೧೪. ತುವಟಕಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ
೧೫೦. ಚುದ್ದಸಮೇ ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತನ್ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಮಹಾಸಮಯೇ ‘‘ಕಾ ನು ಖೋ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಟಿಪತ್ತೀ’’ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಚಿತ್ತಾನಂ ಏಕಚ್ಚಾನಂ ದೇವತಾನಂ ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇತುಂ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ನಿಮ್ಮಿತಬುದ್ಧೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಪುಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ।
ತತ್ಥ ಆದಿಪುಚ್ಛಾಗಾಥಾಯ ತಾವ ಪುಚ್ಛಾಮೀತಿ ಏತ್ಥ ಅದಿಟ್ಠಜೋತನಾದಿವಸೇನ ಪುಚ್ಛಾ ವಿಭಜಿತಾ। ಆದಿಚ್ಚಬನ್ಧೂತಿ ಆದಿಚ್ಚಸ್ಸ ಗೋತ್ತಬನ್ಧು। ವಿವೇಕಂ ಸನ್ತಿಪದಞ್ಚಾತಿ ವಿವೇಕಞ್ಚ ಸನ್ತಿಪದಞ್ಚ। ಕಥಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ದಿಸ್ವಾ, ಕಥಂ ಪವತ್ತದಸ್ಸನೋ ಹುತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ತಿಸ್ಸೋ ಪುಚ್ಛಾತಿ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದೋ। ಅದಿಟ್ಠಜೋತನಾತಿ ಯಂ ನ ದಿಟ್ಠಂ ನ ಪಟಿವಿದ್ಧಂ, ತಸ್ಸ ಪಾಕಟಕರಣತ್ಥಾಯ ಪುಚ್ಛಾ। ದಿಟ್ಠಸಂಸನ್ದನಾತಿ ಯಂ ಞಾಣಚಕ್ಖುನಾ ದಿಟ್ಠಂ, ತಸ್ಸ ಘಟನತ್ಥಾಯ। ವಿಮತಿಚ್ಛೇದನಾತಿ ಯಾ ಕಙ್ಖಾ, ತಸ್ಸಾಚ್ಛೇದನತ್ಥಂ। ಪಕತಿಯಾ ಲಕ್ಖಣಂ ಅಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಧಮ್ಮಾನಂ ತಥಲಕ್ಖಣಂ ಪಕತಿಯಾ ನ ಞಾತಂ। ಅದಿಟ್ಠನ್ತಿ ನ ದಿಟ್ಠಂ। ‘‘ನ ನಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ಅತುಲಿತನ್ತಿ ತುಲಾಯ ತುಲಿತಂ ವಿಯ ನ ತುಲಿತಂ। ಅತೀರಿತನ್ತಿ ತೀರಣಾಯ ನ ತೀರಿತಂ। ಅವಿಭೂತನ್ತಿ ನ ಪಾಕಟಂ। ಅವಿಭಾವಿತನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ನ ವಡ್ಢಿತಂ। ತಸ್ಸ ಞಾಣಾಯಾತಿ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಜಾನನತ್ಥಾಯ। ದಸ್ಸನಾಯಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ। ತುಲನಾಯಾತಿ ತುಲನತ್ಥಾಯ। ತೀರಣಾಯಾತಿ ತೀರಣತ್ಥಾಯ। ವಿಭಾವನಾಯಾತಿ ವಿಭಾಗಕರಣತ್ಥಾಯ। ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪಣ್ಡಿತೇಹೀತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಬುದ್ಧಿಸಮ್ಪನ್ನೇಹಿ। ಸಂಸಯಪಕ್ಖನ್ದೋತಿ ಸನ್ದೇಹಂ ಪವಿಟ್ಠೋ।
ಮನುಸ್ಸಪುಚ್ಛಾತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪುಚ್ಛಾ। ಅಮನುಸ್ಸಪುಚ್ಛಾತಿ ನಾಗಸುಪಣ್ಣಾದೀನಂ ಪುಚ್ಛಾ। ಗಹಟ್ಠಾತಿ ಅವಸೇಸಗಹಟ್ಠಾ। ಪಬ್ಬಜಿತಾತಿ ಲಿಙ್ಗವಸೇನ ವುತ್ತಾ। ನಾಗಾತಿ ಸುಫಸ್ಸಾದಯೋ ನಾಗಾ। ಸುಪಣ್ಣಾತಿ ಸುಪಣ್ಣಸಂಯುತ್ತವಸೇನ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೩.೩೯೨ ಆದಯೋ)। ಯಕ್ಖಾತಿ ಯಕ್ಖಸಂಯುತ್ತವಸೇನ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧೦.೨೩೫ ಆದಯೋ) ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾ ಅಸುರಾತಿ ಪಹಾರಾದಾದಯೋ। ಗನ್ಧಬ್ಬಾತಿ ಪಞ್ಚಸಿಖಗನ್ಧಬ್ಬಪುತ್ತಾದಯೋ ಮಹಾರಾಜಾನೋತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾರಾಜಾನೋ। ಅಹೀನಿನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ಸಣ್ಠಾನವಸೇನ ಅವಿಕಲಿನ್ದ್ರಿಯಂ। ಸೋ ನಿಮ್ಮಿತೋತಿ ಸೋ ಭಗವತಾ ನಿಮ್ಮಿತೋ ಬುದ್ಧೋ।
ವೋದಾನತ್ಥಪುಚ್ಛಾತಿ ವಿಸೇಸಧಮ್ಮಪುಚ್ಛಾ। ಅತೀತಪುಚ್ಛಾತಿ ಅತೀತೇ ಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಪುಚ್ಛಾ। ಅನಾಗತಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಕುಸಲಪುಚ್ಛಾತಿ ಅನವಜ್ಜಧಮ್ಮಪುಚ್ಛಾ। ಅಕುಸಲಪುಚ್ಛಾತಿ ಸಾವಜ್ಜಧಮ್ಮಪುಚ್ಛಾ। ಅಬ್ಯಾಕತಪುಚ್ಛಾತಿ ತದುಭಯವಿಪರೀತಧಮ್ಮಪುಚ್ಛಾ।
ಅಜ್ಝೇಸಾಮಿ ತನ್ತಿ ತಂ ಆಣಾಪೇಮಿ। ಕಥಯಸ್ಸು ಮೇತಿ ಮಯ್ಹಂ ಕಥೇಹಿ। ಗೋತ್ತಞಾತಕೋತಿ ಗೋತ್ತೇನ ಞಾತಕೋ। ಗೋತ್ತಬನ್ಧೂತಿ ಗೋತ್ತಜ್ಝತ್ತಿಕೋ। ಏಕೇನಾಕಾರೇನಾತಿ ಏಕೇನ ಕೋಟ್ಠಾಸೇನ।
ಸನ್ತಿಪದನ್ತಿ ಸನ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ನಿಬ್ಬಾನಪದಂ। ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಸನ್ತಾಧಿಗಮಾಯಾತಿ ಯೇ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದಯೋ ಧಮ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಾನಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯ। ಸನ್ತಿಫುಸನಾಯಾತಿ ಞಾಣಫಸ್ಸೇನ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯಾತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಕರಣತ್ಥಾಯ। ಮಹನ್ತಂ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧನ್ತಿ ಮಹನ್ತಂ ಸೀಲರಾಸಿಂ। ಸಮಾಧಿಕ್ಖನ್ಧಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಾದಯೋ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾ, ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಲೋಕಿಯಮೇವ।
ತಮೋಕಾಯಸ್ಸ ಪದಾಲನನ್ತಿ ಅವಿಜ್ಜಾರಾಸಿಸ್ಸ ವಿದ್ಧಂಸನಂ। ವಿಪಲ್ಲಾಸಸ್ಸ ಭೇದನನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧವಿಪಲ್ಲಾಸಸ್ಸ ಭೇದನಂ। ತಣ್ಹಾಸಲ್ಲಸ್ಸ ಅಬ್ಬುಹನನ್ತಿ ತಣ್ಹಾಕಣ್ಟಕಸ್ಸ ಲುಞ್ಚನಂ। ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಸ್ಸ ವೂಪಸಮನ್ತಿ ಪುಞ್ಞಾದಿಅಭಿಸಙ್ಖಾರಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾಪನಂ। ಭಾರಸ್ಸ ನಿಕ್ಖೇಪನನ್ತಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಭಾರಸ್ಸ ಠಪನಂ। ಸಂಸಾರವಟ್ಟಸ್ಸ ಉಪಚ್ಛೇದನನ್ತಿ ಸಂಸಾರಪವತ್ತಸ್ಸ ಛೇದನಂ। ಸನ್ತಾಪಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾಪನನ್ತಿ ಕಿಲೇಸಸನ್ತಾಪಸ್ಸ ನಿಬ್ಬುತಿ। ಪರಿಳಾಹಸ್ಸ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಕಿಲೇಸದರಥಸ್ಸ ಸನ್ನಿಸೀದನಂ। ದೇವದೇವೋತಿ ದೇವಾನಂ ಅತಿದೇವೋ।
೧೫೧. ಅಥ ಭಗವಾ ಯಸ್ಮಾ ಯಥಾ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಕಿಲೇಸೇ ಉಪರುನ್ಧತಿ, ತಥಾ ದಿಸ್ವಾ ತಥಾ ಪವತ್ತದಸ್ಸನೋ ಹುತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಮತ್ಥಂ ಆವಿಕರೋನ್ತೋ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇನ ತಂ ದೇವಪರಿಸಂ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನೇ ‘‘ಮೂಲಂ ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾಯಾ’’ತಿ ಆರಭಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ।
ತತ್ಥ ಆದಿಗಾಥಾಯ ತಾವ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾತಿ ಪಪಞ್ಚಾತಿ ಸಙ್ಖಾತತ್ತಾ ಪಪಞ್ಚಾ ಏವ ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾ। ತಸ್ಸಾ ಅವಿಜ್ಜಾದಯೋ ಕಿಲೇಸಾ ಮೂಲಂ, ತಂ ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾಯ ಮೂಲಂ ಅಸ್ಮೀತಿ ಪವತ್ತಮಾನಞ್ಚ ಉಪರುನ್ಧೇ। ಯಾ ಕಾಚಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ತಣ್ಹಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ। ತಾಸಂ ವಿನಯಾಯ ಪಹಾನಾಯ ಸದಾ ಸತೋ ಸಿಕ್ಖೇ ಉಪಟ್ಠಿತಸ್ಸತಿ ಹುತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾತಿ।
ಅಜ್ಝತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾ ವಾತಿ ಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ವಾ। ಪುರೇಭತ್ತನ್ತಿ ದಿವಾಭತ್ತತೋ ಪುರೇಕಾಲಂ। ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಭುಮ್ಮಮೇವ ಪುರೇಭತ್ತೇತಿ, ಏಸ ನಯೋ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಾದೀಸು। ಪಚ್ಛಾಭತ್ತನ್ತಿ ದಿವಾಭತ್ತತೋ ಪಚ್ಛಾಕಾಲಂ। ಪುರಿಮಂ ಯಾಮನ್ತಿ ರತ್ತಿಯಾ ಪಠಮಕೋಟ್ಠಾಸಂ। ಮಜ್ಝಿಮಂ ಯಾಮನ್ತಿ ರತ್ತಿಯಾ ದುತಿಯಕೋಟ್ಠಾಸಂ। ಪಚ್ಛಿಮಂ ಯಾಮನ್ತಿ ರತ್ತಿಯಾ ತತಿಯಕೋಟ್ಠಾಸಂ। ಕಾಳೇತಿ ಕಾಳಪಕ್ಖೇ। ಜುಣ್ಹೇತಿ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇ। ವಸ್ಸೇತಿ ಚತ್ತಾರೋ ವಸ್ಸಾನಮಾಸೇ। ಹೇಮನ್ತೇತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಹೇಮನ್ತಮಾಸೇ। ಗಿಮ್ಹೇತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಗಿಮ್ಹಾನಮಾಸೇ। ಪುರಿಮೇ ವಯೋಖನ್ಧೇತಿ ಪಠಮೇ ವಯೋಕೋಟ್ಠಾಸೇ, ಪಠಮವಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೀಸು ಚ ವಯೇಸು ವಸ್ಸಸತಾಯುಕಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ವಯೇ ಚತುಮಾಸಾಧಿಕಾನಿ ತೇತ್ತಿಂಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಹೋನ್ತಿ।
೧೫೨. ಏವಂ ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚೀ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ। ತತ್ಥ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಮಭಿಜಞ್ಞಾ ಅಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಉಚ್ಚಾಕುಲೀನತಾದಿಕಂ ಅತ್ತನೋ ಗುಣಂ ಜಾನೇಯ್ಯ। ಅಥ ವಾಪಿ ಬಹಿದ್ಧಾತಿ ಅಥ ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾಪಿ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ವಾ ಗುಣಂ ಜಾನೇಯ್ಯ। ನ ತೇನ ಥಾಮಂ ಕುಬ್ಬೇಥಾತಿ ತೇನ ಗುಣೇನ ಮಾನಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ।
ಸತಾನನ್ತಿ ಸನ್ತಗುಣವನ್ತಾನಂ। ಸನ್ತಾನನ್ತಿ ನಿಬ್ಬುತಸನ್ತಾನಂ। ನ ವುತ್ತಾತಿ ನ ಕಥಿತಾ। ನಪ್ಪವುತ್ತಾತಿ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಾ।
೧೫೩. ಇದಾನಿಸ್ಸ ಅಕರಣವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸೇಯ್ಯೋ ನ ತೇನಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ತೇನ ಚ ಮಾನೇನ ‘‘ಸೇಯ್ಯೋಹ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ನೀಚೋಹ’’ನ್ತಿ ನ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯ। ತೇಹಿ ಚ ಉಚ್ಚಾಕುಲೀನತಾದೀಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಫುಟ್ಠೋ ಅನೇಕರೂಪೇಹಿ ‘‘ಅಹಂ ಉಚ್ಚಾ ಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅತ್ತಾನಂ ವಿಕಪ್ಪೇನ್ತೋ ನ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ।
೧೫೪. ಏವಂ ಮಾನಪ್ಪಹಾನವಸೇನಪಿ ದೇಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೂಪಸಮವಸೇನ ದೇಸೇತುಂ ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಮೇವಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅಜ್ಝತ್ತಮೇವುಪಸಮೇತಿ ಅತ್ತನಿ ಏವ ರಾಗಾದಿಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇ ಉಪಸಮೇಯ್ಯ। ನ ಅಞ್ಞತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸನ್ತಿಮೇಸೇಯ್ಯಾತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಚ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅಞ್ಞೇನ ಉಪಾಯೇನ ಸನ್ತಿಂ ನ ಪರಿಯೇಸೇಯ್ಯ। ಕುತೋ ನಿರತ್ತಾ ವಾತಿ ನಿರತ್ತಾ ಕುತೋಯೇವ।
ನ ಏಸೇಯ್ಯಾತಿ ಸೀಲಬ್ಬತಾದೀಹಿ ನ ಮಗ್ಗೇಯ್ಯ। ನ ಗವೇಸೇಯ್ಯಾತಿ ನ ಓಲೋಕೇಯ್ಯ। ನ ಪರಿಯೇಸೇಯ್ಯಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ನ ಇಕ್ಖೇಯ್ಯ।
೧೫೫. ಇದಾನಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಉಪಸನ್ತಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ತಾದಿಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಮಜ್ಝೇ ಯಥಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಥಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಉಪರಿಹೇಟ್ಠಿಮಭಾಗಾನಂ ವೇಮಜ್ಝಸಙ್ಖಾತೇ ಚತುಯೋಜನಸಹಸ್ಸಪ್ಪಮಾಣೇ ಮಜ್ಝೇ ಪಬ್ಬತನ್ತರೇ ಠಿತಸ್ಸ ವಾ ಮಜ್ಝೇ ಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಊಮಿ ನೋ ಜಾಯತಿ, ಠಿತೋವ ಸೋ ಹೋತಿ ಅವಿಕಮ್ಪಮಾನೋ, ಏವಂ ಅನೇಜೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಲಾಭಾದೀಸು ಠಿತೋ ಅಸ್ಸ ಅವಿಕಮ್ಪಮಾನೋ, ಸೋ ತಾದಿಸೋ ರಾಗಾದಿಉಸ್ಸದಂ ಭಿಕ್ಖು ನ ಕರೇಯ್ಯ ಕುಹಿಞ್ಚೀತಿ।
ಉಬ್ಬೇಧೇನಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾಭಾಗೇನ। ಗಮ್ಭೀರೋತಿ ಉದಕಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚತುರಾಸೀತಿಯೋಜನಸಹಸ್ಸಾನಿ ಗಮ್ಭೀರೋ। ‘‘ಉಬ್ಬೇಧೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ತಂ ನ ಹೇಟ್ಠಾತಿ ಅನ್ತೋಉದಕಂ। ಉಪರೀತಿ ಉದ್ಧಂಉದಕಂ। ಮಜ್ಝೇತಿ ವೇಮಜ್ಝೇ। ನ ಕಮ್ಪತೀತಿ ಠಿತಟ್ಠಾನತೋ ನ ಚಲತಿ। ನ ವಿಕಮ್ಪತೀತಿ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ನ ಚಲತಿ। ನ ಚಲತೀತಿ ನಿಚ್ಚಲಂ ಹೋತಿ। ನ ವೇಧತೀತಿ ನ ಫನ್ದತಿ। ನಪ್ಪವೇಧತೀತಿ ನ ಪರಿವತ್ತತಿ। ನ ಸಮ್ಪವೇಧತೀತಿ ನ ಪರಿಬ್ಭಮತಿ। ಅನೇರಿತೋತಿ ನ ಏರಿತೋ। ಅಘಟ್ಟಿತೋತಿ ಅಕ್ಖೋಭೋ। ಅಚಲಿತೋತಿ ನ ಕಮ್ಪಿತೋ। ಅಲುಳಿತೋತಿ ನ ಕಲಲೀಭೂತೋ। ತತ್ರ ಊಮಿ ನೋ ಜಾಯತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವೀಚಿ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ।
ಸತ್ತನ್ನಂ ಪಬ್ಬತಾನಂ ಅನ್ತರಿಕಾಸೂತಿ ಯುಗನ್ಧರಾದೀನಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ಪಬ್ಬತಾನಂ ಅನ್ತರನ್ತರಾ। ಸೀದನ್ತರಾತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಸಿಮ್ಬಲೀತೂಲಮ್ಪಿ ತೇಸು ಪತಿತಪತಿತಂ ಸೀದತೀತಿ ಸೀದಾ, ಪಬ್ಬತನ್ತರೇ ಜಾತತ್ತಾ ಅನ್ತರಾ। ‘‘ಅನ್ತರಸೀದಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ।
೧೫೬. ಇದಾನಿ ‘‘ಅಕಿತ್ತಯೀ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅಕಿತ್ತಯೀತಿ ಆಚಿಕ್ಖಿ। ವಿವಟಚಕ್ಖೂತಿ ವಿವಟೇಹಿ ಅನಾವರಣೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಚಕ್ಖೂಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಸಕ್ಖಿಧಮ್ಮನ್ತಿ ಸಕಾಯತ್ತಂ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾತಂ ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖಧಮ್ಮಂ। ಪರಿಸ್ಸಯವಿನಯನ್ತಿ ಪರಿಸ್ಸಯವಿನಯನಂ। ಪಟಿಪದಂ ವದೇಹೀತಿ ಇದಾನಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ವದೇಹಿ। ಭದ್ದನ್ತೇತಿ ಭದ್ದಂ ತವ ಅತ್ಥೂತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಆಲಪನ್ತೋ ಆಹ। ಅಥ ವಾ ಭದ್ದಂ ಸುನ್ದರಂ ತವ ಪಟಿಪದಂ ವದೇಹೀತಿಪಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಅಥ ವಾಪಿ ಸಮಾಧಿನ್ತಿ ತಮೇವ ಪಟಿಪದಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛತಿ। ಪಟಿಪದನ್ತಿ ಏತೇನ ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಪುಚ್ಛತಿ। ಇತರೇಹಿ ಸೀಲಂ ಸಮಾಧಿಞ್ಚ ಪುಚ್ಛತಿ।
ಮಂಸಚಕ್ಖುನಾಪೀತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾಪೀತಿ ದಿಬ್ಬಸದಿಸತ್ತಾ ದಿಬ್ಬಂ। ದೇವಾನಞ್ಹಿ ಸುಚರಿತಕಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಪಿತ್ತಸೇಮ್ಹರುಹಿರಾದೀಹಿ ಅಪಲಿಬುದ್ಧಂ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸವಿನಿಮುತ್ತತಾಯ ದೂರೇಪಿ ಆರಮ್ಮಣಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಸಮತ್ಥಂ ದಿಬ್ಬಂ ಪಸಾದಚಕ್ಖು ಹೋತಿ। ಇದಞ್ಚಾಪಿ ವೀರಿಯಭಾವನಾಬಲನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಞಾಣಚಕ್ಖು ತಾದಿಸಮೇವಾತಿ ದಿಬ್ಬಸದಿಸತ್ತಾ ದಿಬ್ಬಂ। ದಿಬ್ಬವಿಹಾರವಸೇನ ಪಟಿಲದ್ಧತ್ತಾ, ಅತ್ತನಾ ಚ ದಿಬ್ಬವಿಹಾರಸನ್ನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾಪಿ ದಿಬ್ಬಂ। ಆಲೋಕಪರಿಗ್ಗಹೇನ ಮಹಾಜುತಿಕತ್ತಾಪಿ ದಿಬ್ಬಂ। ತಿರೋಕುಟ್ಟಾದಿಗತರೂಪದಸ್ಸನೇನ ಮಹಾಗತಿಕತ್ತಾಪಿ ದಿಬ್ಬಂ। ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಸದ್ದಸತ್ಥಾನುಸಾರೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ದಸ್ಸನಟ್ಠೇನ ಚಕ್ಖು, ಚಕ್ಖುಕಿಚ್ಚಕರಣೇನ ಚಕ್ಖುಮಿವಾತಿಪಿ ಚಕ್ಖು, ದಿಬ್ಬಞ್ಚ ತಂ ಚಕ್ಖು ಚಾತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು। ತೇನ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾಪಿ ವಿವಟಚಕ್ಖು। ಇದಾನಿ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಚಕ್ಖುಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಕಥೇತುಂ ‘‘ಕಥಂ ಭಗವಾ ಮಂಸಚಕ್ಖುನಾಪಿ ವಿವಟಚಕ್ಖೂ’’ತಿಆದಿಮಾಹ ಮಂಸಚಕ್ಖುಮ್ಹಿ ಭಗವತೋ ಪಞ್ಚವಣ್ಣಾ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಸಮ್ಭಾರಾದಿಕಚಕ್ಖುಮ್ಹಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪಞ್ಚ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಉಪಲಬ್ಭನ್ತಿ।
ನೀಲೋ ಚ ವಣ್ಣೋತಿ ಉಮಾಪುಪ್ಫವಣ್ಣೋ। ಪೀತಕೋ ಚ ವಣ್ಣೋತಿ ಕಣಿಕಾರಪುಪ್ಫವಣ್ಣೋ। ಲೋಹಿತಕೋ ಚ ವಣ್ಣೋತಿ ಇನ್ದಗೋಪಕವಣ್ಣೋ। ಕಣ್ಹೋ ಚ ವಣ್ಣೋತಿ ಅಞ್ಜನವಣ್ಣೋ। ಓದಾತೋ ಚ ವಣ್ಣೋತಿ ಓಸಧಿತಾರಕವಣ್ಣೋ। ಯತ್ಥ ಚ ಅಕ್ಖಿಲೋಮಾನಿ ಪತಿಟ್ಠಿತಾನೀತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅಕ್ಖಿಲೋಮಾನಿ ಪತಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ತಂ ನೀಲಂ ಹೋತಿ ಸುನೀಲನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನೀಲನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಕವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಸುನೀಲನ್ತಿ ಅನ್ತರವಿರಹಿತಂ ಸುಟ್ಠು ನೀಲಂ। ಪಾಸಾದಿಕನ್ತಿ ಪಸಾದಜನಕಂ। ದಸ್ಸನೇಯ್ಯನ್ತಿ ದಸ್ಸನೀಯಂ। ಉಮಾಪುಪ್ಫಸಮಾನನ್ತಿ ದಕಸೀತಲಪುಪ್ಫಸದಿಸಂ। ತಸ್ಸ ಪರತೋತಿ ತಸ್ಸ ಸಮನ್ತಾ ಬಾಹಿರಪಸ್ಸೇ। ಪೀತಕನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಕಂ। ಸುಪೀತಕನ್ತಿ ಅನ್ತರವಿರಹಿತಂ ಸುಟ್ಠು ಪೀತಕಂ। ಉಭಯತೋ ಚ ಅಕ್ಖಿಕೂಟಾನೀತಿ ದ್ವೇ ಚ ಅಕ್ಖಿಕೋಟಿಯೋ। ಲೋಹಿತಕಾನೀತಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಕವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಸುಲೋಹಿತಕಾನೀತಿ ಅಪಞ್ಞಾಯಮಾನವಿವರಾನಿ ಸುಟ್ಠು ಲೋಹಿತಕಾನಿ। ಮಜ್ಝೇ ಕಣ್ಹನ್ತಿ ಅಕ್ಖೀನಂ ಮಜ್ಝಿಮಟ್ಠಾನಂ ಅಞ್ಜನಸದಿಸಂ ಕಣ್ಹಂ। ಸುಕಣ್ಹನ್ತಿ ಅನ್ತರವಿರಹಿತಂ ಸುಟ್ಠು ಕಣ್ಹಂ। ಅಲೂಖನ್ತಿ ಪಾಸಾದಿಕಂ। ಸಿನಿದ್ಧನ್ತಿ ಪಣೀತಂ। ಭದ್ದಾರಿಟ್ಠಕಸಮಾನನ್ತಿ ಅಪನೀತತಚಭದ್ದಾರಿಟ್ಠಕಫಲಸದಿಸಂ। ‘‘ಅದ್ದಾರಿಟ್ಠಕಸಮಾನ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಳಿ, ತಸ್ಸಾ ತಿನ್ತಕಾಕಸದಿಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಓದಾತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಕವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಸುಓದಾತನ್ತಿ ಅನ್ತರವಿರಹಿತಂ ರಜತಮಣ್ಡಲಸದಿಸಂ ಸುಟ್ಠು ಓದಾತಂ। ಸೇತಂ ಪಣ್ಡರನ್ತಿ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಅತಿಓದಾತತಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪಾಕತಿಕೇನ ಮಂಸಚಕ್ಖುನಾತಿ ಪಕತಿಮಂಸಚಕ್ಖುನಾ। ಅತ್ತಭಾವಪರಿಯಾಪನ್ನೇನಾತಿ ಅತ್ತಭಾವಸನ್ನಿಸ್ಸಿತೇನ। ಪುರಿಮಸುಚರಿತಕಮ್ಮಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇನಾತಿ ಪುರಿಮೇಸು ತತ್ಥ ತತ್ಥುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಅತ್ತಭಾವೇಸು ಕಾಯಸುಚರಿತಾದಿಕಮ್ಮುನಾ ಉಪ್ಪಾದಿತೇನ। ಸಮನ್ತಾ ಯೋಜನಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಚತುಗಾವುತಪ್ಪಮಾಣೇ ಯೋಜನೇ ತಿರೋಕುಟ್ಟಾದಿಗತಂ ರೂಪಂ ಆವರಣವಿರಹಿತಂ ಪಕತಿಮಂಸಚಕ್ಖುನಾ ದಕ್ಖತಿ।
ದಿವಾ ಚೇವ ರತ್ತಿಞ್ಚಾತಿ ದಿವಸಭಾಗೇ ಚ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಚ। ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಚತೂಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪರಿಪುಣ್ಣಅನ್ಧಕಾರೋ ಆಲೋಕವಿರಹಿತೋ। ಸೂರಿಯೋ ವಾ ಅತ್ಥಙ್ಗತೋತಿ ಸೂರಭಾವಂ ಜನಯನ್ತೋ ಉಟ್ಠಿತೋ ಸೂರಿಯೋ ಕಾಳಪಕ್ಖೋ ಚ ಉಪೋಸಥೋತಿ ಕಾಳಪಕ್ಖೇ ಚಾತುದ್ದಸೀಉಪೋಸಥದಿವಸೋ ಚ। ತಿಬ್ಬೋ ಚ ವನಸಣ್ಡೋತಿ ಗಹನೋ ಚ ರುಕ್ಖರಾಸಿ। ಮಹಾ ಚ ಕಾಳಮೇಘೋ ಅಬ್ಭುಟ್ಠಿತೋತಿ ಮಹನ್ತೋ ಕಾಳಮೇಘೋ ಅಬ್ಭಪಟಲೋ ಚ ಉಟ್ಠಿತೋ ಹೋತಿ। ಕುಟ್ಟೋ ವಾತಿ ಇಟ್ಠಕಾಚಯೋ ವಾ। ಕವಾಟಂ ವಾತಿ ದ್ವಾರವಾತಪಾನಾದಿಕವಾಟಂ ವಾ। ಪಾಕಾರೋ ವಾತಿ ಮತ್ತಿಕಾದಿಪಾಕಾರೋ ವಾ। ಪಬ್ಬತೋ ವಾತಿ ಪಂಸುಪಬ್ಬತಾದಿಪಬ್ಬತೋ ವಾ। ಗಚ್ಛಂ ವಾತಿ ತರುಣಗಚ್ಛಾದಿಗಚ್ಛಂ ವಾ ಲತಾ ವಾತಿ ಕರವಿನ್ದಾದಿ ಲತಾ ವಾ। ಆವರಣಂ ರೂಪಾನಂ ದಸ್ಸನಾಯಾತಿ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಾನಂ ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಸೇಧಂ ನತ್ಥಿ। ಏಕಞ್ಚೇ ತಿಲಫಲಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಕತ್ವಾತಿ ಸಚೇ ಏಕಂ ತಿಲಬೀಜಂ ಸಞ್ಞಾಣಂ ಕತ್ವಾ। ತಿಲವಾಹೇ ಪಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯಾತಿ ದ್ವೇ ಸಕಟೇ ತಿಲರಾಸಿಮ್ಹಿ ಖಿಪೇಯ್ಯ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ವಾಹೋ ನಾಮ ಕುಮ್ಭಾತಿರೇಕದ್ವೇಸಕಟ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ। ತಞ್ಞೇವ ತಿಲಫಲಂ ಉದ್ಧರೇಯ್ಯಾತಿ ತಂನಿಮಿತ್ತಕತಂ ತಿಲಬೀಜಂಯೇವ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ।
ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾತಿ ಇದಂ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ। ವಿಸುದ್ಧೇನಾತಿ ಚುತೂಪಪಾತದಸ್ಸನೇನ ದಿಟ್ಠಿವಿಸುದ್ಧಿಹೇತುತ್ತಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ। ಯೋ ಹಿ ಚುತಿಮತ್ತಮೇವ ಪಸ್ಸತಿ ನ ಉಪಪಾತಂ, ಸೋ ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿಂ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಯೋ ಉಪಪಾತಮೇವ ಪಸ್ಸತಿ ನ ಚುತಿಂ, ಸೋ ನವಸತ್ತಪಾತುಭಾವಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಂ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಯೋ ಪನ ತದುಭಯಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಯಸ್ಮಾ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ತಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ಅತಿವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾಸ್ಸ ತಂ ದಸ್ಸನಂ ದಿಟ್ಠಿವಿಸುದ್ಧಿಹೇತು ಹೋತಿ, ಉಭಯಞ್ಚೇತಂ ಬುದ್ಧಪುತ್ತಾ ಪಸ್ಸನ್ತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಚುತೂಪಪಾತದಸ್ಸನೇನ ದಿಟ್ಠಿವಿಸುದ್ಧಿಹೇತುತ್ತಾ ವಿಸುದ್ಧ’’ನ್ತಿ। ಮನುಸ್ಸೂಪಚಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ರೂಪದಸ್ಸನೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕಂ, ಮಾನುಸಕಂ ವಾ ಮಂಸಚಕ್ಖುಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತತ್ತಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ತೇನ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ಸತ್ತೇ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಮನುಸ್ಸಮಂಸಚಕ್ಖುನಾ ವಿಯ ಸತ್ತೇ ಓಲೋಕೇತಿ। ಚವಮಾನೇ ಉಪಪಜ್ಜಮಾನೇತಿ ಏತ್ಥ ಚುತಿಕ್ಖಣೇ ಉಪಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ವಾ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ ದಟ್ಠುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ। ಯೇ ಪನ ಆಸನ್ನಚುತಿಕಾ ಇದಾನಿ ಚವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಚವಮಾನಾ। ಯೇ ಚ ಗಹಿತಪಟಿಸನ್ಧಿಕಾ ಸಮ್ಪತಿನಿಬ್ಬತ್ತಾವ, ತೇ ಉಪಪಜ್ಜಮಾನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ತೇ ಏವರೂಪೇ ಚವಮಾನೇ ಉಪಪಜ್ಜಮಾನೇ ಚ ಪಸ್ಸತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಹೀನೇತಿ ಮೋಹನಿಸ್ಸನ್ದಯುತ್ತತ್ತಾ ಹೀನೇ। ತಬ್ಬಿಪರೀತೇ ಪಣೀತೇ। ಸುವಣ್ಣೇತಿ ಅದೋಸನಿಸ್ಸನ್ದಯುತ್ತತ್ತಾ ಇಟ್ಠಕನ್ತಮನಾಪವಣ್ಣಯುತ್ತೇ। ತಬ್ಬಿಪರೀತೇ ದುಬ್ಬಣ್ಣೇ, ಅಭಿರೂಪೇ ವಿರೂಪೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸುಗತೇತಿ ಸುಗತಿಗತೇ, ಅಲೋಭನಿಸ್ಸನ್ದಯುತ್ತತ್ತಾ ವಾ ಅಡ್ಢೇ ಮಹದ್ಧನೇ। ದುಗ್ಗತೇತಿ ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗೇತಿ ಯಂ ಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಉಪಚಿತಂ, ತೇನ ತೇನ ಉಪಗತೇ
ತಸ್ಸ ಚ ಞಾಣಸ್ಸ ಅಯಮುಪ್ಪತ್ತಿಕ್ಕಮೋ – ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಹೇಟ್ಠಾನಿರಯಾಭಿಮುಖಂ ಆಲೋಕಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ನೇರಯಿಕೇ ಸತ್ತೇ ಪಸ್ಸತಿ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವಮಾನೇ, ತಂ ದಸ್ಸನಂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಕಿಚ್ಚಮೇವ। ಸೋ ಏವಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಏತಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವನ್ತೀ’’ತಿ, ಅಥಸ್ಸ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ತಂ ಕಮ್ಮಾರಮ್ಮಣಂ ಞಾಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ತಥಾ ಉಪರಿದೇವಲೋಕಾಭಿಮುಖಂ ಆಲೋಕಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ನನ್ದನವನ ಮಿಸ್ಸಕವನ ಫಾರುಸಕವನಾದೀಸು ಸತ್ತೇ ಪಸ್ಸತಿ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಮಾನೇ। ತಮ್ಪಿ ದಸ್ಸನಂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಕಿಚ್ಚಮೇವ। ಸೋ ಏವಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಏತಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವನ್ತೀ’’ತಿ। ಅಥಸ್ಸ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ತಂ ಕಮ್ಮಾರಮ್ಮಣಂ ಞಾಣಮುಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಇದಂ ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗಞಾಣಂ ನಾಮ। ಇಮಸ್ಸ ವಿಸುಂ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಯಥಾ ಚ ಇಮಸ್ಸ, ಏವಂ ಅನಾಗತಂಸಞಾಣಸ್ಸಾಪಿ। ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಪಾದಕಾನೇವ ಹಿ ಇಮಾನಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ ಸಹೇವ ಇಜ್ಝನ್ತಿ।
ಇಮೇ ವತ ಭೋನ್ತೋತಿಆದೀಸು ಇಮೇತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ ದಿಟ್ಠಾನಂ ನಿದಸ್ಸನವಚನಂ। ವತಾತಿ ಅನುಸೋಚನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ। ಭೋನ್ತೋತಿ ಭವನ್ತೋ। ದುಟ್ಠು ಚರಿತಂ, ದುಟ್ಠುಂ ವಾ ಚರಿತಂ ಕಿಲೇಸಪೂತಿಕತ್ತಾತಿ ದುಚ್ಚರಿತಂ; ಕಾಯೇನ ದುಚ್ಚರಿತಂ, ಕಾಯತೋ ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ದುಚ್ಚರಿತನ್ತಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ। ಇತರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಸಮನ್ನಾಗತಾತಿ ಸಮಙ್ಗೀಭೂತಾ।
ಅರಿಯಾನಂ ಉಪವಾದಕಾತಿ ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಬುದ್ಧಸಾವಕಾನಂ ಅರಿಯಾನಂ ಅನ್ತಮಸೋ ಗಿಹಿಸೋತಾಪನ್ನಾನಮ್ಪಿ ಅನತ್ಥಕಾಮಾ ಹುತ್ವಾ ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುನಾ ವಾ ಗುಣಪರಿಧಂಸನೇನ ವಾ ಉಪವಾದಕಾ, ಅಕ್ಕೋಸಕಾ ಗರಹಕಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ‘‘ನತ್ಥಿ ಇಮೇಸಂ ಸಮಣಧಮ್ಮೋ, ಅಸ್ಸಮಣಾ ಏತೇ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುನಾ ಉಪವದತಿ। ‘‘ನತ್ಥಿ ಇಮೇಸಂ ಝಾನಂ ವಾ ವಿಮೋಕ್ಖೋ ವಾ ಮಗ್ಗೋ ವಾ ಫಲಂ ವಾ’’ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತೋ ಗುಣಪರಿಧಂಸನೇನ ಉಪವದತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸೋ ಚ ಝಾನಂ ವಾ ಉಪವದೇಯ್ಯ ಅಝಾನಂ ವಾ, ಉಭಯಥಾಪಿ ಅರಿಯೂಪವಾದೋವ ಹೋತಿ; ಅತಿಭಾರಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ, ಅನನ್ತರಿಯಕಮ್ಮಸದಿಸಂ, ಸಗ್ಗಾವರಣಂ ಮಗ್ಗಾವರಣಞ್ಚ, ಸತೇಕಿಚ್ಛಂ ಪನ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಅರಿಯಂ ಉಪವದತಿ, ತೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಚೇ ಅತ್ತನಾ ವುಡ್ಢತರೋ ಹೋತಿ
ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾತಿ ವಿಪರೀತದಸ್ಸನಾ। ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಸಮಾದಿನ್ನನಾನಾವಿಧಕಮ್ಮಾ, ಯೇ ಚ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಮೂಲಕೇಸು ಕಾಯಕಮ್ಮಾದೀಸು ಅಞ್ಞೇಪಿ ಸಮಾದಪೇನ್ತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಅರಿಯೂಪವಾದೇ, ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಗ್ಗಹಣೇನ ಚ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಙ್ಗಹಿತಾಯಪಿ ಇಮೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪುನವಚನಂ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಮಹಾಸಾವಜ್ಜೋ ಹಿ ಅರಿಯೂಪವಾದೋ ಆನನ್ತರಿಯಸದಿಸೋ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –
‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಭಿಕ್ಖು ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪನ್ನೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಞ್ಞಂ ಆರಾಧೇಯ್ಯ, ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ವದಾಮಿ। ತಂ ವಾಚಂ ಅಪ್ಪಹಾಯ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಪ್ಪಹಾಯ ತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಯಥಾಭತಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಏವಂ
ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿತೋ ಚ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತರಂ ನಾಮ ಅಞ್ಞಂ ನತ್ಥಿ। ಯಥಾಹ –
‘‘ನಾಹಂ
ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾತಿ ಉಪಾದಿನ್ನಕ್ಖನ್ಧಪರಿಚ್ಚಾಗಾ। ಪರಂ ಮರಣಾತಿ ತದನನ್ತರಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಕ್ಖನ್ಧಗ್ಗಹಣೇ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾತಿ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸುಪಚ್ಛೇದಾ। ಪರಂ ಮರಣಾತಿ ಚುತಿಚಿತ್ತತೋ ಉದ್ಧಂ। ಅಪಾಯನ್ತಿ ಏವಮಾದಿ ಸಬ್ಬಂ ನಿರಯವೇವಚನಮೇವ। ನಿರಯೋ ಹಿ ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಹೇತುಭೂತಾ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಮತಾ ಅಯಾ ಅಪೇತತ್ತಾ, ಸುಖಾನಂ ವಾ ಆಯಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ಅಪಾಯೋ। ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಗತಿ ಪಟಿಸರಣನ್ತಿ ದುಗ್ಗತಿ, ದೋಸಬಹುಲತಾಯ ವಾ ದುಟ್ಠೇನ ಕಮ್ಮುನಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಗತೀತಿ ದುಗ್ಗತಿ। ವಿವಸಾ ನಿಪತನ್ತಿ ತತ್ಥ ದುಕ್ಕಟಕಾರಿನೋತಿ ವಿನಿಪಾತೋ, ವಿನಸ್ಸನ್ತಾ ವಾ ಏತ್ಥ ನಿಪತನ್ತಿ ಸಮ್ಭಿಜ್ಜಮಾನಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾತಿಪಿ ವಿನಿಪಾತೋ। ನತ್ಥಿ ಏತ್ಥ ಅಸ್ಸಾದಸಞ್ಞಿತೋ ಅಯೋತಿ ನಿರಯೋ।
ಅಥ ವಾ ಅಪಾಯಗ್ಗಹಣೇನ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಂ ದೀಪೇತಿ, ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿ ಹಿ ಅಪಾಯೋ ಸುಗತಿತೋ ಅಪೇತತ್ತಾ। ನ ದುಗ್ಗತಿ, ಮಹೇಸಕ್ಖಾನಂ ನಾಗರಾಜಾದೀನಂ ಸಮ್ಭವತೋ। ದುಗ್ಗತಿಗ್ಗಹಣೇನ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಂ ದೀಪೇತಿ, ಸೋ ಹಿ ಅಪಾಯೋ ಚೇವ ದುಗ್ಗತಿ ಚ ಸುಖತೋ ಅಪೇತತ್ತಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಗತಿಭೂತತ್ತಾ, ನ ತು ವಿನಿಪಾತೋ, ಅಸುರಕಾಯಸದಿಸಂ ಅವಿನಿಪತಿತತ್ತಾ। ವಿನಿಪಾತಗ್ಗಹಣೇನ ಅಸುರಕಾಯಂ ದೀಪೇತಿ। ಸೋ ಹಿ ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಅತ್ಥೇನ ಅಪಾಯೋ ಚೇವ ದುಗ್ಗತಿ ಚ ಸಬ್ಬಸಮುಸ್ಸಯೇಹಿ ಚ ವಿನಿಪತಿತತ್ತಾ ವಿನಿಪಾತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ನಿರಯಗ್ಗಹಣೇನ ಅವೀಚಿಆದಿಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಂ ನಿರಯಮೇವ ದೀಪೇತೀತಿ। ಉಪಪನ್ನಾತಿ ಉಪಗತಾ, ತತ್ಥ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ತತ್ಥ ಸುಗತಿಗ್ಗಹಣೇನ ಮನುಸ್ಸಗತಿಪಿ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ। ಸಗ್ಗಗ್ಗಹಣೇನ ದೇವಗತಿಯೇವ। ತತ್ಥ ಸುನ್ದರಾ ಗತೀತಿ ಸುಗತಿ। ರೂಪಾದೀಹಿ ವಿಸಯೇಹಿ ಸುಟ್ಠು ಅಗ್ಗೋತಿ ಸಗ್ಗೋ। ಸೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಲುಜ್ಜನಪಲುಜ್ಜನಟ್ಠೇನ ಲೋಕೋತಿ ಅಯಂ ವಚನತ್ಥೋ। ಇತಿ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ನಿಗಮನವಚನಂ।
ಏವಂ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಂ
ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ ಚ ಭಗವಾತಿ ಭಗವಾ ಇಚ್ಛಮಾನೋ। ಏಕಮ್ಪಿ ಲೋಕಧಾತುಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಾತಿ ಏಕಂ ಚಕ್ಕವಾಳಂ ಓಲೋಕೇಯ್ಯ। ಸಹಸ್ಸಿಮ್ಪಿ ಚೂಳನಿಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯಾವತಾ ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ಪರಿಹರನ್ತಿ, ದಿಸಾ ಭಾನ್ತಿ ವಿರೋಚಮಾನಾ, ತಾವ ಸಹಸ್ಸಧಾ ಲೋಕೋ, ಏಸಾ ಸಹಸ್ಸಿಚೂಳನಿಕಾ ನಾಮ। ಚೂಳನಿಕನ್ತಿ ಖುದ್ದಕಂ। ದ್ವಿಸಹಸ್ಸಿಮ್ಪಿ ಮಜ್ಝಿಮಿಕಂ ಲೋಕಧಾತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳಾನಂ ಸಹಸ್ಸಭಾಗೇನ ಗಣೇತ್ವಾ ದಸಸತಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳಪರಿಮಾಣಾ ದ್ವಿಸಹಸ್ಸೀ ಮಜ್ಝಿಮಿಕಾ ಲೋಕಧಾತು ನಾಮ। ಏತ್ತಕೇನ ಬುದ್ಧಾನಂ ಜಾತಿಕ್ಖೇತ್ತಂ
ತಿಸಹಸ್ಸಿಮ್ಪಿ। ಮಹಾಸಹಸ್ಸಿಮ್ಪಿ ಲೋಕಧಾತುನ್ತಿ ಸಹಸ್ಸಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತತಿಯಾತಿ ತಿಸಹಸ್ಸೀ, ಪಠಮಸಹಸ್ಸಿಂ ಸಹಸ್ಸಧಾ ಕತ್ವಾ ಗಣಿತಂ ಮಜ್ಝಿಮಿಕಂ ಸಹಸ್ಸಧಾ ಕತ್ವಾ ಗಣಿತತ್ತಾ ಮಹನ್ತೇಹಿ ಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಗಣಿತಾತಿ ಮಹಾಸಹಸ್ಸೀ। ಏತ್ತಾವತಾ ಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳಪರಿಮಾಣೋ ಲೋಕೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಹೋತಿ। ಗಣಕಪುತ್ತತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಪನ ಏವಮಾಹ – ‘‘ನ ಹಿ ತಿಸಹಸ್ಸಿಮಹಾಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಯಾ ಏತಂ ಪರಿಮಾಣಂ
ಯಾವತಕಂ ವಾ ಪನ ಆಕಙ್ಖೇಯ್ಯಾತಿ ಯತ್ತಕಂ ವಾ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯ। ಇಮಿನಾ ವಿಸಯಕ್ಖೇತ್ತಂ ದಸ್ಸಿತಂ। ಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ವಿಸಯಕ್ಖೇತ್ತಸ್ಸ ಪಮಾಣಪರಿಚ್ಛೇದೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ ತಾವತಕಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯಾತಿ ತತ್ತಕಂ ಓಲೋಕೇಯ್ಯ। ಏವಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಭಗವತೋ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖೂತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಕಥಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ।
ಕಥಂ ಭಗವಾ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನಾಪಿ ವಿವಟಚಕ್ಖೂತಿ ಕೇನಪ್ಪಕಾರೇನ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನಾ ಅಪಿಹಿತಚಕ್ಖು? ಮಹಾಪಞ್ಞೋ ಪುಥುಪಞ್ಞೋತಿಆದಿಕಂ ತತ್ಥ ಅತಿರೋಚತಿ ಯದಿದಂ ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ।
ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಞಾಣೇನ ಚ ಆಸಯಾನುಸಯಞಾಣೇನ ಚ। ಇಮೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಞಾಣಾನಂ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖೂತಿ ನಾಮಂ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖೂತಿ, ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗಞಾಣಾನಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖೂತಿ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ಅದ್ದಸ ಸತ್ತೇತಿ ಸತ್ತೇ ಅದ್ದಕ್ಖಿ। ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖೇತಿಆದೀಸು ಯೇಸಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುಮ್ಹಿ ರಾಗಾದಿರಜಂ ಅಪ್ಪಂ, ತೇ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖಾ। ಯೇಸಂ ತಂ ಮಹನ್ತಂ, ತೇ ಮಹಾರಜಕ್ಖಾ। ಯೇಸಂ ಸದ್ಧಾದೀನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ತಿಕ್ಖಾನಿ, ತೇ ತಿಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಾ। ಯೇಸಂ ತಾನಿ ಮುದೂನಿ, ತೇ ಮುದಿನ್ದ್ರಿಯಾ। ಯೇಸಂ ತೇಯೇವ ಸದ್ಧಾದಯೋ ಆಕಾರಾ ಸುನ್ದರಾ, ತೇ ಸ್ವಾಕಾರಾ। ಯೇ ಕಥಿತಕಾರಣಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತಿ, ಸುಖೇನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ತೇ ಸುವಿಞ್ಞಾಪಯಾ। ಯೇ ಪರಲೋಕಞ್ಚೇವ ವಜ್ಜಞ್ಚ ಭಯತೋ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಪರಲೋಕವಜ್ಜಭಯದಸ್ಸಾವಿನೋ ನಾಮ।
ಉಪ್ಪಲಿನಿಯನ್ತಿ ಅನ್ತೋನಿಮುಗ್ಗಪೋಸೀನೀತಿ ಯಾನಿ ಅನ್ತೋನಿಮುಗ್ಗಾನೇವ ಪೋಸಿಯನ್ತಿ। ಉದಕಂ ಅಚ್ಚುಗ್ಗಮ್ಮ ತಿಟ್ಠನ್ತೀತಿ ಉದಕಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಯಾನಿ ಯಾನಿ ಅಚ್ಚುಗ್ಗಮ್ಮ ಠಿತಾನಿ, ತಾನಿ ತಾನಿ ಸೂರಿಯರಸ್ಮಿಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಆಗಮಯಮಾನಾನಿ ಠಿತಾನಿ ಅಜ್ಜ ಪುಪ್ಫನಕಾನಿ। ಯಾನಿ ಸಮೋದಕಂ ಠಿತಾನಿ, ತಾನಿ ಸ್ವೇ ಪುಪ್ಫನಕಾನಿ। ಯಾನಿ ಉದಕಾ ಅನುಗ್ಗತಾನಿ ಅನ್ತೋನಿಮುಗ್ಗಪೋಸೀನಿ, ತಾನಿ ತತಿಯದಿವಸೇವ ಪುಪ್ಫನಕಾನಿ। ಉದಕಾ ಪನ ಅನುಗ್ಗತಾನಿ ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಸರೋಗಉಪ್ಪಲಾನಿ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ಯಾನಿ ನೇವ ಪುಪ್ಫಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಭಕ್ಖಾನೇವ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಾನಿ ಪಾಳಿಂ ನಾರೂಳ್ಹಾನಿ, ಆಹರಿತ್ವಾ ಪನ ದೀಪೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ದೀಪಿತಾನಿ।
ಯಥೇವ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂ। ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಭಾಸಿತಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಅತ್ಥೇ ವಿಭಜೀಯಮಾನೇ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞೂ। ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಉದ್ದೇಸತೋ ಪರಿಪುಚ್ಛತೋ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೇ ಸೇವತೋ ಭಜತೋ ಪಯಿರುಪಾಸತೋ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ನೇಯ್ಯೋ। ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಬಹುಮ್ಪಿ ಸುಣತೋ ಬಹುಮ್ಪಿ ಭಣತೋ ಬಹುಮ್ಪಿ ಧಾರಯತೋ ಬಹುಮ್ಪಿ ವಾಚತೋ ನ ತಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪದಪರಮೋ। ತತ್ಥ ಭಗವಾ ಉಪ್ಪಲವನಾದಿಸದಿಸಂ ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಅಜ್ಜ ಪುಪ್ಫನಕಾನಿ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂ, ಸ್ವೇ ಪುಪ್ಫನಕಾನಿ ವಿಪಞ್ಚಿತಞ್ಞೂತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ಚ ಅದ್ದಸ। ತತ್ಥ ತಿಣ್ಣಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಅತ್ಥಂ ಸಾಧೇತಿ, ಪದಪರಮಾನಂ ಅನಾಗತತ್ಥಾಯ ವಾಸನಾ ಹೋತಿ।
ರಾಗಚರಿತೋತಿಆದೀಸು ರಜ್ಜನವಸೇನ ಆರಮ್ಮಣೇ ಚರಣಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ರಾಗಚರಿತೋ। ದುಸ್ಸನವಸೇನ ಆರಮ್ಮಣೇ ಚರಣಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ದೋಸಚರಿತೋ। ಮುಯ್ಹನವಸೇನ ಆರಮ್ಮಣೇ ಚರಣಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮೋಹಚರಿತೋ। ವಿತಕ್ಕನವಸೇನ ಊಹನವಸೇನ ಆರಮ್ಮಣೇ ಚರಣಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ವಿತಕ್ಕಚರಿತೋ ಸದ್ಧಾಚರಿತೋ। ಞಾಣಮೇವ ಚರಣಂ, ಞಾಣೇನ ವಾ ಚರಣಂ, ಞಾಣಸ್ಸ ವಾ ಚರಣಂ, ಞಾಣತೋ ವಾ ಚರಣಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಞಾಣಚರಿತೋ। ರಾಗಚರಿತಸ್ಸಾತಿ
ಅಸುಭಕಥಂ ಕಥೇತೀತಿ ಉದ್ಧುಮಾತಕಾದಿದಸವಿಧಂ ಅಸುಭಪಟಿಸಂಯುತ್ತಕಥಂ ಆಚಿಕ್ಖತಿ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಅಸುಭಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ ರಾಗಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯಾ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೯.೧)। ಮೇತ್ತಾಭಾವನಂ ಆಚಿಕ್ಖತೀತಿ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಂ ಚಿತ್ತಸಿನೇಹನಂ ಕಥೇತಿ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಮೇತ್ತಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ ಪಹಾನಾಯಾ’’ತಿ। ಉದ್ದೇಸೇತಿ ಸಜ್ಝಾಯನೇ। ಪರಿಪುಚ್ಛಾಯಾತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ। ಕಾಲೇನ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇತಿ ಯುತ್ತಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ಉತ್ತರಿ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇ। ಧಮ್ಮಸಾಕಚ್ಛಾಯಾತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾಕಚ್ಛಾಯ। ಗರುಸಂವಾಸೇತಿ ಗರೂನಂ ಪಯಿರುಪಾಸನೇ। ನಿವೇಸೇತೀತಿ ಆಚರಿಯಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ। ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಂ ಆಚಿಕ್ಖತೀತಿ ಪಸಾದನೀಯಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಆಚಿಕ್ಖತೀತಿ ಚೂಳವೇದಲ್ಲ- (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೪೬೦ ಆದಯೋ) ಮಹಾವೇದಲ್ಲಾ- (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೪೪೯ ಆದಯೋ) ದಿಪಸಾದಜನಕಂ ಸುತ್ತಂ ಕಥೇತಿ। ಬುದ್ಧಸುಬೋಧಿನ್ತಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಬುದ್ಧತ್ತಪಟಿವೇಧಂ। ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತನ್ತಿ ನವವಿಧಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತತಂ। ಸಙ್ಘಸುಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿನ್ತಿ ಅಟ್ಠವಿಧಅರಿಯಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನತಾದಿಸುಟ್ಠುಪಟಿಪತ್ತಿಂ। ಸೀಲಾನಿ ಚ ಅತ್ತನೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಸೀಲಾನಿ ಚ। ಆಚಿಕ್ಖತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಉದಯಬ್ಬಯಾದಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಕಥೇತಿ। ಅನಿಚ್ಚಾಕಾರನ್ತಿ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವಾಕಾರಂ। ದುಕ್ಖಾಕಾರನ್ತಿ ಉದಯಬ್ಬಯಪಟಿಪೀಳನಾಕಾರಂ। ಅನತ್ತಾಕಾರನ್ತಿ ಅವಸವತ್ತನಾಕಾರಂ।
ಸೇಲೇ ಯಥಾ ಪಬ್ಬತಮುದ್ಧನಿಟ್ಠಿತೋತಿ ಸೇಲಮಯೇ ಏಕಗ್ಘನೇ ಪಬ್ಬತಮುದ್ಧನಿ ಠಿತೋವ, ನ ಹಿ ತತ್ಥ ಠಿತಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಅಭಿಮುಖೇ ಗೀವುಕ್ಖಿಪನಪಸಾರಣಾದಿಕಿಚ್ಚಂ ಅತ್ಥಿ। ತಥೂಪಮನ್ತಿ ತಪ್ಪಟಿಭಾಗಂ ಸೇಲಪಬ್ಬತೂಪಮಂ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಯಥಾ ಸೇಲಪಬ್ಬತಮುದ್ಧನ್ತಿ ಠಿತೋವ ಚಕ್ಖುನಾ ಪುರಿಸೋ ಸಮನ್ತತೋ ಜನತಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ। ಸುಮೇಧ ಸುನ್ದರಪಞ್ಞ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖು ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಮಯಂ ಪಞ್ಞಾಮಯಂ ಪಾಸಾದಮಾರುಯ್ಹ ಸಯಂ ಅಪೇತಸೋಕೋ ಸೋಕಾವತಿಣ್ಣಂ ಜಾತಿಜರಾಭಿಭೂತಞ್ಚ ಜನತಂ ಅವೇಕ್ಖಸ್ಸು ಉಪಧಾರಯತು ಉಪಪರಿಕ್ಖತು।
ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯಥಾ ಹಿ ಪಬ್ಬತಪಾದಸಾಮನ್ತಾ ಮಹನ್ತಂ ಖೇತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ಕೇದಾರಪಾಳೀಸು ಕುಟಿಯೋ ಕತ್ವಾ ರತ್ತಿಂ ಅಗ್ಗಿಂ ಜಾಲೇಯ್ಯ, ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಞ್ಚ ಅನ್ಧಕಾರಂ ಅಸ್ಸ, ಅಥ ತಸ್ಸ ಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ಠತ್ವಾ ಚಕ್ಖುಮತೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಭೂಮಿಂ ಓಲೋಕಯತೋ ನೇವ ಖೇತ್ತಂ ನ ಕೇದಾರಪಾಳಿಯೋ
‘‘ದೂರೇ ಸನ್ತೋ ಪಕಾಸೇನ್ತಿ, ಹಿಮವನ್ತೋವ ಪಬ್ಬತೋ।
ಅಸನ್ತೇತ್ಥ ನ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ರತ್ತಿಂ ಖಿತ್ತಾ ಯಥಾ ಸರಾ’’ತಿ॥ (ಧ॰ ಪ॰ ೩೦೪; ನೇತ್ತಿ॰ ೧೧)।
ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ತೇನ ಞಾಣೇನಾತಿ ತೇನ ಸಬ್ಬಜಾನನಞಾಣೇನ।
ಪುನ ಅಪರೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಭಾವಸಾಧನತ್ಥಂ ‘‘ನ ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ। ತತ್ಥ ನ ತಸ್ಸ ಅದ್ದಿಟ್ಠಮಿಧತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ತಸ್ಸ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಇಧ ಇಮಸ್ಮಿಂ ತೇಧಾತುಕೇ ಲೋಕೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ವಾ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನಾ ಅದಿಟ್ಠಂ ನಾಮ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ನ ಅತ್ಥಿ ನ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ। ಅತ್ಥೀತಿ ಇದಂ ವತ್ತಮಾನಕಾಲಿಕಂ ಆಖ್ಯಾತಪದಂ, ಇಮಿನಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಕಾಲಿಕಸ್ಸ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಸ್ಸ ಞಾತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಗಾಥಾಬನ್ಧಸುಖತ್ಥಂ ಪನೇತ್ಥ ದ-ಕಾರೋ ಪಯುತ್ತೋ। ಅಥೋ ಅವಿಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಥೋತಿ ವಚನೋಪಾದಾನೇ ಅವಿಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಅತೀತಕಾಲಿಕಂ ಅವಿಞ್ಞಾತಂ ನಾಮ ಕಿಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಜಾತಂ ನಾಹೋಸೀತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ। ಅಬ್ಯಯಭೂತಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಗಹಣೇ ಪಾಠಸೇಸಂ ವಿನಾಪಿ ಯುಜ್ಜತಿಯೇವ। ಇಮಿನಾ ಅತೀತಕಾಲಿಕಸ್ಸ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಸ್ಸ ಞಾತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಜಾನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅನಾಗತಕಾಲಿಕಂ ಅಜಾನಿತಬ್ಬಂ ನಾಮ ಧಮ್ಮಜಾತಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ ನತ್ಥೀತಿ। ಇಮಿನಾ ಅನಾಗತಕಾಲಿಕಸ್ಸ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಸ್ಸ ಞಾತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಜಾನನಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸಮತ್ತಮೇವ ವಾ ಏತ್ಥ ಅ-ಕಾರೋ। ಸಬ್ಬಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಸಿ ಯದತ್ಥಿ ನೇಯ್ಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯಂ ತೇಕಾಲಿಕಂ ವಾ ಕಾಲವಿನಿಮುತ್ತಂ ವಾ ನೇಯ್ಯಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಜಾತಂ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ತಥಾಗತೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಸಿ ಅಧಿಕೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ಅತ್ಥಿ-ಸದ್ದೇನ ತೇಕಾಲಿಕಸ್ಸ ಕಾಲವಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಚ ಗಹಣಾ ಅತ್ಥಿ-ಸದ್ದೋ ಅಬ್ಯಯಭೂತೋಯೇವ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ತಥಾಗತೋ ತೇನ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖೂತಿ ಕಾಲವಸೇನ ಓಕಾಸವಸೇನ ಚ ನಿಪ್ಪದೇಸತ್ತಾ ಸಮನ್ತಾ ಸಬ್ಬತೋ ಪವತ್ತಂ ಞಾಣಚಕ್ಖು ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖು, ತೇನ ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಕಾರಣೇನ ತಥಾಗತೋ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖು ಸಬ್ಬಞ್ಞೂತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ
ನ ಇತಿಹಿತಿಹನ್ತಿ ‘‘ಏವಂ ಕಿರ ಆಸಿ, ಏವಂ ಕಿರ ಆಸೀ’’ತಿ ನ ಹೋತಿ। ನ ಇತಿಕಿರಾಯಾತಿ ‘‘ಏವಂ ಕಿರ ಏತ’’ನ್ತಿ ನ ಹೋತಿ। ನ ಪರಮ್ಪರಾಯಾತಿ ಪರಮ್ಪರಕಥಾಯಾಪಿ ನ ಹೋತಿ। ನ ಪಿಟಕಸಮ್ಪದಾಯಾತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಿಟಕತನ್ತಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮೇತೀತಿ ನ ಹೋತಿ। ನ ತಕ್ಕಹೇತೂತಿ ತಕ್ಕಗ್ಗಾಹೇನಪಿ ನ ಹೋತಿ। ನ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕೇನಾತಿ ‘‘ಸುನ್ದರಮಿದಂ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಕಾರಣಪರಿವಿತಕ್ಕೇನಪಿ ನ ಹೋತಿ। ನ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ನಿಜ್ಝಾಯಿತ್ವಾ ಖಮಿತ್ವಾ ಗಹಿತದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮೇತೀತಿಪಿ ನ ಹೋತಿ।
ಅಥ ವಾಪಿ ಸಮಾಧಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಮಾಧಿನ್ತಿ ಕುಸಲಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾ ಸಮಾಧಿ। ಕೇನಟ್ಠೇನ ಸಮಾಧೀತಿ? ಸಮಾಧಾನಟ್ಠೇನ। ಕಿಮಿದಂ ಸಮಾಧಾನಂ ನಾಮ? ಏಕಾರಮ್ಮಣೇ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾನಂ ಸಮಂ ಸಮ್ಮಾ ಚ ಆಧಾನಂ, ಠಪನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ಯಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಆನುಭಾವೇನ ಏಕಾರಮ್ಮಣೇ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ಸಮಂ ಸಮ್ಮಾ ಚ ಅವಿಕ್ಖಿಪ್ಪಮಾನಾ ಅವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಾ ಚ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಇದಂ ಸಮಾಧಾನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ –
‘‘ಲಕ್ಖಣಂ ತು ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ, ವಿಕ್ಖೇಪದ್ಧಂಸನಂ ರಸೋ।
ಅಕಮ್ಪನಮುಪಟ್ಠಾನಂ, ಪದಟ್ಠಾನಂ ಸುಖಂ ಪನ’’॥ (ಪಟಿ॰ ಮ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೧.೩)।
ಸಮಾಧಿ ಅನಾವಿಲಅಚಲಭಾವೇನ ಆರಮ್ಮಣೇ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಠಿತಿ। ಪರತೋ ಪದದ್ವಯಂ ಉಪಸಗ್ಗವಸೇನ ಸಣ್ಠಿತಿ। ಆರಮ್ಮಣಂ ಓಗಾಹೇತ್ವಾ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಅವಟ್ಠಿತಿ। ಕುಸಲಪಕ್ಖಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಚತ್ತಾರೋವ ಧಮ್ಮಾ ಆರಮ್ಮಣಂ ಓಗಾಹನ್ತಿ ಸದ್ಧಾ ಸತಿ ಸಮಾಧಿ ಪಞ್ಞಾತಿ। ತೇನೇವ ಸದ್ಧಾ ‘‘ಓಕಪ್ಪನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ, ಸತಿ ‘‘ಅಪಿಲಾಪನತಾ’’ತಿ, ಸಮಾಧಿ ‘‘ಅವಟ್ಠಿತೀ’’ತಿ, ಪಞ್ಞಾ ‘‘ಪರಿಯೋಗಾಹನಾ’’ತಿ। ಅಕುಸಲಪಕ್ಖೇ ಪನ ತಯೋ ಧಮ್ಮಾ ಆರಮ್ಮಣಂ ಓಗಾಹನ್ತಿ ತಣ್ಹಾ
ಉದ್ಧಚ್ಚವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾವಸೇನ ಪವತ್ತಸ್ಸ ವಿಸಾಹಾರಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ಅವಿಸಾಹಾರೋ। ಉದ್ಧಚ್ಚವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾವಸೇನೇವ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕ್ಖಿಪತಿ ನಾಮ। ಅಯಂ ಪನ ತಥಾವಿಧೋ ವಿಕ್ಖೇಪೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ। ಉದ್ಧಚ್ಚವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾವಸೇನೇವ ಚಿತ್ತಂ ವಿಸಾಹಟಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಹರೀಯತಿ, ಅಯಂ ಪನ ಏವಂ ಅವಿಸಾಹಟಮಾನಸಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ಅವಿಸಾಹಟಮಾನಸತಾ। ಸಮಥೋತಿ ತಿವಿಧೋ ಸಮಥೋ ಚಿತ್ತಸಮಥೋ ಅಧಿಕರಣಸಮಥೋ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋತಿ। ತತ್ಥ ಅಟ್ಠಸು ಸಮಾಪತ್ತೀಸು ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾ ಚಿತ್ತಸಮಥೋ ನಾಮ। ತಞ್ಹಿ ಆಗಮ್ಮ ಚಿತ್ತಚಲನಂ ಚಿತ್ತವಿಪ್ಫನ್ದಿತಂ ಸಮ್ಮತಿ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ‘‘ಚಿತ್ತಸಮಥೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯಾದಿಸತ್ತವಿಧೋ ಸಮಥೋ ಅಧಿಕರಣಸಮಥೋ ನಾಮ। ತಞ್ಹಿ ಆಗಮ್ಮ ತಾನಿ ತಾನಿ ಅಧಿಕರಣಾನಿ ಸಮ್ಮನ್ತಿ ವೂಪಸಮ್ಮನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ‘‘ಅಧಿಕರಣಸಮಥೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆಗಮ್ಮ ಸಮ್ಮನ್ತಿ ವೂಪಸಮ್ಮನ್ತಿ ವೂಪಸಮ್ಮನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ‘‘ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಚಿತ್ತಸಮಥೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ಸಮಾಧಿಲಕ್ಖಣೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ। ಉದ್ಧಚ್ಚೇ ನ ಕಮ್ಪತೀತಿ ಸಮಾಧಿಬಲಂ। ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧೀತಿ ಯಾಥಾವಸಮಾಧಿ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಮಾಧಿ।
೧೫೭. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಯಸ್ಮಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ ಸೀಲಸ್ಸ ರಕ್ಖಾ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಇಮಿನಾನುಕ್ಕಮೇನ ದೇಸಿಯಮಾನಾ ಅಯಂ ದೇಸನಾ ತಾಸಂ ದೇವತಾನಂ ಸಪ್ಪಾಯಾ, ತಸ್ಮಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರತೋ ಪಭುತಿ ಪಟಿಪದಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಚಕ್ಖೂಹೀ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧೋ। ತತ್ಥ ಚಕ್ಖೂಹಿ ನೇವ ಲೋಲಸ್ಸಾತಿ ಅದಿಟ್ಠದಕ್ಖಿತಬ್ಬಾದಿವಸೇನ ಚಕ್ಖೂಹಿ ಲೋಲೋ ನೇವ ಅಸ್ಸ। ಗಾಮಕಥಾಯ ಆವರಯೇ ಸೋತನ್ತಿ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾಯ ಸೋತಂ ಆವರೇಯ್ಯ।
ಚಕ್ಖುಲೋಲಿಯೇನಾತಿ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಲೋಲವಸೇನ ಚಕ್ಖುಲೋಲಿಯೇನ। ಅದಿಟ್ಠಂ ದಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಂ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಯುತ್ತಂ। ದಿಟ್ಠಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತುಂ ಆರಾಮೇನ ಆರಾಮನ್ತಿ ಪುಪ್ಫಾರಾಮಾದಿಆರಾಮೇನ ದೀಘಚಾರಿಕನ್ತಿ ದೀಘಚರಣಂ। ಅನವಟ್ಠಿತಚಾರಿಕನ್ತಿ ಅಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಚರಣಂ। ಅನುಯುತ್ತೋ ಹೋತಿ ರೂಪದಸ್ಸನಾಯಾತಿ ರೂಪಾರಮ್ಮಣದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯುತ್ತೋ ಹೋತಿ।
ಅನ್ತರಘರಂ ಪವಿಟ್ಠೋತಿ ಉಮ್ಮಾರಬ್ಭನ್ತರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ। ವೀಥಿಂ ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ಅನ್ತರವೀಥಿಂ ಓತಿಣ್ಣೋ। ಘರಮುಖಾನಿ ಓಲೋಕೇನ್ತೋತಿ ಘರದ್ವಾರಾನಿ ಅವಲೋಕೇನ್ತೋ। ಉದ್ಧಂ ಉಲ್ಲೋಕೇನ್ತೋತಿ ಉಪರಿದಿಸಂ ಉದ್ಧಂಮುಖೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಲೋಕೇನ್ತೋ।
ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಕಾರಣವಸೇನ ಚಕ್ಖೂತಿ ಲದ್ಧವೋಹಾರೇನ ರೂಪದಸ್ಸನಸಮತ್ಥೇನ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ। ಪೋರಾಣಾ ಪನಾಹು – ‘‘ಚಕ್ಖು ರೂಪಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಾ, ಚಿತ್ತಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ ಅಚಕ್ಖುಕತ್ತಾ। ದ್ವಾರಾರಮ್ಮಣಸಙ್ಘಟ್ಟೇ ಪನ ಪಸಾದವತ್ಥುಕೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಪಸ್ಸತಿ। ಈದಿಸೀ ಪನೇಸಾ ‘ಧನುನಾ ವಿಜ್ಝತೀ’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಸಸಮ್ಭಾರಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ। ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೀತಿ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸನಿಮಿತ್ತಂ ವಾ ಸುಭನಿಮಿತ್ತಾದಿಕಂ ವಾ ಕಿಲೇಸವತ್ಥುಭೂತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಛನ್ದರಾಗವಸೇನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ದಿಟ್ಠಮತ್ತೇಯೇವ ನ ಸಣ್ಠಾತಿ। ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಗ್ಗಾಹೀತಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅನುಅನುಬ್ಯಞ್ಜನತೋ ಪಾಕಟಭಾವಕರಣತೋ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ಲದ್ಧವೋಹಾರಂ ಹತ್ಥಪಾದಸಿತಹಸಿತಕಥಿತಆಲೋಕಿತವಿಲೋಕಿತಾದಿಭೇದಂ ಆಕಾರಂ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಯತ್ವಾಧಿಕರಣಮೇನನ್ತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಯಂಕಾರಣಾ ಯಸ್ಸ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಾಸಂವರಸ್ಸ ಹೇತು ಏತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಸತಿಕವಾಟೇನ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಸಂವುತಂ ಅಪಿಹಿತಚಕ್ಖುದ್ವಾರಂ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಂ ಏತೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದಯೋ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ವಾಸ್ಸವೇಯ್ಯುಂ ಅನುಪ್ಪಬನ್ಧೇಯ್ಯುಂ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರೇಯ್ಯುಂ। ತಸ್ಸ ಸಂವರಾಯ ನ ಪಟಿಪಜ್ಜತೀತಿ ತಸ್ಸ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಸತಿಕವಾಟೇನ ಪಿದಹನತ್ಥಾಯ ನ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ। ಏವಂಭೂತೋಯೇವ ಚ ನ ರಕ್ಖತಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ। ನ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರೋ ವಾ ಅಸಂವರೋ ವಾ ನತ್ಥಿ। ನ ಹಿ ಚಕ್ಖುಪಸಾದಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸತಿ ವಾ ಮುಟ್ಠಸ್ಸಚ್ಚಂ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಅಪಿಚ ಯದಾ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ತದಾ ಭವಙ್ಗೇ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿರುದ್ಧೇ ಕಿರಿಯಾಮನೋಧಾತು
ತತ್ರಾಪಿ ನೇವ ಭವಙ್ಗಸಮಯೇ ನ ಆವಜ್ಜನಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಸಮಯೇ ಸಂವರೋ ವಾ ಅಸಂವರೋ ವಾ ಅತ್ಥಿ। ಜವನಕ್ಖಣೇ ಪನ ಸಚೇ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ ವಾ ಮುಟ್ಠಸ್ಸಚ್ಚಂ ವಾ ಅಞ್ಞಾಣಂ ವಾ ಅಕ್ಖನ್ತಿ ವಾ ಕೋಸಜ್ಜಂ
ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯಾನೀತಿ ಕಮ್ಮಞ್ಚ ಫಲಞ್ಚ ಇಧಲೋಕಞ್ಚ ಪರಲೋಕಞ್ಚ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ದಿನ್ನಾನಿ। ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಞಾತೀತಿ ವಾ, ಮಿತ್ತೋತಿ ವಾ, ಇದಂ ವಾ ಪಟಿಕರಿಸ್ಸತಿ, ಇದಂ ವಾನೇನ ಕತಪುಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಾ ಏವಂ ನ ದಿನ್ನಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವಂ ದಿನ್ನಾನಿ ಹಿ ನ ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ। ಭೋಜನಾನೀತಿ ಚ ದೇಸನಾಸೀಸಮತ್ತಮೇತಂ, ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯಾನಿ ಭೋಜನಾನಿ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಚೀವರಾನಿ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಸೇನಾಸನಾನಿ ಸೇವಮಾನಾ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಮಾನಾತಿ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ವುತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ।
ಸೇಯ್ಯಥಿದನ್ತಿ ನಿಪಾತೋ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ, ಕತಮೋ ಹೋತಿ। ನಚ್ಚಂ ನಾಮ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ನಚ್ಚಂ, ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇನಾಪಿ ಗೀವಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ದಟ್ಠುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಗೀತನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಗೀತಂ। ವಾದಿತನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ವಾದಿತಂ। ಪೇಕ್ಖನ್ತಿ ನಟಸಮಜ್ಜಂ। ಅಕ್ಖಾನನ್ತಿ ಭಾರತರಾಮಾಯನಾದಿಕಂ। ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಕಥೀಯತಿ, ತತ್ಥ ಗನ್ತುಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಪಾಣಿಸ್ಸರನ್ತಿ ಕಂಸತಾಳಂ, ‘‘ಪಾಣಿತಾಳ’’ನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ವೇತಾಳನ್ತಿ ಘನತಾಳಂ, ‘‘ಮನ್ತೇನ ಮತಸರೀರುಟ್ಠಾಪನ’’ನ್ತಿಪಿ ಏಕೇ। ಕುಮ್ಭಥೂಣನ್ತಿ ಚತುರಸ್ಸಅಮ್ಬಣಕತಾಳಂ ಸೋಭನಕನ್ತಿ ನಟಾನಂ ಅಬ್ಭೋಕ್ಕಿರಣಂ; ಸೋಭನಕರಂ ವಾ, ಪಟಿಭಾನಚಿತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಚಣ್ಡಾಲನ್ತಿ ಅಯೋಗುಳಕೀಳಾ, ‘‘ಚಣ್ಡಾಲಾನಂ ಸಾಣಧೋವನಕೀಳಾ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ವಂಸನ್ತಿ ವೇಣುಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಕೀಳನಂ।
ಧೋವನನ್ತಿ ಹತ್ಥಿಯುದ್ಧಾದೀಸು ನಿಬ್ಬುದ್ಧನ್ತಿ ಮಲ್ಲಯುದ್ಧಂ। ಉಯ್ಯೋಧಿಕನ್ತಿ ಯತ್ಥ ಸಮ್ಪಹಾರೋ ದಿಯ್ಯತಿ। ಬಲಗ್ಗನ್ತಿ ಬಲಗಣನಟ್ಠಾನಂ। ಸೇನಾಬ್ಯೂಹನ್ತಿ ಸೇನಾನಿವೇಸೋ, ಸಕಟಬ್ಯೂಹಾದಿವಸೇನ ಸೇನಾಯ ನಿವೇಸನಂ। ಅನೀಕದಸ್ಸನನ್ತಿ ‘‘ತಯೋ ಹತ್ಥೀ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಹತ್ಥಾನೀಕ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಪಾಚಿ॰ ೩೨೪) ನಯೇನ ವುತ್ತಸ್ಸ ಅನೀಕಸ್ಸ ದಸ್ಸನಂ।
ನ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೀ ಹೋತೀತಿ ಛನ್ದರಾಗವಸೇನ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಏವಂ ಸೇಸಪದಾನಿಪಿ ವುತ್ತಪಟಿಪಕ್ಖನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ। ಯಥಾ ಚ ಹೇಟ್ಠಾ ಜವನೇ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯಾದೀಸು ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ತಸ್ಮಿಂ ಅಸಂವರೇ ಸತಿ ದ್ವಾರಮ್ಪಿ ಅಗುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಭವಙ್ಗಮ್ಪಿ ಆವಜ್ಜನಾದೀನಿಪಿ ವೀಥಿಚಿತ್ತಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಮಿಧ ತಸ್ಮಿಂ ಸೀಲಾದೀಸು ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ದ್ವಾರಮ್ಪಿ ಗುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಭವಙ್ಗಮ್ಪಿ ಆವಜ್ಜನಾದೀನಿಪಿ ವೀಥಿಚಿತ್ತಾನಿ। ಯಥಾ ಕಿಂ? ಯಥಾ ನಗರದ್ವಾರೇಸು ಸಂವುತೇಸು ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅನ್ತೋಘರಾದಯೋ ಅಸಂವುತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾಪಿ ಅನ್ತೋನಗರೇ ಸಬ್ಬಂ ಭಣ್ಡಂ ಸುರಕ್ಖಿತಂ ಸುಗೋಪಿತಮೇವ ಹೋತಿ, ನಗರದ್ವಾರೇಸು ಪಿಹಿತೇಸು ಚೋರಾನಂ ಪವೇಸೋ
ವಿಸೂಕದಸ್ಸನಾತಿ ಪಟಾಣೀದಸ್ಸನತೋ। ಗಾಮಕಥಾತಿ ಗಾಮವಾಸೀನಂ ಕಥಾ। ಬಾತ್ತಿಂಸಾತಿ ದ್ವತ್ತಿಂಸ। ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕತ್ತಾ ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಮಗ್ಗಾನಂ ತಿರಚ್ಛಾನಭೂತಾ ಕಥಾತಿ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾ। ತತ್ಥ ರಾಜಾನಂ ಆರಬ್ಭ ‘‘ಮಹಾಸಮ್ಮತೋ ರಾಜಕಥಾ। ಏಸ ನಯೋ ಚೋರಕಥಾದೀಸು। ತೇಸು ‘‘ಅಸುಕೋ ರಾಜಾ ಅಭಿರೂಪೋ ದಸ್ಸನೀಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಗೇಹಸ್ಸಿತಕಥಾವ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾ ಹೋತಿ। ‘‘ಸೋಪಿ ನಾಮ ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವೋ ಖಯಂ ಗತೋ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾ ಪನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಭಾವೇ ತಿಟ್ಠತಿ। ಚೋರೇಸುಪಿ ‘‘ಮೂಲದೇವೋ ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವೋ, ಮೇಘಮಾಲೋ ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವೋ’’ತಿ ತೇಸಂ ಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ‘‘ಅಹೋ ಸೂರಾ’’ತಿ ಗೇಹಸ್ಸಿತಕಥಾವ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾ। ಯುದ್ಧೇಪಿ ಭಾರತಯುದ್ಧಾದೀಸು ‘‘ಅಸುಕೇನ ಅಸುಕೋ ಏವಂ ಮಾರಿತೋ ಏವಂ ವಿದ್ಧೋ’’ತಿ ಕಾಮಸ್ಸಾದವಸೇನೇವ ಕಥಾ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾ। ‘‘ತೇಪಿ ನಾಮ ಖಯಂ ಗತಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾ ಪನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮೇವ ಹೋತಿ।
ಅಪಿ ಚ ಅನ್ನಾದೀಸು ‘‘ಏವಂ ವಣ್ಣವನ್ತಂ ಗನ್ಧವನ್ತಂ ರಸವನ್ತಂ ಫಸ್ಸಸಮ್ಪನ್ನಂ ಖಾದಿಮ್ಹ ಭುಞ್ಜಿಮ್ಹ ಪಿವಿಮ್ಹ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ಕಾಮಸ್ಸಾದವಸೇನ ಕಥೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸಾತ್ಥಕಂ ಪನ ಕತ್ವಾ ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಏವಂ ವಣ್ಣಾದಿಸಮ್ಪನ್ನಂ ಅನ್ನಂ ಪಾನಂ ವತ್ಥಂ ಸಯನಂ ಮಾಲಂ ಗನ್ಧಂ ಸೀಲವನ್ತಾನಂ ಅದಮ್ಹ, ಚೇತಿಯಪೂಜಂ ಅಕರಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ಞಾತಿಕಥಾದೀಸು ಪನ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಞಾತಕಾ ಸೂರಾ ಸಮತ್ಥಾ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಮಯಂ ಏವಂ ವಿಚಿತ್ರೇಹಿ ಯಾನೇಹಿ ವಿಚರಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ವಾ ಅಸ್ಸಾದವಸೇನ ವತ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸಾತ್ಥಕಂ ಪನ ಕತ್ವಾ ‘‘ತೇಪಿ ನೋ ಞಾತಕಾ ಖಯಂ ಗತಾ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಮಯಂ ಏವರೂಪಾ ಉಪಾಹನಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅದಮ್ಹಾ’’ತಿ ವಾ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಗಾಮಕಥಾಪಿ ಸುನಿವಿಟ್ಠದುನ್ನಿವಿಟ್ಠಸುಭಿಕ್ಖದುಬ್ಭಿಕ್ಖಾದಿವಸೇನ ‘‘ಅಸುಕಗಾಮವಾಸಿನೋ ಸೂರಾ ಸಮತ್ಥಾ’’ತಿ ವಾ ಏವಂ ಅಸ್ಸಾದವಸೇನ ವತ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸಾತ್ಥಕಂ ಪನ ಕತ್ವಾ
ನಿಗಮನಗರಜನಪದಕಥಾಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಇತ್ಥಿಕಥಾಪಿ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಸ್ಸಾದವಸೇನ ನ ವಟ್ಟತಿ, ‘‘ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ, ಖಯವಯಂ ಗತಾ’’ತಿ ಏವಮೇವ ವಟ್ಟತಿ। ಸೂರಕಥಾಪಿ ‘‘ನನ್ದಿಮಿತ್ತೋ ನಾಮ ಯೋಧೋ ಸೂರೋ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ಅಸ್ಸಾದವಸೇನ ನ ವಟ್ಟತಿ। ‘‘ಸದ್ಧೋ ಅಹೋಸಿ, ಖಯವಯಂ ಗತೋ’’ತಿ ಏವಮೇವ ವಟ್ಟತಿ। ವಿಸಿಖಾಕಥಾಪಿ ‘‘ಅಸುಕಾ ವಿಸಿಖಾ ಸುನಿವಿಟ್ಠಾ ದುನ್ನಿವಿಟ್ಠಾ ಸೂರಾ ಸಮತ್ಥಾ’’ತಿ ಅಸ್ಸಾದವಸೇನ ನ ವಟ್ಟತಿ। ‘‘ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ, ಖಯವಯಂ ಗತಾ’’ಇಚ್ಚೇವ ವಟ್ಟತಿ।
ಕುಮ್ಭಟ್ಠಾನಕಥಾತಿ ಪುಬ್ಬಪೇತಕಥಾತಿ ಅತೀತಞಾತಿಕಥಾ। ತತ್ಥ ವತ್ತಮಾನಞಾತಿಕಥಾಸದಿಸೋವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ।
ನಾನತ್ತಕಥಾತಿ ಪುರಿಮಪಚ್ಛಿಮಕಥಾಹಿ ವಿಮುತ್ತಾ ಅವಸೇಸಾ ನಾನಾಸಭಾವಾ ನಿರತ್ಥಕಕಥಾ। ಲೋಕಕ್ಖಾಯಿಕಾತಿ ‘‘ಅಯಂ ಲೋಕೋ ಕೇನ ನಿಮ್ಮಿತೋ? ಅಸುಕೇನ ನಾಮ ನಿಮ್ಮಿತೋ। ಕಾಕೋ ಸೇತೋ ಅಟ್ಠೀನಂ ಸೇತತ್ತಾ, ಬಲಾಕಾ ರತ್ತಾ ಲೋಹಿತಸ್ಸ ರತ್ತತ್ತಾ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಕಾ ಲೋಕಾಯತವಿತಣ್ಡಸಲ್ಲಾಪಕಥಾ।
ಸಮುದ್ದಕ್ಖಾಯಿಕಾ ನಾಮ ಕಸ್ಮಾ ಸಮುದ್ದೋ ಸಾಗರೋ? ಸಾಗರದೇವೇನ ಖತತ್ತಾ ಸಾಗರೋ, ‘‘ಖತೋ ಮೇ’’ತಿ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾಯ ಸಯಂ ನಿವೇದಿತತ್ತಾ ಸಮುದ್ದೋತಿ ಏವಮಾದಿಕಾ ನಿರತ್ಥಕಾ ಸಮುದ್ದಕ್ಖಾನಕಥಾ। ಭವೋತಿ ವುದ್ಧಿ। ಅಭವೋತಿ ಹಾನಿ। ಇತಿ ಭವೋ ಇತಿ ಅಭವೋತಿ ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ನಿರತ್ಥಕಕಾರಣಂ ವತ್ವಾ ಪವತ್ತಿತಕಥಾ ಇತಿಭವಾಭವಕಥಾ।
ಆವರೇಯ್ಯಾತಿ ಆವರಣಂ ಕರೇಯ್ಯ। ನಿವಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಆರಮ್ಮಣತೋ ವಾರೇಯ್ಯ। ಸಂವರೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಮಾ ನಿಸ್ಸೇಸಂ ರಕ್ಖೇಯ್ಯಾತಿ ರಕ್ಖಂ ಕರೇಯ್ಯ। ಗೋಪೇಯ್ಯಾತಿ ಸಂಗೋಪೇಯ್ಯ। ಪಿದಹೇಯ್ಯಾತಿ ಪಿದಹನಂ ಕರೇಯ್ಯ। ಪಚ್ಛಿನ್ದೇಯ್ಯಾತಿ ಸೋತಂ ಛಿನ್ದೇಯ್ಯ।
ತೇನ ತೇನ ನ ತುಸ್ಸನ್ತೀತಿ ತೇನ ತೇನ ಅಮ್ಬಿಲಾದಿನಾ ರಸೇನ ನ ಸನ್ತೋಸಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಅಪರಾಪರಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೀತಿ ಉಪರೂಪರಿ ಗವೇಸನ್ತಿ।
೧೫೮. ಫಸ್ಸೇನಾತಿ ರೋಗಫಸ್ಸೇನ। ಭವಞ್ಚ ನಾಭಿಜಪ್ಪೇಯ್ಯಾತಿ ತಸ್ಸ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ವಿನೋದನತ್ಥಾಯ ಕಾಮಭವಾದಿಭವಞ್ಚ ನ ಪತ್ಥೇಯ್ಯ। ಭೇರವೇಸು ಚ ನ ಸಮ್ಪವೇಧೇಯ್ಯಾತಿ ತಸ್ಸ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಭೂತೇಸು ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಾದೀಸು ಭೇರವೇಸು ಚ ನ ಸಮ್ಪವೇಧೇಯ್ಯ, ಅವಸೇಸೇಸು ವಾ ಘಾನಿನ್ದ್ರಿಯಮನಿನ್ದ್ರಿಯವಿಸಯೇಸು ನ ಸಮ್ಪವೇಧೇಯ್ಯ। ಏವಂ ಪರಿಪೂರೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ ಚ ವುತ್ತೋ ಹೋತಿ। ಪುರಿಮೇಹಿ ವಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇಮಿನಾ ‘‘ಅರಞ್ಞೇ ವಸತಾ ಭೇರವಂ ದಿಸ್ವಾ ವಾ ಸುತ್ವಾ ವಾ ನಪ್ಪವೇಧಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಏಕೇನಾಕಾರೇನಾತಿ ಭಯಮ್ಪಿ ಭೇರವಮ್ಪಿ ತಞ್ಞೇವಾತಿ ಭಯನ್ತಿ ಚ ಭೇರವನ್ತಿ ಚ ಖುದ್ದಕಮ್ಪಿ ಮಹನ್ತಮ್ಪಿ ಉತ್ತಾಸನಿಮಿತ್ತಮೇವ। ತಮೇವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ವುತ್ತಂ ಹೇತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ಭಯನ್ತಿ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪನ್ನಭಯಂ। ಭಯಾನಕನ್ತಿ ಆಕಾರನಿದ್ದೇಸೋ। ಛಮ್ಭಿತತ್ತನ್ತಿ ಭಯವಸೇನ ಗತ್ತಚಲನಂ। ಲೋಮಹಂಸೋತಿ ಲೋಮಾನಂ ಹಂಸನಂ ಉದ್ಧಗ್ಗಭಾವೋ। ಇಮಿನಾ ಪದದ್ವಯೇನ ಕಿಚ್ಚತೋ ಭಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ಚೇತಸೋ ಉಬ್ಬೇಗೋ ಉತ್ರಾಸೋ’’ತಿ ಸಭಾವತೋ ದಸ್ಸೇತಿ। ಉಬ್ಬೇಗ್ಗೋತಿ ಭೀರುಕೋ, ಉತ್ರಾಸೋತಿ ಚಿತ್ತಕ್ಖೋಭೋ। ಜಾತಿಭಯನ್ತಿ ಜಾತಿಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಭಯಂ। ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ರಾಜತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಭಯಂ ರಾಜಭಯಂ। ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಅತ್ತಾನುವಾದಭಯನ್ತಿ ಪಾಪಕಮ್ಮಿನೋ ಅತ್ತಾನಂ ಅನುವದನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಭಯಂ। ಪರಾನುವಾದಭಯನ್ತಿ ಪರಸ್ಸ ಅನುವಾದತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಭಯಂ।
ದಣ್ಡಭಯನ್ತಿ ಆಗಾರಿಕಸ್ಸ ರಞ್ಞಾ ಪವತ್ತಿತದಣ್ಡಂ, ಅನಾಗಾರಿಕಸ್ಸ ವಿನಯದಣ್ಡಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಭಯಂ। ದುಗ್ಗತಿಭಯನ್ತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಅಪಾಯೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಭಯಂ। ಊಮಿಭಯನ್ತಿ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಉದಕಂ ಓರೋಹನ್ತಸ್ಸ ಪವತ್ತಭಯಂ। ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಕಿರ ಮಹಿನ್ದವೀಚಿ ನಾಮ ಸಟ್ಠಿ ಯೋಜನಾನಿ ಉಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ತರಙ್ಗವೀಚಿ ನಾಮ ಪಣ್ಣಾಸ ಯೋಜನಾನಿ, ರೋಹಣವೀಚಿ ನಾಮ ಚತ್ತಾಲೀಸ ಯೋಜನಾನಿ ಉಗ್ಗಚ್ಛತಿ। ಏವರೂಪಾ ಊಮಿಯೋ ಪಟಿಚ್ಚ ಪವತ್ತಂ ಊಮಿಭಯಂ ಕುಮ್ಭೀಲಭಯಂ। ಉದಕಾವಟ್ಟತೋ ಭಯಂ ಆವಟ್ಟಭಯಂ। ಸುಸುಕಾ ವುಚ್ಚತಿ ಚಣ್ಡಮಚ್ಛೋ, ತತೋ ಭಯಂ ಸುಸುಕಾಭಯಂ। ಆಜೀವಿಕಭಯನ್ತಿ ಜೀವಿತವುತ್ತಿತೋ ಭಯಂ ಆಜೀವಿಕಭಯಂ। ಅಸಿಲೋಕಭಯನ್ತಿ ಗರಹತೋ ಭಯಂ।
೧೫೯. ಲದ್ಧಾ ನ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಕಯಿರಾತಿ ಏತೇಸಂ ಅನ್ನಾದೀನಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮೇನ ಲಭಿತ್ವಾ ‘‘ಅರಞ್ಞೇ ಚ ಸೇನಾಸನೇ ವಸತಾ ದುಲ್ಲಭ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಸನ್ನಿಧಿಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ।
ಓದನೋತಿ ಸಾಲಿ ವೀಹಿ ಯವೋ ಗೋಧುಮೋ ಕಙ್ಗು ವರಕೋ ಕುದ್ರೂಸಕೋತಿ ಸತ್ತನ್ನಂ ಧಞ್ಞಾನಂ ಧಞ್ಞಾನುಲೋಮಾನಞ್ಚ ತಣ್ಡುಲೇಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ। ಕುಮ್ಮಾಸೋತಿ ಯವೇಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ। ಸತ್ತೂತಿ ಸಾಲಿಆದೀಹಿ ಕತಸತ್ತು। ಮಚ್ಛೋ ದಕಸಮ್ಭವೋ। ಮಂಸಂ ಪಾಕಟಮೇವ। ಅಮ್ಬಪಾನನ್ತಿ ಆಮೇಹಿ ವಾ ಪಕ್ಕೇಹಿ ವಾ ಅಮ್ಬೇಹಿ ಕತಪಾನಂ। ತತ್ಥ ಆಮೇಹಿ ಕರೋನ್ತೇನ ಅಮ್ಬತರುಣಾನಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಉದಕೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಆತಪೇ ಆದಿಚ್ಚಪಾಕೇನ ಪಚಿತ್ವಾ ಪರಿಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ತದಹು ಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇಹಿ ಜಮ್ಬುಪಾನನ್ತಿ ಜಮ್ಬುಫಲೇಹಿ ಕತಪಾನಂ। ಚೋಚಪಾನನ್ತಿ ಅಟ್ಠಿಕೇಹಿ ಕದಲಿಫಲೇಹಿ ಕತಪಾನಂ। ಮೋಚಪಾನನ್ತಿ ಅನಟ್ಠಿಕೇಹಿ ಕದಲಿಫಲೇಹಿ ಕತಪಾನಂ। ಮಧುಕಪಾನನ್ತಿ ಮಧುಕಾನಂ ಜಾತಿರಸೇನ ಕತಪಾನಂ। ತಂ ಪನ ಉದಕಸಮ್ಭಿನ್ನಂ ವಟ್ಟತಿ, ಸುದ್ಧಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಮುದ್ದಿಕಪಾನನ್ತಿ ಮುದ್ದಿಕಾ ಉದಕೇ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಅಮ್ಬಪಾನಂ ವಿಯ ಕತಪಾನಂ। ಸಾಲೂಕಪಾನನ್ತಿ ರತ್ತುಪ್ಪಲನೀಲುಪ್ಪಲಾದೀನಂ ಸಾಲೂಕೇ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಕತಪಾನಂ। ಫಾರುಸಕಪಾನನ್ತಿ ಫಾರುಸಕೇಹಿ ಅಮ್ಬಪಾನಂ ವಿಯ ಕತಪಾನಂ। ಕೋಸಮ್ಬಪಾನನ್ತಿ ಕೋಸಮ್ಬಫಲೇಹಿ ಕತಪಾನಂ। ಕೋಲಪಾನನ್ತಿ ಕೋಲಫಲೇಹಿ ಕತಪಾನಂ। ಬದರಪಾನನ್ತಿ ಮಹಾಕೋಲಫಲೇಹಿ ಅಮ್ಬಪಾನಂ ವಿಯ ಕತಪಾನಂ। ಇಮಾನಿ ಏಕಾದಸ ಪಾನಾನಿ, ತಾನಿಪಿ ಆದಿಚ್ಚಪಾಕಾನಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ।
ಘತಪಾನನ್ತಿ ಸಪ್ಪಿಪಾನಂ। ತೇಲಪಾನನ್ತಿ ತಿಲತೇಲಾದೀನಂ ಪಾನಂ। ಪಯೋಪಾನನ್ತಿ ಖೀರಪಾನಂ। ಯಾಗುಪಾನನ್ತಿ ಸೀತಲಾದಿಯಾಗುಪಾನಂ। ರಸಪಾನನ್ತಿ ಸಾಕಾದಿರಸಪಾನಂ। ಪಿಟ್ಠಖಜ್ಜಕನ್ತಿ ಸತ್ತನ್ನಂ ತಾವ ಧಞ್ಞಾನಂ ಧಞ್ಞಾನುಲೋಮಾನಂ ಅಪರಣ್ಣಾನಞ್ಚ ಪಿಟ್ಠಂ ಪನಸಪಿಟ್ಠಂ ಲಬುಜಪಿಟ್ಠಂ ಪೂವಖಜ್ಜಕಮ್ಪಿ ಏತೇಹಿಯೇವ ಕತಂ। ಮೂಲಖಜ್ಜಕನ್ತಿ ಮೂಲಕಮೂಲಂ ಖಾರಕಮೂಲಂ ಚುಚ್ಚುಮೂಲನ್ತಿ ಏವಮಾದಿ। ತಚಖಜ್ಜಕನ್ತಿ ಉಚ್ಛುತಚಾದಯೋ। ಪತ್ತಖಜ್ಜಕನ್ತಿ ನಿಮ್ಬಪಣ್ಣಕುಟಜಪಣ್ಣಪಟೋಲಪಣ್ಣಸುಲಸಪಣ್ಣಾದಯೋ। ಪುಪ್ಫಖಜ್ಜಕನ್ತಿ ಮೂಲಕಪುಪ್ಫಖಾರಕಪುಪ್ಫಸೇತವರಣಸಿಗ್ಗುಉಪ್ಪಲಪದುಮಕಾದಯೋ। ಫಲಖಜ್ಜಕನ್ತಿ ಪನಸಲಬುಜತಾಲನಾಳಿಕೇರಅಮ್ಬಾಟಕತಿನ್ತಿಣಿಕಮಾತುಲುಙ್ಗಕಪಿಟ್ಠಫಲಅಲಾಬುಕುಮ್ಭಣ್ಡಫುಸ್ಸ- ಫಲತಿಮ್ಬರೂಸಕತಿಲವಾತಿಙ್ಗಣಚೋಚಮೋಚಮಧುಕಾದೀನಂ ಫಲಾನಂ ಖಜ್ಜಕಂ।
ನ ಕುಹನಾಯಾತಿ ನ ವಿಮ್ಹಾಪನಾಯ। ನ ಲಪನಾಯಾತಿ ಪಚ್ಚಯತ್ಥಂ ನ ಲಪನಾಯ। ವಿಹಾರಂ ಆಗತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಮತ್ಥಾಯ ಭೋನ್ತೋ ಆಗತಾ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಮನ್ತೇತುನ್ತಿ। ‘‘ಯದಿ ಏವಂ ಗಚ್ಛಥ, ಅಹಂ ಪಚ್ಛತೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ನ ನ ನೇಮಿತ್ತಿಕತಾಯಾತಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪರೇಸಂ ಪಚ್ಚಯದಾನಸಞ್ಞಾಜನಕೇನ ಕಾಯವಚೀಕಮ್ಮೇನ ನ ನೇಮಿತ್ತಿಕತಾಯ। ನ ನಿಪ್ಪೇಸಿಕತಾಯಾತಿ ಯಾ ಪರೇಸಂ ಅಕ್ಕೋಸನಾದಿಕಿರಿಯಾ ಯಸ್ಮಾ ವೇಳುಪೇಸಿಕಾ ವಿಯ ಅಬ್ಭಙ್ಗಂ ಪರಸ್ಸ ಗುಣಂ ನಿಪ್ಪೇಸೇತಿ ನಿಪುಞ್ಛತಿ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಗನ್ಧಜಾತಂ ನಿಪಿಸಿತ್ವಾ ಗನ್ಧಮಗ್ಗನಾ ವಿಯ ಪರಗುಣೇ ನಿಪಿಸಿತ್ವಾ ವಿಚುಣ್ಣೇತ್ವಾ ನ ಲಾಭೇನ ಲಾಭಂ ನಿಜಿಗೀಸನತಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ನಿಜಿಗೀಸನತಾತಿ ಮಗ್ಗನಾ, ಅಞ್ಞತೋ ಲದ್ಧಞ್ಹಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಹರಣವಸೇನ ಲಾಭೇನ ಲಾಭಮಗ್ಗನಾ ನಾಮ ಹೋತಿ। ನ ಏವರೂಪಾಯ ಲಾಭೇನ ಲಾಭಮಗ್ಗನಾಯ।
ನ ದಾರುದಾನೇನಾತಿ ನ ಪಚ್ಚಯಹೇತುಕೇನ ದಾರುದಾನೇನ ವಿಹಾರೇ ಉಟ್ಠಿತಞ್ಹಿ ಅರಞ್ಞತೋ ವಾ ಆಹರಿತ್ವಾ ರಕ್ಖಿತಗೋಪಿತದಾರುಂ ‘‘ಏವಂ ಮೇ ಪಚ್ಚಯಂ ದಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ದಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಏವಞ್ಹಿ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತೋ ಅನೇಸನಾಯ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವೇನ ಜೀವತಿ, ಸೋ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಗರಹಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಚ ಅಪಾಯಪರಿಪೂರಕೋ ಹೋತಿ। ಅತ್ತನೋ ಪುಗ್ಗಲಿಕಂ ದಾರುಂ ಕುಸಲಙ್ಗಹತ್ಥಾಯ
ನ ವೇಳುದಾನೇನಾತಿಆದೀಸುಪಿ ನ ವೇಳುದಾನೇನಾತಿ ನ ಪಚ್ಚಯಹೇತುಕೇನ ವೇಳುದಾನೇನಾತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ನ ದಾರುದಾನೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ವೇಳು ಪನ ಪಮಾಣತೋ ತೇಲನಾಳಿಪ್ಪಮಾಣೋ ಗರುಭಣ್ಡಂ, ನ ತತೋ ಹೇಟ್ಠಾ। ಮನುಸ್ಸಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವೇಳುಂ ಯಾಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಸಙ್ಘಿಕೋ’’ತಿ ದಾತುಂ ನ ವಿಸಹನ್ತಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯಾಚನ್ತಿ ವಾ ತಜ್ಜೇನ್ತಿ ವಾ, ತದಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ‘‘ದಣ್ಡಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ವೇಳುದಾನಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ। ಸಚೇ ತೇ ದಣ್ಡಕಮ್ಮತ್ಥಾಯ ವಾಸಿಫರಸುಆದೀನಿ ವಾ ಖಾದನೀಯಂ ವಾ ಭೋಜನೀಯಂ ವಾ ದೇನ್ತಿ, ಗಹೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ।
ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ದಡ್ಢಗೇಹಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ನ ವಾರೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸಚೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವೇಳುಗುಮ್ಬೇ ವೇಳುದೂಸಿಕಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಅಕೋಟ್ಟಾಪೇನ್ತಾನಂ ವೇಳು ನಸ್ಸತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರೇ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ಕೋಟ್ಟೇತುಂ ನ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ‘‘ಸಮಂ ಭಾಗಂ ಲಭಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ
ಪತ್ತದಾನೇ ಗರುಭಣ್ಡತಾಯ ಅಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಪತ್ತಮ್ಪಿ ಹಿ ಯತ್ಥ ವಿಕ್ಕಾಯತಿ, ಗನ್ಧಕಾರಾದಯೋ ಗನ್ಧಪಲಿವೇಠನಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ತಾದಿಸೇ ದುಲ್ಲಭಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಗರುಭಣ್ಡಂ ಹೋತಿ। ಏಸ ತಾವ ಕಿಂಸುಕಪತ್ತಕಣ್ಣಪಿಳನ್ಧನತಾಲಪತ್ತಾದೀಸು
ಪುಪ್ಫದಾನೇ ‘‘ಏತ್ತಕೇಸು ರುಕ್ಖೇಸು ಪುಪ್ಫಾನಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಯಾಗುಭತ್ತತ್ಥಾಯ ಉಪನೇನ್ತು, ಏತ್ತಕೇಸು ಸೇನಾಸನಪಟಿಸಙ್ಖರಣೇ ಉಪನೇನ್ತೂ’’ತಿ ಏವಂ ನಿಯಮಿತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಗರುಭಣ್ಡಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ಯದಿ ಸಾಮಣೇರಾ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಓಚಿನಿತ್ವಾ ರಾಸಿಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಪಞ್ಚಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಪ್ಫಭಾಜಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಗಣೇತ್ವಾ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕರೋತಿ। ಸೋ ಸಮ್ಪತ್ತಪರಿಸಾಯ ಸಙ್ಘಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾವ ದಾತುಂ ಲಭತಿ। ಅಸಮ್ಮತೇನ ಪನ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಂ। ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪನ ಕಸ್ಸ ಪುಪ್ಫಾನಿ ದಾತುಂ ಲಬ್ಭತಿ, ಕಸ್ಸ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ? ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಗೇಹಂ ಹರಿತ್ವಾಪಿ ಗೇಹತೋ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾಪಿ ‘‘ವತ್ಥುಪೂಜಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ದಾತುಂ ಲಬ್ಭತಿ, ಪಿಳನ್ಧನತ್ಥಾಯ ನ ಲಬ್ಭತಿ। ಸೇಸಞಾತೀನಂ ಪನ ಹರಿತ್ವಾ ನ ದಾತಬ್ಬಂ, ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಪೂಜನತ್ಥಾಯ ದಾತಬ್ಬಂ। ಸೇಸಜನಸ್ಸ ಪೂಜನಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಅಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೇನ ದಾತಬ್ಬಂ, ಪುಪ್ಫದಾನಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ।
ವಿಹಾರೇ
ಫಲದಾನೇ ಫಲಮ್ಪಿ ಪುಪ್ಫಂ ವಿಯ ನಿಯಮಿತಮೇವ ಗರುಭಣ್ಡಂ ಹೋತಿ। ವಿಹಾರೇ ಬಹುಕಸ್ಮಿಂ ಫಲಾಫಲೇ ಸತಿ ಅಫಾಸುಕಮನುಸ್ಸಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಯಾಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಸಙ್ಘಿಕ’’ನ್ತಿ ದಾತುಂ ನ ಉಸ್ಸಹನ್ತಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಿನೋ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಿ ಪರಿಭಾಸನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಕಿಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ? ಫಲೇಹಿ ವಾ ರುಕ್ಖೇಹಿ ವಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕಥಿಕಾ ಕಾತಬ್ಬಾ ‘‘ಅಸುಕೇ ಚ ರುಕ್ಖೇ ಅಸುಕೇ ಚ ರುಕ್ಖೇ ಏತ್ತಕಾನಿ ಫಲಾನಿ ಗಣ್ಹನ್ತಾ, ಏತ್ತಕೇಸು ವಾ ರುಕ್ಖೇಸು ಫಲಾನಿ ಗಣ್ಹನ್ತಾ ನ ವಾರೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ। ಚೋರಾ ವಾ ಇಸ್ಸರಾ ವಾ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಗಣ್ಹನ್ತಾ ನ ವಾರೇತಬ್ಬಾ। ಕುದ್ಧಾ ಹಿ ತೇ ಸಕಲವಿಹಾರಮ್ಪಿ ನಾಸೇಯ್ಯುಂ, ಆದೀನವೋ ಪನ ಕಥೇತಬ್ಬೋತಿ।
ಸಿನಾನದಾನೇ ಸಿನಾನಚುಣ್ಣಾನಿ ಕೋಟ್ಟಿತಾನಿ ನ ಗರುಭಣ್ಡಾನಿ, ಅಕೋಟ್ಟಿತೋ ರುಕ್ಖೇ ಠಿತೋವ ರುಕ್ಖತಚೋ ಗರುಭಣ್ಡಂ, ಚುಣ್ಣಂ ಪನ ಅಗಿಲಾನಸ್ಸ ರಜನನಿಪಕ್ಕಂ ವಟ್ಟತಿ। ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಚುಣ್ಣಂ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತಿಯೇವ।
ನ ಚುಣ್ಣದಾನೇನಾತಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಸಿರೀಸಚುಣ್ಣಾದೀನಂ ದಾನೇನ। ಮತ್ತಿಕಾದಾನೇಮತ್ತಿಕಾ ಹಿ ಯತ್ಥ ದುಲ್ಲಭಾ ಹೋತಿ, ತತ್ಥೇವ ಗರುಭಣ್ಡಂ। ಸಾಪಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಕೋಟಿಯಾ ತಿಂಸಪಲಗುಳಪಿಣ್ಡಪ್ಪಮಾಣಾವ, ತತೋ ಹೇಟ್ಠಾ ನ ಗರುಭಣ್ಡನ್ತಿ।
ದನ್ತಕಟ್ಠದಾನೇ ನ ಮುಖೋದಕದಾನೇನಾತಿ ನ ಮುಖಧೋವನಉದಕದಾನೇನ।
ನ ಚಾಟುಕಮ್ಯತಾಯಾತಿಆದೀಸು ಚಾಟುಕಮ್ಯತಾ ವುಚ್ಚತಿ ಅತ್ತಾನಂ ದಾಸಂ ವಿಯ ನೀಚಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಪರಸ್ಸ ಖಲಿತವಚನಮ್ಪಿ ಸಣ್ಠಪೇತ್ವಾ ಪಿಯಕಾಮತಾಯ ಪಗ್ಗಯ್ಹವಚನಂ। ನ ಮುಗ್ಗಸೂಪ್ಯತಾಯಾತಿ ನ ಮುಗ್ಗಸೂಪಸಮಾನತಾಯ। ಮುಗ್ಗಸೂಪಸಮಾನತಾತಿ ಸಚ್ಚಾಲಿಕೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪನತಾಯ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಯಥಾ ಹಿ ಮುಗ್ಗಸೂಪೇ ಪಚ್ಚನ್ತೇ ಬಹೂ ಮುಗ್ಗಾ ಪಾಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಥೋಕಾ ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಸಚ್ಚಾಲಿಕೇನ ಜೀವಿಕಕಪ್ಪಕೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಬಹು ಅಲಿಕಂ ಹೋತಿ, ಅಪ್ಪಕಂ ಸಚ್ಚಂ। ಯಥಾ ವಾ ಮುಗ್ಗಸೂಪಸ್ಸ ಅಪವಿಸನಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಏವಮೇವ ಸಚ್ಚಾಲಿಕವುತ್ತಿನೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಸಿಙ್ಘಾಟಕಂ ವಿಯ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ। ತೇನಸ್ಸ ಸಾ ಮುಸಾವಾದಿತಾ ‘‘ಮುಗ್ಗಸೂಪ್ಯತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ। ನ ಪಾರಿಭಟ್ಯತಾಯಾತಿ ನ ಪರಿಭಟಕಮ್ಮಭಾವೇನ। ಪರಿಭಟಸ್ಸ ಹಿ ಕಮ್ಮಂ ಪಾರಿಭಟ್ಯಂ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪಾರಿಭಟ್ಯತಾ, ಅಲಙ್ಕಾರಕರಣಾದೀಹಿ ದಾರಕಕೀಳಾಪನಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ನ ಪೀಠಮದ್ದಿಕತಾಯಾತಿ ನ ಸಹಸಾ ಘರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪೀಠಕೇ ನಿಸೀದನಕತಾಯ।
ನ ವತ್ಥುವಿಜ್ಜಾಯಾತಿಆದೀಸು ವತ್ಥುವಿಜ್ಜಾ ನಾಮ ಗಾಮನಿಗಮನಗರಾದೀನಂ ಸುನಿವಿಟ್ಠದುನ್ನಿವಿಟ್ಠಜಾನನಸತ್ಥಂ। ತಿರಚ್ಛಾನವಿಜ್ಜಾ ಅಙ್ಗವಿಜ್ಜಾ ನಕ್ಖತ್ತವಿಜ್ಜಾ ನಾಮ ನಕ್ಖತ್ತಾನಂ ಯೋಗಜಾನನಸತ್ಥಂ।
ನ ದೂತಗಮನೇನಾತಿ ನ ದೂತೇಯ್ಯಂ ಕತ್ವಾ ಗಮನೇನ। ನ ಪಹಿಣಗಮನೇನಾತಿ ನ ಗಿಹೀನಂ ಸಾಸನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಘರಾ ಘರಂ ಪಹಿತಸ್ಸ ಗಮನೇನ। ನ ಜಙ್ಘಪೇಸನಿಯೇನಾತಿ ಗಾಮನ್ತರದೇಸನ್ತರಾದೀಸು ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಗಿಹೀನಂ ಸಾಸನಪಟಿಸಾಸನಂ ಹರಣೇನ। ಇದಞ್ಹಿ ಜಙ್ಘಪೇಸನಿಯಂ ನಾಮ ಅತ್ತನೋ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ, ಯೇ ಚಾಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಸಾಸನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕತ್ಥಚಿ ಗಮನವಸೇನ ವಟ್ಟತಿ। ಚೇತಿಯಸ್ಸ ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ವಡ್ಢಕೀನಮ್ಪಿ ಸಾಸನಂ ಹರಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮ, ಪೂಜಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖಥಾ’’ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ; ‘‘ಅಸುಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ನಾಮ ದೇಥಾ’’ತಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ವಾ ಭೇಸಜ್ಜಂ ವಾ ಚೀವರಂ ವಾ ದೇನ್ತಿ, ‘‘ವಿಹಾರೇ ಪೂಜಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಾದೀನಿ
ನ ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮೇನಾತಿ ನ ವೇಜ್ಜೇನ ಹುತ್ವಾ ಕಾಯತಿಕಿಚ್ಛನಾದಿಭೇಸಜ್ಜಕರಣೇನ। ಭೇಸಜ್ಜಂ ಪನ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಕಾತಬ್ಬಂ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಸಿಕ್ಖಮಾನಾಯ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಸಾಮಣೇರಿಯಾ। ಸಮಸೀಲಸದ್ಧಾಪಞ್ಞಾನಞ್ಹಿ ಏತೇಸಂ ತೀಸು ಸಿಕ್ಖಾಸು ಯುತ್ತಾನಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಅಕಾತುಂ ನ ಲಬ್ಭತಿ। ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ತದುಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ಅತ್ತನೋ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಸ್ಸ ಪಣ್ಡುಪಲಾಸಸ್ಸಾತಿ ಏತೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಮ್ಪಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಜೇಟ್ಠಭಾತು, ಕನಿಟ್ಠಭಾತು, ಜೇಟ್ಠಭಗಿನಿಯಾ, ಕನಿಟ್ಠಭಗಿನಿಯಾ, ಚೂಳಮಾತುಯಾ, ಮಹಾಮಾತುಯಾ, ಚೂಳಪಿತುನೋ, ಮಹಾಪಿತುನೋ, ಪಿತುಚ್ಛಾಯ, ಮಾತುಚ್ಛಾಯಾತಿ ಏತೇಸಂ ಪನ ದಸನ್ನಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತೇನ ತೇಸಂಯೇವ ಸನ್ತಕಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ನಪ್ಪಹೋತಿ, ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ತಾವಕಾಲಿಕಂ ದಾತಬ್ಬಂ। ಏತೇಸಂ ಪುತ್ತಪರಮ್ಪರಾ ಯಾವ ಸತ್ತಮಾ ಕುಲಪರಿವಟ್ಟಾ, ತಾವ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಆಹರಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಅಕತವಿಞ್ಞತ್ತಿ ವಾ, ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಂ ವಾ, ಕುಲದೂಸಕಾಪತ್ತಿ ವಾ ನ ಹೋತಿ।
ನ ಪಿಣ್ಡಪಟಿಪಿಣ್ಡಕೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ ಕಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬೋ, ಕಸ್ಸ ನ ದಾತಬ್ಬೋ? ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ತದುಪಟ್ಠಾಕಾನಂ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರಸ್ಸ ಪಣ್ಡುಪಲಾಸಸ್ಸ ಸಮ್ಪತ್ತಸ್ಸ ದಾಮರಿಕಚೋರಸ್ಸ ಇಸ್ಸರಸ್ಸಾಪಿ ದಾತಬ್ಬೋ। ಏತೇಸಂ ದತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಲದ್ಧಮ್ಪಿ ಪಿಣ್ಡಪಟಿಪಿಣ್ಡಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ। ನ ದಾನಾನುಪ್ಪದಾನೇನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಧಮ್ಮೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ। ಸಮೇನಾತಿ ಕಾಯಸುಚರಿತಾದಿನಾ। ಲದ್ಧಾತಿ ಕಾಯೇನ ಲದ್ಧಾ। ಲಭಿತ್ವಾತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ। ಅಧಿಗನ್ತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ। ವಿನ್ದಿತ್ವಾತಿ ಞಾಣೇನ ವಿನ್ದಿತ್ವಾ। ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಲಭಿತ್ವಾ।
ಅನ್ನಸನ್ನಿಧಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದುವಿಧಾ ಅನ್ನಕಥಾ ವಿನಯವಸೇನ ಚ ಸಲ್ಲೇಖವಸೇನ ಚ। ವಿನಯವಸೇನ ತಾವ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಅನ್ನಂ ಅಜ್ಜ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಅಪರಜ್ಜು ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ಅತ್ತನಾ ಲದ್ಧಂ ಪನ ಸಾಮಣೇರಾನಂ ದತ್ವಾ ತೇಹಿ ಲದ್ಧಂ ಠಪಾಪೇತ್ವಾ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಸಲ್ಲೇಖೋ ಪನ ನ ಹೋತಿ।
ಪಾನಸನ್ನಿಧಿಮ್ಹಿಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಏತ್ಥ ಪಾನಂ ನಾಮ ಅಮ್ಬಪಾನಾದೀನಿ ಅಟ್ಠ ಪಾನಾನಿ, ಯಾನಿ ಚೇ ತೇಸಂ ಅನುಲೋಮಾನಿ।
ವತ್ಥಸನ್ನಿಧಿನ್ತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಾವಿಕಪ್ಪಿತಂ ಸನ್ನಿಧಿ ಚ ಹೋತಿ ಸಲ್ಲೇಖಞ್ಚ ಕೋಪೇತಿ। ಅಯಂ
ಯಾನಸನ್ನಿಧಿಮ್ಹಿ ಯಾನಂ ನಾಮ ವಯ್ಹಂ ರಥೋ ಸಕಟಂ ಸನ್ದಮಾನಿಕಾ ಸಿವಿಕಾ ಪಾಟಙ್ಕೀತಿ ನೇತಂ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಯಾನಂ। ಉಪಾಹನಾ ಪನ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಯಾನಂಯೇವ। ಏಕಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಹಿ ಏಕೋ ಅರಞ್ಞತ್ಥಾಯ, ಏಕಾ ಧೋತಪಾದಕತ್ಥಾಯಾತಿ ಉಕ್ಕಂಸತೋ ದ್ವೇ ಉಪಾಹನಸಙ್ಘಾಟಾ
ಸಯನಸನ್ನಿಧಿಮ್ಹಿ ಸಯನನ್ತಿ ಮಞ್ಚೋ। ಏಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಏಕೋ ಗಬ್ಭೇ ಏಕೋ ದಿವಾಟ್ಠಾನೇತಿ ಉಕ್ಕಂಸತೋ ದ್ವೇ ಮಞ್ಚಾ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ತತೋ ಉತ್ತರಿ ಲಭಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಾ ಗಣಸ್ಸ ವಾ ದಾತಬ್ಬೋ, ಅದಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸನ್ನಿಧಿ ಚೇವ ಹೋತಿ, ಸಲ್ಲೇಖಞ್ಚ ಕೋಪೇತಿ।
ಗನ್ಧಸನ್ನಿಧಿಮ್ಹಿ
ಆಮಿಸನ್ತಿ ಅನ್ನಾದಿವುತ್ತಾವಸೇಸಂವ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ತಥಾರೂಪೇ ಕಾಲೇ ಉಪಕಾರಾಯ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ತಿಲತಣ್ಡುಲಮುಗ್ಗಮಾಸನಾಳಿಕೇರಲೋಣಮಚ್ಛಮಂಸವಲ್ಲೂರಸಪ್ಪಿತೇಲಗುಳ- ಭಾಜನಾದೀನಿ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಠಪೇತಿ। ಸೋ ವಸ್ಸಕಾಲೇ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಸಾಮಣೇರೇಹಿ ಯಾಗುಂ ಪಚಾಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಸಾಮಣೇರ ಉದಕಕದ್ದಮೇ ದುಕ್ಖಂ ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತುಂ, ಗಚ್ಛ ಅಸುಕಕುಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಯ್ಹಂ ವಿಹಾರೇ ನಿಸಿನ್ನಭಾವಂ ಆರೋಚೇಹಿ, ಅಸುಕಕುಲತೋ ದಧಿಆದೀನಿ ಆಹರಾ’’ತಿ ಪೇಸೇತಿ। ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಗಾಮಂ ಪವಿಸಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ‘‘ದುಪ್ಪವೇಸೋ ಆವುಸೋ ಇದಾನಿ ಗಾಮೋ’’ತಿ ವದತಿ। ತೇ ‘‘ಹೋತು, ಭನ್ತೇ, ಅಚ್ಛಥ ತುಮ್ಹೇ, ಮಯಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಅಥ ಸಾಮಣೇರೋಪಿ ದಧಿಆದೀನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಭತ್ತಞ್ಚ ಬ್ಯಞ್ಜನಞ್ಚ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಉಪನೇತಿ, ತಂ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸೇವ
ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪನ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಏಕಾ ತಣ್ಡುಲನಾಳಿ ಏಕೋ ಗುಳಪಿಣ್ಡೋ ಚತುಭಾಗಮತ್ತಂ ಸಪ್ಪೀತಿ ಏತ್ತಕಂ ನಿಧೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಅಕಾಲೇ ಸಮ್ಪತ್ತಚೋರಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ। ತೇ ಹಿ ಏತ್ತಕಮ್ಪಿ ಆಮಿಸಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಅಲಭನ್ತಾ ಜೀವಿತಾಪಿ ವೋರೋಪೇಯ್ಯುಂ, ತಸ್ಮಾ
೧೬೦. ಝಾಯೀ ನ ಪಾದಲೋಲಸ್ಸಾತಿ ಝಾನಾಭಿರತೋ ಚ ನ ಚ ಪಾದಲೋಲೋ ಅಸ್ಸ। ವಿರಮೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾ ನಪ್ಪಮಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಹತ್ಥಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾದಿಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ವಿನೋದೇಯ್ಯ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಕಾರಿತಾಯ ಚೇತ್ಥ ನಪ್ಪಮಜ್ಜೇಯ್ಯ।
ಏಕತ್ತಮನುಯುತ್ತೋತಿ ಪರಮತ್ಥಗರುಕೋತಿ ಉತ್ತಮತ್ಥಗರುಕೋ। ‘‘ಸಕತ್ಥಗರುಕೋ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ।
ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾರಾಮೋತಿ ಆರಮಣಂ ಆರಾಮೋ, ತತೋ ತತೋ ಆರಮ್ಮಣತೋ ಪಟಿಸಂಹರಿತ್ವಾ ಏಕೀಭಾವೇ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನೇ ಆರಾಮೋ ಯಸ್ಸ ಸೋ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾರಾಮೋ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಭವೇಯ್ಯ। ತಸ್ಮಿಂ ರತೋತಿ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನರತೋ। ಏತೇಹಿ ಸೀಲೇಸು ಪರಿಪೂರಕಾರಿತಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಸೀಲವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಏಕಗ್ಗತಾಪಿ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ। ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಚೇತೋಸಮಥಮನುಯುತ್ತೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಸಮಥೇ ಯುತ್ತೋ। ಏತ್ಥ ಹಿ ಅಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ ವಾ ಅತ್ತನೋತಿ ವಾ ಏತಂ ಏಕತ್ಥಂ, ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ನಾನಂ। ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಪನೇತಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ। ಅನೂತಿ ಇಮಿನಾ ಉಪಸಗ್ಗೇನ ಯೋಗೇ ಸಿದ್ಧಂ।
ಅನಿರಾಕತಜ್ಝಾನೋತಿ ಬಹಿ ಅನಿಹತಜ್ಝಾನೋ ಅವಿನಾಸಿತಜ್ಝಾನೋ ವಾ। ನೀಹರಣವಿನಾಸತ್ಥಞ್ಹಿ ಇದಂ ನಿರಾಕರಣಂ ನಾಮ। ‘‘ಥಮ್ಭಂ ನಿರಂಕತ್ವಾ ನಿವಾತವುತ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಸು॰ ನಿ॰ ೩೨೮) ಚಸ್ಸ ಪಯೋಗೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಸತ್ತವಿಧಾಯ ಅನುಪಸ್ಸನಾಯ ಯುತ್ತೋ। ಸತ್ತವಿಧಾ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ನಾಮ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾ ದುಕ್ಖಾನುಪಸ್ಸನಾ ಅನತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾ ನಿಬ್ಬಿದಾನುಪಸ್ಸನಾ ವಿರಾಗಾನುಪಸ್ಸನಾ ನಿರೋಧಾನುಪಸ್ಸನಾ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾನುಪಸ್ಸನಾತಿ। ತಾ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ೨.೭೪೧ ಆದಯೋ, ೮೪೯ ಆದಯೋ) ವಿತ್ಥಾರಿತಾ ಬ್ಯೂಹೇತಾ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಾನನ್ತಿ ವಡ್ಢೇತಾ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಾನಂ। ಏತ್ಥ ಚ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಮಾನೋ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಬ್ರೂಹೇತಾ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಾನ’’ನ್ತಿ
ಸಕ್ಕಚ್ಚಕಾರೀತಿಆದೀಸು ದಾನಾದೀನಂ ಕುಸಲಧಮ್ಮಾನಂ ಭಾವನಾಯ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಕಾರಿತಾವಸೇನ ಸಕ್ಕಚ್ಚಕಾರೀ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಭವೇಯ್ಯ। ಸತತಭಾವೋ ಸಾತಚ್ಚಂ, ಸಾತಚ್ಚಕಾರಿತಾವಸೇನ ಸಾತಚ್ಚಕಾರೀ। ನಿರನ್ತರಕಾರಿತಾಯ ಅಟ್ಠಿತಕಾರೀ। ಯಥಾ ನಾಮ ಕಕಣ್ಟಕೋ ಥೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಥೋಕಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ನ ನಿರನ್ತರಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಮೇವ ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಏಕದಿವಸಂ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಪೂಜಂ ವಾ ಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ವಾ ಸುತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ವಾ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಚಿರಸ್ಸಂ ಕರೋತಿ, ತಂ ನ ನಿರನ್ತರಂ ಪವತ್ತೇತಿ। ಸೋ ‘‘ಅಸಾತಚ್ಚಕಾರೀ, ಠಿತಕಾರೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಯೋ ಪನ ಏವಂ ನ ಹೋತಿ, ಸೋ ಅಟ್ಠಿತಕಾರೀ। ಅನೋಲೀನವುತ್ತಿಕೋತಿ ನಿರನ್ತರಕರಣಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಚ್ಛನ್ದೋತಿ ಕುಸಲಕಿರಿಯಾಯ ವೀರಿಯಚ್ಛನ್ದಸ್ಸ ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಭಾವೇನ ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಚ್ಛನ್ದೋ। ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರೋತಿ ವೀರಿಯಧುರಸ್ಸ ಅನೋರೋಪಕೋ, ಅನೋಸಕ್ಕಿತಮಾನಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಅಪ್ಪಟಿವಾನೀತಿ ಅನಿವತ್ತನಂ। ಅಧಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಕುಸಲಕರಣೇ ಪತಿಟ್ಠಾಭಾವೋ। ಅನುಯೋಗೋತಿ ಅನುಯುಞ್ಜನಂ। ಅಪ್ಪಮಾದೋತಿ ಸತಿಯಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸೋ।
೧೬೧. ತನ್ದಿಂ ಮಾಯಂ ಹಸ್ಸಂ ಖಿಡ್ಡನ್ತಿ ಆಲಸಿಯಞ್ಚ ಮಾಯಞ್ಚ ಹಸ್ಸಞ್ಚ ಕಾಯಿಕಂ ವಾಚಸಿಕಂ ಖಿಡ್ಡಞ್ಚ। ಸವಿಭೂಸನ್ತಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಭೂಸಾಯ।
ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಛಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಕರಿತ್ವಾತಿ ಪುರಿಮಯಾಮಮಜ್ಝಿಮಯಾಮಪಚ್ಛಿಮಯಾಮವಸೇನ ರತ್ತಿಂ ತಯೋ ತಥಾ ದಿವಾತಿ ಛಬ್ಬಿಧಂ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಕತ್ವಾ। ಪಞ್ಚಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಪಟಿಜಗ್ಗೇಯ್ಯಾತಿ ರತ್ತಿಂ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಪಞ್ಚಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ನ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮೇಯ್ಯ। ಏಕಕೋಟ್ಠಾಸಂ ನಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಏಕಂ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮೇಯ್ಯ।
ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ದಿವಸಮ್ಪಿ ಪುಬ್ಬಣ್ಹೇ ಮಜ್ಝನ್ಹೇ ಸಾಯನ್ಹೇತಿ ತಯೋಪಿ ದಿವಸಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಗಹಿತಾ। ಚಙ್ಕಮೇನ ನಿಸಜ್ಜಾಯಾತಿ ಸಕಲಂ ದಿವಸಂ ಇಮಿನಾ ಇರಿಯಾಪಥದ್ವಯೇನೇವ ವಿಹರನ್ತೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆವರಣತೋ ಆವರಣೀಯೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ನೀವರಣೇಹಿ ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಧಮ್ಮೇಹಿ ವಾ। ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸೋಧೇಯ್ಯಾತಿ ತೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಪಠಮಂ ಯಾಮನ್ತಿ ಸಕಲಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಪಠಮಯಾಮೇ।
ಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಮಭೋಗೀಸೇಯ್ಯಾ ಪೇತಸೇಯ್ಯಾ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಾ ತಥಾಗತಸೇಯ್ಯಾತಿ ಚತಸ್ಸೋ ಸೇಯ್ಯಾ। ತತ್ಥ ‘‘ಯೇಭುಯ್ಯೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಮಭೋಗೀ ವಾಮೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸೇನ್ತೀ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೧.೪೨೪೬) ಅಯಂ ಕಾಮಭೋಗೀಸೇಯ್ಯಾ। ತೇಸು ಹಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸೇನ ಸಯಾನೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ‘‘ಯೇಭುಯ್ಯೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪೇತಾ ಉತ್ತಾನಾ ಸೇನ್ತೀ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೨೪೬) ಅಯಂ ಪೇತಸೇಯ್ಯಾ। ಅಪ್ಪಮಂಸಲೋಹಿತತ್ತಾ ಹಿ ಅಟ್ಠಿಸಙ್ಘಾಟಘಟ್ಟಿತಾ ಏಕೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸಯಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಉತ್ತಾನಾವ ಸೇನ್ತಿ। ‘‘ಸೀಹೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಿಗರಾಜಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಿ…ಪೇ॰… ಅತ್ತಮನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೨೪೬) ಅಯಂ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಾ। ತೇಜುಸ್ಸದತ್ತಾ ಹಿ ಸೀಹೋ ಮಿಗರಾಜಾ ದ್ವೇ ಪುರಿಮಪಾದೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಛಿಮಪಾದೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ತಥಾಗತಸೇಯ್ಯಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತಾಸು ಇಧ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಾ ಆಗತಾ। ಅಯಞ್ಹಿ ತೇಜುಸ್ಸದಇರಿಯಾಪಥತ್ತಾ ಉತ್ತಮಸೇಯ್ಯಾ ನಾಮ।
ಪಾದೇ ಪಾದನ್ತಿ ದಕ್ಖಿಣಪಾದೇ ವಾಮಪಾದಂ। ಅಚ್ಚಾಧಾಯಾತಿ ಅತಿಆಧಾಯ ಈಸಕಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಠಪೇತ್ವಾ। ಗೋಪ್ಫಕೇನ ಹಿ ಗೋಪ್ಫಕೇ, ಜಾಣುನಾ ವಾ ಜಾಣುಮ್ಹಿ ಸಙ್ಘಟ್ಟಿಯಮಾನೇ ಅಭಿಣ್ಹಂ ವೇದನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ ನ ಹೋತಿ, ಸೇಯ್ಯಾ ಅಫಾಸು ಹೋತಿ। ಯಥಾ ಪನ ನ ಸಙ್ಘಟ್ಟೇತಿ, ಏವಂ ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಠಪಿತೇ ವೇದನಾ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ ಹೋತಿ, ಸೇಯ್ಯಾ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋತಿ ಸತಿಯಾ ಚೇವ ಸಮ್ಪಜಾನಪಞ್ಞಾಯ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹುತ್ವಾ। ಇಮಿನಾ ಸುಪರಿಗ್ಗಾಹಕಂ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ ಕಥಿತಂ। ಉಟ್ಠಾನಸಞ್ಞಂ ಮನಸಿಕರಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಅಸುಕವೇಲಾಯ ನಾಮ ಉಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಉಟ್ಠಾನವೇಲಾಪರಿಚ್ಛೇದಕಂ ಉಟ್ಠಾನಸಞ್ಞಂ ಚಿತ್ತೇ ಠಪೇತ್ವಾ। ಏವಂ ಕತ್ವಾ ನಿಪನ್ನೋ ಹಿ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಕಾಲೇಯೇವ ಉಟ್ಠಾತಿ।
ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯನಿದ್ದೇಸೇ ಚೇತಸಿಕೋತಿ ಇದಂ ವೀರಿಯಸ್ಸ ನಿಯಮತೋ ಚೇತಸಿಕಭಾವದೀಪನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ಇದಞ್ಹಿ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭೋತಿ ವೀರಿಯಸಙ್ಖಾತೋ ಆರಮ್ಭೋ। ಅಯಞ್ಹಿ ಆರಮ್ಭಸದ್ದೋ ಕಮ್ಮೇ ಆಪತ್ತಿಯಂ ಕಿರಿಯಾಯಂ ವೀರಿಯೇ ಹಿಂಸಾಯಂ ವಿಕೋಪನೇತಿ ಅನೇಕೇಸು ಅತ್ಥೇಸು ಆಗತೋ।
‘‘ಯಂ
ಆರಮ್ಭಾನಂ ನಿರೋಧೇನ, ನತ್ಥಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋ’’ತಿ॥ (ಸು॰ ನಿ॰ ೭೪೯) –
ಏತ್ಥ ಹಿ ಕಮ್ಮಂ ಆರಮ್ಭೋತಿ ಆಗತಂ। ‘‘ಆರಮ್ಭತಿ ಚ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಚ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೫.೧೪೨; ಪು॰ ಪ॰ ೧೯೧) ಏತ್ಥ ಆಪತ್ತಿ। ‘‘ಮಹಾಯಞ್ಞಾ ಮಹಾರಮ್ಭಾ, ನ ತೇ ಹೋನ್ತಿ ಮಹಪ್ಫಲಾ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೩೯; ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೧೨೦) ಏತ್ಥ ಯೂಪುಸ್ಸಾಪನಾದಿಕಿರಿಯಾ। ‘‘ಆರಮ್ಭಥ ನಿಕ್ಕಮಥ, ಯುಞ್ಜಥ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ’’ತಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೧೮೫; ಕಥಾ॰ ೩೩೩; ನೇತ್ತಿ॰ ೨೯; ಪೇಟಕೋ॰ ೩೮; ಮಿ॰ ಪ॰ ೫.೧.೪) ಏತ್ಥ ವೀರಿಯಂ। ‘‘ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಾಣಂ ಆರಮ್ಭನ್ತೀ’’ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೫೧) ಏತ್ಥ ಹಿಂಸಾ। ‘‘ಬೀಜಗಾಮಭೂತಗಾಮಸಮಾರಮ್ಭಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೧೦; ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೯೩) ಏತ್ಥ ಛೇದನಭಞ್ಜನಾದಿಕಂ ವಿಕೋಪನಂ। ಇಧ ಪನ ವೀರಿಯಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ವೀರಿಯಾರಮ್ಭೋತಿ ವೀರಿಯಸಙ್ಖಾತೋ ಆರಮ್ಭೋ’’ತಿ। ವೀರಿಯಞ್ಹಿ ಆರಮ್ಭನವಸೇನ ಆರಮ್ಭೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಇದಮಸ್ಸ ಸಭಾವಪದಂ। ಕೋಸಜ್ಜತೋ ನಿಕ್ಖಮನವಸೇನ ನಿಕ್ಕಮೋ। ಪರಂ ಪರಂ ಠಾನಂ ಅಕ್ಕಮನವಸೇನ ಪರಕ್ಕಮೋ। ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಯಮನವಸೇನ ಉಯ್ಯಾಮೋ। ವಾಯಮನವಸೇನ ವಾಯಾಮೋ। ಉಸ್ಸಹನವಸೇನ ಉಸ್ಸಾಹೋ। ಅಧಿಮತ್ತುಸ್ಸಹನವಸೇನ ಉಸ್ಸೋಳ್ಹೀ। ಥಿರಭಾವಟ್ಠೇನ ಥಾಮೋ। ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾನಂ ಧಾರಣವಸೇನ ಅವಿಚ್ಛೇದತೋ ವಾ ಪವತ್ತನವಸೇನ ಕುಸಲಸನ್ತಾನಂ ಧಾರೇತೀತಿ ಧಿತಿ।
ಅಪರೋ ನಯೋ – ನಿಕ್ಕಮೋ ಚೇಸೋ ಕಾಮಾನಂ ಪನುದನಾಯ। ಪರಕ್ಕಮೋ ಚೇಸೋ ಬನ್ಧನಚ್ಛೇದಾಯ। ಉಯ್ಯಾಮೋ ಚೇಸೋ ಓಘಸ್ಸ ನಿತ್ಥರಣಾಯ। ವಾಯಾಮೋ ಚೇಸೋ ಪಾರಂ ಗಮನಟ್ಠೇನ। ಉಸ್ಸಾಹೋ ಚೇಸೋ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಟ್ಠೇನ। ಉಸ್ಸೋಳ್ಹೀ ಚೇಸೋ ಅಧಿಮತ್ತಟ್ಠೇನ। ಥಾಮೋ ಚೇಸೋ ಪಲಿಘುಗ್ಘಾಟನತಾಯ। ಧಿತಿ ಚೇಸೋ ಅಟ್ಠಿತಕಾರಿತಾಯಾತಿ।
‘‘ಕಾಮಂ ತಚೋ ಚ ನ್ಹಾರು ಚ, ಅಟ್ಠಿ ಚ ಅವಸಿಸ್ಸತೂ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೨.೫) ಏವಂ ಪವತ್ತಿಕಾಲೇ ಅಸಿಥಿಲಪರಕ್ಕಮತಾ, ಥಿರಪರಕ್ಕಮೋ ದಳ್ಹಪರಕ್ಕಮೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಸ್ಮಾ ಪನೇತಂ ವೀರಿಯಂ ಕುಸಲಕಮ್ಮಕರಣಟ್ಠಾನೇ ಛನ್ದಂ ನ ನಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಧುರಂ ನ ನಿಕ್ಖಿಪತಿ, ನ ಓತಾರೇತಿ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ, ಅನೋಸಕ್ಕಿತಮಾನಸತಂ ಆವಹತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಚ್ಛನ್ದತಾ ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಯಥಾ ಪನ ತಜ್ಜಾತಿಕೇ ಉದಕಸಮ್ಭಿನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಧುರವಾಹಗೋಣಂ ‘‘ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಸೋ ಜಾಣುನಾ ಭೂಮಿಂ ಉಪ್ಪೀಳೇತ್ವಾಪಿ ಧುರಂ ವಹತಿ, ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿತುಂ ನ ದೇತಿ, ಏವಮೇವ ‘‘ಧುರಸಮ್ಪಗ್ಗಾಹೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಪಗ್ಗಹಲಕ್ಖಣೇ ಇನ್ದಟ್ಠಂ ಕಾರೇತೀತಿ ವೀರಿಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ। ಕೋಸಜ್ಜೇ ನ ಕಮ್ಪತೀತಿ ವೀರಿಯಬಲಂ। ಯಾಥಾವನಿಯ್ಯಾನಿಕಕುಸಲವಾಯಾಮತಾಯ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ।
ತನ್ದೀತಿ ಜಾತಿಆಲಸಿಯಂ। ತನ್ದಿಯನಾತಿ ತನ್ದಿಯನಾಕಾರೋ। ತನ್ದಿಮನಕತಾತಿ ತನ್ದಿಯಾ ಅಭಿಭೂತಚಿತ್ತತಾ। ಅಲಸಸ್ಸ ಭಾವೋ ಆಲಸ್ಯಂ, ಆಲಸ್ಯಾಯನಾಕಾರೋ ಆಲಸ್ಯಾಯನಾ। ಆಲಸ್ಯಾಯಿತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಆಲಸ್ಯಾಯಿತತ್ತಂ। ಇತಿ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಇಮೇಹಿ ಪದೇಹಿ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಕಾಯಾಲಸಿಯಂ ಕಥಿತಂ।
ವಞ್ಚನಿಕಾ ಚರಿಯಾತಿ ವಞ್ಚನಿಕಾ ಕಿರಿಯಾ। ಮಾ ಮಂ ಜಞ್ಞಾತಿ ವಾಚಂ ಭಾಸತೀತಿ ಜಾನಂಯೇವ ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಾರಿಯಂ ಕರೋತಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪನ ವೀತಿಕ್ಕಮಟ್ಠಾನಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಉಪಸನ್ತೋ ವಿಯ ಭಾಸತಿ। ಕಾಯೇನ ಪರಕ್ಕಮತೀತಿ ಮಾಯಾವಿತಾ। ಕತ್ವಾ ಪಾಪಂ ಪುನ ಪಟಿಚ್ಛಾದನತೋ ಅತಿ ಅಸ್ಸರತಿ ಏತಾಯ ಸತ್ತೋತಿ ಅಚ್ಚಸರಾ। ಕಾಯವಾಚಾಕಿರಿಯಾಹಿ ಅಞ್ಞಥಾ ದಸ್ಸನತೋ ವಞ್ಚೇತೀತಿ ವಞ್ಚನಾ। ಏತಾಯ ಸತ್ತಾ ನಿಕರೋನ್ತೀತಿ ನಿಕತಿ, ಮಿಚ್ಛಾ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ನಾಹಂ ಏವಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಪಾಪಾನಂ ನಿಕ್ಖಿಪನತೋ ನಿಕಿರಣಾ। ‘‘ನಾಹಂ ಏವಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಪರಿವಜ್ಜನತೋ ಪರಿಹರಣಾ। ಕಾಯಾದೀಹಿ ಸಂವರಣತೋ ಗೂಹನಾ। ಸಬ್ಬತೋ ಭಾಗೇನ ಗೂಹನಾ ಪರಿಗೂಹನಾ। ತಿಣಪಣ್ಣೇಹಿ ವಿಯ ಗೂಥಂ ಕಾಯವಚೀಕಮ್ಮೇಹಿ ಪಾಪಂ ಛಾದಿಯತೀತಿ ಛಾದನಾ। ಸಬ್ಬತೋ ಭಾಗೇನ ಛಾದನಾ ಪರಿಚ್ಛಾದನಾ। ನ ಉತ್ತಾನಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಅನುತ್ತಾನೀಕಮ್ಮಂ। ನ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಅನಾವಿಕಮ್ಮಂ। ಸುಟ್ಠು ಛಾದನಾ ವೋಚ್ಛಾದನಾ। ಕತಪಾಪಪಟಿಚ್ಛಾದನವಸೇನ ಪುನಪಿ ಪಾಪಸ್ಸ ಕರಣತೋ ಪಾಪಕಿರಿಯಾ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅಯಂ ಕತಪಟಿಚ್ಛಾದನಲಕ್ಖಣಾ ಮಾಯಾ ನಾಮ ವುಚ್ಚತಿ। ಯಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಭಸ್ಮಾಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ ವಿಯ ಅಙ್ಗಾರೋ, ಉದಕಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ ವಿಯ ಖಾಣು, ಪಿಲೋತಿಕಾಯ ಪಲಿವೇಠಿತಂ ವಿಯ ಚ ಸತ್ಥಂ ಹೋತಿ। ಅತಿವೇಲಂ ದನ್ತವಿದಂಸಕಂ ಹಸತೀತಿ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ದನ್ತಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಪರೇಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಹಾಸಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಹಸತಿ।
ಕಾಯಿಕಾ ಚ ಖಿಡ್ಡಾತಿ ಕಾಯೇನ ಪವತ್ತಾ ಕೀಳಾ। ಏಸೇವ ನಯೋ ವಾಚಸಿಕಾಯಪಿ। ಹತ್ಥೀಹಿಪಿ ಕೀಳನ್ತೀತಿ ಹತ್ಥೀಹಿ ಕೀಳಿತತ್ಥಾಯ ಪುರತೋ ಧಾವನಆಧಾವನಪಿಟ್ಠನಿಸೀದನಾದಿಕೀಟ್ಠಾಯ ಕೀಳನ್ತಿ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಅಸ್ಸರಥೇಸುಪಿ। ಅಟ್ಠಪದೇಪಿ ಕೀಳನ್ತೀತಿ ಏಕೇಕಾಯ ಪನ್ತಿಯಾ ಅಟ್ಠ ಅಟ್ಠ ಪದಾನಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅಟ್ಠಪದಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಟ್ಠಪದೇ। ದಸಪದೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಆಕಾಸೇಪೀತಿ ಅಟ್ಠಪದದಸಪದೇಸು ವಿಯ ಆಕಾಸೇಯೇವ ಕೀಳನ್ತಿ। ಪರಿಹಾರಪಥೇಪೀತಿ ಭೂಮಿಯಂ ನಾನಾಪಥಮಣ್ಡಲಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪರಿಹರಿತಬ್ಬಪಥಂ ಪರಿಹರನ್ತಾ ಕೀಳನ್ತಿ। ಸನ್ತಿಕಾಯಪಿ ಕೀಳನ್ತೀತಿ ಸನ್ತಿಕಕೀಳಾಯ ಕೀಳನ್ತಿ, ಏಕಜ್ಝಂ ಠಪಿತಾ
ಖಲಿಕಾಯಾತಿ ಜೂತಫಲಕೇ ಪಾಸಕಕೀಳಾಯ ಕೀಳನ್ತಿ। ಘಟಿಕಾಯಾತಿ ಘಟಿಕಾ ವುಚ್ಚತಿ ದೀಘದಣ್ಡಕೇನ ರಸ್ಸದಣ್ಡಕಂ ಪಹರಣಕೀಳಾ, ತಾಯ ಕೀಳನ್ತಿ। ಸಲಾಕಹತ್ಥೇನಾತಿ ಲಾಖಾಯ ವಾ ಮಞ್ಜಟ್ಠಿಯಾ ವಾ ಪಿಟ್ಠೋದಕೇನ ವಾ ಸಲಾಕಹತ್ಥಂ ತೇಮೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಭೂಮಿಯಂ ವಾ ಭಿತ್ತಿಯಂ ವಾ ತಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದಿರೂಪಾನಿ ದಸ್ಸೇನ್ತಾ ಕೀಳನ್ತಿ। ಅಕ್ಖೇನಾತಿ ಗುಳೇನ। ಪಙ್ಕಚೀರೇನಾತಿ ಪಙ್ಕಚೀರಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಣ್ಣನಾಳಿಕಾ, ತಂ ಧಮನ್ತಾ ಕೀಳನ್ತಿ। ವಙ್ಕಕೇನಾತಿ ಗಾಮದಾರಕಾನಂ ಕೀಳನಕೇನ ಖುದ್ದಕನಙ್ಗಲೇನ। ಮೋಕ್ಖಚಿಕಾಯಾತಿ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತಕಕೀಳಾಯ, ಆಕಾಸೇ ವಾ ದಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ವಾ ಸೀಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠುಪರಿಯಭಾವೇನ ಪರಿವತ್ತನ್ತಾ ಕೀಳನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಚಿಙ್ಗುಲಕೇನಾತಿ ಚಿಙ್ಗುಲಕಂ ವುಚ್ಚತಿ ತಾಲಪಣ್ಣಾದೀಹಿ ಕತಂ ವಾತಪ್ಪಹಾರೇನ ಪರಿಬ್ಭಮನಚಕ್ಕಂ, ತೇನ ಕೀಳನ್ತಿ। ಪತ್ತಾಳ್ಹಕೇನಾತಿ ಪತ್ತಾಳ್ಹಕಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಣ್ಣನಾಳಿ, ತಾಯ ವಾಲಿಕಾದೀನಿ ಮಿನನ್ತಾ ಕೀಳನ್ತಿ। ರಥಕೇನಾತಿ ಖುದ್ದಕರಥೇನ। ಧನುಕೇನಾತಿ ಖುದ್ದಕಧನುನಾ। ಅಕ್ಖರಿಕಾಯಾತಿ ಅಕ್ಖರಿಕಾ ವುಚ್ಚತಿ ಆಕಾಸೇ ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ವಾ ಅಕ್ಖರಜಾನನಕೀಳಾ, ತಾಯ ಕೀಳನ್ತಿ। ಮನೇಸಿಕಾಯಾತಿ ಮನೇಸಿಕಾ ವುಚ್ಚತಿ ಮನಸಾ ಚಿನ್ತಿತಜಾನನಕೀಳಾ, ತಾಯ ಕೀಳನ್ತಿ। ಯಥಾವಜ್ಜೇನಾತಿ ಯಥಾವಜ್ಜಂ ವುಚ್ಚತಿ ಕಾಣಕುಣಿಖುಜ್ಜಾದೀನಂ ಯಂ ಯಂ ವಜ್ಜಂ, ತಂ ತಂ ಪಯೋಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸನಕೀಳಾ, ತಾಯ ಕೀಳನ್ತಿ। ಮುಖಭೇರಿಕನ್ತಿ ಮುಖಸದ್ದೇನ ಭೇರೀ ವಿಯ ವಾದನಂ। ಮುಖಾಲಮ್ಬರನ್ತಿ ಮುಖಾನುಲಿತ್ತಭೇರಿಸದ್ದಕರಣಂ। ಮುಖಡಿಣ್ಡಿಮಕನ್ತಿ ಮುಖೇನ ಪಹತಭೇರಿಸದ್ದಕರಣಂ। ಮುಖವಲಿಮಕನ್ತಿ ಓಟ್ಠಮಂಸಂ ಜಿಮ್ಹಂ ಕತ್ವಾ ಸದ್ದಕರಣಂ। ‘‘ಮುಖತಲಿಕ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಮುಖಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಧಮನಂ ಮುಖಭೇರುಳಕನ್ತಿ ಮುಖೇನ ಭೇರಿವಾದನಂ। ನಾಟಕನ್ತಿ ಅಭಿನಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪನಂ। ‘‘ನಟ್ಟಕ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ಲಾಪನ್ತಿ ಉಕ್ಕುಟ್ಠಿತಕರಣಂ। ಗೀತನ್ತಿ ಗಾಯನಂ। ದವಕಮ್ಮನ್ತಿ ಅಯಂ ವಾಚಸಿಕಾ ಖಿಡ್ಡಾತಿ ಅಯಂ ಕೀಳಾ ವಾಚಾಯ ಜಾತಾ ವಚೀದ್ವಾರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ।
ಕೇಸಾ ಚ ಮಸ್ಸು ಚಾತಿಆದೀಸು ಕೇಸಾನಂ ಕತ್ತರಿಕಾಯ ಠಾನಾತಿರಿತ್ತಾನಿ ಅಕತ್ವಾ ಕತ್ತರಿಕಾಯ ಛೇದನಂ ಮಾಲಾ ಚ ಮೂಲಗನ್ಧಾದಿಗನ್ಧಾ ಚ ಛವಿಕರಣವಿಲೇಪನಾ ಚ। ಗೀವಾದೀಸು ಪಿಳನ್ಧನಆಭರಣಾ ಚ ಸೀಸೇ ಪಟಿಮುಞ್ಚನಪಸಾಧನಪಿಳನ್ಧನಾ ಚ ಸರೀರನಿವಾಸನವಿಚಿತ್ರವತ್ಥಾ ಚ ಸಂವೇಲ್ಲಿಯಬನ್ಧನಪಸಾಧನಞ್ಚ। ‘‘ಪರಾಸನ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ಸೀಸವೇಠನಪಟಸಙ್ಖಾತವೇಠನಞ್ಚ।
ಉಚ್ಛಾದನಾದೀಸು ಮಾತುಕುಚ್ಛಿತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತದಾರಕಾನಂ ಸರೀರಗನ್ಧೋ ದ್ವಾದಸಮತ್ತವಸ್ಸಕಾಲೇ ನಸ್ಸತಿ, ತೇಸಂ ಸರೀರಗನ್ಧಹರಣತ್ಥಾಯ ಗನ್ಧಚುಣ್ಣಾದೀಹಿ ಉಚ್ಛಾದೇನ್ತಿ, ಏವರೂಪಂ ಉಚ್ಛಾದನಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಪುಞ್ಞವನ್ತೇ ಪನ ದಾರಕೇ ಊರೂಸು ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ತೇಲೇನ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾದಊರುನಾಭಿಆದೀನಂ ಸಣ್ಠಾನಸಮ್ಪಾದನತ್ಥಂ ಪರಿಮದ್ದನ್ತಿ, ಏವರೂಪಂ ಪರಿಮದ್ದನಂ ನ ವಟ್ಟತಿ।
ನ್ಹಾಪನನ್ತಿ ತೇಸಂಯೇವ ದಾರಕಾನಂ ಗನ್ಧಾದೀಹಿ ನ್ಹಾಪನಂ। ಸಮ್ಬಾಹನನ್ತಿ ಮಹಾಮಲ್ಲಾನಂ ವಿಯ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಮುಗ್ಗರಾದೀಹಿ ಪಹರಿತ್ವಾ ಬಾಹುವಡ್ಢನಂ। ಆದಾಸನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಆದಾಸಂ ಪರಿಹರಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಅಞ್ಜನಂ ಅಲಙ್ಕಾರಞ್ಜನಮೇವ। ಮಾಲಾತಿ ಬದ್ಧಮಾಲಾ ವಾ ಅಬದ್ಧಮಾಲಾ ವಾ। ವಿಲೇಪನನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಛವಿರಾಗಕರಣಂ। ಮುಖಚುಣ್ಣಕಂ ಮುಖಲೇಪನನ್ತಿ ಮುಖೇ ಕಾಳಪೀಳಕಾದೀನಂ ಹರಣತ್ಥಾಯ ಮತ್ತಿಕಾಕಕ್ಕಂ ದೇನ್ತಿ। ತೇನ ಲೋಹಿತೇ ಚಲಿತೇ ಸಾಸಪಕಕ್ಕಂ ದೇನ್ತಿ, ತೇನ ದೋಸೇ ಖಾದಿತೇ ತಿಲಕಕ್ಕಂ ದೇನ್ತಿ, ತೇನ ಲೋಹಿತೇ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನೇ ಹಲಿದ್ದಿಕಕ್ಕಂ ದೇನ್ತಿ, ತೇನ ಛವಿವಣ್ಣೇ ಆರೂಳ್ಹೇ ಮುಖಚುಣ್ಣಕೇನ ಮುಖಂ ಚುಣ್ಣೇನ್ತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ನ ವಟ್ಟತಿ।
ಹತ್ಥಬನ್ಧಾದೀಸು ಹತ್ಥೇ ವಿಚಿತ್ರಸಙ್ಖಕಪಾಲಾದೀನಿ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತಿ, ತಂ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಹತ್ಥಾಭರಣಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಅಪರೇ ಸಿಖಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತಿ, ಸುವಣ್ಣಚೀರಕಮುತ್ತಾವಳಿಆದೀಹಿ ಚ ತಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಅಪರೇ ಚತುಹತ್ಥದಣ್ಡಂ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಪನ ಅಲಙ್ಕತದಣ್ಡಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತಿ
ಇಮಸ್ಸ ವಾ ಪೂತಿಕಾಯಸ್ಸಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಮಯಸ್ಸ ಕುಣಪಸರೀರಸ್ಸ। ಕೇಳನಾತಿ ಕೀಳಾಪನಾ ಪರಿಕೇಳನಾತಿ ಸಬ್ಬತೋ ಭಾಗೇನ ಕೀಳಾಪನಾ। ಗೇಧಿತತಾತಿ ಅಭಿಕಙ್ಖಿತತಾ। ಗೇಧಿತತ್ತನ್ತಿ ಗಿದ್ಧಭಾವೋ ಅಭಿಕಙ್ಖಿತಭಾವೋ। ಚಪಲತಾತಿ ಅಲಙ್ಕಾರಕರಣಂ। ಚಾಪಲ್ಯನ್ತಿ ಚಪಲಭಾವಂ।
ಸವಿಭೂಸನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಭೂಸಾಯ ಸಹ ಸವಿಭೂಸಂ। ಛವಿರಾಗಕರಣಸಙ್ಖಾತೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಸಹ ಸಪರಿವಾರಂ। ಪರಿಭಣ್ಡೇನ ಸಹ ಸಪರಿಭಣ್ಡಂ। ಪರಿಕ್ಖಾರೇನ ಸಹ ಸಪರಿಕ್ಖಾರಂ।
೧೬೨. ಆಥಬ್ಬಣನ್ತಿ ಆಥಬ್ಬಣಿಕಮನ್ತಪ್ಪಯೋಗಂ। ಸುಪಿನನ್ತಿ ಸುಪಿನಸತ್ಥಂ। ಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಮಣಿಲಕ್ಖಣಾದಿಂ। ನೋ ವಿದಹೇತಿ ನಪ್ಪಯೋಜೇಯ್ಯ। ವಿರುತಞ್ಚಾತಿ ಮಿಗಾದೀನಂ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ವಸ್ಸಿತಂ।
ಆಥಬ್ಬಣಿಕಾತಿ ಪರೂಪಘಾತಮನ್ತಜಾನನಕಾ। ಆಥಬ್ಬಣಂ ಪಯೋಜೇನ್ತೀತಿ ಆಥಬ್ಬಣಿಕಾ ಕಿರ ಸತ್ತಾಹಂ ಅಲೋಣಕಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ದಬ್ಬೇ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಪಥವಿಯಂ ಸಯಮಾನಾ ತಪಂ ಚರಿತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಸುಸಾನಭೂಮಿಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ಪದೇ ಠತ್ವಾ ಹತ್ಥಂ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಮುಖೇನ ವಿಜ್ಜಂ ಪರಿಜಪ್ಪನ್ತಿ, ಅಥ ತೇಸಂ ಕಮ್ಮಂ ಸಮಿಜ್ಝತಿ। ಏವರೂಪಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಆಥಬ್ಬಣಂ ಪಯೋಜೇನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ। ತತ್ಥ ಪಯೋಜೇನ್ತೀತಿ ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ। ನಗರೇ ವಾ ರುದ್ಧೇತಿ ನಗರೇ ಸಮನ್ತತೋ ರುನ್ಧಿತ್ವಾ ಆವರಿತ್ವಾ ಗಹಿತೇ। ಸಙ್ಗಾಮೇ ವಾ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೇತಿ ರಣೇ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಠಿತೇ। ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೇಸು ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತೇಸೂತಿ ಪಟಾಣೀಭೂತೇಸು ವೇರೀಸು। ಈತಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತೀತಿ ಸರೀರಚಲನಂ ಕಮ್ಪನಂ, ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದನಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಉಪದ್ದವನ್ತಿ ಕಾಯಪೀಳನಂ ಕರೋನ್ತಿ। ರೋಗನ್ತಿ ಪಜ್ಜರಕನ್ತಿ ಜರಂ। ಸೂಲನ್ತಿ ಉದ್ಧುಮಾತಕಂ। ವಿಸೂಚಿಕನ್ತಿ ವಿಜ್ಝನಂ। ಪಕ್ಖನ್ದಿಕನ್ತಿ ಲೋಹಿತಪಕ್ಖನ್ದಿಕಂ। ಕರೋನ್ತೀತಿ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಿ।
ಸುಪಿನಪಾಠಕಾತಿ ಸುಪಿನಬ್ಯಾಕರಣಕಾ। ಆದಿಸನ್ತೀತಿ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತಿ। ಯೋ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸತೀತಿಆದೀಸು ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವಂ ವಿಪಾಕೋ ಹೋತೀತಿ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠವಸೇನ ಏವರೂಪೋ ಅವಕುಜ್ಜ ನಿಪನ್ನೋತಿ ಅಧೋಮುಖೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಪನ್ನೋ ಪಸ್ಸತಿ। ಏವಂ ಸುಪಿನಪಾಠಕಾ ಸುಪಿನಂ ಆದಿಸನ್ತಿ।
ತಞ್ಚ ಪನ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಪಸ್ಸತಿ ಧಾತುಕ್ಖೋಭತೋ ವಾ ಅನುಭೂತಪುಬ್ಬತೋ ವಾ ದೇವತೋಪಸಂಹಾರತೋ ವಾ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತತೋ ವಾತಿ। ತತ್ಥ ಪಿತ್ತಾದೀನಂ ಖೋಭಕರಣಪಚ್ಚಯಯೋಗೇನ ಖುಭಿತಧಾತುಕೋ ಧಾತುಕ್ಖೋಭತೋ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಚ ನಾನಾವಿಧಂ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸತಿ। ಅನುಭೂತಪುಬ್ಬತೋ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅನುಭೂತಪುಬ್ಬಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಪಸ್ಸತಿ। ದೇವತೋಪಸಂಹಾರತೋ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ದೇವತಾನಂ ಆನುಭಾವೇನ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ ಪಸ್ಸತಿ। ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತತೋ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪುಞ್ಞಾಪುಞ್ಞವಸೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತುಕಾಮಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಾ ಅನತ್ಥಸ್ಸ ವಾ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಭೂತಂ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸತಿ
ಕಿಂ ಪನೇತಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಸುತ್ತೋ ಪಸ್ಸತಿ, ಉದಾಹು ಪಟಿಬುದ್ಧೋ, ಉದಾಹು ನೇವ ಸುತ್ತೋ ನ ಪಟಿಬುದ್ಧೋತಿ? ಕಿಞ್ಚೇತ್ಥ – ಯದಿ ತಾವ ಸುತ್ತೋ ಪಸ್ಸತಿ, ಅಭಿಧಮ್ಮವಿರೋಧೋ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತೇನ ಹಿ ಸುಪತಿ, ತಂ ರೂಪನಿಮಿತ್ತಾದಿಆರಮ್ಮಣಂ ರಾಗಾದಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ವಾ ನ ಹೋತಿ, ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಚ ಈದಿಸಾನಿ ಚಿತ್ತಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಅಥ ಪಟಿಬುದ್ಧೋ ಪಸ್ಸತಿ, ವಿನಯವಿರೋಧೋ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಯಞ್ಹಿ ಪಟಿಬುದ್ಧೋ ಪಸ್ಸತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬೋಹಾರಿಕಚಿತ್ತೇನ ಪಸ್ಸತಿ, ಸಬ್ಬೋಹಾರಿಕಚಿತ್ತೇನ ಚ ಕತೇ ವೀತಿಕ್ಕಮೇ
ಕಪಿನಿದ್ದಾಪರೇತೋತಿ
ಮಣಿಲಕ್ಖಣಾದೀಸು ಏವರೂಪೋ ಮಣಿ ಪಸತ್ಥೋ, ಏವರೂಪೋ ಅಪಸತ್ಥೋ, ಸಾಮಿನೋ ಆರೋಗ್ಯಇಸ್ಸರಿಯಾದೀನಂ ಹೇತು ಹೋತಿ, ನ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನಾದಿವಸೇನ ಮಣಿಆದೀನಂ ಲಕ್ಖಣಂ ಆದಿಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ಥ ಆವುಧಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಸಿಆದೀನಿ ಅವಸೇಸಂ ಆವುಧಂ ಇತ್ಥಿಲಕ್ಖಣಾದೀನಿಪಿ ಯಮ್ಹಿ ಕುಲೇ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾದಯೋ ವಸನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ವುದ್ಧಿಹಾನಿವಸೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ। ಅಜಲಕ್ಖಣಾದೀಸು ಪನ ‘‘ಏವರೂಪಾನಂ ಅಜಾದೀನಂ ಮಂಸಂ ಖಾದಿತಬ್ಬಂ, ಏವರೂಪಾನಂ ನ ಖಾದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ವಿಸೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಅಪಿ ಚೇತ್ಥ ಗೋಧಾಯ ಲಕ್ಖಣೇ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಪಿಳನ್ಧನಾದೀಸುಪಿ ‘‘ಏವರೂಪಾಯ ಗೋಧಾಯ ಸತಿ ಇದಂ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ವಿಸೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಕಣ್ಣಿಕಾಲಕ್ಖಣಂ ಪಿಳನ್ಧನಕಣ್ಣಿಕಾಯಪಿ ಗೇಹಕಣ್ಣಿಕಾಯಪಿ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಕಚ್ಛಪಲಕ್ಖಣಮ್ಪಿ ಗೋಧಲಕ್ಖಣಸದಿಸಮೇವ। ಮಿಗಲಕ್ಖಣಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕಂ ಸಬ್ಬಚತುಪ್ಪದಾನಂ ಲಕ್ಖಣವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಏವಂ ಲಕ್ಖಣಪಾಠಕಾ ಲಕ್ಖಣಂ ಆದಿಸನ್ತೀತಿ ಏವಂ ಲಕ್ಖಣಸತ್ಥವಾಚಕಾ ಲಕ್ಖಣಂ ಆದಿಸನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ।
ನಕ್ಖತ್ತಾನೀತಿ ಇಮಿನಾ ನಕ್ಖತ್ತೇನ ಘರಪ್ಪವೇಸೋ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ಗೇಹಪ್ಪವೇಸಮಙ್ಗಲಂ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಮಕುಟಂ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಪಸಾಧನಮಙ್ಗಲಂ ಕಾತಬ್ಬಂ। ವಾರೇಯ್ಯನ್ತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ದಾರಕಸ್ಸ ಅಸುಕಕುಲತೋ ಅಸುಕನಕ್ಖತ್ತೇನ ದಾರಿಕಂ ಆನೇಥಾ’’ತಿ ಆವಾಹಕರಣಞ್ಚ ‘‘ಇಮಂ ದಾರಿಕಂ ಅಸುಕಸ್ಸ ನಾಮ ದಾರಕಸ್ಸ ಅಸುಕನಕ್ಖತ್ತೇನ ದೇಥ, ಏವಂ ಏತೇಸಂ ವುಡ್ಢಿ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಿವಾಹಕರಣಞ್ಚ ವತ್ವಾ ವಾರೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತಂ ಆವಾಹವಿವಾಹಮಙ್ಗಲಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಆದಿಸನ್ತಿ। ಬೀಜನೀಹಾರೋತಿ ಬೀಜಾನಂ ವಪ್ಪತ್ಥಾಯ ಬಹಿ ನೀಹರಣಂ। ‘‘ನಿಹರೋ’’ತಿಪಿ ಮಿಗವಾಕ್ಕನ್ತಿ ಇದಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕನಾಮಂ, ಸಬ್ಬಸಕುಣಚತುಪ್ಪದಾನಂ ರುತಞಾಣವಸೇನೇವ ವುತ್ತಂ। ಮಿಗವಾಕ್ಕಪಾಠಕಾತಿ ಸಕುನ್ತಚತುಪ್ಪದಾನಂ ಸದ್ದಬ್ಯಾಕರಣಕಾ। ಮಿಗವಾಕ್ಕಂ ಆದಿಸನ್ತೀತಿ ತೇಸಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತಿ। ರುತನ್ತಿ ಸದ್ದಂ। ‘‘ರುದ’’ನ್ತಿ ವಾ ಪಾಳಿ। ವಸ್ಸಿತನ್ತಿ ವಾಚಂ। ಗಬ್ಭಕರಣೀಯಾತಿ ವಿನಸ್ಸಮಾನಸ್ಸ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಪುನ ಅವಿನಾಸಾಯ ಓಸಧದಾನೇನ ಗಬ್ಭಸಣ್ಠಾನಕಾರಕಾ। ಗಬ್ಭೋ ಹಿ ವಾತೇನ ಪಾಣಕೇಹಿ ಕಮ್ಮುನಾ ಚಾತಿ ತೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ವಿನಸ್ಸತಿ। ತತ್ಥ ವಾತೇನ ವಿನಸ್ಸನ್ತೇ ವಾತವಿನಾಸನಂ ಸೀತಲಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ದೇತಿ। ಪಾಣಕೇಹಿ ವಿನಸ್ಸನ್ತೇ ಪಾಣಕಾನಂ ಪಟಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ। ಕಮ್ಮುನಾ ವಿನಸ್ಸನ್ತೇ ಪನ ಬುದ್ಧಾಪಿ ಪಟಿಬಾಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ನ ತಂ ಇಧ ಗಹಿತಂ। ಸಾಲಾಕಿಯನ್ತಿ ಸಲಾಕವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಂ। ಸಲ್ಲಕತ್ತಿಯನ್ತಿ ಸಲ್ಲಕತ್ತವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಂ। ಕಾಯತಿಕಿಚ್ಛನ್ತಿ ಮೂಲಭೇಸಜ್ಜಾದೀನಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಕಾಯತಿಕಿಚ್ಛವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಂ। ಭೂತಿಯನ್ತಿ ಭೂತವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಂ। ಕೋಮಾರಭಚ್ಚನ್ತಿ ಕೋಮಾರಕವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಂ। ಕುಹಾತಿ ವಿಮ್ಹಾಪಕಾ। ಥದ್ಧಾತಿ ದಾರುಕ್ಖನ್ಧಂ ವಿಯ ಥದ್ಧಸರೀರಾ। ಲಪಾತಿ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಬದ್ಧವಚನಕಾ। ಸಿಙ್ಗಿತಿ ಮಣ್ಡನಪಕತಿಕಾ। ಉನ್ನಳಾತಿ ಉಗ್ಗತಮಾನನಳಾ। ಅಸಮಾಹಿತಾತಿ ಉಪಚಾರಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿವಿರಹಿತಾ।
ನ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾತಿಆದೀಸು ಉದ್ದೇಸಗ್ಗಹಣವಸೇನ ನ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ। ಸಜ್ಝಾಯವಸೇನ ನ ಉಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ। ಚಿತ್ತೇ ನ ಧಾರೇಯ್ಯ। ಸಮೀಪಂ ಕತ್ವಾ ಠಪನವಸೇನ ನ ಉಪಧಾರೇಯ್ಯ। ಉಪಪರಿಕ್ಖಾವಸೇನ ನ ಉಪಲಕ್ಖೇಯ್ಯ। ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಾಚನವಸೇನ ನಪ್ಪಯೋಜೇಯ್ಯ।
೧೬೩. ಪೇಸುಣಿಯನ್ತಿ
೧೬೪. ಕಯವಿಕ್ಕಯೇತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಞ್ಚನವಸೇನ ವಾ ಉದಯಪತ್ಥನಾವಸೇನ ವಾ ನ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ। ಉಪವಾದಂ ಭಿಕ್ಖು ನ ಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಉಪವಾದಕರೇ ಕಿಲೇಸೇ ಅನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತೋ ಅತ್ತನಿ ಪರೇಹಿ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಉಪವಾದಂ ನ ಜನೇಯ್ಯ। ಗಾಮೇ ಚ ನಾಭಿಸಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಗಾಮೇ ಚ ಗಿಹಿಸಂಸಗ್ಗಾದೀಹಿ ನಾಭಿಸಜ್ಜೇಯ್ಯ। ಲಾಭಕಮ್ಯಾ ಜನಂ ನ ಲಪಯೇಯ್ಯಾತಿ ಲಾಭಕಾಮತಾಯ ಜನಂ ನ ಲಪಯೇಯ್ಯ।
ಯೇ ಕಯವಿಕ್ಕಯಾ ವಿನಯೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾತಿ ಯೇ ದಾನಪಟಿಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಕಯವಿಕ್ಕಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇ (ಪಾರಾ॰ ೫೯೩ ಆದಯೋ) ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ, ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಂ ಕಯವಿಕ್ಕಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸದ್ಧಿಂ ಪತ್ತಂ ವಾ ಚೀವರಂ ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ವಞ್ಚನಿಯಂ ವಾತಿ ಪಟಿರೂಪಕಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ವಞ್ಚನಿಯಂ ವಾ। ಉದಯಂ ವಾ ಪತ್ಥಯನ್ತೋತಿ ವುಡ್ಢಿಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೋ ವಾ। ಪರಿವತ್ತೇತೀತಿ ಪರಿವತ್ತನಂ ಕರೋತಿ।
ಇದ್ಧಿಮನ್ತೋತಿ ಇಜ್ಝನಪಭಾವವನ್ತೋ। ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಕಾತಿ ದಿಬ್ಬಸದಿಸಞಾಣಚಕ್ಖುಕಾ। ಅಥ ವಾ ದಿಬ್ಬವಿಹಾರಸನ್ನಿಸ್ಸಯೇನ ಲದ್ಧಞಾಣಚಕ್ಖುಕಾ। ಪರಚಿತ್ತವಿದುನೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತೇನ ಪರೇಸಂ ಚಿತ್ತಜಾನನಕಾ। ತೇ ದೂರತೋಪಿ ಪಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಏಕಯೋಜನತೋಪಿ ಯೋಜನಸತತೋಪಿ ಯೋಜನಸಹಸ್ಸತೋಪಿ ಯೋಜನಸತಸಹಸ್ಸತೋಪಿ ಚಕ್ಕವಾಳತೋಪಿ ದ್ವೇತೀಣಿಚತ್ತಾರಿಪಞ್ಚದಸವೀಸತಿಚತ್ತಾಲೀಸಸಹಸ್ಸತೋಪಿ ತತೋ ಅತಿರೇಕತೋಪಿ ಚಕ್ಕವಾಳತೋ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ದಕ್ಖನ್ತಿ। ಆಸನ್ನಾಪಿ ನ ದಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಸಮೀಪೇ ಠಿತಾಪಿ ನಿಸಿನ್ನಾಪಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ। ಚೇತಸಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಜಾನನ್ತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತೇನಾಪಿ ಪರೇಸಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಜಾನನ್ತಿ। ದೇವತಾಪಿ ಖೋ ಸನ್ತಿ ಇದ್ಧಿಮನ್ತಿನಿಯೋತಿ ದೇವತಾಪಿ ಏವಂ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ ಇಜ್ಝನಪಭಾವವನ್ತಿನಿಯೋ। ಪರಚಿತ್ತವಿದುನಿಯೋತಿ ಪರೇಸಂ ಚಿತ್ತಂ ಜಾನನ್ತಿಯೋ। ಓಳಾರಿಕೇಹಿ ವಾ ಕಿಲೇಸೇಹೀತಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಿಕೇಹಿ ವಾ ಉಪತಾಪೇಹಿ। ಮಜ್ಝಿಮೇಹಿ ವಾತಿ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದಿಕೇಹಿ ವಾ। ಸುಖುಮೇಹಿ ವಾತಿ ಞಾತಿವಿತಕ್ಕಾದಿಕೇಹಿ ವಾ। ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಯೋ ಕಮ್ಮಪಥವಸೇನ
ಞಾತಿವಿತಕ್ಕಾದೀಸು ಞಾತಿವಿತಕ್ಕೋ। ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಞಾತಯೋ ಖಯಂ ಗತಾ ವಯಂ ಗತಾ ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತೋ ಪನ ಞಾತಿವಿತಕ್ಕೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ।
‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಜನಪದೋ ಸುಭಿಕ್ಖೋ ಸಮ್ಪನ್ನಸಸ್ಸೋ’’ತಿ ತುಟ್ಠಮಾನಸಸ್ಸ ಗೇಹಸ್ಸಿತಪೇಮವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನವಿತಕ್ಕೋ ಜನಪದವಿತಕ್ಕೋ। ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಜನಪದೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ ಖಯಂ ಗತಾ ವಯಂ ಗತಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತೋ ಪನ ಜನಪದವಿತಕ್ಕೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ।
ಅಮರತ್ತಾಯ ವಿತಕ್ಕೋ, ಅಮರೋ ವಾ ವಿತಕ್ಕೋತಿ ಅಮರವಿತಕ್ಕೋ। ತತ್ಥ ಉಕ್ಕುಟಿಕಪ್ಪಧಾನಾದೀಹಿ ದುಕ್ಖೇ ನಿಜಿಣ್ಣೇ ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಅತ್ತಾ ಸುಖೀ ಹೋತಿ। ಅಮರೋತಿ
ಪರಾನುದ್ದಯತಾಪಟಿಸಞ್ಞುತ್ತೋತಿ ಅನುದ್ದಯತಾಪಟಿರೂಪಕೇನ ಗೇಹಸ್ಸಿತಪೇಮೇನ ಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ। ಉಪಟ್ಠಾಕೇಸು ನನ್ದಕೇಸು ಸೋಚನ್ತೇಸು ಚ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ದಿಗುಣಂ ನನ್ದತಿ ದಿಗುಣಂ ಸೋಚತಿ, ತೇಸು ಸುಖಿತೇಸು ದಿಗುಣಂ ಸುಖಿತೋ ಹೋತಿ, ದುಕ್ಖಿತೇಸು ದಿಗುಣಂ ದುಕ್ಖಿತೋ ಹೋತಿ। ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ಕಿಚ್ಚಕರಣೀಯೇಸು ಅತ್ತನಾ ವೋಯೋಗಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ತಾನಿ ತಾನಿ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ಸಾಧೇನ್ತೋ ಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ವೀತಿಕ್ಕಮತಿ, ಸಲ್ಲೇಖಂ ಕೋಪೇತಿ। ಯೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಂಸಟ್ಠವಿಹಾರೇ ತಸ್ಮಿಂ ವಾ ವೋಯೋಗಾಪಜ್ಜನೇ ಗೇಹಸ್ಸಿತೋ ವಿತಕ್ಕೋ, ಅಯಂ ಪರಾನುದ್ದಯತಾಪಟಿಸಞ್ಞುತ್ತೋ ವಿತಕ್ಕೋ ನಾಮ।
ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಪಟಿಸಞ್ಞುತ್ತೋತಿ ಚೀವರಾದಿಲಾಭೇನ ಚೇವ ಸಕ್ಕಾರೇನ ಚ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೇನ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನ ಪಟಿಸಞ್ಞುತ್ತೋ। ಅನವಞ್ಞತ್ತಿಪಟಿಸಞ್ಞುತ್ತೋತಿ
ತತ್ರ ತತ್ರ ಸಜ್ಜತೀತಿ ತೇಸು ತೇಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಲಗ್ಗತಿ। ತತ್ರ ತತ್ರ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಪವಿಸತಿ। ಬಜ್ಝತೀತಿ ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಆರಮ್ಮಣೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಬಜ್ಝತಿ ಏಕೀಭವತಿ। ಅನಯಬ್ಯಸನನ್ತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಅವಡ್ಢಿಂ ವಿನಾಸಂ। ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಪಾಪುಣಾತಿ।
ಆಮಿಸಚಕ್ಖುಕಸ್ಸಾತಿ ಲೋಕಧಮ್ಮಗರುಕಸ್ಸಾತಿ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ರೂಪಾದಿಲೋಕಧಮ್ಮಮೇವ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ಚರನ್ತಸ್ಸ। ಆಲಪನಾತಿ ವಿಹಾರಂ ಆಗತಮನುಸ್ಸೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಮತ್ಥಾಯ ಭೋನ್ತೋ ಆಗತಾ, ಕಿಂ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಮನ್ತೇತುಂ, ಯದಿ ಏವಂ ಗಚ್ಛಥ, ಅಹಂ ಪಚ್ಛತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಆದಿತೋವ ಲಪನಾ। ಅಥ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಉಪನೇತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ತಿಸ್ಸೋ, ಮಯಿ ರಾಜಾ ಪಸನ್ನೋ, ಮಯಿ ಅಸುಕೋ ಚ ಅಸುಕೋ ಚ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತೋ ಪಸನ್ನೋ’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತುಪನಾಯಿಕಾ ಲಪನಾತಿ ಆಲಪನಾ। ಲಪನಾತಿ ಪುಟ್ಠಸ್ಸ ಸತೋ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಮೇವ ಲಪನಂ।
ಸಲ್ಲಪನಾತಿ ಗಹಪತಿಕಾನಂ ಉಕ್ಕಣ್ಠನೇ ಭೀತಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ದತ್ವಾ ಸುಟ್ಠು ಲಪನಾ। ಉಲ್ಲಪನಾತಿ ‘‘ಮಹಾಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಮಹಾನಾವಿಕೋ ಮಹಾದಾನಪತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಉದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಲಪನಾ। ಸಮುಲ್ಲಪನಾತಿ ಸಬ್ಬತೋ ಭಾಗೇನ ಉದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಲಪನಾ। ಉನ್ನಹನಾತಿ ‘‘ಉಪಾಸಕಾ ಪುಬ್ಬೇ ಈದಿಸೇ ಕಾಲೇ ನವದಾನಂ ದೇಥ, ಇದಾನಿ ಕಿಂ ನ ದೇಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ಯಾವ ‘‘ದಸ್ಸಾಮ ಭನ್ತೇ, ಓಕಾಸಂ ನ ಲಭಾಮಾ’’ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತಿ, ತಾವ ಉದ್ಧಂ ಉದ್ಧಂ ನಹನಾ, ವೇಠನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅಥ ವಾ ಉಚ್ಛುಹತ್ಥಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕುತೋ ಆಭತಂ ಉಪಾಸಕಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ಉಚ್ಛುಖೇತ್ತತೋ ಭನ್ತೇತಿ। ಕಿಂ ತತ್ಥ ಉಚ್ಛು ಮಧುರನ್ತಿ। ಖಾದಿತ್ವಾ ಭನ್ತೇ ಜಾನಿತಬ್ಬನ್ತಿ। ನ ಉಪಾಸಕಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಉಚ್ಛುಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯಾ ಏವರೂಪಾ ನಿಬ್ಬೇಠೇನ್ತಸ್ಸಪಿ ನಿವೇಠನಕಕಥಾ, ಸಾ ಉನ್ನಹನಾ। ಸಬ್ಬತೋ ಭಾಗೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉನ್ನಹನಾ ಸಮುನ್ನಹನಾ। ಉಕ್ಕಾಚನಾತಿ ಸಮುಕ್ಕಾಚನಾ। ಅನುಪ್ಪಿಯಭಾಣಿತಾತಿ ಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪಿಯವಚನಭಣನಾ। ಸಣ್ಹವಾಚತಾತಿ ಮುದುವಚನತಾ। ಸಖಿಲವಾಚತಾತಿ ಮನ್ದಪಮಾಣಯುತ್ತವಚನತಾ ಸಿಥಿಲವಚನತಾ ವಾ। ಸಿಥಿಲವಾಚತಾತಿ ಅಲ್ಲೀಯವಚನತಾ। ಅಫರುಸವಾಚತಾತಿ ಮಧುರವಚನತಾ।
ಪುರಾಣಂ ಮಾತಾಪೇತ್ತಿಕನ್ತಿ ಪುರೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸನ್ತಕಂ। ಅನ್ತರಹಿತನ್ತಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ತಿರೋಭೂತಂ ಞಾಯಾಮೀತಿ ಪಾಕಟೋ ಹೋಮಿ। ಅಸುಕಸ್ಸ ಕುಲೂಪಕೋತಿ ಅಸುಕಸ್ಸ ಅಮಚ್ಚಸ್ಸ ಕುಲಪಯಿರುಪಾಸಕೋ। ಅಸುಕಾಯಾತಿ ಅಸುಕಾಯ ಉಪಾಸಿಕಾಯ। ಮಂ ಉಜ್ಝಿತ್ವಾತಿ ಮಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ।
೧೬೫. ಪಯುತ್ತನ್ತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಗಾಥಾಯ ನಿದ್ದೇಸೋ ಸಬ್ಬೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೋವ।
೧೬೬. ಮೋಸವಜ್ಜೇ ನ ನಿಯ್ಯೇಥಾತಿ ಮುಸಾವಾದೇ ನ ನಿಯ್ಯೇಥ।ಜೀವಿತೇನಾತಿ ಜೀವಿಕಾಯ।
ಸಠೋತಿ ಅಸನ್ತಗುಣದೀಪನತೋ ನ ಸಮ್ಮಾ ಭಾಸಿತಾ। ಸಬ್ಬತೋ ಭಾಗೇನ ಸಠೋ ಪರಿಸಠೋ। ಯಂ ತತ್ಥಾತಿ ಯಂ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ। ಸಠನ್ತಿ ಅಸನ್ತಗುಣದೀಪನಂ ಕೇರಾಟಿಯಂ। ಸಠತಾತಿ ಸಠಾಕಾರೋ। ಸಾಠೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸಠಭಾವೋ। ಕಕ್ಕರತಾತಿ ಪದುಮನಾಳಸ್ಸ ವಿಯ ಅಪರಾಮಸನಕ್ಖಮೋ ಫರುಸಭಾವೋ। ಕಕ್ಕರಿಯನ್ತಿಪಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ। ಪರಿಕ್ಖತ್ತತಾ ಪಾರಿಕ್ಖತ್ತಿಯನ್ತಿ ಪದದ್ವಯೇನ ನಿಖಣಿತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ವಿಯ ದಳ್ಹಕೇರಾಟಿಯಂ ವುತ್ತಂ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಕಕ್ಕರತಾತಿ ಸಮ್ಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಚನಂ। ಕಕ್ಕರಿಯನ್ತಿ ಸಮ್ಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಚನಭಾವೋ। ಪರಿಕ್ಖತ್ತತಾತಿ ಅಲಙ್ಕರಣಾಕಾರೋ। ಪಾರಿಕ್ಖತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅಲಙ್ಕರಣಭಾವೋ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ। ಇದಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಇದಂ ಅತ್ತನೋ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಗುಣಪ್ಪಕಾಸನಲಕ್ಖಣಂ ಸಾಠೇಯ್ಯಂ ನಾಮ ವುಚ್ಚತಿ। ಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಕುಚ್ಛಿಂ ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಂ ವಾ ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ।
‘‘ವಾಮೇನ
ಸರೇನ ನೇಲಕೋ ಹೋತಿ, ವಿಸಾಣೇನ ಜರಗ್ಗವೋ’’ತಿ॥ (ದೀ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨೯೬; ವಿಭ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೮೯೪) –
ಏವಂ ವುತ್ತಯಕ್ಖಸೂಕರಸದಿಸೋ ಹೋತಿ। ಅತಿಮಞ್ಞತೀತಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಞ್ಞತಿ।
ಕಿಂ ಪನಾಯಂ ಬಹುಲಾಜೀವೋತಿ ಅಯಂ ಪನ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕೋ ನಾಮ ಬಹುಲಾಜೀವಕೋ। ಸಬ್ಬಂ ಸಂಭಕ್ಖೇತೀತಿ ಲದ್ಧಂ ಸಬ್ಬಂ ಖಾದತಿ। ಅಪ್ಪಪುಞ್ಞೋತಿ ಮನ್ದಪುಞ್ಞೋ। ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖೋತಿ ಪರಿವಾರವಿರಹಿತೋ। ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಸಮ್ಪನ್ನಪಞ್ಞೋ ಪರಿಪುಣ್ಣಪಞ್ಞೋ। ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತೀತಿ ಪಞ್ಹಂ ಕಥೇತಿ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ।
೧೬೭. ಸುತ್ವಾ ರುಸಿತೋ ಬಹುಂ ವಾಚಂ, ಸಮಣಾನಂ ವಾ ಪುಥುಜನಾನನ್ತಿ ರುಸಿತೋ ಘಟ್ಟಿತೋ ಪರೇಹಿ ತೇಸಂ ನ ಪಟಿವಜ್ಜಾತಿ ನ ಪಟಿವದೇಯ್ಯ। ಕಿಂ ಕಾರಣಾ? ನ ಹಿ ಸನ್ತೋ ಪಟಿಸೇನಿಂ ಕರೋನ್ತಿ।
ಕಕ್ಖಳೇನಾತಿ ಸನ್ತೋತಿ ನಿಬ್ಬುತಕಿಲೇಸಾ। ಪಟಿಸೇನಿನ್ತಿ ಪಟಿಸತ್ತುಂ। ಪಟಿಮಲ್ಲನ್ತಿ ಪಟಿಯೋಧಂ। ಪಟಿಕಣ್ಟಕನ್ತಿ ಪಟಿವೇರಿಂ। ಪಟಿಪಕ್ಖನ್ತಿ ಕಿಲೇಸಪಟಿಪಕ್ಖಂ, ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಸಙ್ಗಂ ನ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
೧೬೮. ಏತಞ್ಚ ಧಮ್ಮಮಞ್ಞಾಯಾತಿ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಞತ್ವಾ। ವಿಚಿನನ್ತಿ ವಿಚಿನನ್ತೋ। ಸನ್ತೀತಿ ನಿಬ್ಬುತಿಂ ಞತ್ವಾತಿ ನಿಬ್ಬುತಿಂ ರಾಗಾದೀನಂ ಸನ್ತೀತಿ ಞತ್ವಾ।
ಸಮಞ್ಚಾತಿ ಕಾಯಸುಚರಿತಾದಿಂ। ವಿಸಮಞ್ಚಾತಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಿಂ। ಪಥಞ್ಚಾತಿ ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಂ। ವಿಪಥಞ್ಚಾತಿ ದಸಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಂ। ಸಾವಜ್ಜಞ್ಚಾತಿ ಅಕುಸಲಞ್ಚ। ಅನವಜ್ಜಞ್ಚಾತಿ ಕುಸಲಞ್ಚ। ಹೀನಪಣೀತಕಣ್ಹಸುಕ್ಕವಿಞ್ಞೂಗರಹಿತವಿಞ್ಞೂಪಸತ್ಥನ್ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಮೇವ। ತತ್ಥ ಕಾಯಸುಚರಿತಾದಿ ಸಮಕರಣತೋ ಸಮಂ। ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಿ ವಿಸಮಕರಣತೋ ವಿಸಮಂ। ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಾ ಸುಗತಿಗಮನಪಥತ್ತಾ ಪಥಂ। ದಸಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಾ ಸುಗತಿಗಮನಪಟಿಪಕ್ಖತ್ತಾ ಅಪಾಯಗಮನಪಥತ್ತಾ ವಿಪಥಂ। ಅಕುಸಲಂ ಸದೋಸತ್ತಾ ಸಾವಜ್ಜಂ। ಕುಸಲಂ ನಿದ್ದೋಸತ್ತಾ ಅನವಜ್ಜಂ। ತಥಾ ಮೋಹೇನ ವಾ ದೋಸಮೋಹೇನ ವಾ ಲೋಭಮೋಹೇನ ವಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತತ್ತಾ ಹೀನಂ ಪಣೀತಂ। ಕಣ್ಹವಿಪಾಕತ್ತಾ ಕಣ್ಹಂ। ಸುಕ್ಕವಿಪಾಕತ್ತಾ ಸುಕ್ಕಂ। ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಗರಹಿತತ್ತಾ ವಿಞ್ಞೂಗರಹಿತಂ। ತೇಹಿ ಏವ ಥೋಮಿತತ್ತಾ ವಿಞ್ಞೂಪಸತ್ಥನ್ತಿ ಞಾತಬ್ಬಂ।
೧೬೯. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ನಪ್ಪಮಜ್ಜೇಯ್ಯ ಇತಿ ಚೇ – ಅಭಿಭೂ ಹಿ ಸೋತಿ ಗಾಥಾ। ತತ್ಥ ಅಭಿಭೂತಿ ರೂಪಾದೀನಂ ಅಭಿಭವಿತಾ। ಅನಭಿಭೂತೋತಿ ತೇಹಿ ಅನಭಿಭೂತೋ। ಸಕ್ಖಿಧಮ್ಮಮನೀತಿಹಮದ್ದಸೀತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಮೇವ ಅನೀತಿಹಂ ಧಮ್ಮಂ ಅದ್ದಕ್ಖಿ। ಸದಾ ನಮಸ್ಸ’ಮನುಸಿಕ್ಖೇತಿ ಸದಾ ನಮಸ್ಸನ್ತೋ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾಯೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ।
ಕೇಹಿಚಿ ಕಿಲೇಸೇಹೀತಿ ಕೇಹಿಚಿ ರಾಗಾದಿಉಪತಾಪಕರೇಹಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ। ಅಭಿಭೋಸಿ ನೇತಿ ತೇ ಕಿಲೇಸೇ ಅಭಿಭವಿ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಾಕಟಮೇವ।
ಕೇವಲಂ ಪನ ಏತ್ಥ ‘‘ಚಕ್ಖೂಹಿ ನೇವ ಲೋಲೋ’’ತಿಆದೀಹಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ, ‘‘ಅನ್ನಾನಮಥೋ ಪಾನಾನ’’ನ್ತಿಆದೀಹಿ ಸನ್ನಿಧಿಪಟಿಕ್ಖೇಪಮುಖೇನ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಸೇವನಸೀಲಂ, ಮೇಥುನಮೋಸವಜ್ಜಪೇಸುಣಿಯಾದೀಹಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಂ
ಸದ್ಧಮ್ಮಪ್ಪಜ್ಜೋತಿಕಾಯ ಮಹಾನಿದ್ದೇಸಟ್ಠಕಥಾಯ
ತುವಟಕಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।