೧೪. ತುವಟ್ಟಕಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸೋ
ಅಥ
೧೫೦.
ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತಂ ಆದಿಚ್ಚಬನ್ಧು, ವಿವೇಕಂ ಸನ್ತಿಪದಞ್ಚ ಮಹೇಸಿ ।
ಕಥಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾತಿ ಭಿಕ್ಖು, ಅನುಪಾದಿಯಾನೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕಿಞ್ಚಿ॥
ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತಂ ಆದಿಚ್ಚಬನ್ಧೂತಿ। ಪುಚ್ಛಾತಿ ತಿಸ್ಸೋ ಪುಚ್ಛಾ – ಅದಿಟ್ಠಜೋತನಾ ಪುಚ್ಛಾ, ದಿಟ್ಠಸಂಸನ್ದನಾ ಪುಚ್ಛಾ, ವಿಮತಿಚ್ಛೇದನಾ ಪುಚ್ಛಾ। ಕತಮಾ ಅದಿಟ್ಠಜೋತನಾ ಪುಚ್ಛಾ? ಪಕತಿಯಾ ಲಕ್ಖಣಂ ಅಞ್ಞಾತಂ ಹೋತಿ ಅದಿಟ್ಠಂ ಅತುಲಿತಂ ಅತೀರಿತಂ ಅವಿಭೂತಂ ಅವಿಭಾವಿತಂ, ತಸ್ಸ ಞಾಣಾಯ ದಸ್ಸನಾಯ ತುಲನಾಯ ತೀರಣಾಯ ವಿಭಾವನಾಯ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ – ಅಯಂ ಅದಿಟ್ಠಜೋತನಾ ಪುಚ್ಛಾ। ಕತಮಾ ದಿಟ್ಠಸಂಸನ್ದನಾ ಪುಚ್ಛಾ? ಪಕತಿಯಾ ಲಕ್ಖಣಂ ಞಾತಂ ಹೋತಿ ದಿಟ್ಠಂ ತುಲಿತಂ ತೀರಿತಂ ವಿಭೂತಂ ವಿಭಾವಿತಂ, ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪಣ್ಡಿತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸನ್ದನತ್ಥಾಯ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛತಿ – ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಸಂಸನ್ದನಾ ಪುಚ್ಛಾ। ಕತಮಾ ವಿಮತಿಚ್ಛೇದನಾ ಪುಚ್ಛಾ? ಪಕತಿಯಾ ಸಂಸಯಪಕ್ಖನ್ದೋ
ಅಪರಾಪಿ
ಅಪರಾಪಿ
ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತಂ ಯಾಚಾಮಿ ತಂ ಅಜ್ಝೇಸಾಮಿ ತಂ ಪಸಾದೇಮಿ ತಂ, ‘‘ಕಥಯಸ್ಸು ಮೇ’’ತಿ – ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತಂ। ಆದಿಚ್ಚಬನ್ಧೂತಿ। ಆದಿಚ್ಚೋ ವುಚ್ಚತಿ ಸೂರಿಯೋ
ವಿವೇಕಂ ಸನ್ತಿಪದಞ್ಚ ಮಹೇಸೀತಿ। ವಿವೇಕಾತಿ ತಯೋ ವಿವೇಕಾ – ಕಾಯವಿವೇಕೋ
ಕತಮೋ ಚಿತ್ತವಿವೇಕೋ? ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ನೀವರಣೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿವಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿವಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಪೀತಿಯಾ ಚಿತ್ತಂ ವಿವಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಸುಖದುಕ್ಖೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿವಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ರೂಪಸಞ್ಞಾಯ ಪಟಿಘಸಞ್ಞಾಯ ನಾನತ್ತಸಞ್ಞಾಯ ಚಿತ್ತಂ ವಿವಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಂ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಞ್ಞಾಯ ಚಿತ್ತಂ ವಿವಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಂ
ಕತಮೋ ಉಪಧಿವಿವೇಕೋ? ಉಪಧಿ ವುಚ್ಚತಿ ಕಿಲೇಸಾ ಚ ಖನ್ಧಾ ಚ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರಾ ಚ। ಉಪಧಿವಿವೇಕೋ ವುಚ್ಚತಿ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ। ಯೋ ಸೋ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ತಣ್ಹಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ – ಅಯಂ ಉಪಧಿವಿವೇಕೋ। ಕಾಯವಿವೇಕೋ ಚ ವಿವೇಕಟ್ಠಕಾಯಾನಂ ಸನ್ತೀತಿ ಏಕೇನ ಆಕಾರೇನ ಸನ್ತಿಪಿ ಸನ್ತಿಪದಮ್ಪಿ ತಂಯೇವ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಯೋ ಸೋ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ತಣ್ಹಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಸನ್ತಮೇತಂ ಪದಂ, ಪಣೀತಮೇತಂ ಪದಂ, ಯದಿದಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೋ ಸಬ್ಬೂಪಧಿಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ತಣ್ಹಕ್ಖಯೋ ವಿರಾಗೋ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬಾನ’’ನ್ತಿ। ಅಥ ಅಪರೇನ
ಮಹೇಸೀತಿ ಮಹೇಸಿ ಭಗವಾ। ಮಹನ್ತಂ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಂ ಏಸೀ ಗವೇಸೀ ಪರಿಯೇಸೀತಿ ಮಹೇಸಿ, ಮಹನ್ತಂ ಸಮಾಧಿಕ್ಖನ್ಧಂ…ಪೇ॰… ಮಹನ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧಂ… ಮಹನ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಂ… ಮಹನ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಕ್ಖನ್ಧಂ ಏಸೀ ಗವೇಸೀ ಪರಿಯೇಸೀತಿ ಮಹೇಸಿ; ಮಹತೋ ತಮೋಕಾಯಸ್ಸ ಪದಾಲನಂ, ಮಹತೋ ವಿಪಲ್ಲಾಸಸ್ಸ ಭೇದನಂ, ಮಹತೋ ತಣ್ಹಾಸಲ್ಲಸ್ಸ ಅಬ್ಬಹನಂ
ಕಥಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾತಿ ಭಿಕ್ಖೂತಿ। ಕಥಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕೋ ವಾ ಭಿಕ್ಖು ಸೇಖೋ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂತಿ – ಕಥಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾತಿ ಭಿಕ್ಖು।
ಅನುಪಾದಿಯಾನೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕಿಞ್ಚೀತಿ। ಚತೂಹಿ ಉಪಾದಾನೇಹಿ ಅನುಪಾದಿಯಮಾನೋ ಅಗಣ್ಹಯಮಾನೋ ಅಪರಾಮಸಮಾನೋ ಅನಭಿನಿವಿಸಮಾನೋ। ಲೋಕಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅಪಾಯಲೋಕೇ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ದೇವಲೋಕೇ, ಖನ್ಧಲೋಕೇ ಧಾತುಲೋಕೇ ಆಯತನಲೋಕೇ। ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ರೂಪಗತಂ ವೇದನಾಗತಂ ಸಞ್ಞಾಗತಂ ಸಙ್ಖಾರಗತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಗತನ್ತಿ – ಅನುಪಾದಿಯಾನೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕಿಞ್ಚಿ।
ತೇನಾಹ ಸೋ ನಿಮ್ಮಿತೋ –
‘‘ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತಂ ಆದಿಚ್ಚಬನ್ಧು, ವಿವೇಕಂ ಸನ್ತಿಪದಞ್ಚ ಮಹೇಸಿ।
ಕಥಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿಬ್ಬಾತಿ ಭಿಕ್ಖು, ಅನುಪಾದಿಯಾನೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕಿಞ್ಚೀ’’ತಿ॥
೧೫೧.
ಮೂಲಂ ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾಯ, [ಇತಿ ಭಗವಾ]
ಮನ್ತಾ ಅಸ್ಮೀತಿ ಸಬ್ಬಮುಪರುನ್ಧೇ ।
ಯಾ ಕಾಚಿ ತಣ್ಹಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ, ತಾಸಂ ವಿನಯಾ ಸದಾ ಸತೋ ಸಿಕ್ಖೇ॥
ಮೂಲಂ ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾಯ, [ಇತಿ ಭಗವಾ] ಮನ್ತಾ ಅಸ್ಮೀತಿ ಸಬ್ಬಮುಪರುನ್ಧೇತಿ। ಪಪಞ್ಚಾಯೇವ ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾ। ತಣ್ಹಾಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾ ದಿಟ್ಠಿಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾ। ಕತಮಂ ತಣ್ಹಾಪಪಞ್ಚಸ್ಸ ಮೂಲಂ? ಅವಿಜ್ಜಾಮೂಲಂ, ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋ
ಭಗವಾತಿ ಗಾರವಾಧಿವಚನಂ। ಅಪಿ ಚ ಭಗ್ಗರಾಗೋತಿ ಭಗವಾ, ಭಗ್ಗದೋಸೋತಿ ಭಗವಾ, ಭಗ್ಗಮೋಹೋತಿ ಭಗವಾ, ಭಗ್ಗಮಾನೋತಿ ಭಗವಾ, ಭಗ್ಗದಿಟ್ಠೀತಿ ಭಗವಾ, ಭಗ್ಗಕಣ್ಡಕೋತಿ ಭಗವಾ, ಭಗ್ಗಕಿಲೇಸೋತಿ ಭಗವಾ, ಭಜಿ ವಿಭಜಿ ಪವಿಭಜಿ ಧಮ್ಮರತನನ್ತಿ ಭಗವಾ, ಭವಾನಂ ಅನ್ತಕರೋತಿ ಭಗವಾ, ಭಾವಿತಕಾಯೋ ಭಾವಿತಸೀಲೋ ಭಾವಿತಚಿತ್ತೋ ಭಾವಿತಪಞ್ಞೋತಿ ಭಗವಾ; ಭಾಗೀ ವಾ ಭಗವಾ
ಮನ್ತಾ ಅಸ್ಮೀತಿ ಸಬ್ಬಮುಪರುನ್ಧೇತಿ। ಮನ್ತಾ ವುಚ್ಚತಿ ಪಞ್ಞಾ। ಯಾ ಪಞ್ಞಾ ಅಸ್ಮೀತಿ ರೂಪೇ ಅಸ್ಮೀತಿ ಮಾನೋ ಅಸ್ಮೀತಿ ಛನ್ದೋ ಅಸ್ಮೀತಿ ಅನುಸಯೋ; ವೇದನಾಯ… ಸಞ್ಞಾಯ… ಸಙ್ಖಾರೇಸು… ವಿಞ್ಞಾಣೇ ಅಸ್ಮೀತಿ ಮಾನೋ ಅಸ್ಮೀತಿ ಛನ್ದೋ ಅಸ್ಮೀತಿ ಅನುಸಯೋತಿ। ಮೂಲಂ ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾಯ ಇತಿ ಭಗವಾ। ಮನ್ತಾ ಅಸ್ಮೀತಿ ಸಬ್ಬಮುಪರುನ್ಧೇತಿ। ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾಯ ಮೂಲಞ್ಚ ಅಸ್ಮಿಮಾನಞ್ಚ ಮನ್ತಾಯ ಸಬ್ಬಂ ರುನ್ಧೇಯ್ಯ ಉಪರುನ್ಧೇಯ್ಯ ನಿರೋಧೇಯ್ಯ ವೂಪಸಮೇಯ್ಯ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೇಯ್ಯ
ಯಾ ಕಾಚಿ ತಣ್ಹಾ ಅಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ। ಯಾ ಕಾಚೀತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಬ್ಬಂ ಅಸೇಸಂ ನಿಸ್ಸೇಸಂ ಪರಿಯಾದಿಯನವಚನಮೇತಂ – ಯಾ ಕಾಚೀತಿ। ತಣ್ಹಾತಿ ರೂಪತಣ್ಹಾ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮತಣ್ಹಾ। ಅಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾ ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಂ ವುಚ್ಚತಿ ಚಿತ್ತಂ। ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಮನೋ ಮಾನಸಂ ಹದಯಂ ಪಣ್ಡರಂ ಮನೋ ಮನಾಯತನಂ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ ತಜ್ಜಾ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಧಾತು। ಚಿತ್ತೇನ ಸಾ ತಣ್ಹಾ ಸಹಗತಾ ಸಹಜಾತಾ ಸಂಸಟ್ಠಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಏಕುಪ್ಪಾದಾ ಏಕನಿರೋಧಾ ಏಕವತ್ಥುಕಾ ಏಕಾರಮ್ಮಣಾತಿಪಿ ಅಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ – ಯಾ ಕಾಚಿ ತಣ್ಹಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ।
ತಾಸಂ ವಿನಯಾ ಸದಾ ಸತೋ ಸಿಕ್ಖೇತಿ। ಸದಾತಿ ಸದಾ ಸಬ್ಬದಾ ಸತೋತಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಸತೋ – ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ಸತೋ, ವೇದನಾಸು…ಪೇ॰… ಚಿತ್ತೇ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ಸತೋ। ಅಪರೇಹಿಪಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಸತೋ – ಅಸತಿ ಪರಿವಜ್ಜನಾಯ ಸತೋ, ಸತಿಕರಣೀಯಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಕತತ್ತಾ ಸತೋ, ಸತಿಪಟಿಪಕ್ಖಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಹತತ್ತಾ ಸತೋ, ಸತಿನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಅಸಮ್ಮುಟ್ಠತ್ತಾ ಸತೋ। ಅಪರೇಹಿಪಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಸತೋ – ಸತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಸತೋ, ಸತಿಯಾ ವಸಿತತ್ತಾ ಸತೋ, ಸತಿಯಾ ಪಾಗುಞ್ಞತಾಯ ಸತೋ, ಸತಿಯಾ ಅಪಚ್ಚೋರೋಹನತಾಯ ಸತೋ। ಅಪರೇಹಿಪಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಸತೋ – ಸತ್ತತ್ತಾ ಸತೋ, ಸನ್ತತ್ತಾ ಸತೋ, ಸಮಿತತ್ತಾ ಸತೋ, ಸನ್ತಧಮ್ಮಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಸತೋ। ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿಯಾ ಸತೋ, ಧಮ್ಮಾನುಸ್ಸತಿಯಾ ಸತೋ, ಸಙ್ಘಾನುಸ್ಸತಿಯಾ ಸತೋ, ಸೀಲಾನುಸ್ಸತಿಯಾ ಸತೋ, ಚಾಗಾನುಸ್ಸತಿಯಾ ಸತೋ, ದೇವತಾನುಸ್ಸತಿಯಾ ಸತೋ, ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಯಾ ಸತೋ, ಮರಣಸ್ಸತಿಯಾ ಸತೋ, ಕಾಯಗತಾಸತಿಯಾ ಸತೋ, ಉಪಸಮಾನುಸ್ಸತಿಯಾ ಸತೋ। ಯಾ ಸತಿ ಅನುಸ್ಸತಿ ಪಟಿಸ್ಸತಿ, ಸತಿ ಸರಣತಾ ಧಾರಣತಾ ಅಪಿಲಾಪನತಾ ಅಸಮ್ಮುಸ್ಸನತಾ, ಸತಿ ಸತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಸತಿಬಲಂ ಸಮ್ಮಾಸತಿ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಏಕಾಯನಮಗ್ಗೋ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸತಿ। ಇಮಾಯ ಸತಿಯಾ ಉಪೇತೋ ಸಮುಪೇತೋ, ಉಪಗತೋ ಸಮುಪಗತೋ, ಉಪಪನ್ನೋ ಸಮುಪಪನ್ನೋ, ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ಸತೋ।
ಸಿಕ್ಖೇತಿ
ಕತಮಾ ಅಧಿಚಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾ? ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ ವಿವಿಚ್ಚ ಅಕುಸಲೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸವಿತಕ್ಕಂ ಸವಿಚಾರಂ ವಿವೇಕಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಾನಂ ವೂಪಸಮಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸಮ್ಪಸಾದನಂ ಚೇತಸೋ ಏಕೋದಿಭಾವಂ ಅವಿತಕ್ಕಂ ಅವಿಚಾರಂ ಸಮಾಧಿಜಂ ಪೀತಿಸುಖಂ ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ಪೀತಿಯಾ ಚ ವಿರಾಗಾ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ಚ ವಿಹರತಿ ಸತೋ ಚ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸುಖಞ್ಚ ಕಾಯೇನ ಪಟಿಸಂವೇದೇತಿ, ಯಂ ತಂ ಅರಿಯಾ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತಿ ‘‘ಉಪೇಕ್ಖಕೋ ಸತಿಮಾ ಸುಖವಿಹಾರೀ’’ತಿ ತತಿಯಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ಸುಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ ಪುಬ್ಬೇವ ಸೋಮನಸ್ಸದೋಮನಸ್ಸಾನಂ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ಉಪೇಕ್ಖಾಸತಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ – ಅಯಂ ಅಧಿಚಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾ।
ಕತಮಾ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಾ? ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಪಞ್ಞವಾ ಹೋತಿ, ಉದಯತ್ಥಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅರಿಯಾಯ ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಾಯ ಸಮ್ಮಾದುಕ್ಖಕ್ಖಯಗಾಮಿನಿಯಾ। ಸೋ ಇದಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಅಯಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ
ತಾಸಂ ವಿನಯಾ ಸದಾ ಸತೋ ಸಿಕ್ಖೇತಿ। ತಾಸಂ ತಣ್ಹಾನಂ ವಿನಯಾಯ ಪಟಿವಿನಯಾಯ ಪಹಾನಾಯ ವೂಪಸಮಾಯ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಾಯ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಅಧಿಸೀಲಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಅಧಿಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಅಧಿಪಞ್ಞಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ; ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾಯೋ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಪಜಾನನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಪಸ್ಸನ್ತೋ
ತೇನಾಹ
‘‘ಮೂಲಂ ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾಯ, [ಇತಿ ಭಗವಾ]
ಮನ್ತಾ ಅಸ್ಮೀತಿ ಸಬ್ಬಮುಪರುನ್ಧೇ।
ಯಾ ಕಾಚಿ ತಣ್ಹಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ, ತಾಸಂ ವಿನಯಾ ಸದಾ ಸತೋ ಸಿಕ್ಖೇ’’ತಿ॥
೧೫೨.
ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಮಭಿಜಞ್ಞಾ, ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅಥ ವಾಪಿ ಬಹಿದ್ಧಾ।
ನ ತೇನ ಥಾಮಂ ಕುಬ್ಬೇಥ, ನ ಹಿ ಸಾ ನಿಬ್ಬುತಿ ಸತಂ ವುತ್ತಾ॥
ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಮಭಿಜಞ್ಞಾ ಅಜ್ಝತ್ತನ್ತಿ। ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ತನೋ ಗುಣಂ ಜಾನೇಯ್ಯ ಕುಸಲೇ ವಾ ಧಮ್ಮೇ ಅಬ್ಯಾಕತೇ ವಾ ಧಮ್ಮೇ। ಕತಮೇ ಅತ್ತನೋ ಗುಣಾ? ಉಚ್ಚಾ ಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ವಾ ಅಸ್ಸಂ ಅಥ ವಾಪಿ ಬಹಿದ್ಧಾತಿ। ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ವಾ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ವಾ ತೇ ಗುಣಾ ಅಸ್ಸೂತಿ
ನ ತೇನ ಥಾಮಂ ಕುಬ್ಬೇಥಾತಿ। ಅತ್ತನೋ ವಾ ಗುಣೇನ ಪರೇಸಂ ವಾ ಗುಣೇನ ಥಾಮಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ, ಥಮ್ಭಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ, ಮಾನಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ, ಉನ್ನತಿಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ, ಉನ್ನಮಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ತೇನ ಮಾನಂ ಜನೇಯ್ಯ, ನ ತೇನ ಥದ್ಧೋ ಅಸ್ಸ ಪತ್ಥದ್ಧೋ ಪಗ್ಗಹಿತಸಿರೋತಿ – ನ ತೇನ ಥಾಮಂ ಕುಬ್ಬೇಥ।
ನ ಹಿ ಸಾ ನಿಬ್ಬುತಿ ಸತಂ ವುತ್ತಾತಿ। ಸತಾನಂ ಸನ್ತಾನಂ ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಬುದ್ಧಸಾವಕಾನಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾ ನಿಬ್ಬುತೀತಿ ನ ವುತ್ತಾ ನ ಪವುತ್ತಾ ನ ಆಚಿಕ್ಖಿತಾ ನ ದೇಸಿತಾ ನ ಪಞ್ಞಪಿತಾ
ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –
‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಮಭಿಜಞ್ಞಾ, ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅಥ ವಾಪಿ ಬಹಿದ್ಧಾ।
ನ ತೇನ ಥಾಮಂ ಕುಬ್ಬೇಥ, ನ ಹಿ ಸಾ ನಿಬ್ಬುತಿ ಸತಂ ವುತ್ತಾ’’ತಿ॥
೧೫೩.
ಸೇಯ್ಯೋ ನ ತೇನ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯ, ನೀಚೇಯ್ಯೋ ಅಥ ವಾಪಿ ಸರಿಕ್ಖೋ।
ಫುಟ್ಠೋ ಅನೇಕರೂಪೇಹಿ, ನಾತುಮಾನಂ ವಿಕಪ್ಪಯಂ ತಿಟ್ಠೇ॥
ಸೇಯ್ಯೋ ನ ತೇನ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯಾತಿ। ‘‘ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಅತಿಮಾನಂ ನ ಜನೇಯ್ಯ ಜಾತಿಯಾ ವಾ ಗೋತ್ತೇನ ವಾ ಕೋಲಪುತ್ತಿಯೇನ ವಾ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯ
ನೀಚೇಯ್ಯೋ ಅಥ ವಾಪಿ ಸರಿಕ್ಖೋತಿ। ‘‘ಹೀನೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಓಮಾನಂ ನ ಜನೇಯ್ಯ ಜಾತಿಯಾ ವಾ ಗೋತ್ತೇನ ವಾ…ಪೇ॰… ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ವತ್ಥುನಾ। ‘‘ಸದಿಸೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಮಾನಂ ನ ಜನೇಯ್ಯ ಜಾತಿಯಾ ವಾ ಗೋತ್ತೇನ ವಾ ಕೋಲಪುತ್ತಿಯೇನ ವಾ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯ ವಾ ಧನೇನ ವಾ ಅಜ್ಝೇನೇನ ವಾ ಕಮ್ಮಾಯತನೇನ ವಾ ಸಿಪ್ಪಾಯತನೇನ ವಾ ವಿಜ್ಜಾಟ್ಠಾನೇನ ವಾ ಸುತೇನ ವಾ ಪಟಿಭಾನೇನ ವಾ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ವತ್ಥುನಾತಿ – ನೀಚೇಯ್ಯೋ ಅಥ ವಾಪಿ ಸರಿಕ್ಖೋ।
ಫುಟ್ಠೋ ಅನೇಕರೂಪೇಹೀತಿ। ಅನೇಕವಿಧೇಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಫುಟ್ಠೋ ಪರೇತೋ ಸಮೋಹಿತೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ – ಫುಟ್ಠೋ ಅನೇಕರೂಪೇಹಿ।
ನಾತುಮಾನಂ ವಿಕಪ್ಪಯಂ ತಿಟ್ಠೇತಿ। ಆತುಮಾ ವುಚ್ಚತಿ ಅತ್ತಾ। ಅತ್ತಾನಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತೋ ವಿಕಪ್ಪೇನ್ತೋ ವಿಕಪ್ಪಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೋ ನ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ – ನಾತುಮಾನಂ ವಿಕಪ್ಪಯಂ ತಿಟ್ಠೇ।
ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –
‘‘ಸೇಯ್ಯೋ
ಫುಟ್ಠೋ ಅನೇಕರೂಪೇಹಿ, ನಾತುಮಾನಂ ವಿಕಪ್ಪಯಂ ತಿಟ್ಠೇ’’ತಿ॥
೧೫೪.
ಅಜ್ಝತ್ತಮೇವುಪಸಮೇ , ನ ಅಞ್ಞತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸನ್ತಿಮೇಸೇಯ್ಯ।
ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಉಪಸನ್ತಸ್ಸ, ನತ್ಥಿ ಅತ್ತಾ ಕುತೋ ನಿರತ್ತಾ ವಾ॥
ಅಜ್ಝತ್ತಮೇವುಪಸಮೇತಿ। ಅಜ್ಝತ್ತಂ ರಾಗಂ ಸಮೇಯ್ಯ, ದೋಸಂ ಸಮೇಯ್ಯ, ಮೋಹಂ ಸಮೇಯ್ಯ, ಕೋಧಂ…ಪೇ॰… ಉಪನಾಹಂ… ಮಕ್ಖಂ… ಪಳಾಸಂ… ಇಸ್ಸಂ… ಮಚ್ಛರಿಯಂ… ಮಾಯಂ… ಸಾಠೇಯ್ಯಂ… ಥಮ್ಭಂ… ಸಾರಮ್ಭಂ
ನ ಅಞ್ಞತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸನ್ತಿಮೇಸೇಯ್ಯಾತಿ। ಅಞ್ಞತೋ ಅಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇನ, ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪದಾಯ, ಅನಿಯ್ಯಾನಪತೇನ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಹಿ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನೇಹಿ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಇದ್ಧಿಪಾದೇಹಿ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಬಲೇಹಿ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇಹಿ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಅರಿಯಾ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಾ ಮಗ್ಗಾ ಸನ್ತಿಂ ಉಪಸನ್ತಿಂ ವೂಪಸನ್ತಿಂ ನಿಬ್ಬುತಿಂ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಿಂ ನ ಏಸೇಯ್ಯ ನ ಗವೇಸೇಯ್ಯ ನ ಪರಿಯೇಸೇಯ್ಯಾತಿ – ನ ಅಞ್ಞತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸನ್ತಿಮೇಸೇಯ್ಯ।
ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಉಪಸನ್ತಸ್ಸಾತಿ। ಅಜ್ಝತ್ತಂ ರಾಗಂ ಸನ್ತಸ್ಸ, ದೋಸಂ ಸನ್ತಸ್ಸ, ಮೋಹಂ ಸನ್ತಸ್ಸ…ಪೇ॰… ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಾಭಿಸಙ್ಖಾರೇ ಸನ್ತಸ್ಸ ಉಪಸನ್ತಸ್ಸ ವೂಪಸನ್ತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾತಿ – ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಉಪಸನ್ತಸ್ಸ।
ನತ್ಥಿ ಅತ್ತಾ ಕುತೋ ನಿರತ್ತಾ ವಾತಿ। ನತ್ಥೀತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ। ಅತ್ತಾತಿ ಅತ್ತದಿಟ್ಠಿ ನತ್ಥಿ; ನಿರತ್ತಾತಿ ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿ ನತ್ಥಿ। ಅತ್ತಾತಿ ಗಹಿತಂ ನತ್ಥಿ; ನಿರತ್ತಾತಿ ಮುಞ್ಚಿತಬ್ಬಂ ನತ್ಥಿ। ಯಸ್ಸತ್ಥಿ ಗಹಿತಂ, ತಸ್ಸತ್ಥಿ ಮುಞ್ಚಿತಬ್ಬಂ। ತಸ್ಸ ಗಹಿತಂ ಗಾಹಂ
ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –
‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಮೇವುಪಸಮೇ, ನ ಅಞ್ಞತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸನ್ತಿಮೇಸೇಯ್ಯ।
ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಉಪಸನ್ತಸ್ಸ, ನತ್ಥಿ ಅತ್ತಾ ಕುತೋ ನಿರತ್ತಾ ವಾ’’ತಿ॥
೧೫೫.
ಮಜ್ಝೇ ಯಥಾ ಸಮುದ್ದಸ್ಸ, ಊಮಿ ನೋ ಜಾಯತೀ ಠಿತೋ ಹೋತಿ।
ಏವಂ ಠಿತೋ ಅನೇಜಸ್ಸ, ಉಸ್ಸದಂ ಭಿಕ್ಖು ನ ಕರೇಯ್ಯ ಕುಹಿಞ್ಚಿ॥
ಮಜ್ಝೇ ಯಥಾ ಸಮುದ್ದಸ್ಸ, ಊಮಿ ನೋ ಜಾಯತೀ ಠಿತೋ ಹೋತೀತಿ। ಸಮುದ್ದೋ ಚತುರಾಸೀತಿಯೋಜನಸಹಸ್ಸಾನಿ ಉಬ್ಬೇಧೇನ ಗಮ್ಭೀರೋ। ಹೇಟ್ಠಾ ಚತ್ತಾರೀಸಯೋಜನಸಹಸ್ಸಾನಿ
ಅಥ ವಾ ಸತ್ತನ್ನಂ ಪಬ್ಬತಾನಂ ಅನ್ತರಿಕಾಸು ಸತ್ತಸೀದನ್ತರಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದಾ।
ಏವಂ ಠಿತೋ ಅನೇಜಸ್ಸಾತಿ। ಏವನ್ತಿ ಓಪಮ್ಮಸಮ್ಪಟಿಪಾದನಂ। ಠಿತೋತಿ ಲಾಭೇಪಿ ನ ಕಮ್ಪತಿ, ಅಲಾಭೇಪಿ ನ ಕಮ್ಪತಿ, ಯಸೇಪಿ ನ ಕಮ್ಪತಿ, ಅಯಸೇಪಿ ನ ಕಮ್ಪತಿ, ಪಸಂಸಾಯಪಿ ನ ಕಮ್ಪತಿ, ನಿನ್ದಾಯಪಿ ನ ಕಮ್ಪತಿ, ಸುಖೇಪಿ ನ ಕಮ್ಪತಿ, ದುಕ್ಖೇಪಿ ನ ಕಮ್ಪತಿ ನ ವಿಕಮ್ಪತಿ ನ ಚಲತಿ ನ ವೇಧತಿ ನಪ್ಪವೇಧತಿ ನ ಸಮ್ಪವೇಧತೀತಿ – ಏವಂ ಠಿತೋ। ಅನೇಜಸ್ಸಾತಿ ಏಜಾ ವುಚ್ಚತಿ ತಣ್ಹಾ। ಯೋ ರಾಗೋ
ಉಸ್ಸದಂ ಭಿಕ್ಖು ನ ಕರೇಯ್ಯ ಕುಹಿಞ್ಚೀತಿ। ಉಸ್ಸದಾತಿ ಸತ್ತುಸ್ಸದಾ – ರಾಗುಸ್ಸದಂ ಕುಹಿಞ್ಚೀತಿ ಕುಹಿಞ್ಚಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಕತ್ಥಚಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾ ವಾತಿ – ಉಸ್ಸದಂ ಭಿಕ್ಖು ನ ಕರೇಯ್ಯ ಕುಹಿಞ್ಚಿ।
ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –
‘‘ಮಜ್ಝೇ ಯಥಾ ಸಮುದ್ದಸ್ಸ, ಊಮಿ ನೋ ಜಾಯತೀ ಠಿತೋ ಹೋತಿ।
ಏವಂ ಠಿತೋ ಅನೇಜಸ್ಸ, ಉಸ್ಸದಂ ಭಿಕ್ಖು ನ ಕರೇಯ್ಯ ಕುಹಿಞ್ಚೀ’’ತಿ॥
೧೫೬.
ಅಕಿತ್ತಯೀ ವಿವಟಚಕ್ಖು, ಸಕ್ಖಿಧಮ್ಮಂ ಪರಿಸ್ಸಯವಿನಯಂ।
ಪಟಿಪದಂ ವದೇಹಿ ಭದ್ದನ್ತೇ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಅಥ ವಾಪಿ ಸಮಾಧಿಂ॥
ಅಕಿತ್ತಯೀ ವಿವಟಚಕ್ಖೂತಿ। ಅಕಿತ್ತಯೀತಿ ಕಿತ್ತಿತಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತಂ ದೇಸಿತಂ ಪಞ್ಞಪಿತಂ ಪಟ್ಠಪಿತಂ ವಿವಟಂ ವಿಭತ್ತಂ ಉತ್ತಾನೀಕತಂ ಪಕಾಸಿತನ್ತಿ ವಿವಟಚಕ್ಖೂತಿ ಭಗವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಚಕ್ಖೂಹಿ ವಿವಟಚಕ್ಖು – ಮಂಸಚಕ್ಖುನಾಪಿ ವಿವಟಚಕ್ಖು, ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾಪಿ ವಿವಟಚಕ್ಖು, ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನಾಪಿ ವಿವಟಚಕ್ಖು, ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾಪಿ ವಿವಟಚಕ್ಖು, ಸಮನ್ತಚಕ್ಖುನಾಪಿ ವಿವಟಚಕ್ಖು।
ಕಥಂ ಭಗವಾ ಮಂಸಚಕ್ಖುನಾಪಿ ವಿವಟಚಕ್ಖು? ಮಂಸಚಕ್ಖುಮ್ಹಿಪಿ ಭಗವತೋ ಪಞ್ಚ ವಣ್ಣಾ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ – ನೀಲೋ ಚ ವಣ್ಣೋ, ಪೀತಕೋ ಚ ವಣ್ಣೋ, ಲೋಹಿತಕೋ ಚ
ಕಥಂ ಭಗವಾ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾಪಿ ವಿವಟಚಕ್ಖು? ಭಗವಾ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸುದ್ಧೇನ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಮಾನುಸಕೇನ ಸತ್ತೇ ಪಸ್ಸತಿ ಚವಮಾನೇ ಉಪಪಜ್ಜಮಾನೇ ಹೀನೇ ಪಣೀತೇ ಸುವಣ್ಣೇ ದುಬ್ಬಣ್ಣೇ ಸುಗತೇ ದುಗ್ಗತೇ। ಯಥಾಕಮ್ಮೂಪಗೇ ಸತ್ತೇ ಪಜಾನಾತಿ – ‘‘ಇಮೇ ವತ ಭೋನ್ತೋ ಸತ್ತಾ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಅರಿಯಾನಂ ಉಪವಾದಕಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾ
ಕಥಂ ಭಗವಾ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನಾಪಿ ವಿವಟಚಕ್ಖು? ಭಗವಾ ಮಹಾಪಞ್ಞೋ ಪುಥುಪಞ್ಞೋ ಹಾಸಪಞ್ಞೋ ಜವನಪಞ್ಞೋ ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞೋ ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಪಞ್ಞೋ ಪಞ್ಞಾಪಭೇದಕುಸಲೋ ಪಭಿನ್ನಞಾಣೋ ಅಧಿಗತಪಟಿಸಮ್ಭಿದೋ ಚತುವೇಸಾರಜ್ಜಪ್ಪತ್ತೋ ದಸಬಲಧಾರೀ ಪುರಿಸಾಸಭೋ ಪುರಿಸಸೀಹೋ ಪುರಿಸನಾಗೋ ಪುರಿಸಾಜಞ್ಞೋ ಪುರಿಸಧೋರಯ್ಹೋ ಅನನ್ತಞಾಣೋ ಅನನ್ತತೇಜೋ ಅನನ್ತಯಸೋ ಅಡ್ಢೋ ಮಹದ್ಧನೋ ಧನವಾ ನೇತಾ ವಿನೇತಾ ಅನುನೇತಾ ಪಞ್ಞಾಪೇತಾ ಅನಿಜ್ಝಾಪೇತಾ ಪೇಕ್ಖೇತಾ ಪಸಾದೇತಾ। ಸೋ ಹಿ ಭಗವಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೇತಾ, ಅಸಞ್ಜಾತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಸಞ್ಜನೇತಾ, ಅನಕ್ಖಾತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅಕ್ಖಾತಾ, ಮಗ್ಗಞ್ಞೂ ಮಗ್ಗವಿದೂ ಮಗ್ಗಕೋವಿದೋ ಮಗ್ಗಾನುಗಾ ಚ ಪನ ಏತರಹಿ ಸಾವಕಾ ವಿಹರನ್ತಿ ಪಚ್ಛಾ ಸಮನ್ನಾಗತಾ।
ಸೋ
ಸಬ್ಬಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಞಾಣಾನುಪರಿವತ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ… ಸಬ್ಬಂ ಮನೋಕಮ್ಮಂ… ಅತೀತೇ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅಪ್ಪಟಿಹತಂ ಞಾಣಂ, ಅನಾಗತೇ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಅಪ್ಪಟಿಹತಂ ಞಾಣಂ। ಯಾವತಕಂ ನೇಯ್ಯಂ ತಾವತಕಂ ಞಾಣಂ, ಯಾವತಕಂ ಞಾಣಂ ತಾವತಕಂ ನೇಯ್ಯಂ; ನೇಯ್ಯಪರಿಯನ್ತಿಕಂ ಞಾಣಂ ಞಾಣಪರಿಯನ್ತಿಕಂ ನೇಯ್ಯಂ, ನೇಯ್ಯಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಞಾಣಂ ನಪ್ಪವತ್ತತಿ, ಞಾಣಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ನೇಯ್ಯಪಥೋ ನತ್ಥಿ। ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪರಿಯನ್ತಟ್ಠಾಯಿನೋ ತೇ ಧಮ್ಮಾ। ಯಥಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಮುಗ್ಗಪಟಲಾನಂ ಸಮ್ಮಾಫುಸಿತಾನಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಂ ಸಮುಗ್ಗಪಟಲಂ ಉಪರಿಮಂ ನಾತಿವತ್ತತಿ, ಉಪರಿಮಂ ಸಮುಗ್ಗಪಟಲಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಂ ನಾತಿವತ್ತತಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪರಿಯನ್ತಟ್ಠಾಯಿನೋ; ಏವಮೇವ ಬುದ್ಧಸ್ಸ
ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇಸು ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಞಾಣಂ ಪವತ್ತತಿ। ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಆವಜ್ಜನಪಟಿಬದ್ಧಾ ಆಕಙ್ಖಪಟಿಬದ್ಧಾ ಮನಸಿಕಾರಪಟಿಬದ್ಧಾ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಪಟಿಬದ್ಧಾ। ಸಬ್ಬಸತ್ತೇಸು ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಞಾಣಂ ಪವತ್ತತಿ। ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಭಗವಾ ಆಸಯಂ ಜಾನಾತಿ, ಅನುಸಯಂ ಜಾನಾತಿ, ಚರಿತಂ ಜಾನಾತಿ, ಅಧಿಮುತ್ತಿಂ ಜಾನಾತಿ, ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖೇ ಮಹಾರಜಕ್ಖೇ ತಿಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯೇ ಮುದಿನ್ದ್ರಿಯೇ ಸ್ವಾಕಾರೇ ದ್ವಾಕಾರೇ ಸುವಿಞ್ಞಾಪಯೇ ದುವಿಞ್ಞಾಪಯೇ ಭಬ್ಬಾಭಬ್ಬೇ ಸತ್ತೇ ಪಜಾನಾತಿ। ಸದೇವಕೋ ಲೋಕೋ ಸಮಾರಕೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೋ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಪಜಾ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಅನ್ತೋಬುದ್ಧಞಾಣೇ ಪರಿವತ್ತತಿ
ಯಥಾ ಯೇ ಕೇಚಿ ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಾ ಅನ್ತಮಸೋ ತಿಮಿತಿಮಿಙ್ಗಲಂ ಉಪಾದಾಯ ಅನ್ತೋಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಪರಿವತ್ತನ್ತಿ; ಏವಮೇವ ಸದೇವಕೋ ಲೋಕೋ ಸಮಾರಕೋ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೋ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಪಜಾ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾ
ಕಥಂ ಭಗವಾ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾಪಿ ವಿವಟಚಕ್ಖು? ಭಗವಾ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ಅದ್ದಸ ಸತ್ತೇ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖೇ ಮಹಾರಜಕ್ಖೇ ತಿಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯೇ ಮುದಿನ್ದ್ರಿಯೇ ಸ್ವಾಕಾರೇ ದ್ವಾಕಾರೇ ಸುವಿಞ್ಞಾಪಯೇ ದುವಿಞ್ಞಾಪಯೇ ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಪರಲೋಕವಜ್ಜಭಯದಸ್ಸಾವಿನೋ ವಿಹರನ್ತೇ, ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ನ ಪರಲೋಕವಜ್ಜಭಯದಸ್ಸಾವಿನೋ ವಿಹರನ್ತೇ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಉಪ್ಪಲಿನಿಯಂ ವಾ ಪದುಮಿನಿಯಂ ವಾ ಪುಣ್ಡರೀಕಿನಿಯಂ ವಾ ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚಾನಿ ಉಪ್ಪಲಾನಿ ವಾ ಪದುಮಾನಿ ವಾ ಪುಣ್ಡರೀಕಾನಿ ವಾ ಉದಕೇ ಜಾತಾನಿ ಉದಕೇ ಸಂವಡ್ಢಾನಿ ಉದಕಾ ಅನುಗ್ಗತಾನಿ ಅನ್ತೋನಿಮುಗ್ಗಪೋಸೀನಿ, ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚಾನಿ ಉಪ್ಪಲಾನಿ ವಾ ಪದುಮಾನಿ ವಾ ಪುಣ್ಡರೀಕಾನಿ ವಾ ಉದಕೇ ಜಾತಾನಿ ಉದಕೇ ಸಂವಡ್ಢಾನಿ ಸಮೋದಕಂ ಠಿತಾನಿ, ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚಾನಿ ಉಪ್ಪಲಾನಿ ವಾ ಪದುಮಾನಿ ವಾ ಪುಣ್ಡರೀಕಾನಿ ವಾ ಉದಕೇ ಜಾತಾನಿ ಉದಕೇ ಸಂವಡ್ಢಾನಿ ಉದಕಾ ಅಚ್ಚುಗ್ಗಮ್ಮ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಅನುಪಲಿತ್ತಾನಿ ಉದಕೇನ; ಏವಮೇವ ಭಗವಾ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ಅದ್ದಸ ಸತ್ತೇ ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖೇ ಮಹಾರಜಕ್ಖೇ ತಿಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯೇ ಮುದಿನ್ದ್ರಿಯೇ ಸ್ವಾಕಾರೇ ದ್ವಾಕಾರೇ ಸುವಿಞ್ಞಾಪಯೇ ದುವಿಞ್ಞಾಪಯೇ ಅಪ್ಪೇಕಚ್ಚೇ ಪರಲೋಕವಜ್ಜಭಯದಸ್ಸಾವಿನೋ
‘‘ಸೇಲೇ
ತಥೂಪಮಂ ಧಮ್ಮಮಯಂ ಸುಮೇಧ, ಪಾಸಾದಮಾರುಯ್ಹ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖು।
ಸೋಕಾವತಿಣ್ಣಂ ಜನತಮಪೇತಸೋಕೋ, ಅವೇಕ್ಖಸ್ಸು ಜಾತಿಜರಾಭಿಭೂತ’’ನ್ತಿ॥
ಏವಂ ಭಗವಾ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾಪಿ ವಿವಟಚಕ್ಖು।
ಕಥಂ ಭಗವಾ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖುನಾಪಿ ವಿವಟಚಕ್ಖು? ಸಮನ್ತಚಕ್ಖು ವುಚ್ಚತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣಂ। ಭಗವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞಾಣೇನ ಉಪೇತೋ ಸಮುಪೇತೋ ಉಪಗತೋ
‘‘ನ ತಸ್ಸ ಅದಿಟ್ಠಮಿಧತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚಿ, ಅಥೋ ಅವಿಞ್ಞಾತಮಜಾನಿತಬ್ಬಂ।
ಸಬ್ಬಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಸಿ ಯದತ್ಥಿ ನೇಯ್ಯಂ, ತಥಾಗತೋ ತೇನ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖೂ’’ತಿ॥
ಏವಂ ಭಗವಾ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖುನಾಪಿ ವಿವಟಚಕ್ಖೂತಿ – ಅಕಿತ್ತಯಿ ವಿವಟಚಕ್ಖು।
ಸಕ್ಖಿಧಮ್ಮಂ ಪರಿಸ್ಸಯವಿನಯನ್ತಿ। ಸಕ್ಖಿಧಮ್ಮನ್ತಿ ನ ಇತಿಹಿತಿಹಂ, ನ ಇತಿಕಿರಾಯ, ನ ಪರಮ್ಪರಾಯ, ನ ಪಿಟಕಸಮ್ಪದಾಯ, ನ ತಕ್ಕಹೇತು, ನ ನಯಹೇತು, ನ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕೇನ, ನ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಸಾಮಂ ಸಯಮಭಿಞ್ಞಾತಂ ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿ – ಸಕ್ಖಿಧಮ್ಮಂ। ಪರಿಸ್ಸಯವಿನಯನ್ತಿ। ಪರಿಸ್ಸಯಾತಿ ದ್ವೇ ಪರಿಸ್ಸಯಾ – ಪಾಕಟಪರಿಸ್ಸಯಾ ಚ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಪರಿಸ್ಸಯಾ ಚ। ಕತಮೇ ಪಾಕಟಪರಿಸ್ಸಯಾ? ಸೀಹಾ ಬ್ಯಗ್ಘಾ ದೀಪೀ ಅಚ್ಛಾ ತರಚ್ಛಾ
ಕತಮೇ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಪರಿಸ್ಸಯಾ? ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದನೀವರಣಂ
ಪರಿಸ್ಸಯಾತಿ ಕೇನಟ್ಠೇನ ಪರಿಸ್ಸಯಾ? ಪರಿಸಹನ್ತೀತಿ ಪರಿಸ್ಸಯಾ, ಪರಿಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ ಪರಿಸ್ಸಯಾ, ತತ್ರಾಸಯಾತಿ ಪರಿಸ್ಸಯಾ। ಕಥಂ ಪರಿಸಹನ್ತೀತಿ ಪರಿಸ್ಸಯಾ? ತೇ ಪರಿಸ್ಸಯಾ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಸಹನ್ತಿ ಪರಿಸಹನ್ತಿ ಅಭಿಭವನ್ತಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರನ್ತಿ ಪರಿಯಾದಿಯನ್ತಿ ಮದ್ದನ್ತಿ। ಏವಂ ಪರಿಸಹನ್ತೀತಿ – ಪರಿಸ್ಸಯಾ।
ಕಥಂ ಪರಿಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ ಪರಿಸ್ಸಯಾ? ತೇ ಪರಿಸ್ಸಯಾ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅನ್ತರಾಯಾಯ ಪರಿಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ। ಕತಮೇಸಂ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ? ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪದಾಯ ಅನುಲೋಮಪಟಿಪದಾಯ ಅಪಚ್ಚನೀಕಪಟಿಪದಾಯ
ಕಥಂ
ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಸಾನ್ತೇವಾಸಿಕೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಾಚರಿಯಕೋ ದುಕ್ಖಂ ನ ಫಾಸು ವಿಹರತಿ। ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಾನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಸಾಚರಿಯಕೋ ದುಕ್ಖಂ ನ ಫಾಸು ವಿಹರತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಸರಸಙ್ಕಪ್ಪಾ ಸಞ್ಞೋಜನಿಯಾ, ತ್ಯಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ವಸನ್ತಿ ಅನ್ವಾಸ್ಸವನ್ತಿ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾತಿ। ತಸ್ಮಾ
‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ…ಪೇ॰… ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ… ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ ಸಾಯಿತ್ವಾ… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸಿತ್ವಾ
ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ತಯೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನ್ತರಾಮಲಾ ಅನ್ತರಾಅಮಿತ್ತಾ ಅನ್ತರಾಸಪತ್ತಾ ಅನ್ತರಾವಧಕಾ ಅನ್ತರಾಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ। ಕತಮೇ ತಯೋ? ಲೋಭೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನ್ತರಾಮಲೋ
‘‘ಅನತ್ಥಜನನೋ
ಭಯಮನ್ತರತೋ ಜಾತಂ, ತಂ ಜನೋ ನಾವಬುಜ್ಝತಿ॥
‘‘ಲುದ್ಧೋ
ಅನ್ಧನ್ತಮಂ
‘‘ಅನತ್ಥಜನನೋ ದೋಸೋ, ದೋಸೋ ಚಿತ್ತಪ್ಪಕೋಪನೋ।
ಭಯಮನ್ತರತೋ ಜಾತಂ, ತಂ ಜನೋ ನಾವಬುಜ್ಝತಿ॥
‘‘ಕುದ್ಧೋ ಅತ್ಥಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಕುದ್ಧೋ ಧಮ್ಮಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ।
ಅನ್ಧನ್ತಮಂ ತದಾ ಹೋತಿ, ಯಂ ದೋಸೋ ಸಹತೇ ನರಂ॥
‘‘ಅನತ್ಥಜನನೋ
ಭಯಮನ್ತರತೋ ಜಾತಂ, ತಂ ಜನೋ ನಾವಬುಜ್ಝತಿ॥
‘‘ಮೂಳ್ಹೋ ಅತ್ಥಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಮೂಳ್ಹೋ ಧಮ್ಮಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ।
ಅನ್ಧನ್ತಮಂ ತದಾ ಹೋತಿ, ಯಂ ಮೋಹೋ ಸಹತೇ ನರ’’ನ್ತಿ॥
ಏವಮ್ಪಿ ತತ್ರಾಸಯಾತಿ – ಪರಿಸ್ಸಯಾ।
ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ತಯೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಅಫಾಸುವಿಹಾರಾಯ। ಕತಮೇ ತಯೋ? ಲೋಭೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ಧಮ್ಮೋ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಅಫಾಸುವಿಹಾರಾಯ; ದೋಸೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ…ಪೇ॰… ಮೋಹೋ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ಧಮ್ಮೋ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಅಫಾಸುವಿಹಾರಾಯ। ಇಮೇ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತಯೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಅಫಾಸುವಿಹಾರಾಯ।
‘‘ಲೋಭೋ
ಹಿಂಸನ್ತಿ ಅತ್ತಸಮ್ಭೂತಾ, ತಚಸಾರಂವ ಸಮ್ಫಲ’’ನ್ತಿ॥
ಏವಮ್ಪಿ ತತ್ರಾಸಯಾತಿ – ಪರಿಸ್ಸಯಾ।
ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ
‘‘ರಾಗೋ ಚ ದೋಸೋ ಚ ಇತೋ ನಿದಾನಾ, ಅರತೀ ರತೀ ಲೋಮಹಂಸೋ ಇತೋಜಾ।
ಇತೋ ಸಮುಟ್ಠಾಯ ಮನೋವಿತಕ್ಕಾ, ಕುಮಾರಕಾ ಧಙ್ಕಮಿವೋಸ್ಸಜನ್ತೀ’’ತಿ॥
ಏವಮ್ಪಿ ತತ್ರಾಸಯಾತಿ – ಪರಿಸ್ಸಯಾ।
ಪರಿಸ್ಸಯವಿನಯನ್ತಿ
ಪಟಿಪದಂ ವದೇಹಿ ಭದ್ದನ್ತೇತಿ। ಪಟಿಪದಂ ವದೇಹಿ – ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪದಂ ಅನುಲೋಮಪಟಿಪದಂ ಅಪಚ್ಚನೀಕಪಟಿಪದಂ ಭದ್ದನ್ತೇತಿ ಸೋ ನಿಮ್ಮಿತೋ
ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಅಥ ವಾಪಿ ಸಮಾಧಿನ್ತಿ। ಪಾತಿಮೋಕ್ಖನ್ತಿ ಸೀಲಂ ಪತಿಟ್ಠಾ ಆದಿ ಚರಣಂ ಸಂಯಮೋ ಸಂವರೋ ಮುಖಂ ಪಮುಖಂ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ। ಅಥ ವಾಪಿ ಸಮಾಧಿನ್ತಿ ಯಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಠಿತಿ ಸಣ್ಠಿತಿ ಅವಟ್ಠಿತಿ ಅವಿಸಾಹಾರೋ ಅವಿಕ್ಖೇಪೋ ಅವಿಸಾಹತಮಾನಸತಾ ಸಮಥೋ ಸಮಾಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಸಮಾಧಿಬಲಂ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧೀತಿ – ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಅಥ ವಾಪಿ ಸಮಾಧಿಂ।
ತೇನಾಹ ಸೋ ನಿಮ್ಮಿತೋ –
‘‘ಅಕಿತ್ತಯೀ ವಿವಟಚಕ್ಖು, ಸಕ್ಖಿಧಮ್ಮಂ ಪರಿಸ್ಸಯವಿನಯಂ।
ಪಟಿಪದಂ ವದೇಹಿ ಭದ್ದನ್ತೇ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಅಥ ವಾಪಿ ಸಮಾಧಿ’’ನ್ತಿ॥
೧೫೭.
ಚಕ್ಖೂಹಿ ನೇವ ಲೋಲಸ್ಸ, ಗಾಮಕಥಾಯ ಆವರಯೇ ಸೋತಂ।
ರಸೇ ಚ ನಾನುಗಿಜ್ಝೇಯ್ಯ, ನ ಚ ಮಮಾಯೇಥ ಕಿಞ್ಚಿ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ॥
ಚಕ್ಖೂಹಿ ನೇವ ಲೋಲಸ್ಸಾತಿ। ಕಥಂ ಚಕ್ಖುಲೋಲೋತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಚಕ್ಖುಲೋಲಿಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ – ‘‘ಅದಿಟ್ಠಂ ದಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ
ಅಥ ವಾ ಭಿಕ್ಖು ಅನ್ತರಘರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ವೀಥಿಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಅಸಂವುತೋ ಗಚ್ಛತಿ ಹತ್ಥಿಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ, ಅಸ್ಸಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ, ರಥಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ, ಪತ್ತಿಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ, ಇತ್ಥಿಯೋ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ, ಪುರಿಸೇ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ, ಕುಮಾರಕೇ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ, ಕುಮಾರಿಕಾಯೋ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ, ಅನ್ತರಾಪಣಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ
ಅಥ ವಾ ಭಿಕ್ಖು ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೀ ಹೋತಿ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಗ್ಗಾಹೀ। ಯತ್ವಾಧಿಕರಣಮೇನಂ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಸಂವುತಂ ವಿಹರನ್ತಂ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ವಾಸ್ಸವೇಯ್ಯುಂ, ತಸ್ಸ ಸಂವರಾಯ ನ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ, ನ ರಕ್ಖತಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ, ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯೇ ನ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಏವಮ್ಪಿ ಚಕ್ಖುಲೋಲೋ ಹೋತಿ।
ಯಥಾ ವಾ ಪನೇಕೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯಾನಿ ಭೋಜನಾನಿ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ತೇ ಏವರೂಪಂ ವಿಸೂಕದಸ್ಸನಂ ಅನುಯುತ್ತಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ನಚ್ಚಂ ಗೀತಂ ವಾದಿತಂ ಪೇಕ್ಖಂ ಅಕ್ಖಾನಂ ಪಾಣಿಸ್ಸರಂ ವೇತಾಳಂ ಕುಮ್ಭಥೂಣಂ
ಕಥಂ
ಅಥ ವಾ ಭಿಕ್ಖು ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ನ ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಾಹೀ ಹೋತಿ ನಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಗ್ಗಾಹೀ। ಯತ್ವಾಧಿಕರಣಮೇನಂ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ ಅಸಂವುತಂ ವಿಹರನ್ತಂ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಾ ಪಾಪಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನ್ವಾಸ್ಸವೇಯ್ಯುಂ, ತಸ್ಸ ಸಂವರಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ, ರಕ್ಖತಿ ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಂ, ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯೇ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಏವಮ್ಪಿ ನ ಚಕ್ಖುಲೋಲೋ ಹೋತಿ।
ಯಥಾ ವಾ ಪನೇಕೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸದ್ಧಾದೇಯ್ಯಾನಿ ಭೋಜನಾನಿ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ತೇ ಏವರೂಪಂ ವಿಸೂಕದಸ್ಸನಂ ಅನನುಯುತ್ತಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ನಚ್ಚಂ ಗೀತಂ ವಾದಿತಂ ಪೇಕ್ಖಂ ಅಕ್ಖಾನಂ…ಪೇ॰… ಅನೀಕದಸ್ಸನಂ ಇತಿ ವಾ। ಏವರೂಪಾ ವಿಸೂಕದಸ್ಸನಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತಿ। ಏವಮ್ಪಿ ನ ಚಕ್ಖುಲೋಲೋ ಹೋತಿ।
ಚಕ್ಖೂಹಿ ನೇವ ಲೋಲಸ್ಸಾತಿ। ಚಕ್ಖುಲೋಲಿಯಂ ಪಜಹೇಯ್ಯ ವಿನೋದೇಯ್ಯ ಬ್ಯನ್ತಿಂ ಕರೇಯ್ಯ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇಯ್ಯ, ಚಕ್ಖುಲೋಲಿಯಾ ಆರತೋ ಅಸ್ಸ ವಿರತೋ ಪಟಿವಿರತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ನಿಸ್ಸಟೋ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ ವಿಸಞ್ಞುತ್ತೋ ವಿಮರಿಯಾದಿಕತೇನ ಚೇತಸಾ
ಗಾಮಕಥಾಯ ಆವರಯೇ ಸೋತನ್ತಿ। ಗಾಮಕಥಾ ವುಚ್ಚತಿ ಬಾತ್ತಿಂಸ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ರಾಜಕಥಾ ಚೋರಕಥಾ ಮಹಾಮತ್ತಕಥಾ ಸೇನಾಕಥಾ ಭಯಕಥಾ ಯುದ್ಧಕಥಾ ಅನ್ನಕಥಾ ಪಾನಕಥಾ ವತ್ಥಕಥಾ ಯಾನಕಥಾ ಸಯನಕಥಾ ಮಾಲಾಕಥಾ ಗನ್ಧಕಥಾ ಞಾತಿಕಥಾ ಗಾಮಕಥಾ ನಿಗಮಕಥಾ ಗಾಮಕಥಾಯ ಆವರಯೇ ಸೋತನ್ತಿ
ರಸೇ ಚ ನಾನುಗಿಜ್ಝೇಯ್ಯಾತಿ। ರಸೇ ಚಾತಿ ಮೂಲರಸೋ ಖನ್ಧರಸೋ ತಚರಸೋ ಪತ್ತರಸೋ ಪುಪ್ಫರಸೋ ಫಲರಸೋ ಅಮ್ಬಿಲಂ ಮಧುರಂ ತಿತ್ತಕಂ ಕಟುಕಂ ಲೋಣಿಕಂ ಖಾರಿಕಂ ಲಮ್ಬಿಕಂ ಕಸಾವೋ ಸಾದು ಅಸಾದು ಸೀತಂ ಉಣ್ಹಂ। ಸನ್ತೇಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ರಸಗಿದ್ಧಾ; ತೇ ಜಿವ್ಹಗ್ಗೇನ ರಸಗ್ಗಾನಿ ಪರಿಯೇಸನ್ತಾ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತಿ, ತೇ ಅಮ್ಬಿಲಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅನಮ್ಬಿಲಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಿ, ಅನಮ್ಬಿಲಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅಮ್ಬಿಲಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಿ…ಪೇ॰… ಸೀತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಉಣ್ಹಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಿ, ಉಣ್ಹಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಸೀತಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಿ। ತೇ ಯಂ ಯಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತೇನ ತೇನ ನ ತುಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಪರಾಪರಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಿ, ಮನಾಪಿಕೇಸು ರಸೇಸು ರತ್ತಾ ಗಿದ್ಧಾ ಗಧಿತಾ ಮುಚ್ಛಿತಾ ಅಜ್ಝೋಸನ್ನಾ ಲಗ್ಗಾ ಲಗ್ಗಿತಾ ಪಲಿಬುದ್ಧಾ। ಯಸ್ಸೇಸಾ ರಸತಣ್ಹಾ ಪಹೀನಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾ…ಪೇ॰… ಞಾಣಗ್ಗಿನಾ
ಯಥಾ ವಣಂ ಆಲಿಮ್ಪೇಯ್ಯ ಯಾವದೇವ ಆರುಹಣತ್ಥಾಯ
ನ ಚ ಮಮಾಯೇಥ ಕಿಞ್ಚಿ ಲೋಕಸ್ಮಿನ್ತಿ। ಮಮತ್ತಾತಿ ದ್ವೇ ಮಮತ್ತಾ – ತಣ್ಹಾಮಮತ್ತಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಿಮಮತ್ತಞ್ಚ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ರೂಪಗತಂ ವೇದನಾಗತಂ ಸಞ್ಞಾಗತಂ ಸಙ್ಖಾರಗತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಗತಂ। ಲೋಕಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅಪಾಯಲೋಕೇ…ಪೇ॰… ಆಯತನಲೋಕೇತಿ – ನ ಚ ಮಮಾಯೇಥ ಕಿಞ್ಚಿ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ।
ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –
‘‘ಚಕ್ಖೂಹಿ ನೇವ ಲೋಲಸ್ಸ, ಗಾಮಕಥಾಯ ಆವರಯೇ ಸೋತಂ।
ರಸೇ ಚ ನಾನುಗಿಜ್ಝೇಯ್ಯ, ನ ಚ ಮಮಾಯೇಥ ಕಿಞ್ಚಿ ಲೋಕಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ॥
೧೫೮.
ಫಸ್ಸೇನ ಯದಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ, ಪರಿದೇವಂ ಭಿಕ್ಖು ನ ಕರೇಯ್ಯ ಕುಹಿಞ್ಚಿ।
ಭವಞ್ಚ ನಾಭಿಜಪ್ಪೇಯ್ಯ, ಭೇರವೇಸು ಚ ನ ಸಮ್ಪವೇಧೇಯ್ಯ॥
ಫಸ್ಸೇನ ಯದಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸಾತಿ। ಫಸ್ಸೋತಿ ರೋಗಫಸ್ಸೋ। ರೋಗಫಸ್ಸೇನ ಫುಟ್ಠೋ ಪರೇತೋ ಸಮೋಹಿತೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅಸ್ಸ; ಚಕ್ಖುರೋಗೇನ ಫುಟ್ಠೋ ಪರೇತೋ ಸಮೋಹಿತೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅಸ್ಸ, ಸೋತರೋಗೇನ…ಪೇ॰… ಘಾನರೋಗೇನ… ಜಿವ್ಹಾರೋಗೇನ… ಕಾಯರೋಗೇನ… ಸೀಸರೋಗೇನ… ಕಣ್ಣರೋಗೇನ… ಮುಖರೋಗೇನ… ದನ್ತರೋಗೇನ… ಕಾಸೇನ… ಸಾಸೇನ… ಪಿನಾಸೇನ… ಡಾಹೇನ… ಜರೇನ… ಕುಚ್ಛಿರೋಗೇನ… ಮುಚ್ಛಾಯ… ಪಕ್ಖನ್ದಿಕಾಯ… ಸೂಲಾಯ… ವಿಸೂಚಿಕಾಯ… ಕುಟ್ಠೇನ… ಗಣ್ಡೇನ… ಕಿಲಾಸೇನ… ಸೋಸೇನ… ಅಪಮಾರೇನ… ದದ್ದುಯಾ… ಕಣ್ಡುಯಾ
ಪರಿದೇವಂ ಭಿಕ್ಖು ನ ಕರೇಯ್ಯ ಕುಹಿಞ್ಚೀತಿ। ಆದೇವಂ ಪರಿದೇವಂ ಆದೇವನಂ ಪರಿದೇವನಂ ಆದೇವಿತತ್ತಂ ಪರಿದೇವಿತತ್ತಂ ವಾಚಾ ಪಲಾಪಂ ವಿಪ್ಪಲಾಪಂ ಲಾಲಪ್ಪಂ ಲಾಲಪ್ಪಾಯನಂ ಲಾಲಪ್ಪಾಯಿತತ್ತಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ ನ ಜನೇಯ್ಯ ನ ಸಞ್ಜನೇಯ್ಯ ನ ಕುಹಿಞ್ಚೀತಿ ಕುಹಿಞ್ಚಿ ಕಿಮ್ಹಿಚಿ ಕತ್ಥಚಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾ ವಾತಿ – ಪರಿದೇವಂ ಭಿಕ್ಖು ನ ಕರೇಯ್ಯ ಕುಹಿಞ್ಚಿ।
ಭವಞ್ಚ ನಾಭಿಜಪ್ಪೇಯ್ಯಾತಿ। ಕಾಮಭವಂ ನ ಜಪ್ಪೇಯ್ಯ, ರೂಪಭವಂ ನ ಜಪ್ಪೇಯ್ಯ, ಅರೂಪಭವಂ ನ ಜಪ್ಪೇಯ್ಯ ನ ಪಜಪ್ಪೇಯ್ಯ ನಾಭಿಜಪ್ಪೇಯ್ಯಾತಿ – ಭವಞ್ಚ ನಾಭಿಜಪ್ಪೇಯ್ಯ।
ಭೇರವೇಸು ಚ ನ ಸಮ್ಪವೇಧೇಯ್ಯಾತಿ। ಭೇರವಾತಿ ಏಕೇನಾಕಾರೇನ ಭಯಮ್ಪಿ ಭೇರವಮ್ಪಿ ತಞ್ಞೇವ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭೇರವೇಸು ಚ ನ ಸಮ್ಪವೇಧೇಯ್ಯಾತಿ ಭೇರವೇ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ವಾ ಸುಣಿತ್ವಾ ವಾ ನ ವೇಧೇಯ್ಯ ನ ಪವೇಧೇಯ್ಯ ನ ಸಮ್ಪವೇಧೇಯ್ಯ ನ ತಸೇಯ್ಯ ನ ಉತ್ತಸೇಯ್ಯ ನ ಪರಿತಸೇಯ್ಯ ನ ಭಾಯೇಯ್ಯ ನ ಸನ್ತಾಸಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಅಭೀರೂ ಅಸ್ಸ ಅಛಮ್ಭೀ ಅನುತ್ರಾಸೀ ಅಪಲಾಯೀ, ಪಹೀನಭಯಭೇರವೋ ವಿಗತಲೋಮಹಂಸೋ ವಿಹರೇಯ್ಯಾತಿ – ಭೇರವೇಸು ಚ ನ ಸಮ್ಪವೇಧೇಯ್ಯ।
ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –
‘‘ಫಸ್ಸೇನ ಯದಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ, ಪರಿದೇವಂ ಭಿಕ್ಖು ನ ಕರೇಯ್ಯ ಕುಹಿಞ್ಚಿ।
ಭವಞ್ಚ ನಾಭಿಜಪ್ಪೇಯ್ಯ, ಭೇರವೇಸು ಚ ನ ಸಮ್ಪವೇಧೇಯ್ಯಾ’’ತಿ॥
೧೫೯.
ಅನ್ನಾನಮಥೋ ಪಾನಾನಂ, ಖಾದನೀಯಾನಮಥೋಪಿ ವತ್ಥಾನಂ।
ಲದ್ಧಾ ನ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಕಯಿರಾ, ನ ಚ ಪರಿತ್ತಸೇ ತಾನಿ ಅಲಭಮಾನೋ॥
ಅನ್ನಾನಮಥೋ ಪಾನಾನಂ, ಖಾದನೀಯಾನಮಥೋಪಿ ವತ್ಥಾನನ್ತಿ। ಅನ್ನಾನನ್ತಿ ಓದನೋ ಕುಮ್ಮಾಸೋ ಸತ್ತು ಮಚ್ಛೋ ಮಂಸಂ। ಪಾನಾನನ್ತಿ ಅಟ್ಠ ಪಾನಾನಿ – ಅಮ್ಬಪಾನಂ, ಜಮ್ಬುಪಾನಂ, ಚೋಚಪಾನಂ, ಮೋಚಪಾನಂ, ಮಧುಪಾನಂ ಖಾದನೀಯಾನನ್ತಿ ಪಿಟ್ಠಖಜ್ಜಕಂ, ಪೂವಖಜ್ಜಕಂ, ಮೂಲಖಜ್ಜಕಂ, ತಚಖಜ್ಜಕಂ, ಪತ್ತಖಜ್ಜಕಂ, ಪುಪ್ಫಖಜ್ಜಕಂ, ಫಲಖಜ್ಜಕಂ। ವತ್ಥಾನನ್ತಿ ಛ ಚೀವರಾನಿ – ಖೋಮಂ, ಕಪ್ಪಾಸಿಕಂ, ಕೋಸೇಯ್ಯಂ, ಕಮ್ಬಲಂ, ಸಾಣಂ, ಭಙ್ಗನ್ತಿ – ಅನ್ನಾನಮಥೋ ಪಾನಾನಂ ಖಾದನೀಯಾನಮಥೋಪಿ ವತ್ಥಾನಂ।
ಲದ್ಧಾ ನ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಕಯಿರಾತಿ। ಲದ್ಧಾತಿ ಲದ್ಧಾ ಲಭಿತ್ವಾ ಅಧಿಗನ್ತ್ವಾ ವಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ನ ಕುಹನಾಯ, ನ ಲಪನಾಯ, ನ ನೇಮಿತ್ತಿಕತಾಯ, ನ ನಿಪ್ಪೇಸಿಕತಾಯ, ನ ಲಾಭೇನ ಲಾಭಂ ನಿಜಿಗೀಸನತಾಯ ನ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಕಯಿರಾತಿ ಅನ್ನಸನ್ನಿಧಿಂ ಪಾನಸನ್ನಿಧಿಂ ವತ್ಥಸನ್ನಿಧಿಂ ಯಾನಸನ್ನಿಧಿಂ ಸಯನಸನ್ನಿಧಿಂ ಗನ್ಧಸನ್ನಿಧಿಂ ಆಮಿಸಸನ್ನಿಧಿಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ ನ ಜನೇಯ್ಯ ನ ಸಞ್ಜನೇಯ್ಯ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ ನಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯಾತಿ – ಲದ್ಧಾ ನ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಕಯಿರಾ।
ನ ಚ ಪರಿತ್ತಸೇ ತಾನಿ ಅಲಭಮಾನೋತಿ। ಅನ್ನಂ ವಾ ನ ಲಭಾಮಿ
ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –
‘‘ಅನ್ನಾನಮಥೋ ಪಾನಾನಂ, ಖಾದನೀಯಾನಮಥೋಪಿ ವತ್ಥಾನಂ।
ಲದ್ಧಾ ನ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಕಯಿರಾ, ನ ಚ ಪರಿತ್ತಸೇ ತಾನಿ ಅಲಭಮಾನೋ’’ತಿ॥
೧೬೦.
ಝಾಯೀ ನ ಪಾದಲೋಲಸ್ಸ, ವಿರಮೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾ ನಪ್ಪಮಜ್ಜೇಯ್ಯ।
ಅಥಾಸನೇಸು ಸಯನೇಸು, ಅಪ್ಪಸದ್ದೇಸು ಭಿಕ್ಖು ವಿಹರೇಯ್ಯ॥
ಝಾಯೀ ನ ಪಾದಲೋಲಸ್ಸಾತಿ। ಝಾಯೀತಿ ಪಠಮೇನಪಿ ಝಾನೇನ ಝಾಯೀ, ದುತಿಯೇನಪಿ ಝಾನೇನ ಝಾಯೀ, ತತಿಯೇನಪಿ ಝಾನೇನ ಝಾಯೀ, ಚತುತ್ಥೇನಪಿ ಝಾನೇನ ಝಾಯೀ, ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರೇನಪಿ ಝಾನೇನ ಝಾಯೀ, ಅವಿತಕ್ಕವಿಚಾರಮತ್ತೇನಪಿ ಝಾನೇನ ಝಾಯೀ, ಅವಿತಕ್ಕಅವಿಚಾರೇನಪಿ ಝಾನೇನ ಝಾಯೀ, ಸಪ್ಪೀತಿಕೇನಪಿ ಝಾನೇನ ಝಾಯೀ, ನಿಪ್ಪೀತಿಕೇನಪಿ ಝಾನೇನ ಝಾಯೀ, ಪೀತಿಸಹಗತೇನಪಿ ಝಾನೇನ ಝಾಯೀ, ಸಾತಸಹಗತೇನಪಿ ಝಾನೇನ ಝಾಯೀ, ಸುಖಸಹಗತೇನಪಿ ಝಾನೇನ ಝಾಯೀ, ಉಪೇಕ್ಖಾಸಹಗತೇನಪಿ ಝಾನೇನ ಝಾಯೀ, ಸುಞ್ಞತೇನಪಿ ಝಾನೇನ ಝಾಯೀ, ಅನಿಮಿತ್ತೇನಪಿ ಝಾನೇನ ಝಾಯೀ, ಅಪ್ಪಣಿಹಿತೇನಪಿ ಝಾನೇನ ಝಾಯೀ, ಲೋಕಿಯೇನಪಿ ಝಾನೇನ ಝಾಯೀ, ಲೋಕುತ್ತರೇನಪಿ ಝಾನೇನ ಝಾಯೀ, ಝಾನರತೋ ಏಕತ್ತಮನುಯುತ್ತೋ ಪರಮತ್ಥಗರುಕೋತಿ
ನ ಪಾದಲೋಲಸ್ಸಾತಿ। ಕಥಂ ಪಾದಲೋಲೋ ಹೋತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪಾದಲೋಲಿಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ ಆರಾಮೇನ ಆರಾಮಂ ಉಯ್ಯಾನೇನ ಉಯ್ಯಾನಂ ಗಾಮೇನ ಗಾಮಂ ನಿಗಮೇನ ನಿಗಮಂ ನಗರೇನ ನಗರಂ ರಟ್ಠೇನ ರಟ್ಠಂ ಜನಪದೇನ ಜನಪದಂ ದೀಘಚಾರಿಕಂ ಅನವಟ್ಠಿತಚಾರಿಕಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ವಿಹರತಿ। ಏವಮ್ಪಿ ಪಾದಲೋಲೋ ಹೋತಿ।
ಅಥ ವಾ ಭಿಕ್ಖು ಅನ್ತೋಪಿಸಙ್ಘಾರಾಮೇ ಪಾದಲೋಲಿಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತಿ। ನ ಅತ್ಥಹೇತು ನ ಕಾರಣಹೇತು ಉದ್ಧತೋ ಅವೂಪಸನ್ತಚಿತ್ತೋ
ನ ಪಾದಲೋಲಸ್ಸಾತಿ। ಪಾದಲೋಲಿಯಂ ಪಜಹೇಯ್ಯ ವಿನೋದೇಯ್ಯ ಬ್ಯನ್ತಿಂ ಕರೇಯ್ಯ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇಯ್ಯ, ಪಾದಲೋಲಿಯಾ ಆರತೋ ಅಸ್ಸ ವಿರತೋ ಪಟಿವಿರತೋ
ವಿರಮೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾ ನಪ್ಪಮಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ। ಕುಕ್ಕುಚ್ಚನ್ತಿ ಹತ್ಥಕುಕ್ಕುಚ್ಚಮ್ಪಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ, ಪಾದಕುಕ್ಕುಚ್ಚಮ್ಪಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ, ಹತ್ಥಪಾದಕುಕ್ಕುಚ್ಚಮ್ಪಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ, ಅಕಪ್ಪಿಯೇ ಕಪ್ಪಿಯಸಞ್ಞಿತಾ, ಕಪ್ಪಿಯೇ ಅಕಪ್ಪಿಯಸಞ್ಞಿತಾ, ಅವಜ್ಜೇ ವಜ್ಜಸಞ್ಞಿತಾ, ವಜ್ಜೇ ಅವಜ್ಜಸಞ್ಞಿತಾ, ಯಂ ಏವರೂಪಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯನಾ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯಿತತ್ತಂ ಚೇತಸೋ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ಮನೋವಿಲೇಖೋ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ।
ಅಪಿ ಚ ದ್ವೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಚೇತಸೋ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ಮನೋವಿಲೇಖೋ – ಕತತ್ತಾ ಚ ಅಕತತ್ತಾ ಚ। ಕಥಂ ಕತತ್ತಾ ಚ ಅಕತತ್ತಾ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಚೇತಸೋ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ಮನೋವಿಲೇಖೋ? ‘‘ಕತಂ ಮೇ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ, ಅಕತಂ ಮೇ ಕಾಯಸುಚರಿತ’’ನ್ತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಚೇತಸೋ
ಅಥ ವಾ ‘‘ಸೀಲೇಸುಮ್ಹಿ ವಿರಮೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾತಿ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾ ಆರಮೇಯ್ಯ ವಿರಮೇಯ್ಯ ಪಟಿವಿರಮೇಯ್ಯ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಪಜಹೇಯ್ಯ ವಿನೋದೇಯ್ಯ ಬ್ಯನ್ತಿಂ ಕರೇಯ್ಯ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇಯ್ಯ। ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾ ಆರತೋ ಅಸ್ಸ ವಿರತೋ ಪಟಿವಿರತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ನಿಸ್ಸಟೋ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ ವಿಸಞ್ಞುತ್ತೋ ವಿಮರಿಯಾದಿಕತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರೇಯ್ಯಾತಿ – ವಿರಮೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾ।
ನಪ್ಪಮಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಕಾರೀ ಅಸ್ಸ ಸಾತಚ್ಚಕಾರೀ ಅಟ್ಠಿತಕಾರೀ ಅನೋಲೀನವುತ್ತಿಕೋ ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಚ್ಛನ್ದೋ ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರೋ ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು। ‘‘ಕದಾಹಂ ಅಪರಿಪೂರಂ ವಾ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಂ ಪರಿಪೂರೇಯ್ಯಂ, ಪರಿಪೂರಂ ವಾ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾಯ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ? ಯೋ ತತ್ಥ ಛನ್ದೋ ಚ ವಾಯಾಮೋ ಚ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಚ ಉಸ್ಸೋಳ್ಹೀ ಚ ಥಾಮೋ ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೀ ಚ ಸತಿ
ಅಥಾಸನೇಸು ಸಯನೇಸು, ಅಪ್ಪಸದ್ದೇಸು ಭಿಕ್ಖು ವಿಹರೇಯ್ಯಾತಿ। ಅಥಾತಿ ಪದಸನ್ಧಿ…ಪೇ॰… ಆಸನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಯತ್ಥ ನಿಸೀದತಿ – ಮಞ್ಚೋ ಪೀಠಂ ಭಿಸಿ ತಟ್ಟಿಕಾ ಚಮ್ಮಖಣ್ಡೋ ತಿಣಸನ್ಥಾರೋ ಪಣ್ಣಸನ್ಥಾರೋ ಪಲಾಲಸನ್ಥಾರೋ। ಸಯನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸೇನಾಸನಂ ವಿಹಾರೋ ಅಡ್ಢಯೋಗೋ ಪಾಸಾದೋ ಹಮ್ಮಿಯಂ ಗುಹಾತಿ – ಅಥಾಸನೇಸು ಸಯನೇಸು।
ಅಪ್ಪಸದ್ದೇಸು ಭಿಕ್ಖು ವಿಹರೇಯ್ಯಾತಿ। ಅಪ್ಪಸದ್ದೇಸು ಅಪ್ಪನಿಗ್ಘೋಸೇಸು ವಿಜನವಾತೇಸು ಮನುಸ್ಸರಾಹಸ್ಸೇಯ್ಯಕೇಸು ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಸಾರುಪ್ಪೇಸು ಸೇನಾಸನೇಸು ಚರೇಯ್ಯ ವಿಚರೇಯ್ಯ ವಿಹರೇಯ್ಯ ಇರಿಯೇಯ್ಯ ವತ್ತೇಯ್ಯ ಪಾಲೇಯ್ಯ ಯಪೇಯ್ಯ ಯಾಪೇಯ್ಯಾತಿ – ಅಥಾಸನೇಸು ಸಯನೇಸು ಅಪ್ಪಸದ್ದೇಸು ಭಿಕ್ಖು ವಿಹರೇಯ್ಯ।
ತೇನಾಹ
‘‘ಝಾಯೀ ನ ಪಾದಲೋಲಸ್ಸ, ವಿರಮೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾ ನಪ್ಪಮಜ್ಜೇಯ್ಯ।
ಅಥಾಸನೇಸು
೧೬೧.
ನಿದ್ದಂ ನ ಬಹುಲೀಕರೇಯ್ಯ, ಜಾಗರಿಯಂ ಭಜೇಯ್ಯ ಆತಾಪೀ।
ತನ್ದಿಂ ಮಾಯಂ ಹಸ್ಸಂ ಖಿಡ್ಡಂ, ಮೇಥುನಂ ವಿಪ್ಪಜಹೇ ಸವಿಭೂಸಂ॥
ನಿದ್ದಂ ನ ಬಹುಲೀಕರೇಯ್ಯಾತಿ। ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಛಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಪಟಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ಏಕಕೋಟ್ಠಾಸಂ ನಿಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ – ನಿದ್ದಂ ನ ಬಹುಲೀಕರೇಯ್ಯ।
ಜಾಗರಿಯಂ ಭಜೇಯ್ಯ ಆತಾಪೀತಿ। ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ದಿವಸಂ ಚಙ್ಕಮೇನ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ಆವರಣೀಯೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸೋಧೇಯ್ಯ, ರತ್ತಿಯಾ ಪಠಮಂ ಯಾಮಂ ಚಙ್ಕಮೇನ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ಆವರಣೀಯೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಸೋಧೇಯ್ಯ, ರತ್ತಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮಂ
ಜಾಗರಿಯಂ ಭಜೇಯ್ಯಾತಿ ಜಾಗರಿಯಂ ಭಜೇಯ್ಯ ಸಮ್ಭಜೇಯ್ಯ ಸೇವೇಯ್ಯ ನಿಸೇವೇಯ್ಯ ಸಂಸೇವೇಯ್ಯ ಪಟಿಸೇವೇಯ್ಯಾತಿ – ಜಾಗರಿಯಂ ಭಜೇಯ್ಯ।
ಆತಾಪೀತಿ। ಆತಪ್ಪಂ ವುಚ್ಚತಿ ವೀರಿಯಂ
ತನ್ದಿಂ ಮಾಯಂ ಹಸ್ಸಂ ಖಿಡ್ಡಂ, ಮೇಥುನಂ ವಿಪ್ಪಜಹೇ ಸವಿಭೂಸನ್ತಿ। ತನ್ದೀತಿ ಹಸ್ಸನ್ತಿ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅತಿವೇಲಂ ದನ್ತವಿದಂಸಕಂ ಹಸತಿ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಕುಮಾರಕಮಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ
ಖಿಡ್ಡಾತಿ ದ್ವೇ ಖಿಡ್ಡಾ – ಕಾಯಿಕಾ ಚ ಖಿಡ್ಡಾ ವಾಚಸಿಕಾ ಚ ಖಿಡ್ಡಾ। ಕತಮಾ ಕಾಯಿಕಾ ಖಿಡ್ಡಾ? ಹತ್ಥೀಹಿಪಿ ಕೀಳನ್ತಿ, ಅಸ್ಸೇಹಿಪಿ ಕೀಳನ್ತಿ, ರಥೇಹಿಪಿ ಕೀಳನ್ತಿ, ಧನೂಹಿಪಿ ಕೀಳನ್ತಿ, ಅಟ್ಠಪದೇಹಿಪಿ ಕೀಳನ್ತಿ, ದಸಪದೇಹಿಪಿ ಕೀಳನ್ತಿ, ಆಕಾಸೇಪಿ ಕೀಳನ್ತಿ, ಪರಿಹಾರಪಥೇಪಿ ಕೀಳನ್ತಿ, ಸನ್ತಿಕಾಯಪಿ ಕೀಳನ್ತಿ
ಮೇಥುನಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಯೋ ಸೋ ಅಸದ್ಧಮ್ಮೋ ಗಾಮಧಮ್ಮೋ ವಸಲಧಮ್ಮೋ ದುಟ್ಠುಲ್ಲೋ ಓದಕನ್ತಿಕೋ ರಹಸ್ಸೋ ದ್ವಯಂದ್ವಯಸಮಾಪತ್ತಿ। ಕಿಂಕಾರಣಾ ವುಚ್ಚತಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮೋ? ಉಭಿನ್ನಂ ರತ್ತಾನಂ ಸಾರತ್ತಾನಂ ಅವಸ್ಸುತಾನಂ ಪರಿಯುಟ್ಠಿತಾನಂ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತಾನಂ ಉಭಿನ್ನಂ ಸದಿಸಾನಂ ಧಮ್ಮೋತಿ, ತಂಕಾರಣಾ ವುಚ್ಚತಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮೋ। ಯಥಾ ಉಭೋ ಕಲಹಕಾರಕಾ ಮೇಥುನಕಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಉಭೋ ಭಣ್ಡನಕಾರಕಾ…ಪೇ॰… ಉಭೋ ಭಸ್ಸಕಾರಕಾ… ಉಭೋ ಅಧಿಕರಣಕಾರಕಾ… ಉಭೋ ವಿವಾದಕಾರಕಾ… ಉಭೋ ವಾದಿನೋ… ಉಭೋ ಸಲ್ಲಾಪಕಾ ಮೇಥುನಕಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ
ವಿಭೂಸಾತಿ ದ್ವೇ ವಿಭೂಸಾ – ಅತ್ಥಿ ಅಗಾರಿಯಸ್ಸ ವಿಭೂಸಾ, ಅತ್ಥಿ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ವಿಭೂಸಾ। ಕತಮಾ ಅಗಾರಿಯಸ್ಸ ವಿಭೂಸಾ? ಕೇಸಾ ಚ ಮಸ್ಸು ಚ ಮಾಲಾ ಚ ಗನ್ಧಾ
ತನ್ದಿಂ ಮಾಯಂ ಹಸ್ಸಂ ಖಿಡ್ಡಂ, ಮೇಥುನಂ ವಿಪ್ಪಜಹೇ ಸವಿಭೂಸನ್ತಿ। ತನ್ದಿಞ್ಚ ಮಾಯಞ್ಚ ಹಸ್ಸಞ್ಚ ಖಿಡ್ಡಞ್ಚ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಞ್ಚ ಸವಿಭೂಸಂ ಸಪರಿವಾರಂ ಸಪರಿಭಣ್ಡಂ ಸಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಪಜಹೇಯ್ಯ ವಿನೋದೇಯ್ಯ ಬ್ಯನ್ತಿಂ ಕರೇಯ್ಯ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇಯ್ಯಾತಿ – ತನ್ದಿಂ ಮಾಯಂ ಹಸ್ಸಂ ಖಿಡ್ಡಂ, ಮೇಥುನಂ ವಿಪ್ಪಜಹೇ ಸವಿಭೂಸಂ।
ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –
‘‘ನಿದ್ದಂ
ತನ್ದಿಂ ಮಾಯಂ ಹಸ್ಸಂ ಖಿಡ್ಡಂ, ಮೇಥುನಂ ವಿಪ್ಪಜಹೇ ಸವಿಭೂಸ’’ನ್ತಿ॥
೧೬೨.
ಆಥಬ್ಬಣಂ ಸುಪಿನಂ ಲಕ್ಖಣಂ, ನೋ ವಿದಹೇ ಅಥೋಪಿ ನಕ್ಖತ್ತಂ।
ವಿರುತಞ್ಚ ಗಬ್ಭಕರಣಂ, ತಿಕಿಚ್ಛಂ ಮಾಮಕೋ ನ ಸೇವೇಯ್ಯ॥
ಆಥಬ್ಬಣಂ ಸುಪಿನಂ ಲಕ್ಖಣಂ, ನೋ ವಿದಹೇ ಅಥೋಪಿ ನಕ್ಖತ್ತನ್ತಿ। ಆಥಬ್ಬಣಿಕಾ ಆಥಬ್ಬಣಂ ಪಯೋಜೇನ್ತಿ, ನಗರೇ ವಾ ರುದ್ಧೇ
ಸುಪಿನಪಾಠಕಾ ಸುಪಿನಂ ಆದಿಸನ್ತಿ, ಯೋ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ವಿಪಾಕೋ ಹೋತಿ। ಯೋ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಸಮಯಂ
ಲಕ್ಖಣಪಾಠಕಾ
ನಕ್ಖತ್ತಪಾಠಕಾ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಆದಿಸನ್ತಿ। ಅಟ್ಠವೀಸತಿ ನಕ್ಖತ್ತಾನಿ। ಇಮಿನಾ ನಕ್ಖತ್ತೇನ ಘರಪ್ಪವೇಸೋ ಕತ್ತಬ್ಬೋ, ಇಮಿನಾ ನಕ್ಖತ್ತೇನ ಮಕುಟಂ ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ, ಇಮಿನಾ ನಕ್ಖತ್ತೇನ ವಾರೇಯ್ಯಂ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ, ಇಮಿನಾ ನಕ್ಖತ್ತೇನ ಬೀಜನೀಹಾರೋ
ಆಥಬ್ಬಣಂ ಸುಪಿನಂ ಲಕ್ಖಣಂ, ನೋ ವಿದಹೇ ಅಥೋಪಿ ನಕ್ಖತ್ತನ್ತಿ। ಆಥಬ್ಬಣಞ್ಚ ಸುಪಿನಞ್ಚ ಲಕ್ಖಣಞ್ಚ ನಕ್ಖತ್ತಞ್ಚ ನೋ ವಿದಹೇಯ್ಯ ನ ಚರೇಯ್ಯ ನ ಸಮಾಚರೇಯ್ಯ ನ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತೇಯ್ಯ। ಅಥ ವಾ ನ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ ನ ಉಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ ನ ಧಾರೇಯ್ಯ ನ ಉಪಧಾರೇಯ್ಯ ನ ಉಪಲಕ್ಖೇಯ್ಯ ನಪ್ಪಯೋಜೇಯ್ಯಾತಿ – ಆಥಬ್ಬಣಂ ಸುಪಿನಂ ಲಕ್ಖಣಂ, ನೋ ವಿದಹೇ ಅಥೋಪಿ ನಕ್ಖತ್ತಂ।
ವಿರುತಞ್ಚ ಗಬ್ಭಕರಣಂ, ತಿಕಿಚ್ಛಂ ಮಾಮಕೋ ನ ಸೇವೇಯ್ಯಾತಿ। ವಿರುತಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮಿಗವಾಕ್ಕಂ। ಮಿಗವಾಕ್ಕಪಾಠಕಾ ತಿಕಿಚ್ಛಾತಿ ಪಞ್ಚ ತಿಕಿಚ್ಛಾ – ಸಾಲಾಕಿಯಂ, ಸಲ್ಲಕತ್ತಿಯಂ, ಕಾಯತಿಕಿಚ್ಛಂ, ಭೂತಿಯಂ, ಕೋಮಾರಭಚ್ಚಂ। ಮಾಮಕೋತಿ ಬುದ್ಧಮಾಮಕೋ ಧಮ್ಮಮಾಮಕೋ ಸಙ್ಘಮಾಮಕೋ, ಸೋ ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಮಮಾಯತಿ ಭಗವಾ ವಾ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ
‘‘ಕುಹಾ
ನ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ವಿರೂಹನ್ತಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧದೇಸಿತೇ॥
‘‘ನಿಕ್ಕುಹಾ ನಿಲ್ಲಪಾ ಧೀರಾ, ಅತ್ಥದ್ಧಾ ಸುಸಮಾಹಿತಾ।
ತೇ ವೇ ಧಮ್ಮೇ ವಿರೂಹನ್ತಿ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧದೇಸಿತೇ’’॥
ವಿರುತಞ್ಚ ಗಬ್ಭಕರಣಂ, ತಿಕಿಚ್ಛಂ ಮಾಮಕೋ ನ ಸೇವೇಯ್ಯಾತಿ। ವಿರುತಞ್ಚ ಗಬ್ಭಕರಣಞ್ಚ ತಿಕಿಚ್ಛಞ್ಚ ಮಾಮಕೋ ನ ಸೇವೇಯ್ಯ ನ ನಿಸೇವೇಯ್ಯ ನ ಸಂಸೇವೇಯ್ಯ ನಪ್ಪಟಿಸೇವೇಯ್ಯ ನ ಚರೇಯ್ಯ ನ ಸಮಾಚರೇಯ್ಯ ನ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತೇಯ್ಯ। ಅಥ
ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –
‘‘ಆಥಬ್ಬಣಂ ಸುಪಿನಂ ಲಕ್ಖಣಂ, ನೋ ವಿದಹೇ ಅಥೋಪಿ ನಕ್ಖತ್ತಂ।
ವಿರುತಞ್ಚ ಗಬ್ಭಕರಣಂ, ತಿಕಿಚ್ಛಂ ಮಾಮಕೋ ನ ಸೇವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ॥
೧೬೩.
ನಿನ್ದಾಯ ನಪ್ಪವೇಧೇಯ್ಯ, ನ ಉನ್ನಮೇಯ್ಯ ಪಸಂಸಿತೋ ಭಿಕ್ಖು।
ಲೋಭಂ ಸಹ ಮಚ್ಛರಿಯೇನ, ಕೋಧಂ ಪೇಸುಣಿಯಞ್ಚ ಪನುದೇಯ್ಯ॥
ನಿನ್ದಾಯ ನಪ್ಪವೇಧೇಯ್ಯಾತಿ। ಇಧೇಕಚ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿನ್ದನ್ತಿ ಜಾತಿಯಾ ವಾ ಗೋತ್ತೇನ ವಾ ಕೋಲಪುತ್ತಿಯೇನ ವಾ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯ ವಾ ಧನೇನ ವಾ ಅಜ್ಝೇನೇನ ವಾ ಕಮ್ಮಾಯತನೇನ ವಾ ಸಿಪ್ಪಾಯತನೇನ ವಾ ವಿಜ್ಜಾಟ್ಠಾನೇನ ವಾ ಸುತೇನ ವಾ ಪಟಿಭಾನೇನ ವಾ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ವತ್ಥುನಾ ನಿನ್ದನ್ತಿ ಗರಹನ್ತಿ ಉಪವದನ್ತಿ, ನಿನ್ದಿತೋ ಗರಹಿತೋ ಉಪವದಿತೋ ನಿನ್ದಾಯ ಗರಹಾಯ ಉಪವಾದೇನ ಅಕಿತ್ತಿಯಾ ಅವಣ್ಣಹಾರಿಕಾಯ ನ ವೇಧೇಯ್ಯ ನಪ್ಪವೇಧೇಯ್ಯ ನ ಸಮ್ಪವೇಧೇಯ್ಯ ನ ತಸೇಯ್ಯ ನ ಉತ್ತಸೇಯ್ಯ ನ ಪರಿತಸೇಯ್ಯ ನ ಭಾಯೇಯ್ಯ ನ ಸನ್ತಾಸಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಅಭೀರೂ ಅಸ್ಸ ಅಛಮ್ಭೀ ಅನುತ್ರಾಸೀ ಅಪಲಾಯೀ, ಪಹೀನಭಯಭೇರವೋ ವಿಗತಲೋಮಹಂಸೋ ವಿಹರೇಯ್ಯಾತಿ
ನ ಉನ್ನಮೇಯ್ಯ ಪಸಂಸಿತೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ। ಇಧೇಕಚ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಸಂಸನ್ತಿ ಜಾತಿಯಾ ವಾ ಗೋತ್ತೇನ ವಾ ಕೋಲಪುತ್ತಿಯೇನ ವಾ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯ ವಾ ಧನೇನ ವಾ ಅಜ್ಝೇನೇನ ವಾ ಕಮ್ಮಾಯತನೇನ ವಾ ಸಿಪ್ಪಾಯತನೇನ ವಾ ವಿಜ್ಜಾಟ್ಠಾನೇನ ವಾ
ಲೋಭಂ ಸಹ ಮಚ್ಛರಿಯೇನ, ಕೋಧಂ ಪೇಸುಣಿಯಞ್ಚ ಪನುದೇಯ್ಯಾತಿ। ಲೋಭೋತಿ ಯೋ ಲೋಭೋ ಲುಬ್ಭನಾ ಲುಬ್ಭಿತತ್ತಂ ಸಾರಾಗೋ ಸಾರಜ್ಜನಾ ಸಾರಜ್ಜಿತತ್ತಂ ಅಭಿಜ್ಝಾ ಲೋಭೋ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ। ಮಚ್ಛರಿಯನ್ತಿ ಪಞ್ಚ ಮಚ್ಛರಿಯಾನಿ – ಆವಾಸಮಚ್ಛರಿಯಂ…ಪೇ॰… ಗಾಹೋ ವುಚ್ಚತಿ ಮಚ್ಛರಿಯಂ। ಕೋಧೋತಿ ಯೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆಘಾತೋ ಪಟಿಘಾತೋ ಪಟಿಘಂ ಪಟಿವಿರೋಧೋ, ಕೋಪೋ ಪಕೋಪೋ ಸಮ್ಪಕೋಪೋ, ದೋಸೋ ಪದೋಸೋ ಸಮ್ಪದೋಸೋ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಬ್ಯಾಪತ್ತಿ ಮನೋಪದೋಸೋ, ಕೋಧೋ ಕುಜ್ಝನಾ ಕುಜ್ಝಿತತ್ತಂ, ದೋಸೋ ದುಸ್ಸನಾ ದುಸ್ಸಿತತ್ತಂ, ಬ್ಯಾಪತ್ತಿಂ ಬ್ಯಾಪಜ್ಜನಾ ಬ್ಯಾಪಜ್ಜಿತತ್ತಂ, ವಿರೋಧೋ ಪೇಸುಞ್ಞನ್ತಿ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪಿಸುಣವಾಚೋ ಹೋತಿ ಇತೋ ಸುತ್ವಾ ಅಮುತ್ರ ಅಕ್ಖಾತಾ ಇಮೇಸಂ ಭೇದಾಯ, ಅಮುತ್ರ ವಾ ಸುತ್ವಾ ಇಮೇಸಂ ಅಕ್ಖಾತಾ ಅಮೂಸಂ ಭೇದಾಯ। ಇತಿ ಸಮಗ್ಗಾನಂ ವಾ ಭೇತ್ತಾ ಭಿನ್ನಾನಂ ವಾ ಅನುಪ್ಪದಾತಾ, ವಗ್ಗಾರಾಮೋ ವಗ್ಗರತೋ ವಗ್ಗನನ್ದೀ ವಗ್ಗಕರಣಿಂ
ಅಪಿ ಚ ದ್ವೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರತಿ – ಪಿಯಕಮ್ಯತಾಯ ವಾ ಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವಾ। ಕಥಂ ಪಿಯಕಮ್ಯತಾಯ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರತಿ? ಇಮಸ್ಸ ಪಿಯೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ಮನಾಪೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ಅಬ್ಭನ್ತರಿಕೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ ಸುಹದಯೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ। ಏವಂ ಪಿಯಕಮ್ಯತಾಯ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರತಿ। ಕಥಂ ಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರತಿ? ಕಥಂ ಇಮೇ ನಾನಾ ಅಸ್ಸು ವಿನಾ ಅಸ್ಸು ವಗ್ಗಾ ಅಸ್ಸು ದ್ವೇಧಾ ಅಸ್ಸು ದ್ವೇಜ್ಝಾ ಅಸ್ಸು ದ್ವೇ ಪಕ್ಖಾ ಅಸ್ಸು ಭಿಜ್ಝೇಯ್ಯುಂ ನ ಸಮಾಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ ದುಕ್ಖಂ ನ ಫಾಸು ವಿಹರೇಯ್ಯುನ್ತಿ। ಏವಂ ಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರತಿ। ಲೋಭಂ ಸಹ ಮಚ್ಛರಿಯೇನ, ಕೋಧಂ ಪೇಸುಣಿಯಞ್ಚ ಪನುದೇಯ್ಯಾತಿ। ಲೋಭಞ್ಚ ಮಚ್ಛರಿಯಞ್ಚ ಕೋಧಞ್ಚ ಪೇಸುಞ್ಞಞ್ಚ ನುದೇಯ್ಯ ಪನುದೇಯ್ಯ ಪಜಹೇಯ್ಯ ವಿನೋದೇಯ್ಯ ಬ್ಯನ್ತಿಂ ಕರೇಯ್ಯ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇಯ್ಯಾತಿ – ಲೋಭಂ ಸಹ ಮಚ್ಛರಿಯೇನ, ಕೋಧಂ ಪೇಸುಣಿಯಞ್ಚ ಪನುದೇಯ್ಯ।
ತೇನಾಹ
‘‘ನಿನ್ದಾಯ
ಲೋಭಂ ಸಹ ಮಚ್ಛರಿಯೇನ, ಕೋಧಂ ಪೇಸುಣಿಯಞ್ಚ ಪನುದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ॥
೧೬೪.
ಕಯವಿಕ್ಕಯೇ ನ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ಉಪವಾದಂ ಭಿಕ್ಖು ನ ಕರೇಯ್ಯ ಕುಹಿಞ್ಚಿ।
ಗಾಮೇ ಚ ನಾಭಿಸಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಲಾಭಕಮ್ಯಾ ಜನಂ ನ ಲಪಯೇಯ್ಯ॥
ಕಯವಿಕ್ಕಯೇ ನ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ। ಯೇ ಕಯವಿಕ್ಕಯಾ ವಿನಯೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾ ನ ತೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ಕಥಂ ಕಯವಿಕ್ಕಯೇ ತಿಟ್ಠತಿ? ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸದ್ಧಿಂ ಪತ್ತಂ ವಾ ಚೀವರಂ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ವಞ್ಚನಿಯಂ ವಾ ಕರೋನ್ತೋ ಉದಯಂ ವಾ ಪತ್ಥಯನ್ತೋ ಪರಿವತ್ತೇತಿ। ಏವಂ ಕಯವಿಕ್ಕಯೇ ತಿಟ್ಠತಿ। ಕಥಂ ಕಯವಿಕ್ಕಯೇ ನ ತಿಟ್ಠತಿ? ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸದ್ಧಿಂ ಪತ್ತಂ ವಾ ಚೀವರಂ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ನ ವಞ್ಚನಿಯಂ ವಾ ಕರೋನ್ತೋ ನ ಉದಯಂ ವಾ ಪತ್ಥಯನ್ತೋ ಪರಿವತ್ತೇತಿ। ಏವಂ ಕಯವಿಕ್ಕಯೇ ನ ತಿಟ್ಠತಿ। ಕಯವಿಕ್ಕಯೇ ನ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ। ಕಯವಿಕ್ಕಯೇ ನ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ಕಯವಿಕ್ಕಯಂ ಪಜಹೇಯ್ಯ ವಿನೋದೇಯ್ಯ ಬ್ಯನ್ತಿಂ ಕರೇಯ್ಯ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇಯ್ಯ, ಕಯವಿಕ್ಕಯಾ ಆರತೋ ಅಸ್ಸ ವಿರತೋ ಪಟಿವಿರತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ನಿಸ್ಸಟೋ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ ವಿಸಞ್ಞುತ್ತೋ ವಿಮರಿಯಾದಿಕತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರೇಯ್ಯಾತಿ – ಕಯವಿಕ್ಕಯೇ ನ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ।
ಉಪವಾದಂ ಭಿಕ್ಖು ನ ಕರೇಯ್ಯ ಕುಹಿಞ್ಚೀತಿ। ಕತಮೇ ಉಪವಾದಕರಾತಿ ಕಿಲೇಸಾ? ಸನ್ತೇಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಇದ್ಧಿಮನ್ತೋ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಕಾ ಪರಚಿತ್ತವಿದುನೋ, ತೇ ದೂರತೋಪಿ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಆಸನ್ನಾಪಿ ನ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಚೇತಸಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಜಾನನ್ತಿ, ದೇವತಾಪಿ ಖೋ ಸನ್ತಿ ಇದ್ಧಿಮನ್ತಿನಿಯೋ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಕಾ ಪರಚಿತ್ತವಿದುನಿಯೋ, ತಾ ದೂರತೋಪಿ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ಆಸನ್ನಾಪಿ ನ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಚೇತಸಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಜಾನನ್ತಿ। ತೇ ಓಳಾರಿಕೇಹಿ ವಾ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಮಜ್ಝಿಮೇಹಿ ವಾ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಸುಖುಮೇಹಿ ವಾ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಉಪವದೇಯ್ಯುಂ। ಕತಮೇ ಓಳಾರಿಕಾ ಕಿಲೇಸಾ? ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ – ಇಮೇ ಕುಹಿಞ್ಚೀತಿ ಕುಹಿಞ್ಚಿ ಕಿಮ್ಹಿಚಿ ಕತ್ಥಚಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾ ವಾತಿ – ಉಪವಾದಂ ಭಿಕ್ಖು ನ ಕರೇಯ್ಯ ಕುಹಿಞ್ಚಿ।
ಗಾಮೇ ಚ ನಾಭಿಸಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ। ಕಥಂ ಗಾಮೇ ಸಜ್ಜತಿ? ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಗಾಮೇ ಗಿಹೀಹಿ ಸಂಸಟ್ಠೋ ವಿಹರತಿ ಸಹನನ್ದೀ ಸಹಸೋಕೀ ಸುಖಿತೇಸು ಸುಖಿತೋ ದುಕ್ಖಿತೇಸು ದುಕ್ಖಿತೋ, ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ಕಿಚ್ಚಕರಣೀಯೇಸು ಅತ್ತನಾ ವೋಯೋಗಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಏವಮ್ಪಿ ಗಾಮೇ ಸಜ್ಜತಿ।
ಅಥ ವಾ ಭಿಕ್ಖು ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸತಿ ಅರಕ್ಖಿತೇನೇವ ಕಾಯೇನ ಅರಕ್ಖಿತಾಯ ವಾಚಾಯ ಅರಕ್ಖಿತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಅನುಪಟ್ಠಿತಾಯ
ಕಥಂ ಗಾಮೇ ನ ಸಜ್ಜತಿ? ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಗಾಮೇ ಗಿಹೀಹಿ ಅಸಂಸಟ್ಠೋ ವಿಹರತಿ ನ ಸಹನನ್ದೀ ನ ಸಹಸೋಕೀ ನ ಸುಖಿತೇಸು ಸುಖಿತೋ ನ ದುಕ್ಖಿತೇಸು ದುಕ್ಖಿತೋ, ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ಕಿಚ್ಚಕರಣೀಯೇಸು ನ ಅತ್ತನಾ ವೋಯೋಗಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಏವಮ್ಪಿ ಗಾಮೇ ನ ಸಜ್ಜತಿ।
ಅಥ ವಾ ಭಿಕ್ಖು ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಗಾಮಂ ವಾ ನಿಗಮಂ ವಾ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸತಿ ರಕ್ಖಿತೇನೇವ ಕಾಯೇನ ರಕ್ಖಿತಾಯ ವಾಚಾಯ ರಕ್ಖಿತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಉಪಟ್ಠಿತಾಯ ಸತಿಯಾ ಸಂವುತೇಹಿ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ। ಸೋ ತತ್ರ ತತ್ರ ನ ಸಜ್ಜತಿ ತತ್ರ ತತ್ರ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ ತತ್ರ ತತ್ರ ನ ಬಜ್ಝತಿ ತತ್ರ ತತ್ರ ನ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಏವಮ್ಪಿ ಗಾಮೇ ನ ಸಜ್ಜತಿ। ಗಾಮೇ ಚ ನಾಭಿಸಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಗಾಮೇ ನ ಸಜ್ಜೇಯ್ಯ ನ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ ನ ಬಜ್ಝೇಯ್ಯ ನ ಪಲಿಬಜ್ಝೇಯ್ಯ, ಅಗಿದ್ಧೋ
ಲಾಭಕಮ್ಯಾ ಜನಂ ನ ಲಪಯೇಯ್ಯಾತಿ। ಕತಮಾ ಲಪನಾ? ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಪಾಪಿಚ್ಛಸ್ಸ ಇಚ್ಛಾಪಕತಸ್ಸ ಆಮಿಸಚಕ್ಖುಕಸ್ಸ
ಅಪಿ ಚ ದ್ವೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಜನಂ ಲಪತಿ – ಅತ್ತಾನಂ ವಾ ನೀಚಂ ಠಪೇನ್ತೋ ಪರಂ ಉಚ್ಚಂ ಠಪೇನ್ತೋ ಜನಂ ಲಪತಿ, ಅತ್ತಾನಂ ವಾ ಉಚ್ಚಂ ಠಪೇನ್ತೋ ಪರಂ ನೀಚಂ ಠಪೇನ್ತೋ ಜನಂ ಲಪತಿ। ಕಥಂ ಅತ್ತಾನಂ ನೀಚಂ ಠಪೇನ್ತೋ ಪರಂ ಉಚ್ಚಂ ಠಪೇನ್ತೋ ಜನಂ ಲಪತಿ? ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಮೇ ಬಹೂಪಕಾರಾ, ಅಹಂ ತುಮ್ಹೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲಭಾಮಿ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಂ, ಯೇಪಿ ಮೇ ಅಞ್ಞೇ ದಾತುಂ ವಾ ಕಾತುಂ ವಾ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ತುಮ್ಹೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ತುಮ್ಹೇ ಸಮ್ಪಸ್ಸನ್ತಾ ಯಮ್ಪಿ ಮೇ ಪುರಾಣಂ ಮಾತಾಪೇತ್ತಿಕಂ ನಾಮಧೇಯ್ಯಂ ತಮ್ಪಿ ಮೇ ಅನ್ತರಹಿತಂ। ತುಮ್ಹೇಹಿ ಅಹಂ ಞಾಯಾಮಿ ಅಸುಕಸ್ಸ ಕುಲೂಪಕೋ ಅಸುಕಾಯ ಕುಲೂಪಕೋ’’ತಿ। ಏವಂ ಅತ್ತಾನಂ ನೀಚಂ ಠಪೇನ್ತೋ ಪರಂ ಉಚ್ಚಂ ಠಪೇನ್ತೋ ಜನಂ ಲಪತಿ।
ಕಥಂ ಅತ್ತಾನಂ ಉಚ್ಚಂ ಠಪೇನ್ತೋ ಪರಂ ನೀಚಂ ಠಪೇನ್ತೋ ಜನಂ ಲಪತಿ? ‘‘ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಬಹೂಪಕಾರೋ, ತುಮ್ಹೇ ಮಂ ಆಗಮ್ಮ ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗತಾ, ಧಮ್ಮಂ ಸರಣಂ ಗತಾ, ಸಙ್ಘಂ ಸರಣಂ ಗತಾ, ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ಪಟಿವಿರತಾ, ಅದಿನ್ನಾದಾನಾ ಪಟಿವಿರತಾ, ಕಾಮೇಸುಮಿಚ್ಛಾಚಾರಾ ಪಟಿವಿರತಾ, ಮುಸಾವಾದಾ ಪಟಿವಿರತಾ, ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪ್ಪಮಾದಟ್ಠಾನಾ ಪಟಿವಿರತಾ। ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಉದ್ದೇಸಂ ದೇಮಿ, ಪರಿಪುಚ್ಛಂ ದೇಮಿ, ಉಪೋಸಥಂ ಆಚಿಕ್ಖಾಮಿ, ನವಕಮ್ಮಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮಿ। ಅಥ ಪನ ತುಮ್ಹೇ ಮಂ ಉಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇ ಸಕ್ಕರೋಥ ಗರುಂ ಕರೋಥ ಮಾನೇಥ ಪೂಜೇಥಾ’’ತಿ। ಏವಂ ಅತ್ತಾನಂ ಉಚ್ಚಂ ಠಪೇನ್ತೋ ಪರಂ ನೀಚಂ ಠಪೇನ್ತೋ
ಲಾಭಕಮ್ಯಾ ಜನಂ ನ ಲಪಯೇಯ್ಯಾತಿ। ಲಾಭಹೇತು ಲಾಭಪಚ್ಚಯಾ ಲಾಭಕಾರಣಾ ಲಾಭಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ ಲಾಭಂ ಪರಿಪಾಚೇನ್ತೋ ಜನಂ ನ ಲಪಯೇಯ್ಯ, ಲಪನಂ ಪಜಹೇಯ್ಯ ವಿನೋದೇಯ್ಯ ಬ್ಯನ್ತಿಂ ಕರೇಯ್ಯ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇಯ್ಯ, ಲಪನಾ ಆರತೋ ಅಸ್ಸ ವಿರತೋ ಪಟಿವಿರತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ನಿಸ್ಸಟೋ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ ವಿಸಞ್ಞುತ್ತೋ ವಿಮರಿಯಾದಿಕತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರೇಯ್ಯಾತಿ – ಲಾಭಕಮ್ಯಾ ಜನಂ ನ ಲಪಯೇಯ್ಯ।
ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –
‘‘ಕಯವಿಕ್ಕಯೇ ನ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ, ಉಪವಾದಂ ಭಿಕ್ಖು ನ ಕರೇಯ್ಯ ಕುಹಿಞ್ಚಿ।
ಗಾಮೇ ಚ ನಾಭಿಸಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಲಾಭಕಮ್ಯಾ ಜನಂ ನ ಲಪಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ॥
೧೬೫.
ನ ಚ ಕತ್ಥಿಕೋ ಸಿಯಾ ಭಿಕ್ಖು, ನ ಚ ವಾಚಂ ಪಯುತ್ತಂ ಭಾಸೇಯ್ಯ।
ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ ನ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಕಥಂ ವಿಗ್ಗಾಹಿಕಂ ನ ಕಥಯೇಯ್ಯ॥
ನ ಚ ಕತ್ಥಿಕೋ ಸಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂತಿ। ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಕತ್ಥೀ ಹೋತಿ ವಿಕತ್ಥೀ। ಸೋ ಕತ್ಥತಿ ವಿಕತ್ಥತಿ ಅಹಮಸ್ಮಿ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ವಾ ವತಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ವಾ ಸೀಲಬ್ಬತಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ವಾ ಜಾತಿಯಾ ವಾ ಗೋತ್ತೇನ ವಾ ಕೋಲಪುತ್ತಿಯೇನ ವಾ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯ ವಾ ಧನೇನ ವಾ ಅಜ್ಝೇನೇನ ವಾ ಕಮ್ಮಾಯತನೇನ ವಾ ಸಿಪ್ಪಾಯತನೇನ ವಾ ವಿಜ್ಜಾಟ್ಠಾನೇನ ವಾ ಸುತೇನ ವಾ ಪಟಿಭಾನೇನ ವಾ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ವತ್ಥುನಾ। ಉಚ್ಚಾ ಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ
ನ ಚ ವಾಚಂ ಪಯುತ್ತಂ ಭಾಸೇಯ್ಯಾತಿ। ಕತಮಾ ಪಯುತ್ತವಾಚಾ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ
ಅಥ ವಾ ಚೀವರಹೇತು ಪಿಣ್ಡಪಾತಹೇತು ಸೇನಾಸನಹೇತು ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಹೇತು ಸಚ್ಚಮ್ಪಿ ಭಣತಿ ಮುಸಾಪಿ ಭಣತಿ, ಪಿಸುಣಮ್ಪಿ ಭಣತಿ ಅಪಿಸುಣಮ್ಪಿ ಭಣತಿ, ಫರುಸಮ್ಪಿ ಭಣತಿ ಅಫರುಸಮ್ಪಿ ಭಣತಿ, ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಮ್ಪಿ ಭಣತಿ ಅಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಮ್ಪಿ ಭಣತಿ, ಮನ್ತಾಪಿ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ – ಅಯಮ್ಪಿ ವುಚ್ಚತಿ ಪಯುತ್ತವಾಚಾ। ಅಥ ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಪರೇಸಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ – ‘‘ಅಹೋ ವತ ಮೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣೇಯ್ಯುಂ, ಸುತ್ವಾವ ಧಮ್ಮಂ ಪಸೀದೇಯ್ಯುಂ, ಪಸನ್ನಾ ಚ ಮೇ ಪಸನ್ನಾಕಾರಂ ಕರೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ – ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಯುತ್ತವಾಚಾ। ನ ಚ ವಾಚಂ ಪಯುತ್ತಂ ಭಾಸೇಯ್ಯಾತಿ। ಅನ್ತಮಸೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ವಾಚಂ ಉಪಾದಾಯ ಪಯುತ್ತವಾಚಂ ನ ಭಾಸೇಯ್ಯ
ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ ನ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾತಿ। ಪಾಗಬ್ಭಿಯನ್ತಿ ತೀಣಿ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಾನಿ – ಕಾಯಿಕಂ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ, ವಾಚಸಿಕಂ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ, ಚೇತಸಿಕಂ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ। ಕತಮಂ ಕಾಯಿಕಂ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಙ್ಘಗತೋಪಿ ಕಾಯಿಕಂ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಗಣಗತೋಪಿ ಕಾಯಿಕಂ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಭೋಜನಸಾಲಾಯಪಿ ಕಾಯಿಕಂ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಜನ್ತಾಘರೇಪಿ ಕಾಯಿಕಂ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಉದಕತಿತ್ಥೇಪಿ
ಕಥಂ ಸಙ್ಘಗತೋ ಕಾಯಿಕಂ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಙ್ಘಗತೋ ಅಚಿತ್ತೀಕಾರಕತೋ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಘಟ್ಟಯನ್ತೋಪಿ ತಿಟ್ಠತಿ, ಘಟ್ಟಯನ್ತೋಪಿ ನಿಸೀದತಿ, ಪುರತೋಪಿ ತಿಟ್ಠತಿ, ಪುರತೋಪಿ ನಿಸೀದತಿ, ಉಚ್ಚೇಪಿ ಆಸನೇ ನಿಸೀದತಿ, ಸಸೀಸಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ನಿಸೀದತಿ
ಕಥಂ
ಕಥಂ ಭೋಜನಸಾಲಾಯ ಕಾಯಿಕಂ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಭೋಜನಸಾಲಾಯ ಅಚಿತ್ತೀಕಾರಕತೋ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನುಪಖಜ್ಜ ನಿಸೀದತಿ, ನವೇಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಸನೇನ ಪಟಿಬಾಹತಿ, ಘಟ್ಟಯನ್ತೋಪಿ ತಿಟ್ಠತಿ, ಘಟ್ಟಯನ್ತೋಪಿ ನಿಸೀದತಿ, ಪುರತೋಪಿ ತಿಟ್ಠತಿ, ಪುರತೋಪಿ ನಿಸೀದತಿ, ಉಚ್ಚೇಪಿ ಆಸನೇ ನಿಸೀದತಿ, ಸಸೀಸಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ನಿಸೀದತಿ, ಠಿತಕೋಪಿ ಭಣತಿ, ಬಾಹಾವಿಕ್ಖೇಪಕೋಪಿ ಭಣತಿ। ಏವಂ ಭೋಜನಸಾಲಾಯ ಕಾಯಿಕಂ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಕಥಂ ಜನ್ತಾಘರೇ ಕಾಯಿಕಂ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಜನ್ತಾಘರೇ ಅಚಿತ್ತೀಕಾರಕತೋ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಘಟ್ಟಯನ್ತೋಪಿ ತಿಟ್ಠತಿ, ಘಟ್ಟಯನ್ತೋಪಿ ನಿಸೀದತಿ, ಪುರತೋಪಿ ತಿಟ್ಠತಿ, ಪುರತೋಪಿ ನಿಸೀದತಿ, ಉಚ್ಚೇಪಿ ಆಸನೇ ನಿಸೀದತಿ, ಅನಾಪುಚ್ಛಾಪಿ ಕಟ್ಠಂ ಪಕ್ಖಿಪತಿ, ಅನಾಪುಚ್ಛಾಪಿ ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹತಿ। ಏವಂ ಜನ್ತಾಘರೇ ಕಾಯಿಕಂ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಕಥಂ ಉದಕತಿತ್ಥೇ ಕಾಯಿಕಂ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಉದಕತಿತ್ಥೇ ಅಚಿತ್ತೀಕಾರಕತೋ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಘಟ್ಟಯನ್ತೋಪಿ ಓತರತಿ, ಪುರತೋಪಿ ಓತರತಿ, ಘಟ್ಟಯನ್ತೋಪಿ ನ್ಹಾಯತಿ, ಪುರತೋಪಿ ನ್ಹಾಯತಿ, ಉಪರಿತೋಪಿ ನ್ಹಾಯತಿ, ಘಟ್ಟಯನ್ತೋಪಿ ಉತ್ತರತಿ, ಪುರತೋಪಿ ಉತ್ತರತಿ
ಕಥಂ
ಕಥಂ ಅನ್ತರಘರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ಕಾಯಿಕಂ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅನ್ತರಘರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ‘‘ನ ಪವಿಸ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಪವಿಸತಿ, ‘‘ನ ತಿಟ್ಠ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ
ಕತಮಂ ವಾಚಸಿಕಂ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಙ್ಘಗತೋಪಿ ವಾಚಸಿಕಂ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಗಣಗತೋಪಿ ವಾಚಸಿಕಂ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಅನ್ತರಘರಂ ಪವಿಟ್ಠೋಪಿ ವಾಚಸಿಕಂ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕಥಂ ಸಙ್ಘಗತೋ ವಾಚಸಿಕಂ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಙ್ಘಗತೋ ಅಚಿತ್ತೀಕಾರಕತೋ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನಾಪುಚ್ಛಂ ವಾ ಅನಜ್ಝಿಟ್ಠೋ ವಾ ಆರಾಮಗತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮಂ ಭಣತಿ, ಪಞ್ಹಂ ವಿಸಜ್ಜೇತಿ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸತಿ
ಕಥಂ ಗಣಗತೋ ವಾಚಸಿಕಂ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಗಣಗತೋ ಅಚಿತ್ತೀಕಾರಕತೋ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನಾಪುಚ್ಛಂ ವಾ ಅನಜ್ಝಿಟ್ಠೋ ವಾ ಆರಾಮಗತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮಂ ಭಣತಿ, ಪಞ್ಹಂ ವಿಸಜ್ಜೇತಿ, ಠಿತಕೋಪಿ ಭಣತಿ, ಬಾಹಾವಿಕ್ಖೇಪಕೋಪಿ ಭಣತಿ; ಆರಾಮಗತಾನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಉಪಾಸಿಕಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ಭಣತಿ, ಪಞ್ಹಂ ವಿಸಜ್ಜೇತಿ, ಠಿತಕೋಪಿ ಭಣತಿ, ಬಾಹಾವಿಕ್ಖೇಪಕೋಪಿ ಭಣತಿ। ಏವಂ ಗಣಗತೋ ವಾಚಸಿಕಂ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಕಥಂ ಅನ್ತರಘರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ವಾಚಸಿಕಂ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅನ್ತರಘರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ಇತ್ಥಿಂ ವಾ ಕುಮಾರಿಂ ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮೇ ಇತ್ಥಂಗೋತ್ತೇ ಕಿಂ ಅತ್ಥಿ? ಯಾಗು ಅತ್ಥಿ, ಭತ್ತಂ ಅತ್ಥಿ, ಖಾದನೀಯಂ ಅತ್ಥಿ? ಕಿಂ ಪಿವಿಸ್ಸಾಮ
ಕತಮಂ ಚೇತಸಿಕಂ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ನ ಉಚ್ಚಾ ಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಸಮಾನೋ ಉಚ್ಚಾ ಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸದಿಸಂ ಅತ್ತಾನಂ ಕರೋತಿ ಚಿತ್ತೇನ, ನ ಮಹಾಭೋಗಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಸಮಾನೋ ಮಹಾಭೋಗಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸದಿಸಂ ಅತ್ತಾನಂ ಕರೋತಿ ಚಿತ್ತೇನ, ನ ಉಳಾರಭೋಗಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ನ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾತಿ ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ ನ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ ನ ಚರೇಯ್ಯ ನ ಆಚರೇಯ್ಯ ನ ಸಮಾಚರೇಯ್ಯ ನ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತೇಯ್ಯ, ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ ಪಜಹೇಯ್ಯ ವಿನೋದೇಯ್ಯ ಬ್ಯನ್ತಿಂ ಕರೇಯ್ಯ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇಯ್ಯ, ಪಾಗಬ್ಭಿಯಾ ಆರತೋ ಅಸ್ಸ ವಿರತೋ ಪಟಿವಿರತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ನಿಸ್ಸಟೋ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ ವಿಸಞ್ಞುತ್ತೋ ವಿಮರಿಯಾದಿಕತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರೇಯ್ಯಾತಿ – ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ ನ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ।
ಕಥಂ ವಿಗ್ಗಾಹಿಕಂ ನ ಕಥಯೇಯ್ಯಾತಿ। ಕತಮಾ ವಿಗ್ಗಾಹಿಕಾ ಕಥಾ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಏವರೂಪಿಂ ಕಥಂ ಕತ್ತಾ ಹೋತಿ – ‘‘ನ ತ್ವಂ ಇಮಂ ಧಮ್ಮವಿನಯಂ ಆಜಾನಾಸಿ…ಪೇ॰… ನಿಬ್ಬೇಠೇಹಿ ವಾ ಸಚೇ ಪಹೋಸೀ’’ತಿ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ವಿಗ್ಗಾಹಿಕಾಯ ಖೋ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಕಥಾಯ ಸತಿ ಕಥಾಬಾಹುಲ್ಲಂ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ, ಕಥಾಬಾಹುಲ್ಲೇ ಸತಿ ಉದ್ಧಚ್ಚಂ, ಉದ್ಧತಸ್ಸ ಅಸಂವರೋ, ಅಸಂವುತಸ್ಸ ಆರಾ ಚಿತ್ತಂ ಕಥಂ ವಿಗ್ಗಾಹಿಕಂ ನ ಕಥಯೇಯ್ಯಾತಿ। ವಿಗ್ಗಾಹಿಕಂ ಕಥಂ ನ ಕಥೇಯ್ಯ ನ ಭಣೇಯ್ಯ ನ ದೀಪೇಯ್ಯ ನ ವೋಹರೇಯ್ಯ, ವಿಗ್ಗಾಹಿಕಂ ಕಥಂ ಪಜಹೇಯ್ಯ ವಿನೋದೇಯ್ಯ ಬ್ಯನ್ತಿಂ ಕರೇಯ್ಯ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇಯ್ಯ, ವಿಗ್ಗಾಹಿಕಕಥಾಯ ಆರತೋ ಅಸ್ಸ ವಿರತೋ ಪಟಿವಿರತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ನಿಸ್ಸಟೋ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ ವಿಸಞ್ಞುತ್ತೋ ವಿಮರಿಯಾದಿಕತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರೇಯ್ಯಾತಿ – ಕಥಂ ವಿಗ್ಗಾಹಿಕಂ ನ ಕಥಯೇಯ್ಯ।
ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –
‘‘ನ
ಪಾಗಬ್ಭಿಯಂ ನ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಕಥಂ ವಿಗ್ಗಾಹಿಕಂ ನ ಕಥಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ॥
೧೬೬.
ಮೋಸವಜ್ಜೇ ನ ನಿಯ್ಯೇಥ, ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸಠಾನಿ ನ ಕಯಿರಾ।
ಅಥ ಜೀವಿತೇನ ಪಞ್ಞಾಯ, ಸೀಲಬ್ಬತೇನ ನಾಞ್ಞಮತಿಮಞ್ಞೇ॥
ಮೋಸವಜ್ಜೇ ನ ನಿಯ್ಯೇಥಾತಿ। ಮೋಸವಜ್ಜಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮುಸಾವಾದೋ। ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಮೋಸವಜ್ಜೇ ನ ನಿಯ್ಯೇಥಾತಿ। ಮೋಸವಜ್ಜೇ ನ ಯಾಯೇಯ್ಯ ನ ನಿಯ್ಯಾಯೇಯ್ಯ ನ ವಹೇಯ್ಯ
ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸಠಾನಿ ನ ಕಯಿರಾತಿ। ಕತಮಂ ಸಾಠೇಯ್ಯಂ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸಠೋ ಹೋತಿ ಪರಿಸಠೋ, ಯಂ ತತ್ಥ ಸಠಂ ಸಠತಾ ಸಾಠೇಯ್ಯಂ ಕಕ್ಕರತಾ ಕಕ್ಕರಿಯಂ ಪರಿಕ್ಖತ್ತತಾ ಪಾರಿಕ್ಖತ್ತಿಯಂ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸಾಠೇಯ್ಯಂ। ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸಠಾನಿ ನ ಕಯಿರಾತಿ। ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹುತ್ವಾ ಸಾಠೇಯ್ಯಂ ನ ಕರೇಯ್ಯ ನ ಜನೇಯ್ಯ ನ ಸಞ್ಜನೇಯ್ಯ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ ನಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ, ಸಾಠೇಯ್ಯಂ
ಅಥ ಜೀವಿತೇನ ಪಞ್ಞಾಯ, ಸೀಲಬ್ಬತೇನ ನಾಞ್ಞಮತಿಮಞ್ಞೇತಿ। ಅಥಾತಿ ಪದಸನ್ಧಿ…ಪೇ॰… ಪದಾನುಪುಬ್ಬತಾಪೇತಂ – ಅಥಾತಿ। ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಲೂಖಜೀವಿತಂ ಜೀವನ್ತೋ ಪರಂ ಪಣೀತಜೀವಿತಂ ಜೀವನ್ತಂ ಅತಿಮಞ್ಞತಿ – ‘‘ಕಿಂ ಪನಾಯಂ ಬಹುಲಾಜೀವೋ ಸಬ್ಬಂ ಸಂಭಕ್ಖೇತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಮೂಲಬೀಜಂ ಖನ್ಧಬೀಜಂ ಫಳುಬೀಜಂ ಅಗ್ಗಬೀಜಂ ಬೀಜಬೀಜಮೇವ ಪಞ್ಚಮಂ ಅಸನಿವಿಚಕ್ಕದನ್ತಕೂಟಸಮಣಪ್ಪಧಾನೇನಾ’’ತಿ
ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪಣೀತಜೀವಿತಂ ಜೀವನ್ತೋ ಪರಂ ಲೂಖಜೀವಿತಂ ಜೀವನ್ತಂ ಅತಿಮಞ್ಞತಿ – ‘‘ಕಿಂ ಪನಾಯಂ ಅಪ್ಪಪುಞ್ಞೋ ಅಪ್ಪೇಸಕ್ಖೋ ನ ಲಾಭೀ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಾನ’’ನ್ತಿ। ಸೋ ತಾಯ ಪಣೀತಜೀವಿತಾಯ ಅಥ ಜೀವಿತೇನ ಪಞ್ಞಾಯ, ಸೀಲಬ್ಬತೇನ ನಾಞ್ಞಮತಿಮಞ್ಞೇತಿ। ಲೂಖಜೀವಿತಾಯ ವಾ ಪಣೀತಜೀವಿತಾಯ ವಾ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪದಾಯ ವಾ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾಯ ವಾ ವತಸಮ್ಪದಾಯ ವಾ ಪರಂ ನಾತಿಮಞ್ಞೇಯ್ಯ, ನಾವಜಾನೇಯ್ಯ, ನ ತೇನ ಮಾನಂ ಜನೇಯ್ಯ, ನ ತೇನ ಥದ್ಧೋ ಅಸ್ಸ, ಪತ್ಥದ್ಧೋ ಪಗ್ಗಹಿತಸಿರೋತಿ – ಅಥ ಜೀವಿತೇನ ಪಞ್ಞಾಯ ಸೀಲಬ್ಬತೇನ ನಾಞ್ಞಮತಿಮಞ್ಞೇ।
ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –
‘‘ಮೋಸವಜ್ಜೇ ನ ನಿಯ್ಯೇಥ, ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸಠಾನಿ ನ ಕಯಿರಾ।
ಅಥ ಜೀವಿತೇನ ಪಞ್ಞಾಯ, ಸೀಲಬ್ಬತೇನ ನಾಞ್ಞಮತಿಮಞ್ಞೇ’’ತಿ॥
೧೬೭.
ಸುತ್ವಾ ರುಸಿತೋ ಬಹುಂ ವಾಚಂ, ಸಮಣಾನಂ ವಾ ಪುಥುಜನಾನಂ ।
ಫರುಸೇನ ನೇ ನ ಪಟಿವಜ್ಜಾ, ನ ಹಿ ಸನ್ತೋ ಪಟಿಸೇನಿಂ ಕರೋನ್ತಿ ॥
ಸುತ್ವಾ ರುಸಿತೋ ಬಹುಂ ವಾಚಂ, ಸಮಣಾನಂ ಪುಥುಜನಾನನ್ತಿ। ರುಸಿತೋತಿ ದೂಸಿತೋ ಖುಂಸಿತೋ ಘಟ್ಟಿತೋ ವಮ್ಭಿತೋ ಗರಹಿತೋ ಉಪವದಿತೋ। ಸಮಣಾನನ್ತಿ ಯೇ ಕೇಚಿ ಇತೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪರಿಬ್ಬಜೂಪಗತಾ ಪರಿಬ್ಬಜಸಮಾಪನ್ನಾ। ಪುಥುಜನಾನನ್ತಿ ಖತ್ತಿಯಾ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚ ವೇಸ್ಸಾ ಚ ಸುದ್ದಾ ಚ ಗಹಟ್ಠಾ ಚ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಚ ದೇವಾ ಚ ಮನುಸ್ಸಾ ಚ, ತೇ ಬಹುಕಾಹಿ ವಾಚಾಹಿ ಅನಿಟ್ಠಾಹಿ ಅಕನ್ತಾಹಿ ಅಮನಾಪಾಹಿ ಅಕ್ಕೋಸೇಯ್ಯುಂ ಪರಿಭಾಸೇಯ್ಯುಂ ರೋಸೇಯ್ಯುಂ ವಿರೋಸೇಯ್ಯುಂ ಹಿಂಸೇಯ್ಯುಂ ವಿಹಿಂಸೇಯ್ಯುಂ ಹೇಠೇಯ್ಯುಂ ವಿಹೇಠೇಯ್ಯುಂ ಘಾತೇಯ್ಯುಂ ಉಪಘಾತೇಯ್ಯುಂ ಉಪಘಾತಂ ಕರೇಯ್ಯುಂ ತೇಸಂ ಬಹುಂ ವಾಚಂ ಅನಿಟ್ಠಂ ಅಕನ್ತಂ ಅಮನಾಪಂ ಸುತ್ವಾ ಸುಣಿತ್ವಾ ಉಗ್ಗಹಿತ್ವಾ ಉಪಧಾರಯಿತ್ವಾ ಉಪಲಕ್ಖಯಿತ್ವಾತಿ – ಸುತ್ವಾ ರುಸಿತೋ ಬಹುಂ ವಾಚಂ, ಸಮಣಾನಂ ವಾ ಪುಥುಜನಾನಂ।
ಫರುಸೇನ ನೇ ನ ಪಟಿವಜ್ಜಾತಿ। ಫರುಸೇನಾತಿ ಫರುಸೇನ ಕಕ್ಖಳೇನ ನ ಪಟಿವಜ್ಜಾ ನಪ್ಪಟಿಭಣೇಯ್ಯ, ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಂ ನ ಪಚ್ಚಕ್ಕೋಸೇಯ್ಯ, ರೋಸನ್ತಂ ನಪ್ಪಟಿರೋಸೇಯ್ಯ, ಭಣ್ಡನಂ ನಪ್ಪಟಿಭಣ್ಡೇಯ್ಯ ನ ಕಲಹಂ ಕರೇಯ್ಯ ನ ಭಣ್ಡನಂ ಕರೇಯ್ಯ ನ ವಿಗ್ಗಹಂ ಕರೇಯ್ಯ ನ ವಿವಾದಂ ಕರೇಯ್ಯ ನ ಮೇಧಗಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಕಲಹಭಣ್ಡನವಿಗ್ಗಹವಿವಾದಮೇಧಗಂ ಪಜಹೇಯ್ಯ ವಿನೋದೇಯ್ಯ ಬ್ಯನ್ತಿಂ ಕರೇಯ್ಯ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇಯ್ಯ, ಕಲಹಭಣ್ಡನವಿಗ್ಗಹವಿವಾದಮೇಧಗಾ ಆರತೋ ಅಸ್ಸ ವಿರತೋ ಪಟಿವಿರತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ನಿಸ್ಸಟೋ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ ವಿಸಞ್ಞುತ್ತೋ ವಿಮರಿಯಾದಿಕತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರೇಯ್ಯಾತಿ – ಫರುಸೇನ ನೇ ನ ಪಟಿವಜ್ಜಾ।
ನ ಹಿ ಸನ್ತೋ ಪಟಿಸೇನಿಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ। ಸನ್ತೋತಿ ರಾಗಸ್ಸ ಸನ್ತತ್ತಾ ಸನ್ತೋ, ದೋಸಸ್ಸ… ಮೋಹಸ್ಸ… ಕೋಧಸ್ಸ… ಉಪನಾಹಸ್ಸ…ಪೇ॰… ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾನಂ ನ ಹಿ ಸನ್ತೋ ಪಟಿಸೇನಿಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ। ಸನ್ತೋ ಪಟಿಸೇನಿಂ ಪಟಿಮಲ್ಲಂ ಪಟಿಕಣ್ಟಕಂ
ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –
‘‘ಸುತ್ವಾ ರುಸಿತೋ ಬಹುಂ ವಾಚಂ, ಸಮಣಾನಂ ವಾ ಪುಥುಜನಾನಂ।
ಫರುಸೇನ ನೇ ನ ಪಟಿವಜ್ಜಾ, ನ ಹಿ ಸನ್ತೋ ಪಟಿಸೇನಿಂ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ॥
೧೬೮.
ಏತಞ್ಚ ಧಮ್ಮಮಞ್ಞಾಯ, ವಿಚಿನಂ ಭಿಕ್ಖು ಸದಾ ಸತೋ ಸಿಕ್ಖೇ।
ಸನ್ತೀತಿ ನಿಬ್ಬುತಿಂ ಞತ್ವಾ, ಸಾಸನೇ ಗೋತಮಸ್ಸ ನಪ್ಪಮಜ್ಜೇಯ್ಯ॥
ಏತಞ್ಚ ಧಮ್ಮಮಞ್ಞಾಯಾತಿ। ಏತನ್ತಿ ಆಚಿಕ್ಖಿತಂ ದೇಸಿತಂ ಪಞ್ಞಪಿತಂ ಪಟ್ಠಪಿತಂ ವಿವಟಂ ವಿಭತ್ತಂ ಉತ್ತಾನೀಕತಂ ಪಕಾಸಿತಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಞ್ಞಾಯ ಜಾನಿತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾತಿ। ಏವಮ್ಪಿ ಏತಞ್ಚ ಧಮ್ಮಮಞ್ಞಾಯ। ಅಥ ವಾ ಸಮಞ್ಚ ವಿಸಮಞ್ಚ ಪಥಞ್ಚ ವಿಪಥಞ್ಚ ಸಾವಜ್ಜಞ್ಚ ಅನವಜ್ಜಞ್ಚ ಹೀನಞ್ಚ ಪಣೀತಞ್ಚ ಕಣ್ಹಞ್ಚ ಸುಕ್ಕಞ್ಚ ವಿಞ್ಞೂಗರಹಿತಞ್ಚ ವಿಞ್ಞೂಪಸತ್ಥಞ್ಚ ಧಮ್ಮಂ ಅಞ್ಞಾಯ ಜಾನಿತ್ವಾ
ವಿಚಿನಂ ಭಿಕ್ಖು ಸದಾ ಸತೋ ಸಿಕ್ಖೇತಿ। ವಿಚಿನನ್ತಿ ವಿಚಿನನ್ತೋ ಪವಿಚಿನನ್ತೋ ತುಲಯನ್ತೋ ತೀರಯನ್ತೋ ವಿಭಾವಯನ್ತೋ ವಿಭೂತಂ ಕರೋನ್ತೋ। ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’ತಿ…ಪೇ॰… ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಂ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವಿಚಿನನ್ತೋ ಸದಾತಿ ಸದಾ ಸಬ್ಬದಾ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ…ಪೇ॰… ಪಚ್ಛಿಮೇ ವಯೋಖನ್ಧೇ। ಸತೋತಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಸತೋ – ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ಸತೋ…ಪೇ॰… ಸೋ ವುಚ್ಚತಿ ಸತೋ। ಸಿಕ್ಖೇತಿ
ಸನ್ತೀತಿ ನಿಬ್ಬುತಿಂ ಞತ್ವಾತಿ। ರಾಗಸ್ಸ ನಿಬ್ಬುತಿಂ ಸನ್ತೀತಿ ಞತ್ವಾ, ದೋಸಸ್ಸ… ಮೋಹಸ್ಸ…ಪೇ॰… ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾನಂ ನಿಬ್ಬುತಿಂ ಸನ್ತೀತಿ ಞತ್ವಾ ಜಾನಿತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾತಿ – ಸನ್ತೀತಿ ನಿಬ್ಬುತಿಂ ಞತ್ವಾ।
ಸಾಸನೇ ಗೋತಮಸ್ಸ ನಪ್ಪಮಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ। ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಜಿನಸಾಸನೇ ತಥಾಗತಸಾಸನೇ ನಪ್ಪಮಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಕಾರೀ ಅಸ್ಸ ಸಾತಚ್ಚಕಾರೀ ಅಟ್ಠಿತಕಾರೀ ಅನೋಲೀನವುತ್ತಿಕೋ ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಚ್ಛನ್ದೋ ಅನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರೋ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು। ‘‘ಕದಾಹಂ ಅಪರಿಪೂರಂ ವಾ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಂ ಪರಿಪೂರೇಯ್ಯಂ…ಪೇ॰… ಅಪರಿಪೂರಂ ವಾ ಸಮಾಧಿಕ್ಖನ್ಧಂ… ಪಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧಂ… ವಿಮುತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಂ… ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಕ್ಖನ್ಧಂ? ಕದಾಹಂ ಅಪರಿಞ್ಞಾತಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ಪರಿಜಾನೇಯ್ಯಂ, ಅಪ್ಪಹೀನೇ ವಾ ಕಿಲೇಸೇ ಪಜಹೇಯ್ಯಂ, ಅಭಾವಿತಂ ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇಯ್ಯಂ, ಅಸಚ್ಛಿಕತಂ ವಾ ನಿರೋಧಂ ಸಚ್ಛಿಕರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ? ಯೋ ತತ್ಥ ಛನ್ದೋ ಚ ವಾಯಾಮೋ ಚ ಉಸ್ಸಾಹೋ ಚ ಉಸ್ಸೋಳ್ಹೀ ಚ ಥಾಮೋ ಚ ಅಪ್ಪಟಿವಾನೀ ಚ ಸತಿ ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ ಆತಪ್ಪಂ ಪಧಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಅನುಯೋಗೋ ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ – ಸಾಸನೇ ಗೋತಮಸ್ಸ ನಪ್ಪಮಜ್ಜೇಯ್ಯ।
ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –
‘‘ಏತಞ್ಚ ಧಮ್ಮಮಞ್ಞಾಯ, ವಿಚಿನಂ ಭಿಕ್ಖು ಸದಾ ಸತೋ ಸಿಕ್ಖೇ।
ಸನ್ತೀತಿ ನಿಬ್ಬುತಿಂ ಞತ್ವಾ, ಸಾಸನೇ ಗೋತಮಸ್ಸ ನಪ್ಪಮಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ॥
೧೬೯.
ಅಭಿಭೂ ಹಿ ಸೋ ಅನಭಿಭೂತೋ, ಸಕ್ಖಿಧಮ್ಮಮನೀತಿಹಮದ್ದಸಿ।
ತಸ್ಮಾ ಹಿ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ, ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಸದಾ ನಮಸ್ಸಮನುಸಿಕ್ಖೇ॥[ಇತಿ ಭಗವಾ]
ಅಭಿಭೂ ಹಿ ಸೋ ಅನಭಿಭೂತೋತಿ। ಅಭಿಭೂತಿ ರೂಪಾಭಿಭೂ
ಸಕ್ಖಿಧಮ್ಮಮನೀತಿಹಮದ್ದಸೀತಿ। ಸಕ್ಖಿಧಮ್ಮನ್ತಿ ನ ಇತಿಹಿತಿಹಂ ನ ಇತಿಕಿರಿಯಾಯ ನ ಪರಮ್ಪರಾಯ ನ ಪಿಟಕಸಮ್ಪದಾಯ ನ ತಕ್ಕಹೇತು ನ ನಯಹೇತು ನ ಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕೇನ ನ ದಿಟ್ಠಿನಿಜ್ಝಾನಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಸಾಮಂ ಸಯಮಭಿಞ್ಞಾತಂ ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖಧಮ್ಮಂ ಅದ್ದಸಿ ಅದ್ದಕ್ಖಿ ಅಪಸ್ಸಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝೀತಿ – ಸಕ್ಖಿಧಮ್ಮಮನೀತಿಹಮದ್ದಸಿ।
ತಸ್ಮಾ ಹಿ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇತಿ। ತಸ್ಮಾತಿ ತಸ್ಮಾ ತಂಕಾರಣಾ ತಂಹೇತು ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ತಂನಿದಾನಾ। ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇತಿ। ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ಗೋತಮಸಾಸನೇ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಜಿನಸಾಸನೇ ತಥಾಗತಸಾಸನೇ ದೇವಸಾಸನೇ ಅರಹನ್ತಸಾಸನೇತಿ – ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ।
ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಸದಾ ನಮಸ್ಸಮನುಸಿಕ್ಖೇ (ಇತಿ ಭಗವಾ)ತಿ। ಅಪ್ಪಮತ್ತೋತಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಕಾರೀ…ಪೇ॰… ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು। ಸದಾತಿ ಸದಾ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ…ಪೇ॰… ಪಚ್ಛಿಮೇ ವಯೋಖನ್ಧೇ। ನಮಸ್ಸನ್ತಿ ಕಾಯೇನ ವಾ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ವಾಚಾಯ ವಾ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಚಿತ್ತೇನ ವಾ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಅನ್ವತ್ಥಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅನುಸಿಕ್ಖೇತಿ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾಯೋ – ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾ, ಅಧಿಚಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾ, ಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಾ…ಪೇ॰… ಅಯಂ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಾ। ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾಯೋ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ…ಪೇ॰… ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ ಚರೇಯ್ಯ ಆಚರೇಯ್ಯ ಸಮಾಚರೇಯ್ಯ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತೇಯ್ಯ। ಭಗವಾತಿ ಗಾರವಾಧಿವಚನಂ…ಪೇ॰… ಸಚ್ಛಿಕಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಯದಿದಂ ಭಗವಾತಿ – ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಸದಾ ನಮಸ್ಸಮನುಸಿಕ್ಖೇ। (ಇತಿ ಭಗವಾ)।
ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –
‘‘ಅಭಿಭೂ
ತಸ್ಮಾ ಹಿ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ, ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಸದಾ ನಮಸ್ಸಮನುಸಿಕ್ಖೇ’’॥ [ಇತಿ ಭಗವಾತಿ]
ತುವಟ್ಟಕಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸೋ