೧೧. ಕಲಹವಿವಾದಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ
೯೭. ಏಕಾದಸಮೇ ಕುತೋಪಹೂತಾ ಕಲಹಾ ವಿವಾದಾತಿ ಕಲಹೋ ಚ ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗೋ ವಿವಾದೋ ಚಾತಿ ಇಮೇ ಕುತೋ ಜಾತಾ। ಪರಿದೇವಸೋಕಾ ಸಹಮಚ್ಛರಾ ಚಾತಿ ಪರಿದೇವಸೋಕಾ ಚ ಸಹಮಚ್ಛರಾ ಚ ಕುತೋ ಪಹೂತಾ। ಮಾನಾತಿಮಾನಾ ಸಹಪೇಸುಣಾ ಚಾತಿ ಮಾನಾ ಚ ಅತಿಮಾನಾ ಚ ಪೇಸುಣಾ ಚ ಕುತೋ ಪಹೂತಾ। ತೇತಿ ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅಟ್ಠ ಕಿಲೇಸಧಮ್ಮಾ। ತದಿಙ್ಘ ಬ್ಯೂಹೀತಿ ತಂ ಮಯಾ ಪುಚ್ಛಿತಮತ್ಥಂ ಬ್ರೂಹಿ, ಯಾಚಾಮಿ ತಂ ಅಹನ್ತಿ। ಯಾಚನತ್ಥೋ ಹಿ ಇಙ್ಘಾತಿ ನಿಪಾತೋ।
ಏಕೇನ ಆಕಾರೇನಾತಿ ಏಕೇನ ಕಾರಣೇನ। ಅಪರೇನ ಆಕಾರೇನಾತಿ ಅಪರೇನ ಕಾರಣೇನ। ಆಗಾರಿಕಾ ದಣ್ಡಪಸುತಾತಿ ಗಹಪತಿನೋ ವಿಹೇಸಮಾನಾ। ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಾತಿ ಅನಗಾರಿಕಾ ಸತ್ತಸು ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಆಪಜ್ಜಮಾನಾ।
ಕುತೋಪಹೂತಾತಿ ಕುತೋಭೂತಾ। ಕುತೋಜಾತಾತಿ ಕುತೋ ಪಟಿಲದ್ಧಭಾವಾ। ಕುತೋಸಞ್ಜಾತಾತಿ ಉಪಸಗ್ಗೇನ ಪದಂ ವಡ್ಢಿತಂ। ಕುತೋನಿಬ್ಬತ್ತಾತಿ ಕುತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ಪತ್ತಾ। ಉಪಸಗ್ಗೇನ ಪದಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ‘‘ಕುತೋಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಕುತೋಪಾತುಭೂತಾತಿ ಕುತೋಪಾಕಟೀಭೂತಾ। ಕಿಂ ನಿದಾನಾತಿಆದೀಸು ಅತ್ತನೋ ಫಲಂ ನಿದೇತೀತಿ ನಿದಾನಂ। ಏತಸ್ಮಾ ಫಲಂ ಸಮುದೇತೀತಿ ಸಮುದಯೋ। ಏತಸ್ಮಾ ಫಲಂ ಜಾಯತೀತಿ ಜಾತಿ। ಏತಸ್ಮಾ ಫಲಂ ಪಭವತೀತಿ ಪಭವೋ। ಮೂಲಂ ಪುಚ್ಛತೀತಿ ಕಲಹಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ಪುಚ್ಛತಿ। ಕಾರಣಞ್ಹಿ ಪತಿಟ್ಠಟ್ಠೇನ ಮೂಲಂ। ಅತ್ತನೋ ಫಲನಿಪ್ಫಾದನತ್ಥಂ ಹಿನೋತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಹೇತು। ‘‘ಹನ್ದ ನಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತಂ ವಿಯ ಅತ್ತನೋ ಫಲಂ ನಿದೇತೀತಿ ನಿದಾನಂ। ಏತಸ್ಮಾ ಫಲಂ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಸಮ್ಭವೋ। ಪಭವತಿ ಫಲಂ ಏತಸ್ಮಾತಿ ಪಭವೋ। ಸಮುಟ್ಠಾತಿ ಏತ್ಥ ಫಲಂ, ಏತೇನ ವಾ ಸಮುಟ್ಠಾತೀತಿ ಸಮುಟ್ಠಾನಂ। ಅತ್ತನೋ ಫಲಂ ಆಹರತೀತಿ ಆಹಾರೋ। ಅಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಅತ್ತನೋ ಫಲಂ ಆರಮೇತೀತಿ ಆರಮ್ಮಣಂ। ಏತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಫಲಂ ಪಚ್ಚಯೋ। ಏತಸ್ಮಾ ಫಲಂ ಸಮುದೇತೀತಿ ಸಮುದಯೋತಿ ಏವಮೇತೇಸಂ ಪದಾನಂ ವಚನತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಕಲಹಸ್ಸ ಚ ವಿವಾದಸ್ಸ ಚ ಮೂಲಂ ಪುಚ್ಛತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ದೇಸನಾ ವುತ್ತಾ।
೯೮. ಪಿಯಪ್ಪಹೂತಾತಿ ಮಚ್ಛೇರಯುತ್ತಾ ಕಲಹಾ ವಿವಾದಾತಿ ಇಮಿನಾ ಕಲಹವಿವಾದಾದೀನಂ ನ ಕೇವಲಂ ಪಿಯವತ್ಥುಮೇವ, ಮಚ್ಛರಿಯಮ್ಪಿ ಪಚ್ಚಯಂ ‘‘ವಿವಾದಜಾತೇಸು ಚ ಪೇಸುಣಾನೀ’’ತಿ। ಇಮಿಸ್ಸಾ ಗಾಥಾಯ ನಿದ್ದೇಸೋ ಉತ್ತಾನತ್ಥೋಯೇವ।
೯೯. ಪಿಯಾ ಸು ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕುತೋನಿದಾನಾ, ಯೇ ಚಾಪಿ ಲೋಭಾ ವಿಚರನ್ತಿ ಲೋಕೇತಿ ‘‘ಪಿಯಪ್ಪಹೂತಾ ಕಲಹಾ’’ತಿ ಯೇ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಾ, ತೇ ಪಿಯಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕುತೋನಿದಾನಾ, ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಪಿಯಾ, ಯೇ ಚಾಪಿ ಖತ್ತಿಯಾದಯೋ ಲೋಕೇ ವಿಚರನ್ತಿ ಲೋಭಹೇತು ಲೋಭೇನಾಭಿಭೂತಾ ವಿಚರನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಸೋ ಲೋಭೋ ಚ ಕುತೋನಿದಾನೋತಿ ದ್ವೇ ಅತ್ಥೇ ಏಕಾಯ ಪುಚ್ಛಾಯ ಪುಚ್ಛತಿ। ಕುತೋನಿದಾನಾತಿ ಚೇತ್ಥ ಕಿಂನಿದಾನಾ ಕಿಂಹೇತುಕಾತಿ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಸ್ಸ ತೋಆದೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಸಮಾಸೇ ಚಸ್ಸ ಲೋಪಾಭಾವೋ। ಅಥ ವಾ ನಿದಾನಾತಿ ಜಾತಾ, ಉಪ್ಪನ್ನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಸ್ಮಾ ಕುತೋ ಜಾತಾ ಕುತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಆಸಾ ಚ ನಿಟ್ಠಾ ಚಾತಿ ಆಸಾ ಚ ತಸ್ಸಾ ಆಸಾಯ ಸಮಿದ್ಧಿ ಚ। ಯೇ ಸಮ್ಪರಾಯಾಯ ನರಸ್ಸ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯೇ ನರಸ್ಸ ಸಮ್ಪರಾಯಾಯ ಹೋನ್ತಿ, ಪರಾಯನಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಏಕಾ ಏವಾಯಮ್ಪಿ ಪುಚ್ಛಾ।
ದೀಪಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಪತಿಟ್ಠಾ ಭವನ್ತಿ। ಸರಣಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ದುಕ್ಖನಾಸನಾ ಹೋನ್ತಿ। ನಿಟ್ಠಾಪರಾಯನಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಸಮಿದ್ಧಿಪರಾಯನಾ ಹೋನ್ತಿ।
೧೦೦. ಛನ್ದಾನಿದಾನಾನೀತಿ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಾದಿಛನ್ದನಿದಾನಾನಿ। ಯೇ ಚಾಪಿ ಲೋಭಾ ವಿಚರನ್ತೀತಿ ಯೇ ಚಾಪಿ ಖತ್ತಿಯಾದಯೋ ಲೋಭಾ ವಿಚರನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಲೋಭೋಪಿ ಛನ್ದನಿದಾನೋತಿ ದ್ವೇಪಿ ಅತ್ಥೇ ಏಕತೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ। ಇತೋನಿದಾನಾತಿ ಛನ್ದನಿದಾನಾ ಏವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ‘‘ಇತೋನಿದಾನಾ’’ತಿ ಹಿ ಛನ್ದಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ಛನ್ದನಿದಾನಾ ಹಿ ಲೋಭಾದಯೋ। ‘‘ಇತೋನಿದಾನಾ’’ತಿ ಸದ್ದಸಿದ್ಧಿ ನಿಟ್ಠಾತಿ ಅಜ್ಝಾಸಯನಿಬ್ಬತ್ತಿಪಟಿಲಾಭೋ ಕಥೀಯತಿ।
೧೦೧. ವಿನಿಚ್ಛಯಾತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಿನಿಚ್ಛಯಾ। ಯೇ ಚಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಸಮಣೇನ ವುತ್ತಾತಿ ಯೇ ಚ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಕೋಧಾದೀಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ, ತಥಾರೂಪಾ ವಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಬುದ್ಧಸಮಣೇನ ವುತ್ತಾ, ತೇ ಕುತೋಪಹೂತಾತಿ।
ಅಞ್ಞಜಾತಿಕಾತಿ ಅಞ್ಞವಿಹಿತಕಾತಿ ಅಞ್ಞೇನಾಕಾರೇನ ಠಿತಾ। ಸಮಿತಪಾಪೇನಾತಿ ನಿಬ್ಬಾಪಿತಪಾಪೇನ। ಬಾಹಿತಪಾಪಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಪಹೀನಲಾಮಕಧಮ್ಮೇನ। ಭಿನ್ನಕಿಲೇಸಮೂಲೇನಾತಿ ಕಿಲೇಸಮೂಲಾನಿ ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಮೂಲಬನ್ಧನಾ ಪಮುತ್ತೇನಾತಿ ದ್ವಾದಸಅಕುಸಲಬನ್ಧನಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಠಿತೇನ। ವುತ್ತಾತಿ ಕಥಿತಾ। ಪವುತ್ತಾತಿ ಪಕಾರೇನ ಕಥಿತಾ।
೧೦೨. ತಮೂಪನಿಸ್ಸಾಯ ಪಹೋತಿ ಛನ್ದೋತಿ ತಂ ಸುಖದುಕ್ಖವೇದನಂ ತದುಭಯವತ್ಥುಸಙ್ಖಾತಂ ಸಾತಾಸಾತಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಸಂಯೋಗವಿಯೋಗಪತ್ಥನಾವಸೇನ ಛನ್ದೋ ಪಹೋತಿ। ಏತ್ತಾವತಾ ‘‘ಛನ್ದೋ ನು ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕುತೋನಿದಾನೋ’’ತಿ ಅಯಂ ಪಞ್ಹೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೋ ಹೋತಿ। ರೂಪೇಸು ದಿಸ್ವಾ ವಿಭವಂ ಭವಞ್ಚಾತಿ ರೂಪೇಸು ವಯಞ್ಚ ಉಪ್ಪಾದಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ। ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕುಬ್ಬತಿ ಜನ್ತು ಲೋಕೇತಿ ಅಪಾಯಾದಿಕೇ ಲೋಕೇ ಅಯಂ ಜನ್ತು ಭೋಗಾಧಿಗಮತ್ಥಂ ತಣ್ಹಾವಿನಿಚ್ಛಯಂ ‘‘ಅತ್ತಾ ಮೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ದಿಟ್ಠಿವಿನಿಚ್ಛಯಞ್ಚ ಕುರುತೇ। ಏತ್ತಾವತಾ ‘‘ವಿನಿಚ್ಛಯಾ ಚಾಪಿ ಕುತೋಪಭೂತಾ’’ತಿ ಅಯಂ ಪಞ್ಹೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೋ ಹೋತಿ।
ಸಾತಾಸಾತಂ ನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ಮಧುರಞ್ಚ ಅಮಧುರಞ್ಚ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕತ್ವಾ। ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠನ್ತಿ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಞ್ಚ ಅನಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಞ್ಚ।
ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪ್ಪಮಾದಟ್ಠಾನಾನುಯೋಗನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸುರಾತಿ ಪಿಟ್ಠಸುರಾ ಪೂವಸುರಾ ಓದನಸುರಾ ಕಿಣ್ಣಪಕ್ಖಿತ್ತಾ ಸಮ್ಭಾರಸಂಯುತ್ತಾತಿ ಪಞ್ಚ ಸುರಾ। ಮೇರಯನ್ತಿ ಪುಪ್ಫಾಸವೋ ಫಲಾಸವೋ ಮಧ್ವಾಸವೋ ಗುಳಾಸವೋ ಸಮ್ಭಾರಸಂಯುತ್ತೋತಿ ಪಞ್ಚ ಆಸವಾ। ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಮದಕರಣವಸೇನ ಮಜ್ಜಂ। ಪಮಾದಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಪಮಾದಕಾರಣಂ, ಯಾಯ ಚೇತನಾಯ ತಂ ಮಜ್ಜಂ ಪಿವತಿ, ತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಅನುಯೋಗನ್ತಿ ತಂ ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪ್ಪಮಾದಟ್ಠಾನಾನುಯೋಗಂ ವಿಕಾಲವಿಸಿಖಾಚರಿಯಾನುಯೋಗನ್ತಿ ಅವೇಲಾಯ ವಿಸಿಖಾಸು ಚರಿಯಾನುಯುತ್ತಂ। ಸಮಜ್ಜಾಭಿಚರಣನ್ತಿ ನಚ್ಚಾದಿದಸ್ಸನವಸೇನ ಸಮಜ್ಜಾಭಿಗಮನಂ। ಆಲಸ್ಯಾನುಯೋಗನ್ತಿ ಕಾಯಾಲಸಿಯತಾಯ ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತತಂ। ಅಪಾಯಮುಖಾನಿ ನ ಸೇವತೀತಿ ಭೋಗಾನಂ ವಿನಾಸದ್ವಾರಾನಿ ನ ಸೇವತಿ।
ಕಸಿಯಾ ವಾತಿ ಕಸಿಕಮ್ಮೇನ ವಾ। ವಣಿಜ್ಜಾಯ ವಾತಿ ಧಮ್ಮಿಕವಣಿಜ್ಜಕಮ್ಮೇನ ವಾ। ಗೋರಕ್ಖೇನ ವಾತಿ ಗೋಪಾಲಕಮ್ಮೇನ ವಾ। ಇಸ್ಸತ್ಥೇನ ವಾತಿ ಧನುಸಿಪ್ಪೇನ ರಾಜಪೋರಿಸೇನ ವಾತಿ ರಾಜಸೇವಕಕಮ್ಮೇನ ವಾ। ಸಿಪ್ಪಞ್ಞತರೇನ ವಾತಿ ಕುಮ್ಭಕಾರಾದಿಸಿಪ್ಪಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ವಾ। ಪಟಿಪಜ್ಜತೀತಿ ಪಯೋಗಂ ಕರೋತಿ। ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಜಾನಾತೀತಿ ಸಸಮ್ಭಾರಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಜಾನಾತಿ। ‘‘ಅತ್ತಾ ಮೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ದಿಟ್ಠಿಂ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರಹಿತೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ವಿನಟ್ಠೇ। ಅತ್ತಾ ಮೇ ಅನ್ತರಹಿತೋತಿ ‘‘ಮಮ ಅತ್ತಾ ವಿನಟ್ಠೋ’’ತಿ ದಿಟ್ಠಿಂ ಗಣ್ಹಾತಿ। ವಿಗತೋ ಮೇ ಅತ್ತಾತಿ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತೋ ಮಮ ಅತ್ತಾ। ಸೋತಸ್ಮಿನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
೧೦೩. ಏತೇಪಿ ಧಮ್ಮಾ ದ್ವಯಮೇವ ಸನ್ತೇತಿ ಏತೇ ಕೋಧಾದಯೋ ಧಮ್ಮಾ ಸಾತಾಸಾತದ್ವಯೇ ಸನ್ತೇ ಏವ ಹೋನ್ತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಏತ್ತಾವತಾ ತತಿಯಪಞ್ಹೋಪಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೋ ಹೋತಿ। ಇದಾನಿ ಯೋ ಏವಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೇಸು ಏತೇಸು ಪಞ್ಹೇಸು ಕಥಂಕಥೀ ಭವೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ಕಥಂಕಥಾಪಹಾನೂಪಾಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕಥಂಕಥೀ ಞಾಣಪಥಾಯ ಸಿಕ್ಖೇ’’ತಿ, ಞಾಣದಸ್ಸನಞಾಣಾಧಿಗಮನತ್ಥಂ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಞತ್ವಾ ಪವುತ್ತಾ ಸಮಣೇನ ಧಮ್ಮಾ। ಬುದ್ಧಸಮಣೇನ ಹಿ ಞತ್ವಾ ಧಮ್ಮಾ ವುತ್ತಾ, ನತ್ಥಿ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇಸು ಅಞ್ಞಾಣಂ, ಅತ್ತನೋ ಪನ ಞಾಣಾನುಭಾವೇನ ತೇ ಅಜಾನನ್ತೋ ನ ಜಾನೇಯ್ಯ, ನ ದೇಸನಾದೋಸೇನ। ತಸ್ಮಾ ಕಥಂಕಥೀ ಞಾಣಪಥಾಯ ಸಿಕ್ಖೇ, ಞತ್ವಾ ಪವುತ್ತಾ ಸಮಣೇನ ಧಮ್ಮಾತಿ।
ಪಕ್ಖೇಪಬನ್ಧನೇನ ವಾ ಬದ್ಧೋತಿ ನಾಗರಿಕಬನ್ಧೇನ ಬದ್ಧೋ। ಪರಿಕ್ಖೇಪಬನ್ಧನೇನ ವಾತಿ ವತಿಪರಿಕ್ಖೇಪಬನ್ಧನೇನ ವಾ। ಗಾಮಬನ್ಧನೇನಾತಿಆದೀಸು ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಬನ್ಧನಸ್ಸ ಮೋಕ್ಖತ್ಥಾಯಾತಿ ಏತಸ್ಸ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಸ್ಸ ಬನ್ಧನಸ್ಸ ಮೋಚನತ್ಥಂ।
ಞಾಣಮ್ಪಿ ಞಾಣಪಥೋತಿ ಪುರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಞಾಣಂ ಅಪರಾಪರುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಞಾಣಮ್ಪಿ ಞಾಣಸ್ಸ ಸಞ್ಚರಣಮಗ್ಗೋತಿ ಞಾಣಮ್ಪಿ ಞಾಣಪಥೋ। ಞಾಣಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ ಞಾಣಪಥೋತಿ ಞಾಣಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋಪಿ ತಂ ಆಲಮ್ಬಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಞಾಣಪಥೋ। ಞಾಣಸಹಭುನೋಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಞಾಣಪಥೋತಿ ಞಾಣೇನ ಸಹುಪ್ಪನ್ನಾ ಅವಸೇಸಾ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾಪಿ ಞಾಣಪಥೋ। ಇದಾನಿ ಉಪಮಾಯ ಸಾಧೇನ್ತೋ ‘‘ಯಥಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಅರಿಯಪಥೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ।
ಕಥಂಕಥೀ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾವನ್ತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ। ಸಕಙ್ಖೋತಿ ಸದ್ವೇಳ್ಹಕೋ। ಸವಿಲೇಖೋತಿ ಚಿತ್ತರಾಜಿವನ್ತೋ। ಸದ್ವೇಳ್ಹಕೋತಿ ಕಙ್ಖಾವನ್ತೋ। ಸವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋತಿ ಸನ್ದೇಹವನ್ತೋ। ಞಾಣಾಧಿಗಮಾಯಾತಿ ಞಾಣಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯ। ಞಾಣಫುಸನಾಯಾತಿ ಞಾಣಪಟಿವಿಜ್ಝನತ್ಥಾಯ। ಅಥ ವಾ ಞಾಣವಿನ್ದನತ್ಥಾಯ। ಞಾಣಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯಾತಿ ಞಾಣಸ್ಸ ಪಚ್ಚಕ್ಖಕರಣತ್ಥಾಯ। ಸನಿದಾನಾಹನ್ತಿ ಅಹಂ ಸನಿದಾನಂ ಸಪಚ್ಚಯಂ ಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಕರೋಮಿ। ಸಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯನ್ತಿ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ ಕತ್ವಾ। ನೋ ಅಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯನ್ತಿ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ ಅಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಕರೋಮಿ।
೧೦೪. ಸಾತಂ ಅಸಾತಞ್ಚ ಕುತೋನಿದಾನಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಾತಾಸಾತನ್ತಿ ಸುಖದುಕ್ಖವೇದನಾ ಏವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ ನ ಭವನ್ತಿ ಹೇತೇತಿ ನ ಭವನ್ತಿ ಏತೇ। ವಿಭವಂ ಭವಞ್ಚಾಪಿ ಯಮೇತಮತ್ಥಂ, ಏತಂ ಮೇ ಪಬ್ರೂಹಿ ಯತೋನಿದಾನನ್ತಿ ಸಾತಾಸಾತಾನಂ ವಿಭವಂ ಭವಞ್ಚ ಏತಮ್ಪಿ ಯಂ ಅತ್ಥಂ। ಲಿಙ್ಗಬ್ಯತ್ತಯೋ ಏತ್ಥ ಕತೋ। ಇದಂ ಪನ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಸಾತಾಸಾತಾನಂ ವಿಭವೋ ಭವೋ ಚಾತಿ ಯೋ ಏಸ ಅತ್ಥೋ, ಏತಂ ಮೇ ಪಬ್ರೂಹಿ ಯತೋನಿದಾನನ್ತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಸಾತಾಸಾತಾನಂ ವಿಭವಭವವತ್ಥುಕಾ ವಿಭವಭವದಿಟ್ಠಿಯೋ ಏವ ವಿಭವಭವಾತಿ ಅತ್ಥತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ತಥಾ ಹಿ ಇಮಸ್ಸ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಪಕ್ಖೇ ‘‘ಭವದಿಟ್ಠಿಪಿ ಫಸ್ಸನಿದಾನಾ, ವಿಭವದಿಟ್ಠಿಪಿ ಫಸ್ಸನಿದಾನಾ’’ತಿ ಉಪರಿ ನಿದ್ದೇಸೇ (ಮಹಾನಿ॰ ೧೦೫) ವಕ್ಖತಿ। ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ನಿದ್ದೇಸೇ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ।
೧೦೫. ಇತೋನಿದಾನನ್ತಿ ಫಸ್ಸನಿದಾನಂ। ಇಮಾಯಪಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ।
೧೦೬. ಕಿಸ್ಮಿಂ ವಿಭೂತೇ ನ ಫುಸನ್ತಿ ಫಸ್ಸಾತಿ ಕಿಸ್ಮಿಂ ವೀತಿವತ್ತೇ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಾದಯೋ ಪಞ್ಚ ಫಸ್ಸಾ ನ ಫುಸನ್ತಿ। ಇಮಾಯಪಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ।
೧೦೭. ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕನಾಮಞ್ಚ ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣರೂಪಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ। ರೂಪೇ ವಿಭೂತೇ ನ ಫುಸನ್ತಿ ಫಸ್ಸಾತಿ ರೂಪೇ ವೀತಿವತ್ತೇ ಪಞ್ಚ ಫಸ್ಸಾ ನ ಫುಸನ್ತಿ।
ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋತಿ ಚಕ್ಖುರೂಪವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ತಿಣ್ಣನ್ನಂ ಸಙ್ಗತಿಯಾ ಫಸ್ಸೋ ಜಾಯತಿ। ಚಕ್ಖು ಚ ರೂಪಾ ಚ ರೂಪಸ್ಮಿನ್ತಿ ಪಸಾದಚಕ್ಖುಞ್ಚ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಾನಿ ಚ ರೂಪಭಾಗೇ ರೂಪಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕತ್ವಾ। ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿಯಾ ಉಪ್ಪನ್ನಫಸ್ಸಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ। ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾ ಧಮ್ಮಾ ನಾಮಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅವಸೇಸಾ ವೇದನಾದಯೋ ಸೋತಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚಾತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ಚತೂಹಾಕಾರೇಹಿ ರೂಪಂ ವಿಭೂತಂ ಹೋತೀತಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ರೂಪಂ ವೀತಿವತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಞಾತವಿಭೂತೇನಾತಿ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ವೀತಿವತ್ತೇನ। ತೀರಣವಿಭೂತೇನಾತಿ ಅನಿಚ್ಚಾದಿತೋ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವೀತಿವತ್ತೇನ। ಪಹಾನವಿಭೂತೇನಾತಿ ಛನ್ದರಾಗಪಹಾನತೋ ವೀತಿವತ್ತೇನ। ಸಮತಿಕ್ಕಮವಿಭೂತೇನಾತಿ ಚತುನ್ನಂ ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಪಟಿಲಾಭವಸೇನ ವೀತಿವತ್ತೇನ।
೧೦೮. ಕಥಂ ಸಮೇತಸ್ಸಾತಿ ಕಥಂ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ। ವಿಭೋತಿ ರೂಪನ್ತಿ ರೂಪಂ ವಿಭವತಿ, ನ ಭವೇಯ್ಯ ವಾ। ಸುಖಂ ದುಖಞ್ಚಾತಿ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠರೂಪಮೇವ ಪುಚ್ಛತಿ।
ಜಾನೇಯ್ಯಾಮಾತಿ ಆಜಾನೇಯ್ಯಾಮಾತಿ ವಿಸೇಸೇನ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮ। ವಿಜಾನೇಯ್ಯಾಮಾತಿ ಅನೇಕವಿಧೇನ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮ। ಪಟಿವಿಜಾನೇಯ್ಯಾಮಾತಿ ಸಮ್ಮಾ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮ। ಪಟಿವಿಜ್ಝೇಯ್ಯಾಮಾತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಬುಜ್ಝಿಸ್ಸಾಮ।
೧೦೯. ನ ಸಞ್ಞಸಞ್ಞೀತಿ ಯಥಾ ಸಮೇತಸ್ಸ ವಿಭೋತಿ ರೂಪಂ, ಸೋ ಪಕತಿಸಞ್ಞಾಯ ಸಞ್ಞೀಪಿ ನ ಹೋತಿ। ನ ವಿಸಞ್ಞಸಞ್ಞೀತಿ ವಿಸಞ್ಞಾಯಪಿ ವಿರೂಪಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ವಿಸಞ್ಞೀ ನ ಹೋತಿ ಉಮ್ಮತ್ತಕೋ ವಾ ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ ವಾ। ನೋಪಿ ಅಸಞ್ಞೀತಿ ಸಞ್ಞಾವಿರಹಿತೋಪಿ ನ ಹೋತಿ ನಿರೋಧಸಮಾಪನ್ನೋ ವಾ ಅಸಞ್ಞಸತ್ತೋ ವಾ। ನ ವಿಭೂತಸಞ್ಞೀತಿ ‘‘ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ವಿಭ॰ ೫೦೮) ನಯೇನ ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತಸಞ್ಞೀಪಿ ನ ಹೋತಿ ಅರೂಪಜ್ಝಾನಲಾಭೀ। ಏವಂ ಸಮೇತಸ್ಸ ವಿಭೋತಿ ರೂಪನ್ತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಸಞ್ಞಸಞ್ಞಿತಾದಿಭಾವೇ ಅಟ್ಠತ್ವಾ ಯದೇತಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸೋ ಏವಂ ಸಞ್ಞಾನಿದಾನಾ ಹಿ ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾತಿ ಏವಂ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಚ ಯಾ ಸಞ್ಞಾ, ತಂನಿದಾನಾ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಪಪಞ್ಚಾಸ್ಸ ಅಪ್ಪಹೀನಾವ ಹೋನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಅಸಞ್ಞಿನೋ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ನಿರೋಧಸಮಾಪನ್ನಾತಿ ಸಞ್ಞಾವೇದನಾ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ ನಿರೋಧಸಮಾಪನ್ನಾ ಸಞ್ಞಾಭಾವೇನ ಅಸಞ್ಞಿನೋತಿ ಕಥೀಯನ್ತಿ। ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಞ್ಞಾಭಾವೇನ ಅಸಞ್ಞಭವೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ।
ಸೋ ಏವಂ ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇತಿ ತತ್ಥ ಸೋತಿ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು। ಏವನ್ತಿ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಕ್ಕಮನಿದಸ್ಸನಮೇತಂ, ಇಮಿನಾ ಕಮೇನ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಸಮಾಹಿತೇತಿ ಇಮಿನಾ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸಮಾಧಿನಾ ಸಮಾಹಿತೇ। ಪರಿಸುದ್ಧೇತಿಆದೀಸು ಪನ ಉಪೇಕ್ಖಾಸತಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಭಾವೇನ ಪರಿಸುದ್ಧೇ। ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾಯೇವ ಪರಿಯೋದಾತೇ, ಪಭಸ್ಸರೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸುಖಾದೀನಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಘಾತೇನ ವಿಹತರಾಗಾದಿಅಙ್ಗಣತ್ತಾ ಅನಙ್ಗಣೇ। ಅನಙ್ಗಣತ್ತಾ ಏವ ಚ ವಿಗತೂಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ। ಅಙ್ಗಣೇನ ಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪಕ್ಕಿಲಿಸ್ಸತಿ। ಸುಭಾವಿತತ್ತಾ ಮುದುಭೂತೇ, ವಸೀಭಾವಪ್ಪತ್ತೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ವಸೇ ವತ್ತಮಾನಞ್ಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಮುದೂತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಮುದುತ್ತಾಯೇವ ಚ ಕಮ್ಮನಿಯೇ, ಕಮ್ಮಕ್ಖಮೇ ಕಮ್ಮಯೋಗ್ಗೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಮುದು ಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಕಮ್ಮನಿಯಂ ಹೋತಿ ಸುದ್ಧನ್ತಮಿವ ಸುವಣ್ಣಂ। ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಚ ಸುಭಾವಿತತ್ತಾಯೇವ। ಯಥಾಹ ‘‘ನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಞ್ಞಂ ಏಕಧಮ್ಮಮ್ಪಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ, ಯಂ ಏವಂ ಭಾವಿತಂ ಕಮ್ಮನಿಯಂ ಹೋತಿ ಯಥಯಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೧.೨೨)।
ಏತೇಸು ಹಿ ಪರಿಸುದ್ಧಭಾವಾದೀಸು ಠಿತತ್ತಾ ಠಿತೇ। ಠಿತತ್ತಾಯೇವ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತೇ ಅಚಲೇ ನಿರಿಞ್ಜನೇತಿ ವುತ್ತಂ ಠಿತೇ। ಸದ್ಧಾದೀಹಿ ಪರಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತೇ। ಸದ್ಧಾಪರಿಗ್ಗಹಿತಞ್ಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯೇನ ನ ಇಞ್ಜತಿ, ವೀರಿಯಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ಕೋಸಜ್ಜೇನ ನ ಇಞ್ಜತಿ, ಸತಿಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ಪಮಾದೇನ ನ ಇಞ್ಜತಿ, ಸಮಾಧಿಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ಉದ್ಧಚ್ಚೇನ ನ ಇಞ್ಜತಿ, ಪಞ್ಞಾಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ನ ಇಞ್ಜತಿ, ಓಭಾಸಗತಂ ಕಿಲೇಸನ್ಧಕಾರೇನ ನ ಇಞ್ಜತಿ। ಇಮೇಹಿ ಛಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಪರಿಗ್ಗಹಿತುಂ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಏವಂ
ಅಪರೋ ನಯೋ – ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸಮಾಧಿನಾ ಸಮಾಹಿತೇ। ನೀವರಣದೂರೀಭಾವೇನ ಪರಿಸುದ್ಧೇ। ವಿತಕ್ಕಾದಿಸಮತಿಕ್ಕಮೇನ ಪರಿಯೋದಾತೇ। ಝಾನಪಟಿಲಾಭಪಚ್ಚನಿಕಾನಂ ಪಾಪಕಾನಂ ಇಚ್ಛಾವಚರಾನಞ್ಚ ಅಭಾವೇನ ಅನಙ್ಗಣೇ। ಇಚ್ಛಾವಚರಾನನ್ತಿ ಇಚ್ಛಾಯ ಅವಚರಾನಂ, ಇಚ್ಛಾವಸೇನ ಓತಿಣ್ಣಾನಂ ಪವತ್ತಾನಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾನಂ ಕೋಪಅಪ್ಪಚ್ಚಯಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಭಿಜ್ಝಾದೀನಂ ಚಿತ್ತೂಪಕ್ಕಿಲೇಸಾನಂ ವಿಗಮೇನ ವಿಗತೂಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ। ಉಭಯಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ಅಙ್ಗಣಸುತ್ತವತ್ಥಸುತ್ತಾನುಸಾರೇನೇವ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೫೭ ಆದಯೋ, ೭೦ ಆದಯೋ) ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ವಸಿಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಮುದುಭೂತೇ। ಇದ್ಧಿಪಾದಭಾವೂಪಗಮನೇನ ಕಮ್ಮನಿಯೇ। ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಪಣೀತಭಾವೂಪಗಮೇನ ಠಿತೇ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತೇ, ಯಥಾ ಆನೇಞ್ಜಭಾವಂ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಠಿತೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವಮ್ಪಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗಮೇನ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನೀಹಾರಕ್ಖಮಂ ಹೋತಿ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯ ಪಾದಕಂ ಪದಟ್ಠಾನಭೂತಂ।
ಆರುಪ್ಪಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗೀತಿ ಪಪಞ್ಚಾಯೇವ ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾತಿ ತಣ್ಹಾದಿಪಪಞ್ಚಾಯೇವ ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾ।
೧೧೦. ಏತ್ತಾವತಗ್ಗಂ ನು ವದನ್ತಿ ಹೇಕೇ, ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಸುದ್ಧಿಂ ಇಧ ಪಣ್ಡಿತಾಸೇ। ಉದಾಹು ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ವದನ್ತಿ ಏತ್ತೋತಿ ಏತ್ತಾವತಾ ನು ಇಧ ಪಣ್ಡಿತಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಗ್ಗಂ ಸುದ್ಧಿಂ ಸತ್ತಸ್ಸ ವದನ್ತಿ, ಉದಾಹು ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಏತ್ತೋ ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ಅಧಿಕಞ್ಚ ವದನ್ತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ।
ಏತ್ತೋ ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತಿತೋತಿ ಏತಸ್ಮಾ ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತಿತೋ।
೧೧೧. ಏತ್ತಾವತಗ್ಗಮ್ಪಿ ವದನ್ತಿ ಹೇಕೇತಿ ಏಕೇ ಸಸ್ಸತವಾದಾ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಪಣ್ಡಿತಮಾನಿನೋ ಏತ್ತಾವತಾಪಿ ಅಗ್ಗಂ ಸುದ್ಧಿಂ ವದನ್ತಿ। ತೇಸಂ ಪನೇಕೇ ಸಮಯಂ ವದನ್ತೀತಿ ತೇಸಞ್ಞೇವ ಏಕೇ ಉಚ್ಛೇದವಾದಾ ಸಮಯಂ ಉಚ್ಛೇದಂ ವದನ್ತಿ। ಅನುಪಾದಿಸೇಸೇ ಕುಸಲಾವದಾನಾತಿ ಅನುಪಾದಿಸೇಸೇ ಕುಸಲವಾದಾ ಸಮಾನಾ।
ಭವತಜ್ಜಿತಾತಿ ವಿಭವಂ ಅಭಿನನ್ದನ್ತೀತಿ ಉಚ್ಛೇದಂ ತೇ ಸತ್ತಸ್ಸ ಸಮನ್ತಿ ತೇ ಉಚ್ಛೇದವಾದಿನೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸಮಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಂ ವದನ್ತಿ। ಉಪಸಮನ್ತಿ ಅತೀವ ಸಮಂ। ವೂಪಸಮನ್ತಿ ಸನ್ತಂ। ನಿರೋಧನ್ತಿ ಅನುಪ್ಪಾದಂ। ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಅಪುನುಪ್ಪತ್ತಿಂ।
೧೧೨. ಏತೇ ಚ ಞತ್ವಾ ಉಪನಿಸ್ಸಿತಾತಿ ಏತೇ ಚ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೇ ಸಸ್ಸತುಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿಯೋ ನಿಸ್ಸಿತಾತಿ ಞತ್ವಾ। ಞತ್ವಾ ಮುನೀ ನಿಸ್ಸಯೇ ಸೋ ವೀಮಂಸೀತಿ ನಿಸ್ಸಯೇ ಚ ಞತ್ವಾ ಸೋ ವೀಮಂಸೀ ಪಣ್ಡಿತೋ ಬುದ್ಧಮುನಿ। ಞತ್ವಾ ವಿಮುತ್ತೋತಿ ದುಕ್ಖಾನಿಚ್ಚಾದಿತೋ ಧಮ್ಮೇ ಞತ್ವಾ ವಿಮುತ್ತೋ। ಭವಾಭವಾಯ ನ ಸಮೇತೀತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪಪತ್ತಿಯಾ ನ ಸಮಾಗಚ್ಛತಿ। ಅಪರಾಮಸನ್ತಿ ಅಪರಾಮಸನ್ತೋ। ಪರಾಮಾಸಂ ನಾಪಜ್ಜನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಸದ್ಧಮ್ಮಪ್ಪಜ್ಜೋತಿಕಾಯ ಮಹಾನಿದ್ದೇಸಟ್ಠಕಥಾಯ
ಕಲಹವಿವಾದಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।