೧೫. ಅತ್ತದಣ್ಡಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ
೧೭೦. ಪನ್ನರಸಮೇ ಅತ್ತದಣ್ಡಾ ಭಯಂ ಜಾತನ್ತಿ ಪಠಮಗಾಥಾಯ ಅತ್ಥೋ – ಯಂ ಲೋಕಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಂ ವಾ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಂ ವಾ ಭಯಂ ಜಾತಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಅತ್ತದಣ್ಡಾ ಭಯಂ ಜಾತಂ ಅತ್ತನೋ ದುಚ್ಚರಿತಕಾರಣಾ ಜಾತಂ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಜನಂ ಪಸ್ಸಥ ಮೇಧಗಂ, ಇಮಂ ಸಾಕಿಯಾದಿಜನಂ ಪಸ್ಸಥ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಮೇಧಗಂ ಹಿಂಸಕಂ ಬಾಧಕನ್ತಿ। ಏವಂ ತಂ ಪಟಿವಿರುದ್ಧಂ ವಿಪ್ಪಟಿಪನ್ನಂ ಜನಂ ಪರಿಭಾಸಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪತ್ತಿದಸ್ಸನೇನ ತಸ್ಸ ಸಂವೇಗಂ ಜನೇತುಂ ಆಹ ‘‘ಸಂವೇಗಂ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಯಥಾ ಸಂವಿಜಿತಂ ಮಯಾ’’ತಿ। ಪುಬ್ಬೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನೇವ ಸತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ತಯೋತಿ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದೋ। ದಣ್ಡಾತಿ ದುಚ್ಚರಿತಾ। ಕಾಯದಣ್ಡೋತಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ। ವಚೀದಣ್ಡಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ತಿವಿಧಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತನ್ತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಕಾಯತೋ ಪವತ್ತಂ ದುಟ್ಠುಂ ಚರಿತಂ, ಕಿಲೇಸಪೂತಿಕತ್ತಾ ವಾ ದುಟ್ಠು ಚರಿತನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಂ ತಿವಿಧಂ ದುಚ್ಚರಿತಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ। ಚತುಬ್ಬಿಧನ್ತಿ ಮುಸಾವಾದಾದಿಚತುಬ್ಬಿಧಂ। ತಿವಿಧನ್ತಿ ಅಭಿಜ್ಝಾದಿತಿವಿಧಂ। ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕನ್ತಿ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ಪಟಿಸಂವೇದನೀಯಂ। ಸಮ್ಪರಾಯಿಕನ್ತಿ ಅನಾಗತೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ಪಟಿಸಂವೇದನೀಯಂ। ಆಗುಚಾರೀತಿ ಪಾಪಕಾರೀ ಅಪರಾಧಕಾರೀ। ತಮೇನಂ ರಾಜಾ ಪರಿಭಾಸತೀತಿ ಪಾಪಕಾರಿಂ ರಾಜಾ ಪರಿಭಾಸತಿ, ಭಯಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ। ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಪಟಿಸಂವೇದೇತೀತಿ ಕಾಯಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ ಚೇತಸಿಕಂ ದೋಮನಸ್ಸಂ ವಿನ್ದತಿ। ಏತಂ ಭಯಂ ದುಕ್ಖಂ ದೋಮನಸ್ಸನ್ತಿ ಏವರೂಪಂ ಭಯಞ್ಚ ದುಕ್ಖಞ್ಚ ದೋಮನಸ್ಸಞ್ಚ। ಕುತೋ ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ತದಣ್ಡತೋ ಜಾತನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ ಕತದುಚ್ಚರಿತತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಂ।
ಅನ್ತಮಸೋತಿ ಹೇಟ್ಠಿಮತೋ। ಸವಚನೀಯಮ್ಪಿ ಕರೋತಿ ‘‘ನ ತೇ ಲಬ್ಭಾ ಇತೋ ಪಕ್ಕಮಿತು’’ನ್ತಿ ಇತೋ ಇಮಮ್ಹಾ ಗಾಮಾದಿನಾ ಗನ್ತುಂ ನ ಲಬ್ಭಾ। ನ ಸಕ್ಕಾ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮಿತುನ್ತಿ ಪಲಿಬೋಧಂ ಸಙ್ಗಂ ಕರೋತಿ। ಧನಜಾನಿಪಚ್ಚಯಾಪೀತಿ ಧನಪರಿಹಾನಿಕಾರಣಾಪಿ। ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ವಿವಿಧಾ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾ ಕಾರಾಪೇತಿ। ಕಸಾಹಿಪಿ ತಾಳೇತೀತಿ ಕಸಾದಣ್ಡಕೇಹಿ ಪೋಥೇತಿ। ವೇತ್ತೇಹಿಪಿ ತಾಳೇತೀತಿ ಸಕಣ್ಟಕವೇತ್ತಲತಾಹಿ ಪೋಥೇತಿ। ಅಡ್ಢದಣ್ಡಕೇಹೀತಿಆದಯೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಾಯೇವ। ಸುನಖೇಹಿಪಿ ಖಾದಾಪೇತೀತಿ ಸೂಲೇ ಉತ್ತಾಸೇತೀತಿ ಸೂಲಂ ಆರೋಪೇತಿ। ರಾಜಾ ಇಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ದಣ್ಡಾನಂ ಇಸ್ಸರೋತಿ ಇಮಾಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಆಣಾನಂ ಕಾತುಂ ರಾಜಾ ಸಮತ್ಥೋ।
ಸಕೇನ ಕಮ್ಮೇನಾತಿ ಸಯಂಕತೇನ ಕಮ್ಮೇನ। ತಮೇನಂ ನಿರಯಪಾಲಾತಿ ಏತ್ಥ ಏಕಚ್ಚೇ ಥೇರಾ ‘‘ನಿರಯಪಾಲಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಯನ್ತರೂಪಂ ವಿಯ ಕಮ್ಮಮೇವ ಕಾರಣಂ ಕಾರೇತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ತೇಸಂ ತಂ ‘‘ಅತ್ಥಿ ನಿರಯೇಸು ನಿರಯಪಾಲಾತಿ, ಆಮನ್ತಾ। ಅತ್ಥಿ ಚ ಕಾರಣಿಕಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ (ಕಥಾ॰ ೮೬೬ ಆದಯೋ) ಪಟಿಸೇಧಿತಮೇವ। ಯಥಾ ಹಿ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಕಮ್ಮಕಾರಣಕಾರಕಾ ಅತ್ಥಿ, ಏವಮೇವ ನಿರಯೇಸು ನಿರಯಪಾಲಾ ಅತ್ಥೀತಿ। ತತ್ತಂ ಅಯೋಖಿಲನ್ತಿ ತಿಗಾವುತಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಾಯ ಲೋಹಪಥವಿಯಾ ಉತ್ತಾನಕಂ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥೇ ತಾಲಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಯಸೂಲಂ ಪವೇಸೇನ್ತಿ, ತಥಾ ವಾಮಹತ್ಥಾದೀಸು। ಯಥಾ ಚ ಉತ್ತಾನಕಂ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಏವಂ ಉರೇನಪಿ ವಾಮಪಸ್ಸೇನಪಿ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸೇನಪಿ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಕಮ್ಮಕಾರಣಂ ಕರೋನ್ತಿಯೇವ।
ಸಂವೇಸೇತ್ವಾತಿ ಜಲಿತಾಯ ಲೋಹಪಥವಿಯಾ ತಿಗಾವುತಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ। ಕುಠಾರೀಹೀತಿ ಮಹತೀಹಿ ಗೇಹಚ್ಛಾದನಸ್ಸ ಏಕಪಕ್ಖಮತ್ತಾಹಿ ಕುಠಾರೀಹಿ ತಚ್ಛೇನ್ತಿ, ಲೋಹಿತಂ ನದೀ ಹುತ್ವಾ ಸನ್ದತಿ, ಲೋಹಪಥವಿತೋ ಜಾಲಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ತಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಚ್ಛನ್ತಾ ಪನ ಸುತ್ತಾಹತಂ ಕರಿತ್ವಾ ದಾರು ವಿಯ ಅಟ್ಠಂಸಮ್ಪಿ ಛಳಂಸಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತಿ। ವಾಸೀಹೀತಿ ಮಹಾಸುಪ್ಪಪಮಾಣಾಹಿ ರಥೇ ಯೋಜೇತ್ವಾತಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯುಗಯೋತ್ತಉಪಕ್ಖರಚಕ್ಕಕುಬ್ಬರಪಾಜನೇಹಿ ಸಬ್ಬತೋ ಮಹನ್ತನ್ತಿ ಮಹಾಕೂಟಾಗಾರಪ್ಪಮಾಣಂ। ಆರೋಪೇನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತೇಹಿ ಅಯಮುಗ್ಗರೇಹಿ ಪೋಥೇನ್ತಾ ಆರೋಪೇನ್ತಿ। ಸಕಿಮ್ಪಿ ಉದ್ಧನ್ತಿ ಸುಪಕ್ಕುತ್ಥಿತಾಯ ಉಕ್ಖಲಿಯಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತತಣ್ಡುಲಂ ವಿಯ ಉದ್ಧಂ ಅಧೋ ತಿರಿಯಞ್ಚ ಗಚ್ಛತಿ। ಮಹಾನಿರಯೇತಿ ಅವೀಚಿಮಹಾನಿರಯಮ್ಹಿ।
ಚತುಕ್ಕಣ್ಣೋತಿ ಚತುರಸ್ಸಮಞ್ಜೂಸಾಸದಿಸೋ। ವಿಭತ್ತೋತಿ ಚತುದ್ವಾರವಸೇನ ವಿಭತ್ತೋ। ಭಾಗಸೋ ಮಿತೋತಿ ದ್ವಾರವೀಥೀನಂ ವಸೇನ ಭಾಗೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ವಿಭತ್ತೋ। ಪರಿಯನ್ತೋತಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ। ಅಯಸಾತಿ ಉಪರಿ ನವಯೋಜನಿಕೇನ ಅಯಪತ್ತೇನ ಛಾದಿತೋ। ಸಮನ್ತಾ ಯೋಜನಸತಂ ಫರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಏವಂ ಫರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಯಥಾ ಸಮನ್ತಾ ಯೋಜನಸತೇ ಠತ್ವಾ ಓಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸ ಅಕ್ಖೀನಿ ಯಮಕಗೋಳಕಾ ವಿಯ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ। ಕದರಿಯಾತಪನಾತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಉಸ್ಸದೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಟ್ಠ ಮಹಾನಿರಯಾ ಕದರಿಯಾ ನಿಚ್ಚಂ ತಪನ್ತೀತಿ ಕದರಿಯಾತಪನಾ। ಬಲವದುಕ್ಖತಾಯ ಘೋರಾ। ಕಪ್ಪಟ್ಠಿಕಾನಂ ಅಚ್ಚೀನಂ ಅತ್ಥಿತಾಯ ಅಚ್ಚಿಮನ್ತೋ। ಆಸಾದೇತುಂ ಘಟ್ಟೇತುಂ ದುಕ್ಕರತಾಯ ದುರಾಸದಾ। ದಿಟ್ಠಮತ್ತಾ ವಾ ಸುತಮತ್ತಾ ವಾ ಲೋಮಾನಿ ಹಂಸೇನ್ತೀತಿ ಲೋಮಹಂಸನರೂಪಾ। ಭೀಸನತಾಯ ಭಿಸ್ಮಾ। ಭಯಜನನತಾಯ ಪಟಿಭಯಾ। ಸುಖಾಭಾವೇನ ದುಖಾ।
ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ಭಿತ್ತಿಯಾತಿಆದಿಗಾಥಾನಂ ಏವಂ ಅವೀಚಿನಿರಯೋತಿ ಪರಿಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಅಗ್ಗಿಜಾಲಾನಂ ವಾ ಪನ ಸತ್ತಾನಂ ವಾ ತೇಸಂ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ವಾ ವೀಚಿ ಅನ್ತರಂ ನತ್ಥಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಅವೀಚಿ। ತತ್ರ ಹಿ ಪುರತ್ಥಿಮಾದೀಹಿ ಭಿತ್ತೀಹಿ ಜಾಲಾರಾಸಿ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪಾಪಕಮ್ಮಿನೋ ಪುಗ್ಗಲೇ ಝಾಪೇನ್ತೋ ಪಚ್ಛಿಮಾದೀಸು ಭಿತ್ತೀಸು ಪಟಿಹಞ್ಞತಿ ಪಹರತಿ, ತಾ ಚ ಭಿತ್ತಿಯೋ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪರತೋ ಯೋಜನಸತಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಹೇಟ್ಠಾ ಉಟ್ಠಿತಾ ಉಪರಿ ಪಟಿಹಞ್ಞತಿ, ಉಪರಿ ಉಟ್ಠಿತಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಟಿಹಞ್ಞತಿ। ಏವಂ ತಾವೇತ್ಥ ಜಾಲಾನಂ ವೀಚಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ತಸ್ಸ ಪನ ಅನ್ತೋ ಯೋಜನಸತಟ್ಠಾನಂ ಖೀರವಲ್ಲಿಪಿಟ್ಠಸ್ಸ ಪೂರಿತನಾಳಿ ವಿಯ ಸತ್ತೇಹಿ ನಿರನ್ತರಂ ಪೂರಿತಂ ಚತೂಹಿ ಇರಿಯಾಪಥೇಹಿ ಪಚ್ಚನ್ತಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಪಮಾಣಂ ನತ್ಥಿ, ನ ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಬಾಧೇನ್ತಿ, ಸಕಸಕಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಪಚ್ಚನ್ತಿ। ಏವಮೇತ್ಥ ಸತ್ತಾನಂ ವೀಚಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಯಥಾ ಪನ ಜಿವ್ಹಗ್ಗೇ ಛ ಮಧುಬಿನ್ದೂನಿ ಸತ್ತಮಸ್ಸ ತಮ್ಬಲೋಹಬಿನ್ದುನೋ ಅನುದಹನಬಲವತಾಯ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾ ತತ್ಥ ನಿರಯೋ।
ತತ್ಥ ಸತ್ತಾ ಮಹಾಲುದ್ದಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಸತ್ತಾ ಮಹನ್ತಾ ಲುದ್ದಾ। ಮಹಾಕಿಬ್ಬಿಸಕಾರಿನೋತಿ ಮಹನ್ತದಾರುಣಕಮ್ಮಕಾರಿನೋ। ಅಚ್ಚನ್ತಪಾಪಕಮ್ಮನ್ತಾತಿ ಏಕಂಸೇನ ಪಾಪಕಮ್ಮಿನೋ। ಪಚ್ಚನ್ತಿ ನ ಚ ಮಿಯ್ಯರೇತಿ ಛನ್ನಂ ಜಾಲಾನಮನ್ತರೇ ಪಚ್ಚನ್ತಿ, ನ ಚ ಮಿಯ್ಯನ್ತಿ। ಜಾತವೇದಸಮೋ ಕಾಯೋತಿ ತೇಸಂ ಸರೀರಂ ಅಗ್ಗಿಸದಿಸಂ। ತೇಸಂ ನಿರಯವಾಸಿನನ್ತಿ ತೇಸಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಾನಂ ನಿರಯವಾಸೀನಂ। ಪಸ್ಸ ಕಮ್ಮಾನಂ ದಳ್ಹತ್ತನ್ತಿ ಪಾಪಕಮ್ಮಾನಂ ಥಿರಭಾವಂ ಓಲೋಕೇಹಿ। ನ ಭಸ್ಮಾ ಹೋತಿ ನಪೀ ಮಸೀತಿ ಛಾರಿಕಾಪಿ ನ ಹೋತಿ ಅಙ್ಗಾರೋಪಿ। ಪುರತ್ಥಿಮೇನಾತಿ ಯದಾ ತಂ ದ್ವಾರಂ ಅಪಾರುತಂ ಹೋತಿ, ಅಥ ತದಭಿಮುಖಾ ಧಾವನ್ತಿ, ತೇಸಂ ತತ್ಥ ಛವಿಆದೀನಿ ಝಾಯನ್ತಿ। ದ್ವಾರಸಮೀಪಂ ಪತ್ತಾನಞ್ಚ ತೇಸಂ ತಂ ಪೀಧೀಯತಿ, ಪಚ್ಛಿಮಂ ಅಪಾರುತಂ ವಿಯ ಖಾಯತಿ। ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ। ಅಭಿನಿಕ್ಖಮಿತಾಸಾ ತೇತಿ ನಿರಯಾ ನಿಕ್ಖಮಿತುಂ ಆಸಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ನಿಕ್ಖಮಿತಾಸಾ। ಮೋಕ್ಖಗವೇಸಿನೋತಿ ಮುಞ್ಚನುಪಾಯಂ ಏಸನ್ತಾ ಗವೇಸನ್ತಾಪಿ। ನ ತೇ ತತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತುಂ, ಲಭನ್ತಿ ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಾತಿ ತೇ ಸತ್ತಾ ನಿರಯತೋ ನಿಕ್ಖಮನದ್ವಾರಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಾ ನಾಧಿಗಚ್ಛನ್ತಿ। ತೇಸಞ್ಚ ಪಾಪಕಮ್ಮನ್ತಂ, ಅವಿಪಕ್ಕಂ ಕತಂ ಬಹುನ್ತಿ ತೇಸಞ್ಚ ಸತ್ತಾನಂ ಲಾಮಕಂ ದಾರುಣಕಮ್ಮಂ ಅವಿಪಾಕಂ ಬಹುವಿಧಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಅದಿನ್ನವಿಪಾಕಂ ಕತಂ ಉಪಚಿತಂ ಅತ್ಥಿ।
ಸಂವೇಗನ್ತಿ ವಿನಿಲನಂ। ಉಬ್ಬೇಗನ್ತಿ ಠಿತಟ್ಠಾನತೋ ಗಮನಂ। ಉತ್ರಾಸನ್ತಿ ಉಬ್ಬೇಜನಂ ಅಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ। ಭಯನ್ತಿ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸನಂ। ಪೀಳನನ್ತಿ ಘಟ್ಟನಂ। ಘಟ್ಟನನ್ತಿ ಪೀಳಾಕರಣಂ। ಉಪದ್ದವನ್ತಿ ಈತಿಂ। ಉಪಸಗ್ಗನ್ತಿ ರುನ್ಧನಂ।
೧೭೧. ಇದಾನಿ ‘‘ಫನ್ದಮಾನ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಫನ್ದಮಾನನ್ತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠೀಹಿ ಕಮ್ಪಮಾನಂ। ಅಪ್ಪೋದಕೇತಿ ಅಪ್ಪೇ ಉದಕೇ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಬ್ಯಾರುದ್ಧೇ ದಿಸ್ವಾತಿ ನಾನಾಸತ್ತೇ ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿರುದ್ಧೇ ದಿಸ್ವಾ। ಮಂ ಭಯಮಾವಿಸೀತಿ ಮಂ ಭಯಂ ಪವಿಟ್ಠಂ।
ಕಿಲೇಸಫನ್ದನಾಯ ಫನ್ದಮಾನನ್ತಿ ರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸಚಲನಾಯ ಚಲಮಾನಂ। ಪಯೋಗೋತಿ ಕಾಯವಚೀಮನೋಪಯೋಗೋ।
ವಿರುದ್ಧಾತಿ ವಿರೋಧಮಾಪನ್ನಾ। ಪಟಿವಿರುದ್ಧಾತಿ ಪಟಿಮುಖಂ ಹುತ್ವಾ ವಿರೋಧಮಾಪನ್ನಾ, ಸುಟ್ಠು ವಿರುದ್ಧಾ ವಾ। ಆಹತಾತಿ ಕೋಧೇನ ಆಹತಾ ಪಹತಾ। ಪಚ್ಚಾಹತಾತಿ ಆಘಾತಿತಾತಿ ಘಟ್ಟಿತಾ। ಪಚ್ಚಾಘಾತಿತಾತಿ ವಿಸೇಸೇನ ಘಟ್ಟಿತಾ। ಪಾಣೀಹಿಪಿ ಉಪಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಹತ್ಥೇಹಿಪಿ ಪಹರನ್ತಿ।
೧೭೨. ಸಮನ್ತಮಸಾರೋ ಲೋಕೋತಿ ನಿರಯಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸಮನ್ತತೋ ಲೋಕೋ ಅಸಾರೋ ನಿಚ್ಚಸಾರಾದಿರಹಿತೋ। ದಿಸಾ ಸಬ್ಬಾ ಸಮೇರಿತಾತಿ ಸಬ್ಬಾ ದಿಸಾ ಅನಿಚ್ಚತಾಯ ಕಮ್ಪಿತಾ। ಇಚ್ಛಂ ಭವನಮತ್ತನೋತಿ ಅತ್ತನೋ ತಾಣಂ ಇಚ್ಛನ್ತೋ। ನಾದ್ದಸಾಸಿಂ ಅನೋಸಿತನ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಠಾನಂ ಜರಾದೀಹಿ ಅನಜ್ಝಾವುಟ್ಠಂ ನಾದ್ದಕ್ಖಿನ್ತಿ।
ಅಸಾರೋತಿ ನ ಸಾರೋ, ಸಾರವಿರಹಿತೋ ವಾ। ನಿಸ್ಸಾರೋತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಾರವಿರಹಿತೋ। ಸಾರಾಪಗತೋತಿ ಸಾರತೋ ಅಪಗತೋ। ನಿಚ್ಚಸಾರಸಾರೇನ ವಾತಿ ಸತತಸಾರಸಙ್ಖಾತೇನ ಸಾರೇನ ವಾ। ಉಪರಿಪದದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಯೇ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಯೇ ಪುರತ್ಥಿಮಾಯ ದಿಸಾಯ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಸಮಾಗಮ್ಮ ಕತಾ ಸಙ್ಖಾರಾ। ತೇಪಿ ಏರಿತಾತಿ ತೇಪಿ ಸಙ್ಖಾರಾ ಕಮ್ಪಿತಾ। ಸಮೇರಿತಾತಿ ಸಮ್ಮಾ ಕಮ್ಪಿತಾ। ಚಲಿತಾತಿ ಚಲನಂ ಗತಾ। ಘಟ್ಟಿತಾತಿ ಉದಯಬ್ಬಯೇನ ಪೀಳಿತಾ। ಅನಿಚ್ಚತಾಯಾತಿ ಹುತ್ವಾ ಅಭಾವತಾಯ। ಜಾತಿಯಾ ಅನುಗತಾತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ। ಜರಾಯ ಅನುಸಟಾತಿ ಪರಿಪಕ್ಕತಾಯ ಅನುಪತ್ಥಟಾ। ಬ್ಯಾಧಿನಾ ಅಭಿಭೂತಾತಿ ಚಾತುವಿಸಮೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಬ್ಯಾಧಿನಾ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟಾ। ಮರಣೇನ ಅಬ್ಭಾಹತಾತಿ ಮಚ್ಚುನಾ ಅಭಿಆಹತಾ ಪಹತಾ। ಅತಾಣಾತಿ ರಕ್ಖವಿರಹಿತಾ। ಅಲೇಣಾತಿ ಲೇಣವಿರಹಿತಾ। ಅಸರಣಾತಿ ನತ್ಥಿ ಏತೇಸಂ ಸರಣನ್ತಿ ಅಸರಣಾ। ಅಸರಣೀಭೂತಾತಿ ಸಯಂ ಸರಣಕಿಚ್ಚಂ ನ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅಸರಣೀಭೂತಾ।
ಅತ್ತನೋ ಭವನನ್ತಿ ನಿದ್ದೇಸಪದಸ್ಸ ಉದ್ದೇಸಪದಂ। ತಾಣನ್ತಿ ಪಾಲನಂ। ಲೇಣನ್ತಿ ಲೇಣಟ್ಠಾನಂ। ಸರಣನ್ತಿ ಗತಿನ್ತಿ ಪತಿಟ್ಠಂ। ಪರಾಯನನ್ತಿ ಪರಂ ಅಯನಂ। ಅಜ್ಝೋಸಿತಂಯೇವ ಅದ್ದಸನ್ತಿ ಜರಾದೀಹಿ ಮದ್ದಿತಂಯೇವ ಅದ್ದಕ್ಖಿಂ। ಸಬ್ಬಂ ಯೋಬ್ಬಞ್ಞನ್ತಿ ಯೋಬ್ಬನಭಾವೋ ಯೋಬ್ಬಞ್ಞಂ, ಸಚೇತನಾನಂ ಸಬ್ಬಂ ಯೋಬ್ಬಞ್ಞಂ। ಜರಾಯ ಓಸಿತನ್ತಿ ಪರಿಪಾಕಾಯ ಜರಾಯ ಅವಸಿತಂ ಮದ್ದಿತಂ। ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ।
೧೭೩. ಓಸಾನೇ ತ್ವೇವ ಬ್ಯಾರುದ್ಧೇ, ದಿಸ್ವಾ ಮೇ ಅರತೀ ಅಹೂತಿ ಯೋಬ್ಬಞ್ಞಾದೀನಂ ಓಸಾನೇಯೇವ ಅನ್ತಗಮಕೇ ಏವ ವಿನಾಸಕೇ ಏವ ಜರಾದೀಹಿ ಬ್ಯಾರುದ್ಧೇ ಆಹತಚಿತ್ತೇ ಅಥೇತ್ಥ ಸಲ್ಲನ್ತಿ ಅಥ ಏತೇಸು ಸತ್ತೇಸು ರಾಗಾದಿಸಲ್ಲಂ। ಹದಯಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಚಿತ್ತನಿಸ್ಸಿತಂ।
ಯೋಬ್ಬಞ್ಞಂ ಜರಾ ಓಸಾಪೇತೀತಿ ಜರಾ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೇತಿ ವಿನಾಸೇತಿ। ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ।
೧೭೪. ‘‘ಕಥಂ ಆನುಭಾವಂ ಸಲ್ಲ’’ನ್ತಿ ಚೇ? ಯೇನ ಸಲ್ಲೇನ ಓತಿಣ್ಣೋತಿ ಗಾಥಾ। ತತ್ಥ ದಿಸಾ ಸಬ್ಬಾ ವಿಧಾವತೀತಿ ಸಬ್ಬಾ ದುಚ್ಚರಿತದಿಸಾಪಿ ಪುರತ್ಥಿಮಾದಿದಿಸಾಪಿ ವಿದಿಸಾಪಿ ಧಾವತಿ। ತಮೇವ ಸಲ್ಲಮಬ್ಬುಯ್ಹ, ನ ಧಾವತಿ ನ ಸೀದತೀತಿ ತಮೇವ ಸಲ್ಲಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ತಾ ಚ ದಿಸಾ ನ ಧಾವತಿ, ಚತುರೋಘೇ ಚ ನ ಸೀದತಿ।
ಅಞ್ಞಾಣನ್ತಿಆದೀಸು ಞಾಣದಸ್ಸನಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ಅಞ್ಞಾಣಂ ಅದಸ್ಸನಂ। ಅಭಿಮುಖೋ ಹುತ್ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ನ ಸಮೇತಿ ನ ಸಮಾಗಚ್ಛತೀತಿ ಅನಭಿಸಮಯೋ। ಅನುರೂಪತೋ ಧಮ್ಮೇ ಬುಜ್ಝತೀತಿ ಅನುಬೋಧೋ। ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖತಾಯ ಅನನುಬೋಧೋ। ಅನಿಚ್ಚಾದೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ನ ಬುಜ್ಝತೀತಿ ಅಸಮ್ಬೋಧೋ। ಅಸನ್ತಂ ಅಸಮಞ್ಚ ಬುಜ್ಝತೀತಿಪಿ ಅಸಮ್ಬೋಧೋ। ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ ನ ಪಟಿವಿಜ್ಝತೀತಿ ಅಪ್ಪಟಿವೇಧೋ। ರೂಪಾದೀಸು ಏಕಧಮ್ಮಮ್ಪಿ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಸಾಮಞ್ಞತೋ ನ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಅಸಙ್ಗಾಹಣಾ। ತಮೇವ ಧಮ್ಮಂ ನ ಪರಿಯೋಗಾಹತೀತಿ ಅಪರಿಯೋಗಾಹಣಾ। ನ ಸಮಂ ಪೇಕ್ಖತೀತಿ ಅಸಮಪೇಕ್ಖನಾ। ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಭಾವಂ ಪತಿ ನ ಅಪೇಕ್ಖತೀತಿ ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ।
ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮೇಸು ವಿಪರೀತವುತ್ತಿಯಾ ಸಭಾವಗಹಣಾಭಾವೇನ ವಾ ಏಕಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಏತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ನತ್ಥಿ, ಸಯಂ ವಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಚ್ಚಕ್ಖಕರಣಂ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಪಚ್ಚಕ್ಖಕಮ್ಮಂ। ಯಂ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೇ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನಂ ಮೇಜ್ಝಂ ಭವೇಯ್ಯ ಸುಚಿ ವೋದಾನಂ, ತಂ ದುಟ್ಠುಂ ಮೇಜ್ಝಂ ಇಮಿನಾತಿ ದುಮ್ಮೇಜ್ಝಂ। ಬಾಲಾನಂ ಭಾವೋ ಬಾಲ್ಯಂ। ಮುಯ್ಹತೀತಿ ಮೋಹೋ। ಬಲವತರೋ ಮೋಹೋ ಪಮೋಹೋ। ಸಮನ್ತತೋ ಸಮ್ಮೋಹೋ। ವಿಜ್ಜಾಯ ಪಟಿಪಕ್ಖಭಾವತೋ ನ ವಿಜ್ಜಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾ। ಓಘಯೋಗತ್ಥೋ ವುತ್ತೋಯೇವ। ಥಾಮಗತಟ್ಠೇನ ಅನುಸೇತೀತಿ ಅನುಸಯೋ। ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯುಟ್ಠಾತಿ ಅಭಿಭವತೀತಿ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂ। ಹಿತಗ್ಗಹಣಾಭಾವೇನ ಹಿತಾಭಿಮುಖಂ ಗನ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಲಙ್ಗತಿಯೇವಾತಿ ಲಙ್ಗೀ, ಖಞ್ಜತೀತಿ ಲಙ್ಗೀ। ಯಥಾ ಹಿ ಮಹಾಪಲಿಘಸಙ್ಖಾತಾ ಲಙ್ಗೀ ದುರುಗ್ಘಾಟಾ ಹೋತಿ, ಏವಮಯಮ್ಪಿ ಲಙ್ಗೀ ವಿಯಾತಿ ಲಙ್ಗೀ। ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ।
ಯಾ ಏವರೂಪಾ ಕಙ್ಖಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಙ್ಖನವಸೇನ ಕಙ್ಖಾ। ಕಙ್ಖಂ ಆನಯತೀತಿ ಕಙ್ಖಾಯನಾ। ಪುರಿಮಕಙ್ಖಾ ಹಿ ಉತ್ತರಕಙ್ಖಂ ಆನಯತಿ ನಾಮ। ಆಕಾರವಸೇನ ವಾ ಏತಂ ವುತ್ತಂ। ಕಙ್ಖಾಸಮಙ್ಗಿಚಿತ್ತಂ ಕಙ್ಖಾಯ ಆಯಿತತ್ತಾ ಕಙ್ಖಾಯಿತಂ ನಾಮ। ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಕಙ್ಖಾಯಿತತ್ತಂ। ವಿಮತೀತಿ ವಿಗತಾ ಮತಿ ವಿಮತಿ। ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾತಿ ವಿಗತಾ ಚಿಕಿಚ್ಛಾ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ, ಸಭಾವಂ ವಾ ವಿಚಿನನ್ತೋ ಕಿಚ್ಛತಿ ಕಿಲಮತಿ ಏತಾಯಾತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ। ಸಾ ಸಂಸಯಲಕ್ಖಣಾ, ಕಮ್ಪನರಸಾ, ಅನಿಚ್ಛಯಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ, ಅನೇಕಂಸಗ್ಗಾಹಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾ ವಾ, ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಪದಟ್ಠಾನಾ, ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅನ್ತರಾಯಕರಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ।
ಕಮ್ಪನಟ್ಠೇನ ದ್ವಿಧಾ ಏಳಯತೀತಿ ದ್ವೇಳ್ಹಕಂ। ಪಟಿಪತ್ತಿನಿವಾರಣೇನ ದ್ವಿಧಾಪಥೋ ವಿಯಾತಿ ದ್ವೇಧಾಪಥೋ। ‘‘ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಇದಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿಆದಿಪವತ್ತಿಯಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಆಕಾರೇ ಸಣ್ಠಾತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯ ಸಮನ್ತತೋ ಸೇತೀತಿ ಸಂಸಯೋ। ಏಕಂಸಂ ಗಹೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯ ನ ಏಕಂಸಗ್ಗಾಹೋತಿ ಅನೇಕಂಸಗ್ಗಾಹೋ। ನಿಚ್ಛೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ಆರಮ್ಮಣತೋ ಓಸಕ್ಕತೀತಿ ಆಸಪ್ಪನಾ। ಓಗಾಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೀ ಪರಿಸಮನ್ತತೋ ಸಪ್ಪತೀತಿ ಪರಿಸಪ್ಪನಾ। ಪರಿಯೋಗಾಹಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯ ಅಪರಿಯೋಗಾಹಣಾ। ನಿಚ್ಛಯವಸೇನ ಆರಮ್ಮಣೇ ಪವತ್ತಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯ ಛಮ್ಭಿತತ್ತಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ, ಥದ್ಧಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಥದ್ಧಂ ಕರೋತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಆರಮ್ಮಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮನಂ ವಿಲಿಖನ್ತೀ ವಿಯ, ತಸ್ಮಾ ಮನೋವಿಲೇಖೋತಿ ವುತ್ತಾ।
ವಿದ್ಧೋತಿ ಸಲ್ಲೇನ ಲದ್ಧಪ್ಪಹಾರೋ। ಫುಟ್ಠೋತಿ ಘಟ್ಟಿತೋ। ಪರೇತೋತಿ ಪೀಳಿತೋ। ಧಾವತೀತಿ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛತಿ। ವಿಧಾವತೀತಿ ಅನೇಕವಿಧೇನ ಸನ್ಧಾವತೀತಿ ವೇಗೇನ ಧಾವತಿ। ಸಂಸರತೀತಿ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಚರತಿ।
ಅಚೇಲಕೋತಿ ನಿಚ್ಚೋಲೋ, ನಗ್ಗೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮುತ್ತಾಚಾರೋತಿ ವಿಸಟ್ಠಾಚಾರೋ, ಉಚ್ಚಾರಕಮ್ಮಾದೀಸು ಲೋಕಿಯಕುಲಪುತ್ತಾಚಾರೇನ ವಿರಹಿತೋ ಠಿತಕೋವ ಉಚ್ಚಾರಂ ಕರೋತಿ, ಪಸ್ಸಾವಂ ಕರೋತಿ, ಖಾದತಿ ಭುಞ್ಜತಿ। ಹತ್ಥಾಪಲೇಖನೋತಿ ಹತ್ಥೇ ಪಿಣ್ಡಮ್ಹಿ ಠಿತೇ ಜಿವ್ಹಾಯ ಹತ್ಥಂ ಅಪಲಿಖತಿ, ಉಚ್ಚಾರಂ ವಾ ಕತ್ವಾ ಹತ್ಥಮ್ಹಿಯೇವ ದಣ್ಡಕಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ಹತ್ಥೇನ ಅಪಲಿಖತಿ। ತೇ ಕಿರ ದಣ್ಡಕಂ ‘‘ಸತ್ತೋ’’ತಿ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತಿ। ಭಿಕ್ಖಾಗಹಣತ್ಥಂ ‘‘ಏಹಿ ಭದನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ನ ಏತೀತಿ ನ ಏಹಿಭದನ್ತಿಕೋ। ತೇನ ಹಿ ‘‘ತಿಟ್ಠ ನ ತಿಟ್ಠಭದನ್ತಿಕೋ। ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಕಿರ ಸೋ ‘‘ಏತಸ್ಸ ವಚನಂ ಕತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ನ ಕರೋತಿ।
ಅಭಿಹಟನ್ತಿ ಪುರೇತರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಹಟಂ ಭಿಕ್ಖಂ। ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತನ್ತಿ ‘‘ಇದಂ ತುಮ್ಹೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಆರೋಚಿತಂ ಭಿಕ್ಖಂ। ನ ನಿಮನ್ತನನ್ತಿ ‘‘ಅಸುಕಂ ನಾಮ ಕುಲಂ ವಾ ವೀಥಿಂ ವಾ ಗಾಮಂ ವಾ ಪವಿಸೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ನಿಮನ್ತಿತಭಿಕ್ಖಮ್ಪಿ ನ ಸಾದಿಯತಿ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ। ನ ಕುಮ್ಭಿಮುಖಾತಿ ಕುಮ್ಭಿತೋ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ಭಿಕ್ಖಂ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ। ನ ಕಳೋಪಿಮುಖಾತಿ ಕಳೋಪೀತಿ ಉಕ್ಖಲಿ ವಾ ಪಚ್ಛಿ ವಾ, ತತೋಪಿ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಕುಮ್ಭಿಕಳೋಪಿಯೋ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಟಚ್ಛುನಾ ಪಹಾರಂ ಲಭನ್ತೀತಿ। ನ ಏಳಕಮನ್ತರನ್ತಿ ಉಮ್ಮಾರಂ ಅನ್ತರಂ ಕರಿತ್ವಾ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಅಯಂ ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅನ್ತರಕರಣಂ ಲಭತೀತಿ। ದಣ್ಡಮುಸಲೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ನ ದ್ವಿನ್ನನ್ತಿ ದ್ವೀಸು ಭುಞ್ಜಮಾನೇಸು ಏಕಸ್ಮಿಂ ಉಟ್ಠಾಯ ದೇನ್ತೇ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಕಬಳನ್ತರಾಯೋ ಹೋತೀತಿ। ನ ಗಬ್ಭಿನಿಯಾತಿಆದೀಸು ಪನ ‘‘ಗಬ್ಭಿನಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ದಾರಕೋ ಕಿಲಮತೀ’’ತಿ, ಪಾಯನ್ತಿಯಾ ದಾರಕಸ್ಸ ಖೀರನ್ತರಾಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ, ‘‘ಪುರಿಸನ್ತರಗತಾಯ ರತಿಅನ್ತರಾಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ। ನ ಸಂಕಿತ್ತೀಸೂತಿ ಸಂಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಕತಭತ್ತೇಸು। ದುಬ್ಭಿಕ್ಖಸಮಯೇ ಕಿರ ಅಚೇಲಕಸಾವಕಾ ಅಚೇಲಕಾನಮತ್ಥಾಯ ತತೋ ತತೋ ತಣ್ಡುಲಾದೀನಿ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಭತ್ತಂ ಪಚನ್ತಿ, ಉಕ್ಕಟ್ಠೋ ಅಚೇಲಕೋ ತತೋಪಿ ನ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ನ ಯತ್ಥ ಸಾತಿ ಯತ್ಥ ಸುನಖೋ ‘‘ಪಿಣ್ಡಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪಟ್ಠಿತೋ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ತಸ್ಸ ಅದತ್ವಾ ಆಹಟಂ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಏತಸ್ಸ ಪಿಣ್ಡನ್ತರಾಯೋ ಹೋತೀತಿ। ಸಣ್ಡಸಣ್ಡಚಾರಿನೀತಿ ಸಮೂಹಸಮೂಹಚಾರಿನೀ ಥುಸೋದಕನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸಸ್ಸಸಮ್ಭಾರೇಹಿ ಕತಂ ಸೋವೀರಕಂ। ಏತ್ಥ ಚ ಸುರಾಪಾನಮೇವ ಸಾವಜ್ಜಂ, ಅಯಂ ಪನ ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ಸಾವಜ್ಜಸಞ್ಞೀ।
ಏಕಾಗಾರಿಕೋತಿ ಯೋ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಗೇಹೇ ಭಿಕ್ಖಂ ಲಭಿತ್ವಾ ನಿವತ್ತತಿ। ಏಕಾಲೋಪಿಕೋತಿ ಯೋ ಏಕೇನೇವ ಆಲೋಪೇನ ಯಾಪೇತಿ। ದ್ವಾಗಾರಿಕಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಏಕಿಸ್ಸಾಪಿ ದತ್ತಿಯಾತಿ ಏಕಾಯ ದತ್ತಿಯಾ। ದತ್ತಿ ನಾಮ ಏಕಾ ಖುದ್ದಕಪಾತಿ ಹೋತಿ, ಯತ್ಥ ಅಗ್ಗಭಿಕ್ಖಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಪೇನ್ತಿ। ಏಕಾಹಿಕನ್ತಿ ಅಡ್ಢಮಾಸಿಕನ್ತಿ ಅಡ್ಢಮಾಸನ್ತರಿಕಂ। ಪರಿಯಾಯಭತ್ತಭೋಜನನ್ತಿ ವಾರಭತ್ತಭೋಜನಂ
ಸಾಕಭಕ್ಖೋತಿಆದೀನಿ ವುತ್ತತ್ಥಾನೇವ। ಉಬ್ಭಟ್ಠಕೋತಿ ಉದ್ಧಂ ಠಿತಕೋ। ಉಕ್ಕುಟಿಕಪ್ಪಧಾನಮನುಯುತ್ತೋತಿ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ವೀರಿಯಂ ಅನುಯುತ್ತೋ। ಗಚ್ಛನ್ತೋಪಿ ಉಕ್ಕುಟಿಕೋವ ಹುತ್ವಾ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ। ಕಣ್ಟಕಾಪಸ್ಸಯಿಕೋತಿ ಅಯಕಣ್ಟಕೇ ವಾ ಪಕತಿಕಣ್ಟಕೇ ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಚಮ್ಮಂ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಠಾನಚಙ್ಕಮಾದೀನಿ ಕರೋತಿ। ಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸಯನ್ತೋಪಿ ತತ್ಥೇವ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಿ। ಫಲಕಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ರುಕ್ಖಫಲಕೇ ಸೇಯ್ಯಂ। ಥಣ್ಡಿಲಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ಥಣ್ಡಿಲೇ ಉಚ್ಚೇ ಭೂಮಿಟ್ಠಾನೇ ಸೇಯ್ಯಂ। ಏಕಪಸ್ಸಯಿಕೋತಿ ಏಕಪಸ್ಸೇನೇವ ಸಯತಿ। ರಜೋಜಲ್ಲಧರೋತಿ ಸರೀರಂ ತೇಲೇನ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ರಜುಟ್ಠಾನಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಥಸ್ಸ ಸರೀರೇ ರಜೋಜಲ್ಲಂ ಲಗ್ಗತಿ, ತಂ ಧಾರೇತಿ। ಯಥಾಸನ್ಥತಿಕೋತಿ ಲದ್ಧಂ ಆಸನಂ ಅಕೋಪೇತ್ವಾ ಯದೇವ ಲಭತಿ, ತತ್ಥೇವ ನಿಸೀದನಸೀಲೋ। ವೇಕಟಿಕೋತಿ ವಿಕಟಖಾದನಸೀಲೋ, ವಿಕಟನ್ತಿ ಗೂಥಂ ವುಚ್ಚತಿ। ಅಪಾನಕೋತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಸೀತುದಕಪಾನೋ। ಸಾಯಂ ತತಿಯಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಾಯತತಿಯಕಂ। ಪಾತೋ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇ ಸಾಯನ್ತಿ ದಿವಸಸ್ಸ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ‘‘ಪಾಪಂ ಉದಕೋರೋಹನಾನುಯೋಗಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ವಿಹರತಿ।
ತೇ ಸಲ್ಲೇ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತೀತಿ ತೇ ರಾಗಾದಿಸತ್ತಸಲ್ಲೇ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ। ಅಭಿಸಙ್ಖರೋನ್ತೋತಿ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತೋ। ಸಲ್ಲಾಭಿಸಙ್ಖಾರವಸೇನಾತಿ ಸಲ್ಲಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಾಪನಕಾರಣಾ। ಪುರತ್ಥಿಮಂ ದಿಸಂ ಧಾವತೀತಿ ಪುರಿಮಂ ದಿಸಂ ಗಚ್ಛತಿ। ತೇ ಸಲ್ಲಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾ ಅಪ್ಪಹೀನಾತಿ ಏತೇ ರಾಗಾದಿಸಲ್ಲಾ ಪಯೋಗಾ ನಪ್ಪಹೀನಾ। ಸಲ್ಲಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾತಿ ಸಲ್ಲಪಯೋಗಾನಂ ಅಪ್ಪಹೀನಭಾವೇನ। ಗತಿಯಾ ಧಾವತೀತಿ ಗತಿಯಂ ಧಾವತಿ। ಗತಿಯಾ ಗತಿನ್ತಿ ಗತಿತೋ ಗತಿಂ।
ನ ಸೀದತೀತಿ ನ ನಿಮುಜ್ಜತಿ। ನ ಸಂಸೀದತೀತಿ ನ ಸಮನ್ತತೋ ಮುಜ್ಜತಿ। ನ ಓಸೀದತೀತಿ ನ ಓಸಕ್ಕತಿ। ನ ಅವಸೀದತೀತಿ ನ ಪಚ್ಚೋಸಕ್ಕತಿ। ನ ಅವಗಚ್ಛತೀತಿ ನ ಹೇಟ್ಠಾ ಗಚ್ಛತಿ।
೧೭೫. ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವೇನ ಸಲ್ಲೇನ ಓತಿಣ್ಣೇಸು ಚ ಸತ್ತೇಸು – ತತ್ಥ ಸಿಕ್ಖಾನುಗೀಯನ್ತಿ, ಯಾನಿ ಲೋಕೇ ಗಧಿತಾನೀತಿ ಗಾಥಾ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೇ ಲೋಕೇ ತತ್ಥ ತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಹತ್ಥಿಸಿಕ್ಖಾದಿಕಾ ಅನೇಕಾ ಸಿಕ್ಖಾ ಕಥೀಯನ್ತಿ, ಉಗ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ ವಾ। ಪಸ್ಸಥ ಯಾವ ಸಮತ್ಥೋ ವಾಯಂ ಲೋಕೋ, ಯತೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ತೇಸು ವಾ ಗಧಿತೇಸು ತಾಸು ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಸು ನ ಸಿಯಾ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಅನಿಚ್ಚಾದಿದಸ್ಸನೇನ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝ ಸಬ್ಬಸೋ ಕಾಮೇ। ಅತ್ತನೋ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ಸಿಕ್ಖೇತಿ।
ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾತಿ ಞಾಣೇನ ನಿಕ್ಖಮೇತ್ವಾ ವಾ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ವಾ।
೧೭೬. ಇದಾನಿ ಯಥಾ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಚ್ಚೋ ಸಿಯಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಸಚ್ಚೋತಿ ವಾಚಾಸಚ್ಚೇನ ಞಾಣಸಚ್ಚೇನ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ರಿತ್ತಪೇಸುಣೋತಿ ಪಹೀನಪೇಸುಣೋ। ವೇವಿಚ್ಛನ್ತಿ ಮಚ್ಛರಿಯಂ।
೧೭೭. ನಿದ್ದಂ ತನ್ದಿಂ ಸಹೇ ಥೀನನ್ತಿ ಪಚಲಾಯಿಕಞ್ಚ ಕಾಯಾಲಸಿಯಞ್ಚ ಚಿತ್ತಾಲಸಿಯಞ್ಚಾತಿ ಇಮೇ ತಯೋ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಭವೇಯ್ಯ। ನಿಬ್ಬಾನಮಾನಸೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನನಿನ್ನಚಿತ್ತೋ।
ಕಾಯಸ್ಸ ಅಕಲ್ಯತಾತಿ ಖನ್ಧತ್ತಯಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ನಾಮಕಾಯಸ್ಸ ಗಿಲಾನಭಾವೋ। ಗಿಲಾನೋ ಹಿ ಅಕಲ್ಲಕೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ವಿನಯೇಪಿ (ಪಾರಾ॰ ೧೫೧) ವುತ್ತಂ – ‘‘ನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಕಲ್ಲಕೋ’’ತಿ। ಅಕಮ್ಮಞ್ಞತಾತಿ ಕಾಯಗೇಲಞ್ಞಸಙ್ಖಾತೋ ಓನಾಹೋ। ಸಬ್ಬತೋ ಭಾಗೇನ ಓನಾಹೋ ಪರಿಯೋನಾಹೋ। ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಸಮೋರುನ್ಧತೀತಿ ಅನ್ತೋಸಮೋರೋಧೋ। ಮೇಧತೀತಿ ಮಿದ್ಧಂ, ಅಕಮ್ಮಞ್ಞಭಾವೇನ ವಿಹಿಂಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸುಪನ್ತಿ ತೇನಾತಿ ಸುಪ್ಪಂ। ಅಕ್ಖಿದಲಾದೀನಂ ಪಚಲಭಾವಂ ಕರೋತೀತಿ ಪಚಲಾಯಿಕಾ। ಸುಪ್ಪನಾ ಸುಪ್ಪಿತತ್ತನ್ತಿ ಆಕಾರಭಾವನಿದ್ದೇಸಾ। ಓಲೀಯನಾತಿ ಓಲೀಯನಾಕಾರೋ। ದುತಿಯಂ ಉಪಸಗ್ಗವಸೇನ ವಡ್ಢಿತಂ। ಲೀನನ್ತಿ ಅವಿಪ್ಫಾರಿಕತಾಯ ಪಟಿಕುಟಿಕಂ। ಇತರೇ ದ್ವೇ ಆಕಾರಭಾವನಿದ್ದೇಸಾ। ಥಿನನ್ತಿ ಸಪ್ಪಿಪಿಣ್ಡೋ ವಿಯ ಅವಿಪ್ಫಾರಿಕತಾಯ ಘನಭಾವೇನ ಠಿತಂ। ಥಿಯನಾತಿ ಆಕಾರನಿದ್ದೇಸೋ। ಥಿಯಿತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಥಿಯಿತತ್ತಂ, ಅವಿಪ್ಫಾರವಸೇನ ಥದ್ಧತಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಧಾತುಯಾತಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಟಿವಾಪೇತ್ವಾತಿ ಚಿತ್ತಂ ನಿವತ್ತಾಪೇತ್ವಾ। ಏತಂ ಸನ್ತನ್ತಿ ಏತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ। ಕಿಲೇಸಸನ್ತತಾಯ ಸನ್ತಂ। ಅತಪ್ಪಕಟ್ಠೇನ ಪಣೀತಂ।
ನ ಪಣ್ಡಿತಾ ಉಪಧಿಸುಖಸ್ಸ ಹೇತೂತಿ ದಬ್ಬಜಾತಿಕಾ ಕಾಮಸುಖಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ದಾನಾನಿ ನ ದೇನ್ತಿ। ಕಾಮಞ್ಚ ತೇ ಉಪಧಿಪರಿಕ್ಖಯಾಯಾತಿ ಏಕಂಸೇನ ತೇ ಪಣ್ಡಿತಾ ಕಾಮಕ್ಖಯಾಯ ಕಾಮಕ್ಖೇಪನತ್ಥಂ ದಾನಾನಿ ದೇನ್ತಿ ಅಪುನಬ್ಭವಾಯಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯ। ಝಾನಾನಿ ಭಾವೇನ್ತೀತಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದೀನಿ ವಡ್ಢೇನ್ತಿ। ಪುನಬ್ಭವಾಯಾತಿ ಪುನಬ್ಭವಕಾರಣಾ। ತೇ ಪಣ್ಡಿತಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಭಿಮುಖಂ ಹುತ್ವಾ ದಾನಂ ದದನ್ತಿ।
೧೭೮. ಸಾಹಸಾತಿ ರತ್ತಸ್ಸ ರಾಗಚರಿತಾದಿಭೇದಾ ಸಾಹಸಾಕಾರಣಾ। ನಿದ್ದೇಸೋ ಉತ್ತಾನತ್ಥೋಯೇವ।
೧೭೯. ಪುರಾಣಂ ನಾಭಿನನ್ದೇಯ್ಯಾತಿ ಅತೀತಂ ರೂಪಾದಿಂ ನಾಭಿನನ್ದೇಯ್ಯ। ನವೇತಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ। ಹೀಯಮಾನೇತಿ ವಿನಸ್ಸಮಾನೇ। ಆಕಾಸಂ ನ ಸಿತೋ ಸಿಯಾತಿ ತಣ್ಹಾನಿಸ್ಸಿತೋ ನ ಭವೇಯ್ಯ। ತಣ್ಹಾ ಹಿ ರೂಪಾದೀನಂ ಆಕಾಸನತೋ ‘‘ಆಕಾಸೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
ವೇಮಾನೇತಿ ವಿಗಚ್ಛಮಾನೇತಿ ಅಪಗಚ್ಛಮಾನೇ।
‘‘ಆಕಾಸತೀ’’ತಿ ‘‘ಆಕಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚ ದುವಿಧೋ ಪಾಠೋ।
೧೮೦. ಕಿಂ ಕಾರಣಾ ಆಕಾಸಂ ನ ಸಿತೋ ಸಿಯಾತಿ ಚೇ? ಗೇಧಂ ಬ್ರೂಮೀತಿ ಗಾಥಾ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಅಹಞ್ಹಿ ಇಮಂ ಆಕಾಸಸಙ್ಖಾತಂ ತಣ್ಹಂ ರೂಪಾದೀಸು ಗಿಜ್ಝನತೋ ಗೇಧಂ ಬ್ರೂಮಿ ‘‘ಗೇಧೋ’’ತಿ ವದಾಮಿ। ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ – ಅವಹನನಟ್ಠೇನ ‘‘ಓಘೋ’’ತಿ ಚ ಆಜವನಟ್ಠೇನ ‘‘ಆಜವ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಇದಂ ಮಯ್ಹಂ, ಇದಂ ಮಯ್ಹ’’ನ್ತಿ ಜಪ್ಪಕಾರಣತೋ ‘‘ಜಪ್ಪನ’’ನ್ತಿ ಚ ದುಮ್ಮುಞ್ಚನಟ್ಠೇನ ‘‘ಆರಮ್ಮಣ’’ನ್ತಿ ಚ ಕಮ್ಪಕರಣಟ್ಠೇನ ‘‘ಕಮ್ಪನ’’ನ್ತಿ ಚ ಬ್ರೂಮಿ, ಏಸಾವ ಲೋಕಸ್ಸ ಪಲಿಬೋಧಟ್ಠೇನ ದುರತಿಕ್ಕಮನೀಯಟ್ಠೇನ ಚ ‘‘ಕಾಮಪಙ್ಕೋ ದುರಚ್ಚಯೋ’’ತಿ।
ಆಜವನ್ತಿ ಆಪಟಿಸನ್ಧಿತೋ ಜವತಿ ಧಾವತೀತಿ ಆಜವಂ, ವಟ್ಟಮೂಲತಾಯ ಪುನಬ್ಭವೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿದಾನತಣ್ಹಾಯೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಜಪ್ಪನನ್ತಿ ಪತ್ಥನಾ, ತಣ್ಹಾಯೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಆರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ ವುಚ್ಚತಿ ತಣ್ಹಾತಿ ರೂಪಾದೀಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನತಣ್ಹಾ ಮುಚ್ಚಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಟ್ಠೇನ ಆರಮ್ಮಣಾತಿ ಕಥೀಯತಿ। ಕಾಮಪಙ್ಕೋತಿ ಓಸೀದನಟ್ಠೇನ ಕಲಲಂ। ಕದ್ದಮೋತಿ ಸಙ್ಗಟ್ಠೇನ ಕದ್ದಮೋ। ತಾಪನಟ್ಠೇನ ಕಿಲೇಸೋ ಪಲಿಪೋ। ರುನ್ಧಿತ್ವಾ ಧಾರಣಟ್ಠೇನ ಪಲಿರೋಧೋ। ಏವಮೇತಂ ಗೇಧಾದಿಪರಿಯಾಯಂ ಆಕಾಸಂ ಅನಿಸ್ಸಿತೋ।
೧೮೧. ಸಚ್ಚಾ ಅವೋಕ್ಕಮನ್ತಿ ಗಾಥಾ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಾ ತಿವಿಧಾಪಿ ಸಚ್ಚಾ ಅವೋಕ್ಕಮಂ ಮೋನೇಯ್ಯಪತ್ತಿಯಾ ಮುನೀತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ ನಿಬ್ಬಾನಥಲೇ ತಿಟ್ಠತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ಸ ವೇಏವರೂಪೋ ಸಬ್ಬಾನಿ ಆಯತನಾನಿ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಸನ್ತೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ನಿದ್ದೇಸೇ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ।
೧೮೨. ಕಿಞ್ಚ ಸ ವೇ ವಿದ್ವಾತಿ ಗಾಥಾ। ತತ್ಥ ಞತ್ವಾ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಅನಿಚ್ಚಾದಿನಯೇನ ಸಙ್ಖತಧಮ್ಮಂ ಅಞ್ಞಾಯ। ಸಮ್ಮಾ ಸೋ ಲೋಕೇ ಇರಿಯಾನೋತಿ ಅಸಮ್ಮಾಇರಿಯನಕರಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಹಾನಾ ಸಮ್ಮಾ ಸೋ ಲೋಕೇ ಇರಿಯಮಾನೋ।
೧೮೩. ಏವಂ ಯೋಧ ಕಾಮೇತಿ ಗಾಥಾ। ತತ್ಥ ಸಙ್ಗನ್ತಿ ಸತ್ತವಿಧಂ ಸಙ್ಗಂ ಯೋ ಅಚ್ಚತರಿ। ನಾಜ್ಝೇತೀತಿ ನ ಅಭಿಜ್ಝಾಯತಿ।
೧೮೪. ತಸ್ಮಾ ತುಮ್ಹೇಸುಪಿ ಯೋ ಏವರೂಪೋ ಹೋತುಂ ಇಚ್ಛತಿ, ತಂ ವದಾಮಿ – ಯಂ ಪುಬ್ಬೇತಿ ಗಾಥಾ। ತತ್ಥ ಯಂ ಪುಬ್ಬೇತಿ ಅತೀತೇ ಸಙ್ಖಾರೇ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಧಮ್ಮಂ ಕಿಲೇಸಜಾತಂ ಅತೀತಂ ಕಮ್ಮಞ್ಚ। ಪಚ್ಛಾ ತೇ ಮಾಹು ಕಿಞ್ಚನನ್ತಿ ಅನಾಗತೇಪಿ ಸಙ್ಖಾರೇ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಧಮ್ಮಂ ರಾಗಾದಿಕಿಞ್ಚನಂ ಮಾ ಅಹು। ಮಜ್ಝೇ ಚೇ ನೋ ಗಹೇಸ್ಸಸೀತಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನರೂಪಾದಿಧಮ್ಮೇಪಿ ನ ಗಹೇಸ್ಸಸಿ ಚೇ। ಏವಂ ಉಪಸನ್ತೋ ಚರಿಸ್ಸಸಿ।
ಅಬೀಜಂ ಕರೋಹೀತಿ ಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ನ ಬೀಜಂ ಕರೋಹಿ। ರಾಗಕಿಞ್ಚನನ್ತಿ ರಾಗಫನ್ದನಂ। ದೋಸಕಿಞ್ಚನಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
೧೮೫. ಏವಂ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅರಹತೋ ಥುತಿವಸೇನ ಇತೋ ಪರಾ ಗಾಥಾಯೋ ಅಭಾಸಿ। ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಸೋತಿ ಗಾಥಾಯ ಮಮಾಯಿತನ್ತಿ ಮಮತ್ತಕರಣಂ। ‘‘ಮಮ ಇದ’’ನ್ತಿ ಗಹಿತಂ ವಾ ವತ್ಥು। ಅಸತಾ ಚ ನ ಸೋಚತೀತಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಕಾರಣಾ ಅಸನ್ತಕಾರಣಾ ನ ಸೋಚತಿ। ನ ಜೀಯತೀತಿ ಜಾನಿಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛತಿ।
ಅಹು ವತ ಮೇತಿ ಮಯ್ಹಂ ಅಹೋಸಿ ವತ। ತಂ ವತ ಮೇ ನತ್ಥೀತಿ ಯಂ ಅತೀತೇ ಅಹೋಸಿ, ತಂ ಮಯ್ಹಂ ಇದಾನಿ ನ ಸನ್ತಿ। ಸಿಯಾ ವತ ಮೇತಿ ಯಂ ಮಯ್ಹಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ವತಾಹಂ ನ ಲಭಾಮೀತಿ ಇದಾನಿ ಅಹಂ ಏಕಂಸೇನ ನ ಪಾಪುಣಾಮಿ।
೧೮೬. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ – ಯಸ್ಸ ನತ್ಥೀತಿ ಗಾಥಾ। ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚನನ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ರೂಪಾದಿಧಮ್ಮಜಾತಂ।
ಅಭಿಸಙ್ಖತನ್ತಿ ಕಮ್ಮೇನ ಸಙ್ಖರಿತಂ। ಅಭಿಸಞ್ಚೇತಯಿತನ್ತಿ ಚಿತ್ತೇನ ರಾಸಿಕತಂ। ಅವಿಜ್ಜಾಯ ತ್ವೇವಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ತು ಏವ। ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾತಿ ವಿರಾಗಸಙ್ಖಾತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ನಿರವಸೇಸನಿರೋಧಾ।
ಸುಞ್ಞತೋ ಲೋಕಂ ಅವೇಕ್ಖಸ್ಸೂತಿ ಅವಸವತ್ತಿಸಲ್ಲಕ್ಖಣವಸೇನ ವಾ ತುಚ್ಛಸಙ್ಖಾರಸಮನುಪಸ್ಸನವಸೇನ ವಾತಿ ದ್ವೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಸುಞ್ಞತೋ ಲೋಕಂ ಪಸ್ಸ। ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿಂ ಊಹಚ್ಚಾತಿ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ। ಏವಂ ಮಚ್ಚುತರೋ ಸಿಯಾತಿ ಏವಂ ಮರಣಸ್ಸ ಏವಂ ಲೋಕಂ ಅವೇಕ್ಖನ್ತನ್ತಿ ಏವಂ ಖನ್ಧಲೋಕಂ ಪಸ್ಸನ್ತಂ। ಮಚ್ಚುರಾಜಾ ನ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಮರಣರಾಜಾ ನ ಓಲೋಕೇತಿ ನ ದಕ್ಖತಿ।
ನಾಞ್ಞಂ ಪತ್ಥಯತೇ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಅಞ್ಞಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ನ ಪತ್ಥಯತಿ ನ ಪಿಹಯತಿ। ಅಞ್ಞತ್ರ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಠಪೇತ್ವಾ। ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ’’ತಿ ಏಕಪದಂ ಕತ್ವಾಪಿ ಪಠನ್ತಿ।
೧೮೭. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ – ಅನಿಟ್ಠುರೀತಿ ಗಾಥಾ। ತತ್ಥ ಅನಿಟ್ಠುರೀತಿ ಅನಿಸ್ಸುಕೀ। ‘‘ಅನಿಟ್ಠರೀ’’ತಿಪಿ ಕೇಚಿ ಪಠನ್ತಿ। ಸಬ್ಬಧೀ ಸಮೋತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಮೋ, ಉಪೇಕ್ಖಕೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಯೋ ಸೋ ‘‘ನತ್ಥಿ ಮೇ’’ತಿ ನ ಸೋಚತಿ, ತಮಹಂ ಅವಿಕಮ್ಪಿನಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಪುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ ಅನಿಟ್ಠುರೀ ಅನನುಗಿದ್ಧೋ, ಅನೇಜೋ ಸಬ್ಬಧೀ ಸಮೋತಿ ಇಮಂ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಆನಿಸಂಸಂ ಬ್ರೂಮೀತಿ।
ನಿಟ್ಠುರಿಯೋತಿ ಇಸ್ಸುಕೀ। ನಿಟ್ಠುರಭಾವೋ ನಿಟ್ಠುರಿಯಂ, ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಏತ್ತಕಮ್ಪಿ ನತ್ಥೀತಿ ಖೇಳಪಾತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಿಟ್ಠುರಿಯಕಮ್ಮನ್ತಿ ನಿಟ್ಠುರಿಯಕರಣಂ। ಗಹಟ್ಠೋ ವಾ ಹಿ ಗಹಟ್ಠಂ ಭಿಕ್ಖು ವಾ ಭಿಕ್ಖುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸನ್ತೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇನೇವ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಏತ್ತಕಮ್ಪಿ ನತ್ಥೀತಿ ಖೇಳಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ಪಾದೇನ ಮದ್ದನ್ತೋ ವಿಯ ನಿಟ್ಠುರಿಯಂ ನಾಮ ಕರೋತಿ। ತಸ್ಸ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ‘‘ನಿಟ್ಠುರಿಯಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಇಸ್ಸಾತಿ ಸಭಾವನಿದ್ದೇಸೋ
ಲಾಭೇಪಿ ನ ಇಞ್ಜತೀತಿ ಪಚ್ಚಯಲಾಭೇ ನ ಚಲತಿ। ಅಲಾಭೇಪೀತಿ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಅಲಾಭೇಪಿ।
೧೮೮. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ – ಅನೇಜಸ್ಸಾತಿ ಗಾಥಾ। ತತ್ಥ ನಿಸಙ್ಖತೀತಿ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾದೀಸು ಯೋ ಕೋಚಿ ಸಙ್ಖಾರೋ। ಸೋ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ನಿಸಙ್ಖರಿಯತಿ, ನಿಸಙ್ಖರೋತಿ ವಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನಿಸಙ್ಖತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ವಿಯಾರಮ್ಭಾತಿ ವಿವಿಧಾ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾದಿಕಾ ಆರಮ್ಭಾ। ಖೇಮಂ ಪಸ್ಸತಿ ಸಬ್ಬಧೀತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅಭಯಮೇವ ಪಸ್ಸತಿ।
ಆರಮ್ಭಾತಿ ವಿಯಾರಮ್ಭಾತಿ ಉಪರೂಪರಿ
೧೮೯. ಏವಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ನ ಸಮೇಸೂತಿ ಗಾಥಾ। ತತ್ಥ ನ ವದತೇತಿ ‘‘ಸದಿಸೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಮಾನವಸೇನ ಸಮೇಸುಪಿ ಅತ್ತಾನಂ ನ ವದತಿ ಓಮೇಸುಪಿ ಉಸ್ಸೇಸುಪಿ। ನಾದೇತಿ ನ ನಿರಸ್ಸತೀತಿ ರೂಪಾದೀಸು ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ ನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜತಿ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಪಾಕಟಮೇವ। ಏವಂ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನೇವ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸೀತಿ।
ಸದ್ಧಮ್ಮಪ್ಪಜ್ಜೋತಿಕಾಯ ಮಹಾನಿದ್ದೇಸಟ್ಠಕಥಾಯ
ಅತ್ತದಣ್ಡಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।