್ಸಾದಾ ಸುಖಾ ಕಾಮಾ, ನತ್ಥಿ ಕಾಮಾ ಪರಂ ಸುಖಂ।

ಯೇ ಕಾಮೇ ಪಟಿಸೇವನ್ತಿ, ಸಗ್ಗಂ ತೇ ಉಪಪಜ್ಜರೇ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಮಹಸ್ಸಾದಾತಿ ಮಹಾರಾಜ, ಏತೇ ಕಾಮಾ ನಾಮ ಮಹಾಅಸ್ಸಾದಾ, ಇತೋ ಉತ್ತರಿಂ ಅಞ್ಞಂ ಸುಖಂ ನತ್ಥಿ। ಕಾಮಸೇವಿನೋ ಹಿ ಅಪಾಯೇ ಅನುಪಗಮ್ಮ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸಾ ‘‘ನಸ್ಸ ವಸಲಿ, ಕಿಂ ಕಥೇಸಿ, ಕಾಮೇಸು ಸುಖಂ ನಾಮ ಕುತೋ ಅತ್ಥಿ, ವಿಪರಿಣಾಮದುಕ್ಖಾ ಏತೇ’’ತಿ ಗರಹನ್ತೋ ಸೇಸಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೬೯.

‘‘ಅಪ್ಪಸ್ಸಾದಾ ದುಖಾ ಕಾಮಾ, ನತ್ಥಿ ಕಾಮಾ ಪರಂ ದುಖಂ।

ಯೇ ಕಾಮೇ ಪಟಿಸೇವನ್ತಿ, ನಿರಯಂ ತೇ ಉಪಪಜ್ಜರೇ॥

೭೦.

‘‘ಅಸೀ ಯಥಾ ಸುನಿಸಿತೋ, ನೇತ್ತಿಂಸೋವ ಸುಪಾಯಿಕೋ।

ಸತ್ತೀವ ಉರಸಿ ಖಿತ್ತಾ, ಕಾಮಾ ದುಕ್ಖತರಾ ತತೋ॥

೭೧.

‘‘ಅಙ್ಗಾರಾನಂವ ಜಲಿತಂ, ಕಾಸುಂ ಸಾಧಿಕಪೋರಿಸಂ।

ಫಾಲಂವ ದಿವಸಂತತ್ತಂ, ಕಾಮಾ ದುಕ್ಖತರಾ ತತೋ॥

೭೨.

‘‘ವಿಸಂ ಯಥಾ ಹಲಾಹಲಂ, ತೇಲಂ ಪಕ್ಕುಥಿತಂ ಯಥಾ।

ತಮ್ಬಲೋಹವಿಲೀನಂವ, ಕಾಮಾ ದುಕ್ಖತರಾ ತತೋ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ನೇತ್ತಿಂಸೋತಿ ನಿಕ್ಕರುಣೋ, ಇದಮ್ಪಿ ಏಕಸ್ಸ ಖಗ್ಗಸ್ಸ ನಾಮಂ। ದುಕ್ಖತರಾತಿ ಏವಂ ಜಲಿತಙ್ಗಾರಕಾಸುಂ ವಾ ದಿವಸಂ ತತ್ತಂ ಫಾಲಂ ವಾ ಪಟಿಚ್ಚ ಯಂ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತೋಪಿ ಕಾಮಾಯೇವ ದುಕ್ಖತರಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನನ್ತರಗಾಥಾಯ ಯಥಾ ಏತಾನಿ ವಿಸಾದೀನಿ ದುಕ್ಖಾವಹನತೋ ದುಕ್ಖಾನಿ, ಏವಂ ಕಾಮಾಪಿ ದುಕ್ಖಾ, ತಂ ಪನ ಕಾಮದುಕ್ಖಂ ಇತರೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ದುಕ್ಖತರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಏವಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ದೇವಿಯಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ ‘‘ಭೋನ್ತೋ ಅಮಚ್ಚಾ, ತುಮ್ಹೇ ರಜ್ಜಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಥ, ಅಹಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ರೋದನ್ತಸ್ಸ ಪರಿದೇವನ್ತಸ್ಸ ಉಟ್ಠಾಯ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ಅನಿಲಪಥೇನೇವ ಉತ್ತರಹಿಮವನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಮಣೀಯೇ ಪದೇಸೇ ಅಸ್ಸಮಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಆಯುಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಿಲೇಸೋ ಖುದ್ದಕೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋಪಿ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ನಿಗ್ಗಹಿತಬ್ಬೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು। ತದಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಂಸು, ದೇವೀ ರಾಹುಲಮಾತಾ ಅಹೋಸಿ, ರಾಜಾ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ।

ಪಾನೀಯಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ।

[೪೬೦] ೬. ಯುಧಞ್ಚಯಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚಪರಿಬ್ಯೂಳ್ಹನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಏಕದಿವಸಞ್ಹಿ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಆವುಸೋ, ಸಚೇ ದಸಬಲೋ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸಿಸ್ಸ, ಸಕಲಚಕ್ಕವಾಳಗಬ್ಭೇ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಾ ಅಭವಿಸ್ಸ ಸತ್ತರತನಸಮನ್ನಾಗತೋ ಚತುರಿದ್ಧೀಹಿ ಸಮಿದ್ಧೋ ಪರೋಸಹಸ್ಸಪುತ್ತಪರಿವಾರೋ , ಸೋ ಏವರೂಪಂ ಸಿರಿವಿಭವಂ ಪಹಾಯ ಕಾಮೇಸು ದೋಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಡ್ಢರತ್ತಸಮಯೇ ಛನ್ನಸಹಾಯೋವ ಕಣ್ಟಕಮಾರುಯ್ಹ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನೋಮನದೀತೀರೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ ಸತ್ಥು ಗುಣಕಥಂ ಕಥಯಿಂಸು। ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಇದಾನೇವ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಿಕೇ ಬಾರಾಣಸಿನಗರೇ ರಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ನಿಕ್ಖನ್ತೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ರಮ್ಮನಗರೇ ಸಬ್ಬದತ್ತೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ। ಅಯಞ್ಹಿ ಬಾರಾಣಸೀ ಉದಯಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ೧.೧೧.೩೭ ಆದಯೋ) ಸುರುನ್ಧನನಗರಂ ನಾಮ ಜಾತಾ, ಚೂಳಸುತಸೋಮಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ೨.೧೭.೧೯೫ ಆದಯೋ) ಸುದಸ್ಸನಂ ನಾಮ, ಸೋಣನನ್ದಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ೨.೨೦.೯೨ ಆದಯೋ) ಬ್ರಹ್ಮವಡ್ಢನಂ ನಾಮ, ಖಣ್ಡಹಾಲಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ೨.೨೨.೯೮೨ ಆದಯೋ) ಪುಪ್ಫವತೀ ನಾಮ, ಸಙ್ಖಬ್ರಾಹ್ಮಣಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ೧.೧೦.೩೯ ಆದಯೋ) ಮೋಳಿನೀ ನಾಮ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಯುಧಞ್ಚಯಜಾತಕೇ ರಮ್ಮನಗರಂ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ। ಏವಮಸ್ಸಾ ಕದಾಚಿ ನಾಮಂ ಪರಿವತ್ತತಿ। ತತ್ಥ ಸಬ್ಬದತ್ತರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತಸಹಸ್ಸಂ ಅಹೋಸಿ। ಯುಧಞ್ಚಯಸ್ಸ ನಾಮ ಜೇಟ್ಠಪುತ್ತಸ್ಸ ಉಪರಜ್ಜಂ ಅದಾಸಿ। ಸೋ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತೇಸಿ। ಏವಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಪಾತೋವ ರಥವರಮಾರುಯ್ಹ ಮಹನ್ತೇನ ಸಿರಿವಿಭವೇನ ಉಯ್ಯಾನಕೀಳಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ರುಕ್ಖಗ್ಗತಿಣಗ್ಗಸಾಖಗ್ಗಮಕ್ಕಟಕಸುತ್ತಜಾಲಾದೀಸು ಮುತ್ತಾಜಾಲಾಕಾರೇನ ಲಗ್ಗಿತಉಸ್ಸವಬಿನ್ದೂನಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಕಿಂ ನಾಮೇತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಏತೇ ದೇವ, ಹಿಮಸಮಯೇ ಪತನಕಉಸ್ಸವಬಿನ್ದೂನಿ ನಾಮಾ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ದಿವಸಭಾಗಂ ಉಯ್ಯಾನೇ ಕೀಳಿತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಕಾಲೇ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛನ್ತೋ ತೇ ಅದಿಸ್ವಾವ ‘‘ಸಮ್ಮ ಸಾರಥಿ, ಕಹಂ ನು ಖೋ ಏತೇ ಉಸ್ಸವಬಿನ್ದೂ, ನ ತೇ ಇದಾನಿ ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ದೇವ, ತೇ ಸೂರಿಯೇ ಉಗ್ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಸಬ್ಬೇವ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಥವಿಯಂ ಪತನ್ತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಸಂವೇಗಪ್ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಜೀವಿತಸಙ್ಖಾರಾಪಿ ತಿಣಗ್ಗೇ ಉಸ್ಸವಬಿನ್ದುಸದಿಸಾವ, ಮಯಾ ಬ್ಯಾಧಿಜರಾಮರಣೇಹಿ ಅಪೀಳಿತೇಯೇವ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಉಸ್ಸವಬಿನ್ದುಮೇವ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಆದಿತ್ತೇ ವಿಯ ತಯೋ ಭವೇ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹಂ ಅಗನ್ತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಾಯ ವಿನಿಚ್ಛಯಸಾಲಾಯ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಪಿತು ಸನ್ತಿಕಂಯೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಿತರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೭೩.

‘‘ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚಪರಿಬ್ಯೂಳ್ಹಂ , ಅಹಂ ವನ್ದೇ ರಥೇಸಭಂ।

ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಹಂ ರಾಜ, ತಂ ದೇವೋ ಅನುಮಞ್ಞತೂ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಪರಿಬ್ಯೂಳ್ಹನ್ತಿ ಪರಿವಾರಿತಂ। ತಂ ದೇವೋತಿ ತಂ ಮಮ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ದೇವೋ ಅನುಜಾನಾತೂತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ನಿವಾರೇನ್ತೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೭೪.

‘‘ಸಚೇ ತೇ ಊನಂ ಕಾಮೇಹಿ, ಅಹಂ ಪರಿಪೂರಯಾಮಿ ತೇ।

ಯೋ ತಂ ಹಿಂ ಸತಿ ವಾರೇಮಿ, ಮಾ ಪಬ್ಬಜ ಯುಧಞ್ಚಯಾ’’ತಿ॥

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಕುಮಾರೋ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೭೫.

‘‘ನ ಮತ್ಥಿ ಊನಂ ಕಾಮೇಹಿ, ಹಿಂಸಿತಾ ಮೇ ನ ವಿಜ್ಜತಿ।

ದೀಪಞ್ಚ ಕಾತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ, ಯಂ ಜರಾ ನಾಭಿಕೀರತೀ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ದೀಪಞ್ಚಾತಿ ತಾತ ನೇವ ಮಯ್ಹಂ ಕಾಮೇಹಿ ಊನಂ ಅತ್ಥಿ, ನ ಮಂ ಹಿಂಸನ್ತೋ ಕೋಚಿ ವಿಜ್ಜತಿ, ಅಹಂ ಪನ ಪರಲೋಕಗಮನಾಯ ಅತ್ತನೋ ಪತಿಟ್ಠಂ ಕಾತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ। ಕೀದಿಸಂ? ಯಂ ಜರಾ ನಾಭಿಕೀರತಿ ನ ವಿದ್ಧಂಸೇತಿ, ತಮಹಂ ಕಾತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ, ಅಮತಮಹಾನಿಬ್ಬಾನಂ ಗವೇಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಮೇ ಕಾಮೇಹಿ ಅತ್ಥೋ, ಅನುಜಾನಾಥ ಮಂ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ ವದತಿ।

ಇತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕುಮಾರೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ, ರಾಜಾ ‘‘ಮಾ ಪಬ್ಬಜಾ’’ತಿ ವಾರೇತಿ। ತಮತ್ಥಮಾವಿಕರೋನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಉಪಡ್ಢಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೭೬.

‘‘ಪುತ್ತೋ ವಾ ಪಿತರಂ ಯಾಚೇ, ಪಿತಾ ವಾ ಪುತ್ತಮೋರಸ’’ನ್ತಿ॥

ತತ್ಥ ವಾ-ಕಾರೋ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥೋ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಏವಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುತ್ತೋ ಚ ಪಿತರಂ ಯಾಚತಿ, ಪಿತಾ ಚ ಓರಸಂ ಪುತ್ತಂ ಯಾಚತೀ’’ತಿ।

ಸೇಸಂ ಉಪಡ್ಢಗಾಥಂ ರಾಜಾ ಆಹ –

‘‘ನೇಗಮೋ ತಂ ಯಾಚೇ ತಾತ, ಮಾ ಪಬ್ಬಜ ಯುಧಞ್ಚಯಾ’’ತಿ॥

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಅಯಂ ತೇ ತಾತ ನಿಗಮವಾಸಿಮಹಾಜನೋ ಯಾಚತಿ, ನಗರಜನೋಪಿ ಮಾ ತ್ವಂ ಪಬ್ಬಜಾತಿ।

ಕುಮಾರೋ ಪುನಪಿ ಪಞ್ಚಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೭೭.

‘‘ಮಾ ಮಂ ದೇವ ನಿವಾರೇಹಿ, ಪಬ್ಬಜನ್ತಂ ರಥೇಸಭ।

ಮಾಹಂ ಕಾಮೇಹಿ ಸಮ್ಮತ್ತೋ, ಜರಾಯ ವಸಮನ್ವಗೂ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ವಸಮನ್ವಗೂತಿ ಮಾ ಅಹಂ ಕಾಮೇಹಿ ಸಮ್ಮತ್ತೋ ಪಮತ್ತೋ ಜರಾಯ ವಸಗಾಮೀ ನಾಮ ಹೋಮಿ, ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ಪನ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಯಥಾ ಚ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಪ್ಪಟಿವಿಜ್ಝನಕೋ ಹೋಮಿ,। ತಥಾ ಮಂ ಓಲೋಕೇಹೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ರಾಜಾ ಅಪ್ಪಟಿಭಾಣೋ ಅಹೋಸಿ। ಮಾತಾ ಪನಸ್ಸ ‘‘ಪುತ್ತೋ ತೇ, ದೇವಿ, ಪಿತರಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಜಾನಾಪೇತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ತುಮ್ಹೇ ಕಥೇಥಾ’’ತಿ ನಿರಸ್ಸಾಸೇನ ಮುಖೇನ ಸುವಣ್ಣಸಿವಿಕಾಯ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸೀಘಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಯಾಚಮಾನಾ ಛಟ್ಠಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೭೮.

‘‘ಅಹಂ ತಂ ತಾತ ಯಾಚಾಮಿ, ಅಹಂ ಪುತ್ತ ನಿವಾರಯೇ।

ಚಿರಂ ತಂ ದಟ್ಠುಮಿಚ್ಛಾಮಿ, ಮಾ ಪಬ್ಬಜ ಯುಧಞ್ಚಯಾ’’ತಿ॥

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಕುಮಾರೋ ಸತ್ತಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೭೯.

‘‘ಉಸ್ಸಾವೋವ ತಿಣಗ್ಗಮ್ಹಿ, ಸೂರಿಯುಗ್ಗಮನಂ ಪತಿ।

ಏವಮಾಯು ಮನುಸ್ಸಾನಂ, ಮಾ ಮಂ ಅಮ್ಮ ನಿವಾರಯಾ’’ತಿ॥

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಅಮ್ಮ, ಯಥಾ ತಿಣಗ್ಗೇ ಉಸ್ಸವಬಿನ್ದು ಸೂರಿಯಸ್ಸ ಉಗ್ಗಮನಂ ಪತಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಪಥವಿಯಂ ಪತತಿ, ಏವಂ ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಜೀವಿತಂ ಪರಿತ್ತಂ ತಾವಕಾಲಿಕಂ ಅಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಂ, ಏವರೂಪೇ ಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸೇ ಕಥಂ ತ್ವಂ ಚಿರಂ ಮಂ ಪಸ್ಸಸಿ, ಮಾ ಮಂ ನಿವಾರೇಹೀತಿ।

ಏವಂ ವುತ್ತೇಪಿ ಸಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯಾಚಿಯೇವ। ತತೋ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಪಿತರಂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೮೦.

‘‘ತರಮಾನೋ ಇಮಂ ಯಾನಂ, ಆರೋಪೇತು ರಥೇಸಭ।

ಮಾ ಮೇ ಮಾತಾ ತರನ್ತಸ್ಸ, ಅನ್ತರಾಯಕರಾ ಅಹೂ’’ತಿ॥

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ತಾತ ರಥೇಸಭ, ಇಮಂ ಮಮ ಮಾತರಂ ತರಮಾನೋ ಪುರಿಸೋ ಸುವಣ್ಣಸಿವಿಕಾಯಾನಂ ಆರೋಪೇತು, ಮಾ ಮೇ ಜಾತಿಜರಾಬ್ಯಾಧಿಮರಣಕನ್ತಾರಂ ತರನ್ತಸ್ಸ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಮಾತಾ ಅನ್ತರಾಯಕರಾ ಅಹೂತಿ।

ರಾಜಾ ಪುತ್ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಭದ್ದೇ, ತವ ಸಿವಿಕಾಯ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ರತಿವಡ್ಢನಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಹಾ’’ತಿ ಆಹ। ಸಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಠಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ನಾರೀಗಣಪರಿವುತಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ‘‘ಕಾ ನು ಖೋ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಪವತ್ತೀ’’ತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೀ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಾತು ಗತಕಾಲೇ ಪುನ ಪಿತರಂ ಯಾಚಿ। ರಾಜಾ ಪಟಿಬಾಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ‘‘ತೇನ ಹಿ ತಾತ, ತವ ಮನಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇಹಿ, ಪಬ್ಬಜಾಹೀ’’ತಿ ಅನುಜಾನಿ। ರಞ್ಞೋ ಅನುಞ್ಞಾತಕಾಲೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಕನಿಟ್ಠೋ ಯುಧಿಟ್ಠಿಲಕುಮಾರೋ ನಾಮ ಪಿತರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಮಯ್ಹಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಜಾನಾಥಾ’’ತಿ ಅನುಜಾನಾಪೇಸಿ। ಉಭೋಪಿ ಭಾತರೋ ಪಿತರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಕಾಮೇ ಪಹಾಯ ಮಹಾಜನಪರಿವುತಾ ವಿನಿಚ್ಛಯತೋ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು। ದೇವೀಪಿ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಮಮ ಪುತ್ತೇ ಪಬ್ಬಜಿತೇ ರಮ್ಮನಗರಂ ತುಚ್ಛಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪರಿದೇವಮಾನಾ ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ –

೮೧.

‘‘ಅಭಿಧಾವಥ ಭದ್ದನ್ತೇ, ಸುಞ್ಞಂ ಹೇಸ್ಸತಿ ರಮ್ಮಕಂ।

ಯುಧಞ್ಚಯೋ ಅನುಞ್ಞಾತೋ, ಸಬ್ಬದತ್ತೇನ ರಾಜಿನಾ॥

೮೨.

‘‘ಯೋಹು ಸೇಟ್ಠೋ ಸಹಸ್ಸಸ್ಸ, ಯುವಾ ಕಞ್ಚನಸನ್ನಿಭೋ।

ಸೋಯಂ ಕುಮಾರೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಕಾಸಾಯವಸನೋ ಬಲೀ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಅಭಿಧಾವಥಾತಿ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತಾ ನಾರಿಯೋ ಸಬ್ಬಾ ವೇಗೇನ ಧಾವಥಾತಿ ಆಣಾಪೇತಿ। ಭದ್ದನ್ತೇತಿ ಏವಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಭದ್ದಂ ತವ ಹೋತೂ’’ತಿ ವದಥ। ರಮ್ಮಕನ್ತಿ ರಮ್ಮನಗರಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ಯೋಹು ಸೇಟ್ಠೋತಿ ಯೋ ರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ ಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇವಮಾಹ।

ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ನ ತಾವ ಪಬ್ಬಜತಿ। ಸೋ ಹಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಕನಿಟ್ಠಂ ಯುಧಿಟ್ಠಿಲಕುಮಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಮಹಾಜನಂ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಉಭೋಪಿ ಭಾತರೋ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮನೋರಮೇ ಠಾನೇ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಕರಿತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಝಾನಾಭಿಞ್ಞಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ವನಮೂಲಫಲಾದೀಹಿ ಯಾವಜೀವಂ ಯಾಪೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣಾ ಅಹೇಸುಂ। ತಮತ್ಥಂ ಓಸಾನೇ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಗಾಥಾಯ ದೀಪೇತಿ –

೮೩.

‘‘ಉಭೋ ಕುಮಾರಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾ, ಯುಧಞ್ಚಯೋ ಯುಧಿಟ್ಠಿಲೋ।

ಪಹಾಯ ಮಾತಾಪಿತರೋ, ಸಙ್ಗಂ ಛೇತ್ವಾನ ಮಚ್ಚುನೋ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಮಚ್ಚುನೋತಿ ಮಾರಸ್ಸ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯುಧಞ್ಚಯೋ ಚ ಯುಧಿಟ್ಠಿಲೋ ಚ ತೇ ಉಭೋಪಿ ಕುಮಾರಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪಹಾಯ ಮಾರಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ರಾಗದೋಸಮೋಹಸಙ್ಗಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾತಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ‘‘ನ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತಥಾಗತೋ ರಜ್ಜಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಮಹಾರಾಜಕುಲಾನಿ ಅಹೇಸುಂ, ಯುಧಿಟ್ಠಿಲಕುಮಾರೋ ಆನನ್ದೋ, ಯುಧಞ್ಚಯೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಯುಧಞ್ಚಯಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಛಟ್ಠಾ।

[೪೬೧] ೭. ದಸರಥಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಏಥ ಲಕ್ಖಣ ಸೀತಾ ಚಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಮತಪಿತಿಕಂ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಸೋ ಹಿ ಪಿತರಿ ಕಾಲಕತೇ ಸೋಕಾಭಿಭೂತೋ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಾನಿ ಪಹಾಯ ಸೋಕಾನುವತ್ತಕೋವ ಅಹೋಸಿ। ಸತ್ಥಾ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಲೋಕಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಪಚ್ಛಾಸಮಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಂ ಮಧುರವಚನೇನ ಆಲಪನ್ತೋ ‘‘ಕಿಂ ಸೋಚಸಿ ಉಪಾಸಕಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಪಿತುಸೋಕೋ ಮಂ ಬಾಧತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಉಪಾಸಕ, ಪೋರಾಣಕಪಣ್ಡಿತಾ ಅಟ್ಠವಿಧೇ ಲೋಕಧಮ್ಮೇ ತಥತೋ ಜಾನನ್ತಾ ಪಿತರಿ ಕಾಲಕತೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಸೋಕಂ ನ ಕರಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ದಸರಥಮಹಾರಾಜಾ ನಾಮ ಅಗತಿಗಮನಂ ಪಹಾಯ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ। ತಸ್ಸ ಸೋಳಸನ್ನಂ ಇತ್ಥಿಸಹಸ್ಸಾನಂ ಜೇಟ್ಠಿಕಾ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ದ್ವೇ ಪುತ್ತೇ ಏಕಞ್ಚ ಧೀತರಂ ವಿಜಾಯಿ। ಜೇಟ್ಠಪುತ್ತೋ ರಾಮಪಣ್ಡಿತೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ, ದುತಿಯೋ ಲಕ್ಖಣಕುಮಾರೋ ನಾಮ, ಧೀತಾ ಸೀತಾ ದೇವೀ ನಾಮ। ಅಪರಭಾಗೇ ಮಹೇಸೀ ಕಾಲಮಕಾಸಿ। ರಾಜಾ ತಸ್ಸಾ ಕಾಲಕತಾಯ ಚಿರತರಂ ಸೋಕವಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚೇಹಿ ಸಞ್ಞಾಪಿತೋ ತಸ್ಸಾ ಕತ್ತಬ್ಬಪರಿಹಾರಂ ಕತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ। ಸಾ ರಞ್ಞೋ ಪಿಯಾ ಅಹೋಸಿ ಮನಾಪಾ। ಸಾಪಿ ಅಪರಭಾಗೇ ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಗಬ್ಭಪರಿಹಾರಾ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ, ‘‘ಭರತಕುಮಾರೋ’’ತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು। ರಾಜಾ ಪುತ್ತಸಿನೇಹೇನ ‘‘ಭದ್ದೇ, ವರಂ ತೇ ದಮ್ಮಿ, ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ಸಾ ಗಹಿತಕಂ ಕತ್ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಸತ್ತಟ್ಠವಸ್ಸಕಾಲೇ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ದೇವ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ವರೋ ದಿನ್ನೋ, ಇದಾನಿಸ್ಸ ವರಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ಗಣ್ಹ, ಭದ್ದೇತಿ। ‘‘ದೇವ, ಪುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ ರಜ್ಜಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ರಾಜಾ ಅಚ್ಛರಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ‘‘ನಸ್ಸ, ವಸಲಿ, ಮಯ್ಹಂ ದ್ವೇ ಪುತ್ತಾ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧಾ ವಿಯ ಜಲನ್ತಿ, ತೇ ಮಾರಾಪೇತ್ವಾ ತವ ಪುತ್ತಸ್ಸ ರಜ್ಜಂ ಯಾಚಸೀ’’ತಿ ತಜ್ಜೇಸಿ। ಸಾ ಭೀತಾ ಸಿರಿಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ದಿವಸೇಸು ರಾಜಾನಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ರಜ್ಜಮೇವ ಯಾಚಿ।

ರಾಜಾ ತಸ್ಸಾ ತಂ ವರಂ ಅದತ್ವಾವ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಮಾತುಗಾಮೋ ನಾಮ ಅಕತಞ್ಞೂ ಮಿತ್ತದುಬ್ಭೀ, ಅಯಂ ಮೇ ಕೂಟಪಣ್ಣಂ ವಾ ಕೂಟಲಞ್ಜಂ ವಾ ಕತ್ವಾ ಪುತ್ತೇ ಘಾತಾಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ಸೋ ಪುತ್ತೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ತಾತಾ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಇಧ ವಸನ್ತಾನಂ ಅನ್ತರಾಯೋಪಿ ಭವೇಯ್ಯ, ತುಮ್ಹೇ ಸಾಮನ್ತರಜ್ಜಂ ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಮ ಮರಣಕಾಲೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಕುಲಸನ್ತಕಂ ರಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ನೇಮಿತ್ತಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಆಯುಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಅಞ್ಞಾನಿ ದ್ವಾದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಪವತ್ತಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ತಾತಾ, ಇತೋ ದ್ವಾದಸವಸ್ಸಚ್ಚಯೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಛತ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಪೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಿತರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ರೋದನ್ತಾ ಪಾಸಾದಾ ಓತರಿಂಸು। ಸೀತಾ ದೇವೀ ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಭಾತಿಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಿತರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ರೋದನ್ತೀ ನಿಕ್ಖಮಿ। ತಯೋಪಿ ಜನಾ ಮಹಾಪರಿವಾರಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಮಹಾಜನಂ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪನ್ನೋದಕೇ ಸುಲಭಫಲಾಫಲೇ ಪದೇಸೇ ಅಸ್ಸಮಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಫಲಾಫಲೇನ ಯಾಪೇನ್ತಾ ವಸಿಂಸು।

ಲಕ್ಖಣಪಣ್ಡಿತೋ ಚ ಸೀತಾ ಚ ರಾಮಪಣ್ಡಿತಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಿತುಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ಅಸ್ಸಮೇಯೇವ ಹೋಥ, ಮಯಂ ಫಲಾಫಲಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ತುಮ್ಹೇ ಪೋಸೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ರಾಮಪಣ್ಡಿತೋ ತತ್ಥೇವ ಹೋತಿ। ಇತರೇ ದ್ವೇ ಫಲಾಫಲಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ತಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಂಸು। ಏವಂ ತೇಸಂ ಫಲಾಫಲೇನ ಯಾಪೇತ್ವಾ ವಸನ್ತಾನಂ ದಸರಥಮಹಾರಾಜಾ ಪುತ್ತಸೋಕೇನ ನವಮೇ ಸಂವಚ್ಛರೇ ಕಾಲಮಕಾಸಿ। ತಸ್ಸ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ದೇವೀ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಭರತಕುಮಾರಸ್ಸ ಛತ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಪೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ಅಮಚ್ಚಾ ಪನ ‘‘ಛತ್ತಸ್ಸಾಮಿಕಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಸನ್ತೀ’’ತಿ ನ ಅದಂಸು। ಭರತಕುಮಾರೋ ‘‘ಮಮ ಭಾತರಂ ರಾಮಪಣ್ಡಿತಂ ಅರಞ್ಞತೋ ಆನೇತ್ವಾ ಛತ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಞ್ಚರಾಜಕಕುಧಭಣ್ಡಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಚತುರಙ್ಗಿನಿಯಾ ಸೇನಾಯ ತಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ಅವಿದೂರೇ ಖನ್ಧಾವಾರಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಕತಿಪಯೇಹಿ ಅಮಚ್ಚೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಲಕ್ಖಣಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಚ ಸೀತಾಯ ಚ ಅರಞ್ಞಂ ಗತಕಾಲೇ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅಸ್ಸಮಪದದ್ವಾರೇ ಠಪಿತಕಞ್ಚನರೂಪಕಂ ವಿಯ ರಾಮಪಣ್ಡಿತಂ ನಿರಾಸಙ್ಕಂ ಸುಖನಿಸಿನ್ನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ರಞ್ಞೋ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅಮಚ್ಚೇಹಿ ಪಾದೇಸು ಪತಿತ್ವಾ ರೋದತಿ। ರಾಮಪಣ್ಡಿತೋ ಪನ ನೇವ ಸೋಚಿ, ನ ಪರಿದೇವಿ, ಇನ್ದ್ರಿಯವಿಕಾರಮತ್ತಮ್ಪಿಸ್ಸ ನಾಹೋಸಿ। ಭರತಸ್ಸ ಪನ ರೋದಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಕಾಲೇ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಇತರೇ ದ್ವೇ ಫಲಾಫಲಂ ಆದಾಯ ಆಗಮಿಂಸು। ರಾಮಪಣ್ಡಿತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಇಮೇ ದಹರಾ ಮಯ್ಹಂ ವಿಯ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನಪಞ್ಞಾ ಏತೇಸಂ ನತ್ಥಿ, ಸಹಸಾ ‘ಪಿತಾ ವೋ ಮತೋ’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸೋಕಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾನಂ ಹದಯಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ಫಲೇಯ್ಯ, ಉಪಾಯೇನ ತೇ ಉದಕಂ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಏತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಅಥ ನೇಸಂ ಪುರತೋ ಏಕಂ ಉದಕಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಅತಿಚಿರೇನ ಆಗತಾ, ಇದಂ ವೋ ದಣ್ಡಕಮ್ಮಂ ಹೋತು, ಇಮಂ ಉದಕಂ ಓತರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠಥಾ’’ತಿ ಉಪಡ್ಢಗಾಥಂ ತಾವ ಆಹ –

೮೪.

‘‘ಏಥ ಲಕ್ಖಣ ಸೀತಾ ಚ, ಉಭೋ ಓತರಥೋದಕ’’ನ್ತಿ॥

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಏಥ ಲಕ್ಖಣ ಸೀತಾ ಚ ಆಗಚ್ಛಥ, ಉಭೋಪಿ ಓತರಥ ಉದಕನ್ತಿ।

ತೇ ಏಕವಚನೇನೇವ ಓತರಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು। ಅಥ ನೇಸಂ ಪಿತು ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇನ್ತೋ ಸೇಸಂ ಉಪಡ್ಢಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಏವಾಯಂ ಭರತೋ ಆಹ, ರಾಜಾ ದಸರಥೋ ಮತೋ’’ತಿ॥

ತೇ ಪಿತು ಮತಸಾಸನಂ ಸುತ್ವಾವ ವಿಸಞ್ಞಾ ಅಹೇಸುಂ। ಪುನಪಿ ನೇಸಂ ಕಥೇಸಿ, ಪುನಪಿ ತೇ ವಿಸಞ್ಞಾ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಏವಂ ಯಾವತತಿಯಂ ವಿಸಞ್ಞಿತಂ ಪತ್ತೇ ತೇ ಅಮಚ್ಚಾ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉದಕಾ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಥಲೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಲದ್ಧಸ್ಸಾಸೇಸು ತೇಸು ಸಬ್ಬೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ರೋದಿತ್ವಾ ಪರಿದೇವಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸು। ತದಾ ಭರತಕುಮಾರೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಭಾತಾ ಲಕ್ಖಣಕುಮಾರೋ ಚ ಭಗಿನೀ ಚ ಸೀತಾ ದೇವೀ ಪಿತು ಮತಸಾಸನಂ ಸುತ್ವಾವ ಸೋಕಂ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ರಾಮಪಣ್ಡಿತೋ ಪನ ನೇವ ಸೋಚತಿ, ನ ಪರಿದೇವತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ತಸ್ಸ ಅಸೋಚನಕಾರಣಂ, ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ। ಸೋ ತಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೮೫.

‘‘ಕೇನ ರಾಮಪ್ಪಭಾವೇನ, ಸೋಚಿತಬ್ಬಂ ನ ಸೋಚಸಿ।

ಪಿತರಂ ಕಾಲಕತಂ ಸುತ್ವಾ, ನ ತಂ ಪಸಹತೇ ದುಖ’’ನ್ತಿ॥

ತತ್ಥ ಪಭಾವೇನಾತಿ ಆನುಭಾವೇನ। ನ ತಂ ಪಸಹತೇ ದುಖನ್ತಿ ಏವರೂಪಂ ದುಕ್ಖಂ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ತಂ ನ ಪೀಳೇತಿ, ಕಿಂ ತೇ ಅಸೋಚನಕಾರಣಂ, ಕಥೇಹಿ ತಾವ ನನ್ತಿ।

ಅಥಸ್ಸ ರಾಮಪಣ್ಡಿತೋ ಅತ್ತನೋ ಅಸೋಚನಕಾರಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ –

೮೬.

‘‘ಯಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ನಿಪಾಲೇತುಂ, ಪೋಸೇನ ಲಪತಂ ಬಹುಂ।

ಸ ಕಿಸ್ಸ ವಿಞ್ಞೂ ಮೇಧಾವೀ, ಅತ್ತಾನಮುಪತಾಪಯೇ॥

೮೭.

‘‘ದಹರಾ ಚ ಹಿ ವುದ್ಧಾ ಚ, ಯೇ ಬಾಲಾ ಯೇ ಚ ಪಣ್ಡಿತಾ।

ಅಡ್ಢಾ ಚೇವ ದಲಿದ್ದಾ ಚ, ಸಬ್ಬೇ ಮಚ್ಚುಪರಾಯಣಾ॥

೮೮.

‘‘ಫಲಾನಮಿವ ಪಕ್ಕಾನಂ, ನಿಚ್ಚಂ ಪತನತೋ ಭಯಂ।

ಏವಂ ಜಾತಾನ ಮಚ್ಚಾನಂ, ನಿಚ್ಚಂ ಮರಣತೋ ಭಯಂ॥

೮೯.

‘‘ಸಾಯಮೇಕೇ ನ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಾತೋ ದಿಟ್ಠಾ ಬಹುಜ್ಜನಾ।

ಪಾತೋ ಏಕೇ ನ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಾಯಂ ದಿಟ್ಠಾ ಬಹುಜ್ಜನಾ॥

೯೦.

‘‘ಪರಿದೇವಯಮಾನೋ ಚೇ, ಕಿಞ್ಚಿದತ್ಥಂ ಉದಬ್ಬಹೇ।

ಸಮ್ಮೂಳ್ಹೋ ಹಿಂಸಮತ್ತಾನಂ, ಕಯಿರಾ ತಂ ವಿಚಕ್ಖಣೋ॥

೯೧.

‘‘ಕಿಸೋ ವಿವಣ್ಣೋ ಭವತಿ, ಹಿಂಸಮತ್ತಾನಮತ್ತನೋ।

ನ ತೇನ ಪೇತಾ ಪಾಲೇನ್ತಿ, ನಿರತ್ಥಾ ಪರಿದೇವನಾ॥

೯೨.

‘‘ಯಥಾ ಸರಣಮಾದಿತ್ತಂ, ವಾರಿನಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಯೇ।

ಏವಮ್ಪಿ ಧೀರೋ ಸುತವಾ, ಮೇಧಾವೀ ಪಣ್ಡಿತೋ ನರೋ।

ಖಿಪ್ಪಮುಪ್ಪತಿತಂ ಸೋಕಂ, ವಾತೋ ತೂಲಂವ ಧಂಸಯೇ॥

೯೩.

‘‘ಮಚ್ಚೋ ಏಕೋವ ಅಚ್ಚೇತಿ, ಏಕೋವ ಜಾಯತೇ ಕುಲೇ।

ಸಂಯೋಗಪರಮಾತ್ವೇವ, ಸಮ್ಭೋಗಾ ಸಬ್ಬಪಾಣಿನಂ॥

೯೪.

‘‘ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಧೀರಸ್ಸ ಬಹುಸ್ಸುತಸ್ಸ, ಸಮ್ಪಸ್ಸತೋ ಲೋಕಮಿಮಂ ಪರಞ್ಚ।

ಅಞ್ಞಾಯ ಧಮ್ಮಂ ಹದಯಂ ಮನಞ್ಚ, ಸೋಕಾ ಮಹನ್ತಾಪಿ ನ ತಾಪಯನ್ತಿ॥

೯೫.

‘‘ಸೋಹಂ ದಸ್ಸಞ್ಚ ಭೋಕ್ಖಞ್ಚ, ಭರಿಸ್ಸಾಮಿ ಚ ಞಾತಕೇ।

ಸೇಸಞ್ಚ ಪಾಲಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕಿಚ್ಚಮೇತಂ ವಿಜಾನತೋ’’ತಿ॥ –

ಇಮಾಹಿ ದಸಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಅನಿಚ್ಚತಂ ಪಕಾಸೇತಿ।

ತತ್ಥ ನಿಪಾಲೇತುನ್ತಿ ರಕ್ಖಿತುಂ। ಲಪತನ್ತಿ ಲಪನ್ತಾನಂ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ತಾತ ಭರತ, ಯಂ ಸತ್ತಾನಂ ಜೀವಿತಂ ಬಹುಮ್ಪಿ ವಿಲಪನ್ತಾನಂ ಪುರಿಸಾನಂ ಏಕೇನಾಪಿ ಮಾ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜೀತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ರಕ್ಖಿತುಂ, ಸೋ ದಾನಿ ಮಾದಿಸೋ ಅಟ್ಠ ಲೋಕಧಮ್ಮೇ ತಥತೋ ಜಾನನ್ತೋ ವಿಞ್ಞೂ ಮೇಧಾವೀ ಪಣ್ಡಿತೋ ಮರಣಪರಿಯೋಸಾನಜೀವಿತೇಸು ಸತ್ತೇಸು ಕಿಸ್ಸ ಅತ್ತಾನಮುಪತಾಪಯೇ, ಕಿಂಕಾರಣಾ ಅನುಪಕಾರೇನ ಸೋಕದುಕ್ಖೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಸನ್ತಾಪೇಯ್ಯಾ’’ತಿ।

ದಹರಾ ಚಾತಿ ಗಾಥಾ ‘‘ಮಚ್ಚು ನಾಮೇಸ ತಾತ ಭರತ, ನೇವ ಸುವಣ್ಣರೂಪಕಸದಿಸಾನಂ ದಹರಾನಂ ಖತ್ತಿಯಕುಮಾರಕಾದೀನಂ, ನ ವುದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತಾನಂ ಮಹಾಯೋಧಾನಂ, ನ ಬಾಲಾನಂ ಪುಥುಜ್ಜನಸತ್ತಾನಂ, ನ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ, ನ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಆದೀನಂ ಇಸ್ಸರಾನಂ, ನ ನಿದ್ಧನಾನಂ ದಲಿದ್ದಾದೀನಂ ಲಜ್ಜತಿ, ಸಬ್ಬೇಪಿಮೇ ಸತ್ತಾ ಮಚ್ಚುಪರಾಯಣಾ ಮರಣಮುಖೇ ಸಂಭಗ್ಗವಿಭಗ್ಗಾ ಭವನ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಾ।

ನಿಚ್ಚಂ ಪತನತೋತಿ ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ಹಿ ತಾತ ಭರತ, ಪಕ್ಕಾನಂ ಫಲಾನಂ ಪಕ್ಕಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ಇದಾನಿ ವಣ್ಟಾ ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪತಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಇದಾನಿ ಪತಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಪತನತೋ ಭಯಂ ನಿಚ್ಚಂ ಧುವಂ ಏಕಂಸಿಕಮೇವ ಭವತಿ, ಏವಂ ಆಸಙ್ಕನೀಯತೋ ಏವಂ ಜಾತಾನಂ ಮಚ್ಚಾನಮ್ಪಿ ಏಕಂಸಿಕಂಯೇವ ಮರಣತೋ ಭಯಂ, ನತ್ಥಿ ಸೋ ಖಣೋ ವಾ ಲಯೋ ವಾ ಯತ್ಥ ತೇಸಂ ಮರಣಂ ನ ಆಸಙ್ಕಿತಬ್ಬಂ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ।

ಸಾಯನ್ತಿ ವಿಕಾಲೇ। ಇಮಿನಾ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಚ ದಿಟ್ಠಾನಂ ದಿವಸಭಾಗೇ ಅದಸ್ಸನಂ, ದಿವಸಭಾಗೇ ಚ ದಿಟ್ಠಾನಂ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಅದಸ್ಸನಂ ದೀಪೇತಿ। ಕಿಞ್ಚಿದತ್ಥನ್ತಿ ‘‘ಪಿತಾ ಮೇ, ಪುತ್ತೋ ಮೇ’’ತಿಆದೀಹಿ ಪರಿದೇವಮಾನೋವ ಪೋಸೋ ಸಮ್ಮೂಳ್ಹೋ ಅತ್ತಾನಂ ಹಿಂಸನ್ತೋ ಕಿಲಮೇನ್ತೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಂ ಆಹರೇಯ್ಯ। ಕಯಿರಾ ತಂ ವಿಚಕ್ಖಣೋತಿ ಅಥ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪುರಿಸೋ ಏವಂ ಪರಿದೇವಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಪರಿದೇವನ್ತೋ ಮತಂ ವಾ ಆನೇತುಂ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ತಸ್ಸ ವಡ್ಢಿಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಿರತ್ಥಕತ್ತಾ ಪರಿದೇವಿತಸ್ಸ ಪಣ್ಡಿತಾ ನ ಪರಿದೇವನ್ತಿ।

ಅತ್ತಾನಮತ್ತನೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತಭಾವಂ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖೇನ ಹಿಂಸನ್ತೋ। ನ ತೇನಾತಿ ತೇನ ಪರಿದೇವೇನ ಪರಲೋಕಂ ಗತಾ ಸತ್ತಾ ನ ಪಾಲೇನ್ತಿ ನ ಯಾಪೇನ್ತಿ। ನಿರತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಮತಸತ್ತಾನಂ ಅಯಂ ಪರಿದೇವನಾ ನಿರತ್ಥಕಾ। ಸರಣನ್ತಿ ನಿವಾಸಗೇಹಂ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪುರಿಸೋ ಅತ್ತನೋ ವಸನಾಗಾರೇ ಆದಿತ್ತೇ ಮುಹುತ್ತಮ್ಪಿ ವೋಸಾನಂ ಅನಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಘಟಸತೇನ ಘಟಸಹಸ್ಸೇನ ವಾರಿನಾ ನಿಬ್ಬಾಪಯತೇವ, ಏವಂ ಧೀರೋ ಉಪ್ಪತಿತಂ ಸೋಕಂ ಖಿಪ್ಪಮೇವ ನಿಬ್ಬಾಪಯೇ। ತೂಲಂ ವಿಯ ಚ ವಾತೋ ಯಥಾ ಸಣ್ಠಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವಂ ಧಂಸಯೇ ವಿದ್ಧಂಸೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಮಚ್ಚೋ ಏಕೋವ ಅಚ್ಚೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ತಾತ ಭರತ, ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕಾ ನಾಮ, ತಥಾ ಹಿ ಇತೋ ಪರಲೋಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸತ್ತೋ ಏಕೋವ ಅಚ್ಚೇತಿ ಅತಿಕ್ಕಮತಿ, ಖತ್ತಿಯಾದಿಕುಲೇ ಜಾಯಮಾನೋಪಿ ಏಕೋವ ಗನ್ತ್ವಾ ಜಾಯತಿ। ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪನ ಞಾತಿಮಿತ್ತಸಂಯೋಗೇನ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಪಿತಾ, ಅಯಂ ಮೇ ಮಾತಾ, ಅಯಂ ಮೇ ಮಿತ್ತೋ’’ತಿ ಸಂಯೋಗಪರಮಾತ್ವೇವ ಸಮ್ಭೋಗಾ ಸಬ್ಬಪಾಣೀನಂ, ಪರಮತ್ಥೇನ ಪನ ತೀಸುಪಿ ಭವೇಸು ಕಮ್ಮಸ್ಸಕಾವೇತೇ ಸತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಏತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಞಾತಿಮಿತ್ತಸಂಯೋಗಂ ಞಾತಿಮಿತ್ತಪರಿಭೋಗಮತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಇತೋ ಪರಂ ಅಞ್ಞಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ। ಸಮ್ಪಸ್ಸತೋತಿ ಇಮಞ್ಚ ಪರಞ್ಚ ಲೋಕಂ ನಾನಾಭಾವವಿನಾಭಾವಮೇವ ಸಮ್ಮಾ ಪಸ್ಸತೋ। ಅಞ್ಞಾಯ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಅಟ್ಠವಿಧಲೋಕಧಮ್ಮಂ ಜಾನಿತ್ವಾ। ಹದಯಂ ಮನಞ್ಚಾತಿ ಇದಂ ಉಭಯಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸೇವ ನಾಮಂ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ –

‘‘ಲಾಭೋ ಅಲಾಭೋ ಯಸೋ ಅಯಸೋ ಚ, ನಿನ್ದಾ ಪಸಂಸಾ ಚ ಸುಖಞ್ಚ ದುಕ್ಖಂ।

ಏತೇ ಅನಿಚ್ಚಾ ಮನುಜೇಸು ಧಮ್ಮಾ, ಮಾ ಸೋಚ ಕಿಂ ಸೋಚಸಿ ಪೋಟ್ಠಪಾದಾ’’ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೧.೪.೧೧೪) –

ಇಮೇಸಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಲೋಕಧಮ್ಮಾನಂ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದೀಯತಿ, ತಸ್ಸ ಚ ಅನಿಚ್ಚತಂ ಞತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ಧೀರಸ್ಸ ಪಿತುಪುತ್ತಮರಣಾದಿವತ್ಥುಕಾ ಮಹನ್ತಾಪಿ ಸೋಕಾ ಹದಯಂ ನ ತಾಪಯನ್ತೀತಿ। ಏತಂ ವಾ ಅಟ್ಠವಿಧಂ ಲೋಕಧಮ್ಮಂ ಞತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ಹದಯವತ್ಥುಞ್ಚ ಮನಞ್ಚ ಮಹನ್ತಾಪಿ ಸೋಕಾ ನ ತಾಪಯನ್ತೀತಿ ಏವಮ್ಪೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।

ಸೋಹಂ ದಸ್ಸಞ್ಚ ಭೋಕ್ಖಞ್ಚಾತಿ ಗಾಥಾಯ – ತಾತ ಭರತ, ಅನ್ಧಬಾಲಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಯ ಮಮ ರೋದನಪರಿದೇವನಂ ನಾಮ ನ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ, ಅಹಂ ಪನ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ತಸ್ಸ ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಕಪಣಾದೀನಂ ದಾನಾರಹಾನಂ ದಾನಂ, ಠಾನನ್ತರಾರಹಾನಂ ಠಾನನ್ತರಂ, ಯಸಾರಹಾನಂ ಯಸಂ ದಸ್ಸಾಮಿ, ಪಿತರಾ ಮೇ ಪರಿಭುತ್ತನಯೇನ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ಞಾತಕೇ ಚ ಪೋಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ಅವಸೇಸಞ್ಚ ಅನ್ತೋಪರಿಜನಾದಿಕಂ ಜನಂ ಪಾಲೇಸ್ಸಾಮಿ, ಧಮ್ಮಿಕಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಧಮ್ಮಿಕಂ ರಕ್ಖಾವರಣಗುತ್ತಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏವಞ್ಹಿ ಜಾನತೋ ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸಸ್ಸ ಅನುರೂಪಂ ಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಪರಿಸಾ ಇಮಂ ರಾಮಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಅನಿಚ್ಚತಾಪಕಾಸನಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ನಿಸ್ಸೋಕಾ ಅಹೇಸುಂ। ತತೋ ಭರತಕುಮಾರೋ ರಾಮಪಣ್ಡಿತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಬಾರಾಣಸಿರಜ್ಜಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ತಾತ ಲಕ್ಖಣಞ್ಚ, ಸೀತಾದೇವಿಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಅನುಸಾಸಥಾತಿ। ತುಮ್ಹೇ ಪನ, ದೇವಾತಿ। ತಾತ, ಮಮ ಪಿತಾ ‘‘ದ್ವಾದಸವಸ್ಸಚ್ಚಯೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ಮಂ ಅವೋಚ, ಅಹಂ ಇದಾನೇವ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಸ್ಸ ವಚನಕರೋ ನಾಮ ನ ಹೋಮಿ, ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ತೀಣಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮೀತಿ। ‘‘ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಕೋ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಕಾರೇಥಾ’’ತಿ। ‘‘ನ ಮಯಂ ಕಾರೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ಯಾವ ಮಮಾಗಮನಾ ಇಮಾ ಪಾದುಕಾ ಕಾರೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ತಿಣಪಾದುಕಾ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ। ತೇ ತಯೋಪಿ ಜನಾ ಪಾದುಕಾ ಗಹೇತ್ವಾ ರಾಮಪಣ್ಡಿತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಮಹಾಜನಪರಿವುತಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಅಗಮಂಸು। ತೀಣಿ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ಪಾದುಕಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸುಂ। ಅಮಚ್ಚಾ ತಿಣಪಾದುಕಾ ರಾಜಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಡ್ಡಂ ವಿನಿಚ್ಛಿನನ್ತಿ। ಸಚೇ ದುಬ್ಬಿನಿಚ್ಛಿತೋ ಹೋತಿ, ಪಾದುಕಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಟಿಹಞ್ಞನ್ತಿ। ತಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ಪುನ ವಿನಿಚ್ಛಿನನ್ತಿ। ಸಮ್ಮಾ ವಿನಿಚ್ಛಿತಕಾಲೇ ಪಾದುಕಾ ನಿಸ್ಸದ್ದಾ ಸನ್ನಿಸೀದನ್ತಿ। ರಾಮಪಣ್ಡಿತೋ ತಿಣ್ಣಂ ಸಂವಚ್ಛರಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಅರಞ್ಞಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿನಗರಂ ಪತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಪಾವಿಸಿ। ತಸ್ಸ ಆಗಮನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಕುಮಾರಾ ಅಮಚ್ಚಗಣಪರಿವುತಾ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೀತಂ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಂ ಕತ್ವಾ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅಭಿಸೇಕಂ ಅಕಂಸು। ಏವಂ ಅಭಿಸೇಕಪ್ಪತ್ತೋ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಅಲಙ್ಕತರಥೇ ಠತ್ವಾ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಚನ್ದಕಪಾಸಾದವರಸ್ಸ ಮಹಾತಲಂ ಅಭಿರುಹಿ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸೋಳಸ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಆಯುಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಗ್ಗಪುರಂ ಪೂರೇಸಿ।

೯೬.

‘‘ದಸ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಸಟ್ಠಿ ವಸ್ಸಸತಾನಿ ಚ।

ಕಮ್ಬುಗೀವೋ ಮಹಾಬಾಹು, ರಾಮೋ ರಜ್ಜಮಕಾರಯೀ’’ತಿ॥ –

ಅಯಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಗಾಥಾ ತಮತ್ಥಂ ದೀಪೇತಿ।

ತತ್ಥ ಕಮ್ಬುಗೀವೋತಿ ಸುವಣ್ಣಾಳಿಙ್ಗಸದಿಸಗೀವೋ। ಸುವಣ್ಣಞ್ಹಿ ಕಮ್ಬೂತಿ ವುಚ್ಚತಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ। ತದಾ ದಸರಥಮಹಾರಾಜಾ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ, ಮಾತಾ ಮಹಾಮಾಯಾದೇವೀ, ಸೀತಾ ರಾಹುಲಮಾತಾ, ಭರತೋ ಆನನ್ದೋ, ಲಕ್ಖಣೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಪರಿಸಾ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ, ರಾಮಪಣ್ಡಿತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ।

ದಸರಥಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಸತ್ತಮಾ।

[೪೬೨] ೮. ಸಂವರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಜಾನನ್ತೋ ನೋ ಮಹಾರಾಜಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕಂ ಓಸ್ಸಟ್ಠವೀರಿಯಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಸೋ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸೀ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದೋ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯವತ್ತಂ ಪೂರೇನ್ತೋ ಉಭಯಾನಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಾನಿ ಪಗುಣಾನಿ ಕತ್ವಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಪಞ್ಚವಸ್ಸೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಅರಞ್ಞೇ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಕೋಸಲರಟ್ಠೇ ಏಕಂ ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಇರಿಯಾಪಥೇ ಪಸನ್ನಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಿಯಮಾನೋ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಯುಞ್ಜನ್ತೋ ಘಟೇನ್ತೋ ವಾಯಮನ್ತೋ ಅಚ್ಚಾರದ್ಧೇನ ವೀರಿಯೇನ ತೇಮಾಸಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಓಭಾಸಮತ್ತಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಅಹಂ ಸತ್ಥಾರಾ ದೇಸಿತೇಸು ಚತೂಸು ಪುಗ್ಗಲೇಸು ಪದಪರಮೋ, ಕಿಂ ಮೇ ಅರಞ್ಞವಾಸೇನ, ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಥಾಗತಸ್ಸ ರೂಪಸಿರಿಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಮಧುರಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುಣನ್ತೋ ವೀತಿನಾಮೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ವೀರಿಯಂ ಓಸ್ಸಜಿತ್ವಾ ತತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇಹಿ ಚೇವ ಸನ್ದಿಟ್ಠಸಮ್ಭತ್ತೇಹಿ ಚ ಆಗಮನಕಾರಣಂ ಪುಟ್ಠೋ ತಮತ್ಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ತೇಹಿ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಏವಮಕಾಸೀ’’ತಿ ಗರಹಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ನೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಿಚ್ಛಮಾನಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆನಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ವೀರಿಯಂ ಓಸ್ಸಜಿತ್ವಾ ಆಗತೋ’’ತಿ ಆರೋಚಿತೇ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಸಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖು ವೀರಿಯಂ ಓಸ್ಸಜಿ, ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಸಾಸನೇ ನಿಬ್ಬೀರಿಯಸ್ಸ ಕುಸೀತಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಗ್ಗಫಲಂ ಅರಹತ್ತಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಆರದ್ಧವೀರಿಯಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮಂ ಆರಾಧೇನ್ತಿ, ತ್ವಂ ಖೋ ಪನ ಪುಬ್ಬೇ ವೀರಿಯವಾ ಓವಾದಕ್ಖಮೋ, ತೇನೇವ ಕಾರಣೇನ ಬಾರಾಣಸಿರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತಸತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಕನಿಟ್ಠೋ ಹುತ್ವಾಪಿ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಪತ್ತೋಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಸಂವರಕುಮಾರೋ ನಾಮ ಪುತ್ತಸತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಕನಿಟ್ಠೋ ಅಹೋಸಿ। ರಾಜಾ ಏಕೇಕಂ ಪುತ್ತಂ ‘‘ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇಥಾ’’ತಿ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಅಮಚ್ಚಸ್ಸ ಅದಾಸಿ। ಸಂವರಕುಮಾರಸ್ಸ ಆಚರಿಯೋ ಅಮಚ್ಚೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ ಪಣ್ಡಿತೋ ಬ್ಯತ್ತೋ ರಾಜಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಿತುಟ್ಠಾನೇ ಠಿತೋ। ಅಮಚ್ಚಾ ಸಿಕ್ಖಿತಸಿಪ್ಪೇ ರಾಜಪುತ್ತೇ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಸುಂ। ರಾಜಾ ತೇಸಂ ಜನಪದಂ ದತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ। ಸಂವರಕುಮಾರೋ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಸ್ಸ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಪತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ತಾತ, ಸಚೇ ಮಂ ಪಿತಾ ಜನಪದಂ ಪೇಸೇತಿ, ಕಿಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ? ‘‘ತಾತ, ತ್ವಂ ಜನಪದೇ ದೀಯಮಾನೇ ತಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘ದೇವ ಅಹಂ ಸಬ್ಬಕನಿಟ್ಠೋ, ಮಯಿಪಿ ಗತೇ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಾದಮೂಲಂ ತುಚ್ಛಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಾದಮೂಲೇಯೇವ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ವದೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ರಾಜಾ ಸಂವರಕುಮಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಕಿಂ ತಾತ, ಸಿಪ್ಪಂ ತೇ ನಿಟ್ಠಿತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಮ, ದೇವಾ’’ತಿ। ‘‘ತುಯ್ಹಮ್ಪಿ ಜನಪದಂ ದೇಮೀ’’ತಿ। ‘‘ದೇವ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಾದಮೂಲಂ ತುಚ್ಛಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಪಾದಮೂಲೇಯೇವ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ರಾಜಾ ತುಸ್ಸಿತ್ವಾ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿ। ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ರಞ್ಞೋ ಪಾದಮೂಲೇಯೇವ ಹುತ್ವಾ ಪುನಪಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ತಾತ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ? ‘‘ತಾತ ರಾಜಾನಂ ಏಕಂ ಪುರಾಣುಯ್ಯಾನಂ ಯಾಚಾಹೀ’’ತಿ। ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಉಯ್ಯಾನಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಜಾತಕೇಹಿ ಪುಪ್ಫಫಲೇಹಿ ನಗರೇ ಇಸ್ಸರಜನಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ಕಿಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ತಾತ, ರಾಜಾನಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋನಗರೇ ಭತ್ತವೇತನಂ ತ್ವಮೇವ ದೇಹೀ’’ತಿ। ಸೋ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಅನ್ತೋನಗರೇ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಹಾಪೇತ್ವಾ ಭತ್ತವೇತನಂ ದತ್ವಾ ಪುನ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋನಿವೇಸನೇ ದಾಸಪೋರಿಸಾನಮ್ಪಿ ಹತ್ಥೀನಮ್ಪಿ ಅಸ್ಸಾನಮ್ಪಿ ಬಲಕಾಯಸ್ಸಪಿ ವತ್ತಂ ಅಪರಿಹಾಪೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ, ತಿರೋಜನಪದೇಹಿ ಆಗತಾನಂ ದೂತಾದೀನಂ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ವಾಣಿಜಾನಂ ಸುಙ್ಕನ್ತಿ ಸಬ್ಬಕರಣೀಯಾನಿ ಅತ್ತನಾವ ಅಕಾಸಿ। ಏವಂ ಸೋ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಅನ್ತೋಜನಞ್ಚ ಬಹಿಜನಞ್ಚ ನಾಗರೇ ಚ ರಟ್ಠವಾಸಿನೋ ಚ ಆಗನ್ತುಕೇ ಚ ಆಯವತ್ತನೇ ಚ ತೇನ ತೇನ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥುನಾ ಆಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಿಯೋ ಅಹೋಸಿ ಮನಾಪೋ।

ಅಪರಭಾಗೇ ರಾಜಾನಂ ಮರಣಮಞ್ಚೇ ನಿಪನ್ನಂ ಅಮಚ್ಚಾ ಪುಚ್ಛಿಂಸು ‘‘ದೇವ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಕಸ್ಸ ದೇಮಾ’’ತಿ? ‘‘ತಾತ, ಮಮ ಪುತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಸ್ಸ ಸಾಮಿನೋವ। ಯೋ ಪನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮನಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಸ್ಸೇವ ಸೇತಚ್ಛತ್ಥಂ ದದೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ। ತೇ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲಕತೇ ತಸ್ಸ ಸರೀರಪರಿಹಾರಂ ಕತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ರಞ್ಞಾ ‘ಯೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮನಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಸ್ಸ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಪೇಯ್ಯಾಥಾ’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ಅಯಂ ಸಂವರಕುಮಾರೋ ಮನಂ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ಞಾತಕೇಹಿ ಪರಿವಾರಿತಾ ತಸ್ಸ ಕಞ್ಚನಮಾಲಂ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಪಯಿಂಸು। ಸಂವರಮಹಾರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ। ಇತರೇ ಏಕೂನಸತಕುಮಾರಾ ‘‘ಪಿತಾ ಕಿರ ನೋ ಕಾಲಕತೋ, ಸಂವರಕುಮಾರಸ್ಸ ಕಿರ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಪೇಸುಂ, ಸೋ ಸಬ್ಬಕನಿಟ್ಠೋ, ತಸ್ಸ ಛತ್ತಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಸಬ್ಬಜೇಟ್ಠಕಸ್ಸ ಛತ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಪೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಏಕತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಛತ್ತಂ ವಾ ನೋ ದೇತು, ಯುದ್ಧಂ ವಾ’’ತಿ ಸಂವರಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಪಣ್ಣಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ನಗರಂ ಉಪರುನ್ಧಿಂಸು। ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಕಿಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಮಹಾರಾಜ, ತವ ಭಾತಿಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯುಜ್ಝನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ತ್ವಂ ಪಿತು ಸನ್ತಕಂ ಧನಂ ಸತಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕಾರೇತ್ವಾ ಏಕೂನಸತಂ ಭಾತಿಕಾನಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಪಿತು ಸನ್ತಕಂ ಗಣ್ಹಥ, ನಾಹಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯುಜ್ಝಾಮೀ’’ತಿ ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣಾಹೀತಿ। ಸೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ। ಅಥಸ್ಸ ಸಬ್ಬಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕೋ ಉಪೋಸಥಕುಮಾರೋ ನಾಮ ಸೇಸೇ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ತಾತಾ, ರಾಜಾನಂ ನಾಮ ಅಭಿಭವಿತುಂ ಸಮತ್ಥಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಯಞ್ಚ ನೋ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಿಕೋ ಪಟಿಸತ್ತುಪಿ ಹುತ್ವಾ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಿತು ಸನ್ತಕಂ ಧನಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ‘ನಾಹಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯುಜ್ಝಾಮೀ’ತಿ ಪೇಸೇಸಿ, ನ ಖೋ ಪನ ಮಯಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಛತ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಪೇಸ್ಸಾಮ, ಏಕಸ್ಸೇವ ಛತ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಪೇಸ್ಸಾಮ, ಅಯಮೇವ ರಾಜಾ ಹೋತು, ಏಥ ತಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ರಾಜಕುಟುಮ್ಬಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಜನಪದಮೇವ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ। ಅಥ ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕುಮಾರಾ ನಗರದ್ವಾರಂ ವಿವರಾಪೇತ್ವಾ ಪಟಿಸತ್ತುನೋ ಅಹುತ್ವಾ ನಗರಂ ಪವಿಸಿಂಸು।

ರಾಜಾಪಿ ತೇಸಂ ಅಮಚ್ಚೇಹಿ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಪಟಿಮಗ್ಗಂ ಪೇಸೇತಿ। ಕುಮಾರಾ ನಾತಿಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಪತ್ತಿಕಾವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜನಿವೇಸನಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಸಂವರಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ನಿಪಚ್ಚಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ನೀಚಾಸನೇ ನಿಸೀದಿಂಸು। ಸಂವರಮಹಾರಾಜಾ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಸೀಹಾಸನೇ ನಿಸೀದಿ, ಮಹನ್ತೋ ಯಸೋ ಮಹನ್ತಂ ಸಿರಿಸೋಭಗ್ಗಂ ಅಹೋಸಿ, ಓಲೋಕಿತೋಲೋಕಿತಟ್ಠಾನಂ ಕಮ್ಪಿ। ಉಪೋಸಥಕುಮಾರೋ ಸಂವರಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಸಿರಿವಿಭವಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಿತಾ ಅತ್ತನೋ ಅಚ್ಚಯೇನ ಸಂವರಕುಮಾರಸ್ಸ ರಾಜಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಮಞ್ಞೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಜನಪದೇ ದತ್ವಾ ಇಮಸ್ಸ ನ ಅದಾಸೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೋ ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೯೭.

‘‘ಜಾನನ್ತೋ ನೋ ಮಹಾರಾಜ, ತವ ಸೀಲಂ ಜನಾಧಿಪೋ।

ಇಮೇ ಕುಮಾರೇ ಪೂಜೇನ್ತೋ, ನ ತಂ ಕೇನಚಿ ಮಞ್ಞಥ॥

೯೮.

‘‘ತಿಟ್ಠನ್ತೇ ನೋ ಮಹಾರಾಜೇ, ಅದು ದೇವೇ ದಿವಙ್ಗತೇ।

ಞಾತೀ ತಂ ಸಮನುಞ್ಞಿಂಸು, ಸಮ್ಪಸ್ಸಂ ಅತ್ಥಮತ್ತನೋ॥

೯೯.

‘‘ಕೇನ ಸಂವರ ವತ್ತೇನ, ಸಞ್ಜಾತೇ ಅಭಿತಿಟ್ಠಸಿ।

ಕೇನ ತಂ ನಾತಿವತ್ತನ್ತಿ, ಞಾತಿಸಙ್ಘಾ ಸಮಾಗತಾ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಜಾನನ್ತೋ ನೋತಿ ಜಾನನ್ತೋ ನು। ಜನಾಧಿಪೋತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಿತಾ ನರಿನ್ದೋ। ಇಮೇತಿ ಇಮೇ ಏಕೂನಸತೇ ಕುಮಾರೇ। ಪಾಳಿಪೋತ್ಥಕೇಸು ಪನ ‘‘ಅಞ್ಞೇ ಕುಮಾರೇ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ। ಪೂಜೇನ್ತೋತಿ ತೇನ ತೇನ ಜನಪದೇನ ಮಾನೇನ್ತೋ। ನ ತಂ ಕೇನಚೀತಿ ಖುದ್ದಕೇನಾಪಿ ಕೇನಚಿ ಜನಪದೇನ ತಂ ಪೂಜೇತಬ್ಬಂ ನ ಮಞ್ಞಿತ್ಥ, ‘‘ಅಯಂ ಮಮ ಅಚ್ಚಯೇನ ರಾಜಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಮಞ್ಞೇ ಅತ್ತನೋ ಪಾದಮೂಲೇಯೇವ ವಾಸೇಸೀತಿ। ತಿಟ್ಠನ್ತೇ ನೋತಿ ತಿಟ್ಠನ್ತೇ ನು, ಧರಮಾನೇಯೇವ ನೂತಿ ಪುಚ್ಛತಿ, ಅದು ದೇವೇತಿ ಉದಾಹು ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಿತರಿ ದಿವಙ್ಗತೇ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಂ ವುಡ್ಢಿಂ ಪಸ್ಸನ್ತಾ ಸದ್ಧಿಂ ರಾಜಕಾರಕೇಹಿ ನೇಗಮಜಾನಪದೇಹಿ ಞಾತಯೋ ತಂ ‘‘ರಾಜಾ ಹೋಹೀ’’ತಿ ಸಮನುಞ್ಞಿಂಸು। ವತ್ತೇನಾತಿ ಸೀಲಾಚಾರೇನ। ಸಞ್ಜಾತೇ ಅಭಿತಿಟ್ಠಸೀತಿ ಸಮಾನಜಾತಿಕೇ ಏಕೂನಸತಭಾತರೋ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠಸಿ। ನಾತಿವತ್ತನ್ತೀತಿ ನ ಅಭಿಭವನ್ತಿ।

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಂವರಮಹಾರಾಜಾ ಅತ್ತನೋ ಗುಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಛ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೧೦೦.

‘‘ನ ರಾಜಪುತ್ತ ಉಸೂಯಾಮಿ, ಸಮಣಾನಂ ಮಹೇಸಿನಂ।

ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ತೇ ನಮಸ್ಸಾಮಿ, ಪಾದೇ ವನ್ದಾಮಿ ತಾದಿನಂ॥

೧೦೧.

‘‘ತೇ ಮಂ ಧಮ್ಮಗುಣೇ ಯುತ್ತಂ, ಸುಸ್ಸೂಸಮನುಸೂಯಕಂ।

ಸಮಣಾ ಮನುಸಾಸನ್ತಿ, ಇಸೀ ಧಮ್ಮಗುಣೇ ರತಾ॥

೧೦೨.

‘‘ತೇಸಾಹಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ, ಸಮಣಾನಂ ಮಹೇಸಿನಂ।

ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತಿಮಞ್ಞಾಮಿ, ಧಮ್ಮೇ ಮೇ ನಿರತೋ ಮನೋ॥

೧೦೩.

‘‘ಹತ್ಥಾರೋಹಾ ಅನೀಕಟ್ಠಾ, ರಥಿಕಾ ಪತ್ತಿಕಾರಕಾ।

ತೇಸಂ ನಪ್ಪಟಿಬನ್ಧಾಮಿ, ನಿವಿಟ್ಠಂ ಭತ್ತವೇತನಂ॥

೧೦೪.

‘‘ಮಹಾಮತ್ತಾ ಚ ಮೇ ಅತ್ಥಿ, ಮನ್ತಿನೋ ಪರಿಚಾರಕಾ।

ಬಾರಾಣಸಿಂ ವೋಹರನ್ತಿ, ಬಹುಮಂಸಸುರೋದನಂ॥

೧೦೫.

‘‘ಅಥೋಪಿ ವಾಣಿಜಾ ಫೀತಾ, ನಾನಾರಟ್ಠೇಹಿ ಆಗತಾ।

ತೇಸು ಮೇ ವಿಹಿತಾ ರಕ್ಖಾ, ಏವಂ ಜಾನಾಹುಪೋಸಥಾ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ನ ರಾಜಪುತ್ತಾತಿ ಅಹಂ ರಾಜಪುತ್ತ, ಕಞ್ಚಿ ಸತ್ತಂ ‘‘ಅಯಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಮಾ ಹೋತೂ’’ತಿ ನ ಉಸೂಯಾಮಿ। ತಾದಿನನ್ತಿ ತಾದಿಲಕ್ಖಣಯುತ್ತಾನಂ ಸಮಿತಪಾಪತಾಯ ಸಮಣಾನಂ ಮಹನ್ತಾನಂ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಾದೀನಂ ಗುಣಾನಂ ಏಸಿತತಾಯ ಮಹೇಸೀನಂ ಧಮ್ಮಿಕಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ಪಾದೇ ವನ್ದಾಮಿ, ದಾನಂ ದದನ್ತೋ ಧಮ್ಮಿಕಞ್ಚ ನೇಸಂ ರಕ್ಖಾವರಣಗುತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಪೇನ್ತೋ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ತೇ ನಮಸ್ಸಾಮಿ, ಮನೇನ ಸಮ್ಪಿಯಾಯನ್ತೋ ಚ ಪೂಜೇಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇ ಮನ್ತಿ ತೇ ಸಮಣಾ ಮಂ ‘‘ಅಯಂ ಧಮ್ಮಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಯುತ್ತಪಯುತ್ತೋ ಸುಸ್ಸೂಸಂ ಅನುಸೂಯಕೋ’’ತಿ ತಥತೋ ಞತ್ವಾ ಮಂ ಧಮ್ಮಗುಣೇ ಯುತ್ತಂ ಸುಸ್ಸೂಸಂ ಅನುಸೂಯಕಂ ಅನುಸಾಸನ್ತಿ, ‘‘ಇದಂ ಕರ, ಇದಂ ಮಾ ಕರೀ’’ತಿ ಓವದನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇಸಾಹನ್ತಿ ತೇಸಂ ಅಹಂ। ಹತ್ಥಾರೋಹಾತಿ ಹತ್ಥಿಂ ಆರುಯ್ಹ ಯುಜ್ಝನಕಾ ಯೋಧಾ। ಅನೀಕಟ್ಠಾತಿ ಹತ್ಥಾನೀಕಾದೀಸು ಠಿತಾ। ರಥಿಕಾತಿ ರಥಯೋಧಾ। ಪತ್ತಿಕಾರಕಾತಿ ಪತ್ತಿನೋವ। ನಿವಿಟ್ಠನ್ತಿ ಯಂ ತೇಹಿ ಸಜ್ಜಿತಂ ಭತ್ತಞ್ಚ ವೇತನಞ್ಚ, ಅಹಂ ತಂ ನಪ್ಪಟಿಬನ್ಧಾಮಿ, ಅಪರಿಹಾಪೇತ್ವಾ ದದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಮಹಾಮತ್ತಾತಿ ಭಾತಿಕ, ಮಯ್ಹಂ ಮಹಾಪಞ್ಞಾ ಮನ್ತೇಸು ಕುಸಲಾ ಮಹಾಅಮಚ್ಚಾ ಚೇವ ಅವಸೇಸಮನ್ತಿನೋ ಚ ಪರಿಚಾರಕಾ ಅತ್ಥಿ। ಇಮಿನಾ ಇಮಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಮನ್ತಸಮ್ಪನ್ನೇ ಪಣ್ಡಿತೇ ಆಚರಿಯೇ ನ ಲಭಿತ್ಥ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ಆಚರಿಯಾ ಪಣ್ಡಿತಾ ಉಪಾಯಕುಸಲಾ, ತೇ ನೋ ಸೇತಚ್ಛತ್ತೇನ ಯೋಜೇಸು’’ನ್ತಿ। ಬಾರಾಣಸಿನ್ತಿ ಭಾತಿಕ, ಮಮ ಛತ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಪಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ರಾಜಾ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಅನ್ವದ್ಧಮಾಸಂ ದೇವೋ ವಸ್ಸತಿ, ತೇನ ಸಸ್ಸಾನಿ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬಹುಂ ಖಾದಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ ಪಾಯಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಸುರೋದಕಞ್ಚ ಜಾತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ರಟ್ಠವಾಸಿನೋ ಬಹುಮಂಸಸುರೋದಕಂ ಕತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ವೋಹರನ್ತಿ। ಫೀತಾತಿ ಹತ್ಥಿರತನಅಸ್ಸರತನಮುತ್ತರತನಾದೀನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ನಿರುಪದ್ದವಾ ವೋಹಾರಂ ಕರೋನ್ತಾ ಫೀತಾ ಸಮಿದ್ಧಾ। ಏವಂ ಜಾನಾಹೀತಿ ಭಾತಿಕ ಉಪೋಸಥ ಅಹಂ ಇಮೇಹಿ ಏತ್ತಕೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಸಬ್ಬಕನಿಟ್ಠೋಪಿ ಹುತ್ವಾ ಮಮ ಭಾತಿಕೇ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಪತ್ತೋ, ಏವಂ ಜಾನಾಹೀತಿ।

ಅಥಸ್ಸ ಗುಣಂ ಸುತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಕುಮಾರೋ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –

೧೦೬.

‘‘ಧಮ್ಮೇನ ಕಿರ ಞಾತೀನಂ, ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಹಿ ಸಂವರ।

ಮೇಧಾವೀ ಪಣ್ಡಿತೋ ಚಾಸಿ, ಅಥೋಪಿ ಞಾತಿನಂ ಹಿತೋ॥

೧೦೭.

‘‘ತಂ ತಂ ಞಾತಿಪರಿಬ್ಯೂಳ್ಹಂ, ನಾನಾರತನಮೋಚಿತಂ।

ಅಮಿತ್ತಾ ನಪ್ಪಸಹನ್ತಿ, ಇನ್ದಂವ ಅಸುರಾಧಿಪೋ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಧಮ್ಮೇನ ಕಿರ ಞಾತೀನನ್ತಿ ತಾತ ಸಂವರ ಮಹಾರಾಜ, ಧಮ್ಮೇನ ಕಿರ ತ್ವಂ ಏಕೂನಸತಾನಂ ಞಾತೀನಂ ಅತ್ತನೋ ಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕಾನಂ ಆನುಭಾವಂ ಅಭಿಭವಸಿ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತ್ವಮೇವ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಹಿ, ತ್ವಮೇವ ಮೇಧಾವೀ ಚೇವ ಪಣ್ಡಿತೋ ಚ ಞಾತೀನಞ್ಚ ಹಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಂ ತನ್ತಿ ಏವಂ ವಿವಿಧಗುಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ತಂ। ಞಾತಿಪರಿಬ್ಯೂಳ್ಹನ್ತಿ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಏಕೂನಸತೇಹಿ ಞಾತಕೇಹಿ ಪರಿವಾರಿತಂ। ನಾನಾರತನಮೋಚಿತನ್ತಿ ನಾನಾರತನೇಹಿ ಓಚಿತಂ ಸಞ್ಚಿತಂ ಬಹುರತನಸಞ್ಚಯಂ। ಅಸುರಾಧಿಪೋತಿ ಯಥಾ ತಾವತಿಂಸೇಹಿ ಪರಿವಾರಿತಂ ಇನ್ದಂ ಅಸುರರಾಜಾ ನಪ್ಪಸಹತಿ, ಏವಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಆರಕ್ಖಂ ಕರೋನ್ತೇಹಿ ಪರಿವಾರಿತಂ ತಂ ತಿಯೋಜನಸತಿಕೇ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ದ್ವಾದಸಯೋಜನಿಕಾಯ ಬಾರಾಣಸಿಯಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತಂ ಅಮಿತ್ತಾ ನಪ್ಪಸಹನ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ।

ಸಂವರಮಹಾರಾಜಾ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಭಾತಿಕಾನಂ ಮಹನ್ತಂ ಯಸಂ ಅದಾಸಿ। ತೇ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಮಾಸಡ್ಢಮಾಸಂ ವಸಿತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ ಜನಪದೇಸು ಚೋರೇಸು ಉಟ್ಠಹನ್ತೇಸು ಮಯಂ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮ, ತ್ವಂ ರಜ್ಜಸುಖಂ ಅನುಭವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಜನಪದಂ ಗತಾ। ರಾಜಾಪಿ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ಆಯುಪರಿಯೋಸಾನೇ ದೇವನಗರಂ ಪೂರೇನ್ತೋ ಅಗಮಾಸಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಏವಂ ತ್ವಂ ಪುಬ್ಬೇ ಓವಾದಕ್ಖಮೋ, ಇದಾನಿ ಕಸ್ಮಾ ವೀರಿಯಂ ನ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ।

ತದಾ ಸಂವರಮಹಾರಾಜಾ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಅಹೋಸಿ, ಉಪೋಸಥಕುಮಾರೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ, ಸೇಸಭಾತಿಕಾ ಥೇರಾನುಥೇರಾ, ಪರಿಸಾ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ, ಓವಾದದಾಯಕೋ ಅಮಚ್ಚೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ।

ಸಂವರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಅಟ್ಠಮಾ।

[೪೬೩] ೯. ಸುಪ್ಪಾರಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ

ಉಮ್ಮುಜ್ಜನ್ತಿ ನಿಮುಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪಞ್ಞಾಪಾರಮಿಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಏಕದಿವಸಞ್ಹಿ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತುಂ ನಿಕ್ಖಮನಂ ಆಗಮಯಮಾನಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಆವುಸೋ, ಅಹೋ ಸತ್ಥಾ ಮಹಾಪಞ್ಞೋ ಪುಥುಪಞ್ಞೋ ಹಾಸಪಞ್ಞೋ ಜವನಪಞ್ಞೋ ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞೋ ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಪಞ್ಞೋ ತತ್ರ ತತ್ರ ಉಪಾಯಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ವಿಪುಲಾಯ ಪಥವೀಸಮಾಯ, ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ವಿಯ ಗಮ್ಭೀರಾಯ, ಆಕಾಸೋ ವಿಯ ವಿತ್ಥಿಣ್ಣಾಯ, ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಉಟ್ಠಿತಪಞ್ಹೋ ದಸಬಲಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಗನ್ತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಯಥಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಉಟ್ಠಿತಊಮಿಯೋ ವೇಲಂ ನಾತಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ವೇಲಂ ಪತ್ವಾವ ಭಿಜ್ಜನ್ತಿ, ಏವಂ ನ ಕೋಚಿ ಪಞ್ಹೋ ದಸಬಲಂ ಅತಿಕ್ಕಮತಿ, ಸತ್ಥು ಪಾದಮೂಲಂ ಪತ್ವಾ ಭಿಜ್ಜತೇವಾ’’ತಿ ದಸಬಲಸ್ಸ ಮಹಾಪಞ್ಞಾಪಾರಮಿಂ ವಣ್ಣೇಸುಂ। ಸತ್ಥಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತೋ ಇದಾನೇವ ಪಞ್ಞವಾ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅಪರಿಪಕ್ಕೇ ಞಾಣೇ ಪಞ್ಞವಾವ, ಅನ್ಧೋ ಹುತ್ವಾಪಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಉದಕಸಞ್ಞಾಯ ‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಮುದ್ದೇ ಇದಂ ನಾಮ ಇದಂ ನಾಮ ರತನ’ನ್ತಿ ಅಞ್ಞಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।

ಅತೀತೇ ಕುರುರಟ್ಠೇ ಕುರುರಾಜಾ ನಾಮ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸಿ, ಕುರುಕಚ್ಛಂ ನಾಮ ಪಟ್ಟನಗಾಮೋ ಅಹೋಸಿ। ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕುರುಕಚ್ಛೇ ನಿಯಾಮಕಜೇಟ್ಠಕಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಪಾಸಾದಿಕೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ, ‘‘ಸುಪ್ಪಾರಕಕುಮಾರೋ’’ತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಕರಿಂಸು। ಸೋ ಮಹನ್ತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ವಡ್ಢನ್ತೋ ಸೋಳಸವಸ್ಸಕಾಲೇಯೇವ ನಿಯಾಮಕಸಿಪ್ಪೇ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಪತ್ವಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ನಿಯಾಮಕಜೇಟ್ಠಕೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಯಾಮಕಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸಿ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಞಾಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ। ತೇನ ಆರುಳ್ಹನಾವಾಯ ಬ್ಯಾಪತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ತಸ್ಸ ಅಪರಭಾಗೇ ಲೋಣಜಲಪಹಟಾನಿ ದ್ವೇಪಿ ಚಕ್ಖೂನಿ ನಸ್ಸಿಂಸು। ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿಯಾಮಕಜೇಟ್ಠಕೋ ಹುತ್ವಾಪಿ ನಿಯಾಮಕಕಮ್ಮಂ ಅಕತ್ವಾ ‘‘ರಾಜಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ರಾಜಾನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ। ಅಥ ನಂ ರಾಜಾ ಅಗ್ಘಾಪನಿಯಕಮ್ಮೇ ಠಪೇಸಿ। ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ರಞ್ಞೋ ಹತ್ಥಿರತನಅಸ್ಸರತನಮುತ್ತಸಾರಮಣಿಸಾರಾದೀನಿ ಅಗ್ಘಾಪೇಸಿ।

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ‘‘ರಞ್ಞೋ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥೀ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಕಾಳಪಾಸಾಣಕೂಟವಣ್ಣಂ ಏಕಂ ವಾರಣಂ ಆನೇಸುಂ। ತಂ ದಿಸ್ವಾ ರಾಜಾ ‘‘ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ದಸ್ಸೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ಅಥ ನಂ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ನಯಿಂಸು। ಸೋ ಹತ್ಥೇನ ತಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಪರಿಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ನಾಯಂ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥೀ ಭವಿತುಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ, ಪಾದೇಹಿ ವಾಮನಧಾತುಕೋ ಏಸ, ಏತಞ್ಹಿ ಮಾತಾ ವಿಜಾಯಮಾನಾ ಅಙ್ಕೇನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ತಸ್ಮಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಪಾದೇಹಿ ವಾಮನಧಾತುಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಆಹ। ಹತ್ಥಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತೇ ಪುಚ್ಛಿಂಸು। ತೇ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಪಣ್ಡಿತೋ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ವದಿಂಸು। ತಂ ಕಾರಣಂ ರಾಜಾ ಸುತ್ವಾ ತುಟ್ಠೋ ತಸ್ಸ ಅಟ್ಠ ಕಹಾಪಣೇ ದಾಪೇಸಿ।

ಪುನೇಕದಿವಸಂ ‘‘ರಞ್ಞೋ ಮಙ್ಗಲಅಸ್ಸೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏಕಂ ಅಸ್ಸಂ ಆನಯಿಂಸು। ತಮ್ಪಿ ರಾಜಾ ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇಸಿ। ಸೋ ತಮ್ಪಿ ಹತ್ಥೇನ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಮಙ್ಗಲಅಸ್ಸೋ ಭವಿತುಂ ನ ಯುತ್ತೋ, ಏತಸ್ಸ ಹಿ ಜಾತದಿವಸೇಯೇವ ಮಾತಾ ಮರಿ, ತಸ್ಮಾ ಮಾತು ಖೀರಂ ಅಲಭನ್ತೋ ನ ಸಮ್ಮಾ ವಡ್ಢಿತೋ’’ತಿ ಆಹ। ಸಾಪಿಸ್ಸ ಕಥಾ ಸಚ್ಚಾವ ಅಹೋಸಿ। ತಮ್ಪಿ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ತುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ಕಹಾಪಣೇ ದಾಪೇಸಿ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ‘‘ರಞ್ಞೋ ಮಙ್ಗಲರಥೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ರಥಂ ಆಹರಿಂಸು। ತಮ್ಪಿ ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇಸಿ। ಸೋ ತಮ್ಪಿ ಹತ್ಥೇನ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ರಥೋ ಸುಸಿರರುಕ್ಖೇನ ಕತೋ, ತಸ್ಮಾ ರಞ್ಞೋ ನಾನುಚ್ಛವಿಕೋ’’ತಿ ಆಹ। ಸಾಪಿಸ್ಸ ಕಥಾ ಸಚ್ಚಾವ ಅಹೋಸಿ। ರಾಜಾ ತಮ್ಪಿ ಸುತ್ವಾ ಅಟ್ಠೇವ ಕಹಾಪಣೇ ದಾಪೇಸಿ। ಅಥಸ್ಸ ಮಹಗ್ಘಂ ಕಮ್ಬಲರತನಂ ಆಹರಿಂಸು। ತಮ್ಪಿ ತಸ್ಸೇವ ಪೇಸೇಸಿ। ಸೋ ತಮ್ಪಿ ಹತ್ಥೇನ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಮೂಸಿಕಚ್ಛಿನ್ನಂ ಏಕಟ್ಠಾನಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋಧೇನ್ತಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ। ರಾಜಾ ಸುತ್ವಾ ತುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠೇವ ಕಹಾಪಣೇ ದಾಪೇಸಿ।

ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಯಂ ರಾಜಾ ಏವರೂಪಾನಿಪಿ ಅಚ್ಛರಿಯಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ಅಟ್ಠೇವ ಕಹಾಪಣೇ ದಾಪೇಸಿ, ಇಮಸ್ಸ ದಾಯೋ ನ್ಹಾಪಿತದಾಯೋ, ನ್ಹಾಪಿತಜಾತಿಕೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕಿಂ ಮೇ ಏವರೂಪೇನ ರಾಜುಪಟ್ಠಾನೇನ, ಅತ್ತನೋ ವಸನಟ್ಠಾನಮೇವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ಕುರುಕಚ್ಛಪಟ್ಟನಮೇವ ಪಚ್ಚಾಗಮಿ। ತಸ್ಮಿಂ ತತ್ಥ ವಸನ್ತೇ ವಾಣಿಜಾ ನಾವಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ‘‘ಕಂ ನಿಯಾಮಕಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಮನ್ತೇಸುಂ। ‘‘ಸುಪ್ಪಾರಕಪಣ್ಡಿತೇನ ಆರುಳ್ಹನಾವಾ ನ ಬ್ಯಾಪಜ್ಜತಿ, ಏಸ ಪಣ್ಡಿತೋ ಉಪಾಯಕುಸಲೋ, ಅನ್ಧೋ ಸಮಾನೋಪಿ ಸುಪ್ಪಾರಕಪಣ್ಡಿತೋವ ಉತ್ತಮೋ’’ತಿ ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ನಿಯಾಮಕೋ ನೋ ಹೋಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ತಾತಾ, ಅಹಂ ಅನ್ಧೋ, ಕಥಂ ನಿಯಾಮಕಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸಾಮಿ, ಅನ್ಧಾಪಿ ತುಮ್ಹೇಯೇವ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಉತ್ತಮಾ’’ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯಾಚಿಯಮಾನೋ ‘‘ಸಾಧು ತಾತಾ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಆರೋಚಿತಸಞ್ಞಾಯ ನಿಯಾಮಕೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತೇಸಂ ನಾವಂ ಅಭಿರುಹಿ। ತೇ ನಾವಾಯ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿಂಸು। ನಾವಾ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ನಿರುಪದ್ದವಾ ಅಗಮಾಸಿ, ತತೋ ಅಕಾಲವಾತಂ ಉಪ್ಪಾತಿತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ನಾವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಪಕತಿಸಮುದ್ದಪಿಟ್ಠೇ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಖುರಮಾಲೀಸಮುದ್ದಂ ನಾಮ ಪತ್ತಾ। ತತ್ಥ ಮಚ್ಛಾ ಮನುಸ್ಸಸಮಾನಸರೀರಾ ಖುರನಾಸಾ ಉದಕೇ ಉಮ್ಮುಜ್ಜನಿಮುಜ್ಜಂ ಕರೋನ್ತಿ। ವಾಣಿಜಾ ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಂ ತಸ್ಸ ಸಮುದ್ದಸ್ಸ ನಾಮಂ ಪುಚ್ಛನ್ತಾ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹಂಸು –

೧೦೮.

‘‘ಉಮ್ಮುಜ್ಜನ್ತಿ ನಿಮುಜ್ಜನ್ತಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ಖುರನಾಸಿಕಾ।

ಸುಪ್ಪಾರಕಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ, ಸಮುದ್ದೋ ಕತಮೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ॥

ಏವಂ ತೇಹಿ ಪುಟ್ಠೋ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ನಿಯಾಮಕಸುತ್ತೇನ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –

೧೦೯.

‘‘ಕುರುಕಚ್ಛಾ ಪಯಾತಾನಂ, ವಾಣಿಜಾನಂ ಧನೇಸಿನಂ।

ನಾವಾಯ ವಿಪ್ಪನಟ್ಠಾಯ, ಖುರಮಾಲೀತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಪಯಾತಾನನ್ತಿ ಕುರುಕಚ್ಛಪಟ್ಟನಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ। ಧನೇಸಿನನ್ತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಾಣಿಜಾನಂ ಧನಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಾನಂ। ನಾವಾಯ ವಿಪ್ಪನಟ್ಠಾಯಾತಿ ತಾತ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಇಮಾಯ ವಿದೇಸಂ ಪಕ್ಖನ್ದನಾವಾಯ ಕಮ್ಮಕಾರಕಂ ಪಕತಿಸಮುದ್ದಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪತ್ತೋ ಅಯಂ ಸಮುದ್ದೋ ‘‘ಖುರಮಾಲೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಮೇತಂ ಪಣ್ಡಿತಾ ಕಥೇನ್ತೀತಿ।

ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸಮುದ್ದೇ ವಜಿರಂ ಉಸ್ಸನ್ನಂ ಹೋತಿ। ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಸಚಾಹಂ ‘ಅಯಂ ವಜಿರಸಮುದ್ದೋ’ತಿ ಏವಂ ಏತೇಸಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮಿ, ಲೋಭೇನ ಬಹುಂ ವಜಿರಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ನಾವಂ ಓಸೀದಾಪೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ತೇಸಂ ಅನಾಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾವ ನಾವಂ ಲಗ್ಗಾಪೇತ್ವಾ ಉಪಾಯೇನೇಕಂ ಯೋತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಚ್ಛಗಹಣನಿಯಾಮೇನ ಜಾಲಂ ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ ವಜಿರಸಾರಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ನಾವಾಯಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಅಪ್ಪಗ್ಘಭಣ್ಡಂ ಛಡ್ಡಾಪೇಸಿ। ನಾವಾ ತಂ ಸಮುದ್ದಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುರತೋ ಅಗ್ಗಿಮಾಲಿಂ ನಾಮ ಗತಾ। ಸೋ ಪಜ್ಜಲಿತಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ವಿಯ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಸೂರಿಯೋ ವಿಯ ಚ ಓಭಾಸಂ ಮುಞ್ಚನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ವಾಣಿಜಾ –

೧೧೦.

‘‘ಯಥಾ ಅಗ್ಗೀವ ಸೂರಿಯೋವ, ಸಮುದ್ದೋ ಪಟಿದಿಸ್ಸತಿ।

ಸುಪ್ಪಾರಕಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ, ಸಮುದ್ದೋ ಕತಮೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ॥ – ಗಾಥಾಯ ತಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು।

ಮಹಾಸತ್ತೋಪಿ ತೇಸಂ ಅನನ್ತರಗಾಥಾಯ ಕಥೇಸಿ –

೧೧೧.

‘‘ಕುರುಕಚ್ಛಾ ಪಯಾತಾನಂ, ವಾಣಿಜಾನಂ ಧನೇಸಿನಂ।

ನಾವಾಯ ವಿಪ್ಪನಟ್ಠಾಯ, ಅಗ್ಗಿಮಾಲೀತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ॥

ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸಮುದ್ದೇ ಸುವಣ್ಣಂ ಉಸ್ಸನ್ನಂ ಅಹೋಸಿ। ಮಹಾಸತ್ತೋ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ತತೋಪಿ ಸುವಣ್ಣಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ನಾವಾಯಂ ಪಕ್ಖಿಪಾಪೇಸಿ। ನಾವಾ ತಮ್ಪಿ ಸಮುದ್ದಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಖೀರಂ ವಿಯ ದಧಿಂ ವಿಯ ಚ ಓಭಾಸನ್ತಂ ದಧಿಮಾಲಿಂ ನಾಮ ಸಮುದ್ದಂ ಪಾಪುಣಿ। ವಾಣಿಜಾ –

೧೧೨.

‘‘ಯಥಾ ದಧೀವ ಖೀರಂವ, ಸಮುದ್ದೋ ಪಟಿದಿಸ್ಸತಿ।

ಸುಪ್ಪಾರಕಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ, ಸಮುದ್ದೋ ಕತಮೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ॥ –

ಗಾಥಾಯ ತಸ್ಸಪಿ ನಾಮಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು।

ಮಹಾಸತ್ತೋ ಅನನ್ತರಗಾಥಾಯ ಆಚಿಕ್ಖಿ –

೧೧೩.

‘‘ಕುರುಕಚ್ಛಾ ಪಯಾತಾನಂ, ವಾಣಿಜಾನಂ ಧನೇಸಿನಂ।

ನಾವಾಯ ವಿಪ್ಪನಟ್ಠಾಯ, ದಧಿಮಾಲೀತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ॥

ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸಮುದ್ದೇ ರಜತಂ ಉಸ್ಸನ್ನಂ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ತಮ್ಪಿ ಉಪಾಯೇನ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ನಾವಾಯಂ ಪಕ್ಖಿಪಾಪೇಸಿ । ನಾವಾ ತಮ್ಪಿ ಸಮುದ್ದಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ನೀಲಕುಸತಿಣಂ ವಿಯ ಸಮ್ಪನ್ನಸಸ್ಸಂ ವಿಯ ಚ ಓಭಾಸಮಾನಂ ನೀಲವಣ್ಣಂ ಕುಸಮಾಲಿಂ ನಾಮ ಸಮುದ್ದಂ ಪಾಪುಣಿ। ವಾಣಿಜಾ –

೧೧೪.

‘‘ಯಥಾ ಕುಸೋವ ಸಸ್ಸೋವ, ಸಮುದ್ದೋ ಪಟಿದಿಸ್ಸತಿ।

ಸುಪ್ಪಾರಕಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ, ಸಮುದ್ದೋ ಕತಮೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ॥ –

ಗಾಥಾಯ ತಸ್ಸಪಿ ನಾಮಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು।

ಸೋ ಅನನ್ತರಗಾಥಾಯ ಆಚಿಕ್ಖಿ –

೧೧೫.

‘‘ಕುರುಕಚ್ಛಾ ಪಯಾತಾನಂ, ವಾಣಿಜಾನಂ ಧನೇಸಿನಂ।

ನಾವಾಯ ವಿಪ್ಪನಟ್ಠಾಯ, ಕುಸಮಾಲೀತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ॥

ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸಮುದ್ದೇ ನೀಲಮಣಿರತನಂ ಉಸ್ಸನ್ನಂ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ತಮ್ಪಿ ಉಪಾಯೇನೇವ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ನಾವಾಯಂ ಪಕ್ಖಿಪಾಪೇಸಿ। ನಾವಾ ತಮ್ಪಿ ಸಮುದ್ದಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ನಳವನಂ ವಿಯ ವೇಳುವನಂ ವಿಯ ಚ ಖಾಯಮಾನಂ ನಳಮಾಲಿಂ ನಾಮ ಸಮುದ್ದಂ ಪಾಪುಣಿ। ವಾಣಿಜಾ –

೧೧೬.

‘‘ಯಥಾ ನಳೋವ ವೇಳೂವ, ಸಮುದ್ದೋ ಪಟಿದಿಸ್ಸತಿ।

ಸುಪ್ಪಾರಕಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ, ಸಮುದ್ದೋ ಕತಮೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ॥ –

ಗಾಥಾಯ ತಸ್ಸಪಿ ನಾಮಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು।

ಮಹಾಸತ್ತೋ ಅನನ್ತರಗಾಥಾಯ ಕಥೇಸಿ –

೧೧೭.

‘‘ಕುರುಕಚ್ಛಾ ಪಯಾತಾನಂ, ವಾಣಿಜಾನಂ ಧನೇಸಿನಂ।

ನಾವಾಯ ವಿಪ್ಪನಟ್ಠಾಯ, ನಳಮಾಲೀತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ॥

ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸಮುದ್ದೇ ಮಸಾರಗಲ್ಲಂ ವೇಳುರಿಯಂ ಉಸ್ಸನ್ನಂ ಅಹೋಸಿ। ಸೋ ತಮ್ಪಿ ಉಪಾಯೇನ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ನಾವಾಯಂ ಪಕ್ಖಿಪಾಪೇಸಿ। ಅಪರೋ ನಯೋ – ನಳೋತಿ ವಿಚ್ಛಿಕನಳೋಪಿ ಕಕ್ಕಟಕನಳೋಪಿ, ಸೋ ರತ್ತವಣ್ಣೋ ಹೋತಿ। ವೇಳೂತಿ ಪನ ಪವಾಳಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ, ಸೋ ಚ ಸಮುದ್ದೋ ಪವಾಳುಸ್ಸನ್ನೋ ರತ್ತೋಭಾಸೋ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಯಥಾ ನಳೋವ ವೇಳುವಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು। ಮಹಾಸತ್ತೋ ತತೋ ಪವಾಳಂ ಗಾಹಾಪೇಸೀತಿ।

ವಾಣಿಜಾ ನಳಮಾಲಿಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಬಲವಾಮುಖಸಮುದ್ದಂ ನಾಮ ಪಸ್ಸಿಂಸು। ತತ್ಥ ಉದಕಂ ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬತೋ ಭಾಗೇನ ಉಗ್ಗಚ್ಛತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಸಬ್ಬತೋ ಭಾಗೇನ ಉಗ್ಗತೇ ಉದಕಂ ಸಬ್ಬತೋ ಭಾಗೇನ ಛಿನ್ನಪಪಾತಮಹಾಸೋಬ್ಭೋ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಊಮಿಯಾ ಉಗ್ಗತಾಯ ಏಕತೋ ಪಪಾತಸದಿಸಂ ಹೋತಿ, ಭಯಜನನೋ ಸದ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸೋತಾನಿ ಭಿನ್ದನ್ತೋ ವಿಯ ಹದಯಂ ಫಾಲೇನ್ತೋ ವಿಯ ಚ। ತಂ ದಿಸ್ವಾ ವಾಣಿಜಾ ಭೀತತಸಿತಾ –

೧೧೮.

‘‘ಮಹಬ್ಭಯೋ ಭಿಂಸನಕೋ, ಸದ್ದೋ ಸುಯ್ಯತಿಮಾನುಸೋ।

ಯಥಾ ಸೋಬ್ಭೋ ಪಪಾತೋವ, ಸಮುದ್ದೋ ಪಟಿದಿಸ್ಸತಿ।

ಸುಪ್ಪಾರಕಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ, ಸಮುದ್ದೋ ಕತಮೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ॥ –

ಗಾಥಾಯ ತಸ್ಸಪಿ ನಾಮಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು।

ತತ್ಥ ಸುಯ್ಯತಿಮಾನುಸೋತಿ ಸುಯ್ಯತಿ ಅಮಾನುಸೋ ಸದ್ದೋ।

೧೧೯.

‘‘ಕುರುಕಚ್ಛಾ ಪಯಾತಾನಂ, ವಾಣಿಜಾನಂ ಧನೇಸಿನಂ।

ನಾವಾಯ ವಿಪ್ಪನಟ್ಠಾಯ, ಬಲವಾಮುಖೀತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ॥ –

ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅನನ್ತರಗಾಥಾಯ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ತಾತಾ, ಇಮಂ ಬಲವಾಮುಖಸಮುದ್ದಂ ಪತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿತುಂ ಸಮತ್ಥಾ ನಾವಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಯಂ ಸಮ್ಪತ್ತನಾವಂ ನಿಮುಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ವಿನಾಸಂ ಪಾಪೇತೀ’’ತಿ ಆಹ। ತಞ್ಚ ನಾವಂ ಸತ್ತ ಮನುಸ್ಸಸತಾನಿ ಅಭಿರುಹಿಂಸು। ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಮರಣಭಯಭೀತಾ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಅವೀಚಿಮ್ಹಿ ಪಚ್ಚಮಾನಸತ್ತಾ ವಿಯ ಅತಿಕಾರುಞ್ಞಂ ರವಂ ಮುಞ್ಚಿಂಸು। ಮಹಾಸತ್ತೋ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಮಂ ಅಞ್ಞೋ ಏತೇಸಂ ಸೋತ್ಥಿಭಾವಂ ಕಾತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಾಯ ತೇಸಂ ಸೋತ್ಥಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತೇ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ತಾತಾ, ಖಿಪ್ಪಂ ಮಂ ಗನ್ಧೋದಕೇನ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ಅಹತವತ್ಥಾನಿ ನಿವಾಸಾಪೇತ್ವಾ ಪುಣ್ಣಪಾತಿಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ನಾವಾಯ ಧುರೇ ಠಪೇಥಾ’’ತಿ। ತೇ ವೇಗೇನ ತಥಾ ಕರಿಂಸು। ಮಹಾಸತ್ತೋ ಉಭೋಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಪುಣ್ಣಪಾತಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಾವಾಯ ಧುರೇ ಠಿತೋ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಕರೋನ್ತೋ ಓಸಾನಗಾಥಮಾಹ –

೧೨೦.

‘‘ಯತೋ ಸರಾಮಿ ಅತ್ತಾನಂ, ಯತೋ ಪತ್ತೋಸ್ಮಿ ವಿಞ್ಞುತಂ।

ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ, ಏಕಪಾಣಮ್ಪಿ ಹಿಂಸಿತಂ।

ಏತೇನ ಸಚ್ಚವಜ್ಜೇನ, ಸೋತ್ಥಿಂ ನಾವಾ ನಿವತ್ತತೂ’’ತಿ॥

ತತ್ಥ ಯತೋತಿ ಯತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಹಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸರಾಮಿ, ಯತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚಮ್ಹಿ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏಕಪಾಣಮ್ಪಿ ಹಿಂಸಿತನ್ತಿ ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಏಕಂ ಕುನ್ಥಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಪಾಣಮ್ಪಿ ಹಿಂಸಿತಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ। ದೇಸನಾಮತ್ತಮೇವೇತಂ, ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪನ ತಿಣಸಲಾಕಮ್ಪಿ ಉಪಾದಾಯ ಮಯಾ ಪರಸನ್ತಕಂ ನ ಗಹಿತಪುಬ್ಬಂ, ಲೋಭವಸೇನ ಪರದಾರಂ ನ ಓಲೋಕಿತಪುಬ್ಬಂ, ಮುಸಾ ನ ಭಾಸಿತಪುಬ್ಬಾ, ತಿಣಗ್ಗೇನಾಪಿ ಮಜ್ಜಂ ನ ಪಿವಿತಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಏವಂ ಪಞ್ಚಸೀಲವಸೇನ ಪನ ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ಅಕಾಸಿ, ಕತ್ವಾ ಚ ಪನ ಪುಣ್ಣಪಾತಿಯಾ ಉದಕಂ ನಾವಾಯ ಧುರೇ ಅಭಿಸಿಞ್ಚಿ।

ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ವಿದೇಸಂ ಪಕ್ಖನ್ದನಾವಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಇದ್ಧಿಮಾ ವಿಯ ಸಚ್ಚಾನುಭಾವೇನ ಏಕದಿವಸೇನೇವ ಕುರುಕಚ್ಛಪಟ್ಟನಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಗನ್ತ್ವಾ ಚ ಪನ ಥಲೇಪಿ ಅಟ್ಠುಸಭಮತ್ತಂ ಠಾನಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿತ್ವಾ ನಾವಿಕಸ್ಸ ಘರದ್ವಾರೇಯೇವ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಮಹಾಸತ್ತೋ ತೇಸಂ ವಾಣಿಜಾನಂ ಸುವಣ್ಣರಜತಮಣಿಪವಾಳಮುತ್ತವಜಿರಾನಿ ಭಾಜೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ। ‘‘ಏತ್ತಕೇಹಿ ವೋ ರತನೇಹಿ ಅಲಂ, ಮಾ ಪುನ ಸಮುದ್ದಂ ಪವಿಸಥಾ’’ತಿ ತೇಸಂ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ಯಾವಜೀವಂ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ದೇವಪುರಂ ಪೂರೇಸಿ।

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ತಥಾಗತೋ ಮಹಾಪಞ್ಞೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಪರಿಸಾ ಬುದ್ಧಪರಿಸಾ ಅಹೇಸುಂ, ಸುಪ್ಪಾರಕಪಣ್ಡಿತೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।

ಸುಪ್ಪಾರಕಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ನವಮಾ।

ಜಾತಕುದ್ದಾನಂ –

ಮಾತುಪೋಸಕ ಜುಣ್ಹೋ ಚ, ಧಮ್ಮ ಉದಯ ಪಾನೀಯೋ।

ಯುಧಞ್ಚಯೋ ದಸರಥೋ, ಸಂವರೋ ಚ ಸುಪ್ಪಾರಕೋ।

ಏಕಾದಸನಿಪಾತಮ್ಹಿ, ಸಙ್ಗೀತಾ ನವ ಜಾತಕಾ॥

ಏಕಾದಸಕನಿಪಾತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।