॥ ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ॥
ವಿನಯಪಿಟಕೇ
ಪಾರಾಜಿಕಕಣ್ಡ-ಅಟ್ಠಕಥಾ (ಪಠಮೋ ಭಾಗೋ)
ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಕಥಾ
ಯೋ
ಕಾಲಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅತಿದುಕ್ಕರಾನಿ।
ಖೇದಂ ಗತೋ ಲೋಕಹಿತಾಯ ನಾಥೋ।
ನಮೋ ಮಹಾಕಾರುಣಿಕಸ್ಸ ತಸ್ಸ॥
ಅಸಮ್ಬುಧಂ ಬುದ್ಧನಿಸೇವಿತಂ ಯಂ।
ಭವಾಭವಂ ಗಚ್ಛತಿ ಜೀವಲೋಕೋ।
ನಮೋ
ವಿದ್ಧಂಸಿನೋ ಧಮ್ಮವರಸ್ಸ ತಸ್ಸ॥
ಗುಣೇಹಿ ಯೋ ಸೀಲಸಮಾಧಿಪಞ್ಞಾ-
ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣಪ್ಪಭುತೀಹಿ ಯುತ್ತೋ।
ಖೇತ್ತಂ ಜನಾನಂ ಕುಸಲತ್ಥಿಕಾನಂ।
ತಮರಿಯಸಙ್ಘಂ ಸಿರಸಾ ನಮಾಮಿ॥
ಇಚ್ಚೇವಮಚ್ಚನ್ತನಮಸ್ಸನೇಯ್ಯಂ।
ನಮಸ್ಸಮಾನೋ ರತನತ್ತಯಂ ಯಂ।
ಪುಞ್ಞಾಭಿಸನ್ದಂ ವಿಪುಲಂ ಅಲತ್ಥಂ।
ತಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ ಹತನ್ತರಾಯೋ॥
ಯಸ್ಮಿಂ
ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ಹೋತಿ ಸುಸಣ್ಠಿತಸ್ಸ।
ತಂ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಂ ವಿನಯಂ ಅಮಿಸ್ಸಂ।
ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಾನುಭಾವಂ॥
ಕಾಮಞ್ಚ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಾಸಭೇಹಿ।
ಞಾಣಮ್ಬುನಿದ್ಧೋತಮಲಾಸವೇಹಿ।
ವಿಸುದ್ಧವಿಜ್ಜಾಪಟಿಸಮ್ಭಿದೇಹಿ
ಸದ್ಧಮ್ಮಸಂವಣ್ಣನಕೋವಿದೇಹಿ॥
ಸಲ್ಲೇಖಿಯೇ ನೋಸುಲಭೂಪಮೇಹಿ।
ಮಹಾವಿಹಾರಸ್ಸ ಧಜೂಪಮೇಹಿ।
ಸಂವಣ್ಣಿತೋಯಂ ವಿನಯೋ ನಯೇಹಿ।
ಚಿತ್ತೇಹಿ ಸಮ್ಬುದ್ಧವರನ್ವಯೇಹಿ॥
ಸಂವಣ್ಣನಾ ಸೀಹಳದೀಪಕೇನ।
ವಾಕ್ಯೇನ ಏಸಾ ಪನ ಸಙ್ಖತತ್ತಾ।
ನ
ದೀಪನ್ತರೇ ಭಿಕ್ಖುಜನಸ್ಸ ಯಸ್ಮಾ॥
ತಸ್ಮಾ ಇಮಂ ಪಾಳಿನಯಾನುರೂಪಂ।
ಸಂವಣ್ಣನಂ ದಾನಿ ಸಮಾರಭಿಸ್ಸಂ।
ಅಜ್ಝೇಸನಂ ಬುದ್ಧಸಿರಿವ್ಹಯಸ್ಸ।
ಥೇರಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾ ಸಮನುಸ್ಸರನ್ತೋ॥
ಸಂವಣ್ಣನಂ ತಞ್ಚ ಸಮಾರಭನ್ತೋ।
ತಸ್ಸಾ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಂ ಸರೀರಂ।
ಕತ್ವಾ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ತಥೇವ।
ಕುರುನ್ದಿನಾಮಾದಿಸು ವಿಸ್ಸುತಾಸು॥
ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತೋ।
ಯೋ ಯುತ್ತಮತ್ಥಂ ಅಪರಿಚ್ಚಜನ್ತೋ।
ತತೋಪಿ ಅನ್ತೋಗಧಥೇರವಾದಂ।
ಸಂವಣ್ಣನಂ ಸಮ್ಮ ಸಮಾರಭಿಸ್ಸಂ॥
ತಂ
ಥೇರಾ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ನವಮಜ್ಝಿಮಾ ಚ।
ಧಮ್ಮಪ್ಪದೀಪಸ್ಸ ತಥಾಗತಸ್ಸ।
ಸಕ್ಕಚ್ಚ ಧಮ್ಮಂ ಪತಿಮಾನಯನ್ತಾ॥
ಬುದ್ಧೇನ ಧಮ್ಮೋ ವಿನಯೋ ಚ ವುತ್ತೋ।
ಯೋ ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೇಹಿ ತಥೇವ ಞಾತೋ।
ಸೋ ಯೇಹಿ ತೇಸಂ ಮತಿಮಚ್ಚಜನ್ತಾ।
ಯಸ್ಮಾ ಪುರೇ ಅಟ್ಠಕಥಾ ಅಕಂಸು॥
ತಸ್ಮಾ
ತಂ ವಜ್ಜಯಿತ್ವಾನ ಪಮಾದಲೇಖಂ।
ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ
ಯಸ್ಮಾ ಪಮಾಣಂ ಇಧ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ॥
ತತೋ ಚ ಭಾಸನ್ತರಮೇವ ಹಿತ್ವಾ।
ವಿತ್ಥಾರಮಗ್ಗಞ್ಚ ಸಮಾಸಯಿತ್ವಾ।
ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಸಬ್ಬಮಸೇಸಯಿತ್ವಾ।
ತನ್ತಿಕ್ಕಮಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವೋಕ್ಕಮಿತ್ವಾ॥
ಸುತ್ತನ್ತಿಕಾನಂ ವಚನಾನಮತ್ಥಂ।
ಸುತ್ತಾನುರೂಪಂ ಪರಿದೀಪಯನ್ತೀ।
ಯಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಹೇಸ್ಸತಿ ವಣ್ಣನಾಪಿ।
ಸಕ್ಕಚ್ಚ ತಸ್ಮಾ ಅನುಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಾತಿ॥
ಬಾಹಿರನಿದಾನಕಥಾ
ತತ್ಥ ತಂ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಂ ವಿನಯನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಿನಯೋ ತಾವ ವವತ್ಥಪೇತಬ್ಬೋ। ತೇನೇತಂ ವುಚ್ಚತಿ – ‘‘ವಿನಯೋ ನಾಮ ಇಧ ಸಕಲಂ ವಿನಯಪಿಟಕಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತ’’ನ್ತಿ। ಸಂವಣ್ಣನತ್ಥಂ ಪನಸ್ಸ ಅಯಂ ಮಾತಿಕಾ –
ವುತ್ತಂ ಯೇನ ಯದಾ ಯಸ್ಮಾ, ಧಾರಿತಂ ಯೇನ ಚಾಭತಂ।
ಯತ್ಥಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಚೇತಮೇತಂ ವತ್ವಾ ವಿಧಿಂ ತತೋ॥
ತೇನಾತಿಆದಿಪಾಠಸ್ಸ, ಅತ್ಥಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರತೋ।
ದಸ್ಸಯನ್ತೋ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ವಿನಯಸ್ಸತ್ಥವಣ್ಣನನ್ತಿ॥
ತತ್ಥ ವುತ್ತಂ ಯೇನ ಯದಾ ಯಸ್ಮಾತಿ ಇದಂ ತಾವ ವಚನಂ ‘‘ತೇನ ಸಮಯೇನ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ವೇರಞ್ಜಾಯಂ ವಿಹರತೀ’’ತಿ ಏವಮಾದಿವಚನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಇದಞ್ಹಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖವಚನಂ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ವತ್ತಬ್ಬಮೇತಂ
ಪಠಮಮಹಾಸಙ್ಗೀತಿಕಥಾ
ಪಠಮಮಹಾಸಙ್ಗೀತಿ ಸಙ್ಗೀತಿಕ್ಖನ್ಧಕೇ ವುತ್ತಾ, ನಿದಾನಕೋಸಲ್ಲತ್ಥಂ ಪನ ಇಧಾಪಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಞ್ಹಿ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಯಾವ ಸುಭದ್ದಪರಿಬ್ಬಾಜಕವಿನಯನಾ ಕತಬುದ್ಧಕಿಚ್ಚೇ ಕುಸಿನಾರಾಯಂ ಉಪವತ್ತನೇ ಮಲ್ಲಾನಂ ಸಾಲವನೇ ಯಮಕಸಾಲಾನಮನ್ತರೇ ವಿಸಾಖಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಭಗವತಿ ಲೋಕನಾಥೇ, ಭಗವತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಾನಂ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ಸತ್ತಾಹಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಭಗವತಿ, ಸುಭದ್ದೇನ ವುಡ್ಢಪಬ್ಬಜಿತೇನ ‘‘ಅಲಂ, ಆವುಸೋ, ಮಾ ಸೋಚಿತ್ಥ, ಮಾ ಪರಿದೇವಿತ್ಥ, ಸುಮುತ್ತಾ ಮಯಂ ತೇನ ಮಹಾಸಮಣೇನ; ಉಪದ್ದುತಾ ಚ ಹೋಮ – ‘ಇದಂ ವೋ ಕಪ್ಪತಿ, ಇದಂ ವೋ ನ ಕಪ್ಪತೀ’ತಿ! ಇದಾನಿ ಪನ ಮಯಂ ಯಂ ಇಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮ ತಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ಯಂ ನ ಇಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮ ನ ತಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೪೩೭; ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೨೩೨) ವುತ್ತವಚನಮನುಸ್ಸರನ್ತೋ ‘‘ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ಪಾಪಭಿಕ್ಖೂ ಅತೀತಸತ್ಥುಕಂ ಪಾವಚನನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ
‘ಯೋ ವೋ, ಆನನ್ದ, ಮಯಾ ಧಮ್ಮೋ ಚ ವಿನಯೋ ಚ ದೇಸಿತೋ ಪಞ್ಞತ್ತೋ
‘‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿನಯಞ್ಚ ಸಙ್ಗಾಯೇಯ್ಯಂ, ಯಥಯಿದಂ ಸಾಸನಂ ಅದ್ಧನಿಯಂ ಅಸ್ಸ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಂ।
ಯಂ ಚಾಹಂ ಭಗವತಾ –
‘ಧಾರೇಸ್ಸಸಿ ಪನ ಮೇ ತ್ವಂ, ಕಸ್ಸಪ, ಸಾಣಾನಿ ಪಂಸುಕೂಲಾನಿ ನಿಬ್ಬಸನಾನೀ’ತಿ ವತ್ವಾ ಚೀವರೇ ಸಾಧಾರಣಪರಿಭೋಗೇನ ಚೇವ,
‘ಅಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಾವದೇ ಆಕಙ್ಖಾಮಿ ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ…ಪೇ॰… ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಾಮಿ; ಕಸ್ಸಪೋಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಾವದೇ ಆಕಙ್ಖತಿ ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ…ಪೇ॰… ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತೀ’ತಿ –
ಏವಮಾದಿನಾ
‘‘ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘ಏಕಮಿದಾಹಂ, ಆವುಸೋ, ಸಮಯಂ ಪಾವಾಯ ಕುಸಿನಾರಂ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಮಹತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಞ್ಚಮತ್ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹೀ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೨೩೧) ಸಬ್ಬಂ ಸುಭದ್ದಕಣ್ಡಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ತತೋ
‘‘ಹನ್ದ ಮಯಂ, ಆವುಸೋ, ಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿನಯಞ್ಚ ಸಙ್ಗಾಯೇಯ್ಯಾಮ। ಪುರೇ ಅಧಮ್ಮೋ ದಿಪ್ಪತಿ, ಧಮ್ಮೋ ಪಟಿಬಾಹಿಯ್ಯತಿ; ಅವಿನಯೋ ದಿಪ್ಪತಿ, ವಿನಯೋ ಪಟಿಬಾಹಿಯ್ಯತಿ। ಪುರೇ ಅಧಮ್ಮವಾದಿನೋ ಬಲವನ್ತೋ ಹೋನ್ತಿ, ಧಮ್ಮವಾದಿನೋ ದುಬ್ಬಲಾ ಹೋನ್ತಿ; ಅವಿನಯವಾದಿನೋ ಬಲವನ್ತೋ ಹೋನ್ತಿ, ವಿನಯವಾದಿನೋ ದುಬ್ಬಲಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೪೩೭)।
ಭಿಕ್ಖೂ ಆಹಂಸು – ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಥೇರೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಚ್ಚಿನತೂ’’ತಿ। ಥೇರೋ ಸಕಲನವಙ್ಗಸತ್ಥುಸಾಸನಪರಿಯತ್ತಿಧರೇ ಪುಥುಜ್ಜನ-ಸೋತಾಪನ್ನ-ಸಕದಾಗಾಮಿ-ಅನಾಗಾಮಿ-ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕಖೀಣಾಸವಭಿಕ್ಖೂ ಅನೇಕಸತೇ ಅನೇಕಸಹಸ್ಸೇ ಚ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ತಿಪಿಟಕಸಬ್ಬಪರಿಯತ್ತಿಪ್ಪಭೇದಧರೇ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪ್ಪತ್ತೇ ಮಹಾನುಭಾವೇ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಭಗವತಾ ಏತದಗ್ಗಂ ಆರೋಪಿತೇ ತೇವಿಜ್ಜಾದಿಭೇದೇ ಖೀಣಾಸವಭಿಕ್ಖೂಯೇವ ಏಕೂನಪಞ್ಚಸತೇ ಪರಿಗ್ಗಹೇಸಿ। ಯೇ ಸನ್ಧಾಯ ಇದಂ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ಏಕೇನೂನಾಪಞ್ಚಅರಹನ್ತಸತಾನಿ ಉಚ್ಚಿನೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೪೩೭)।
ಕಿಸ್ಸ ಪನ ಥೇರೋ ಏಕೇನೂನಮಕಾಸೀತಿ? ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಓಕಾಸಕರಣತ್ಥಂ। ತೇನ ಹಾಯಸ್ಮತಾ ಸಹಾಪಿ ವಿನಾಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗೀತಿ ಕಾತುಂ, ಸೋ ಹಾಯಸ್ಮಾ ಸೇಕ್ಖೋ ಸಕರಣೀಯೋ, ತಸ್ಮಾ ಸಹಾಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ; ಯಸ್ಮಾ ಪನಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿ ದಸಬಲದೇಸಿತಂ ಸುತ್ತಗೇಯ್ಯಾದಿಕಂ ಭಗವತೋ ಅಸಮ್ಮುಖಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿನಾಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ। ಯದಿ ಏವಂ ಸೇಕ್ಖೋಪಿ ಸಮಾನೋ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗೀತಿಯಾ ಬಹುಕಾರತ್ತಾ ಥೇರೇನ ಉಚ್ಚಿನಿತಬ್ಬೋ ಅಸ್ಸ। ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ನ ಉಚ್ಚಿನಿತೋತಿ
ಅಥ ಸಯಮೇವ ಭಿಕ್ಖೂ ಆನನ್ದಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಥೇರಂ ಯಾಚಿಂಸು। ಯಥಾಹ –
‘‘ಭಿಕ್ಖೂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸೇಕ್ಖೋ ಅಭಬ್ಬೋ ಛನ್ದಾ ದೋಸಾ ಮೋಹಾ ಭಯಾ ಅಗತಿಂ ಗನ್ತುಂ, ಬಹು ಚಾನೇನ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮೋ ಚ ವಿನಯೋ ಚ ಪರಿಯತ್ತೋ; ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಥೇರೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಮ್ಪಿ ಆನನ್ದಂ ಉಚ್ಚಿನತೂ’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಮ್ಪಿ ಆನನ್ದಂ ಉಚ್ಚಿನೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೪೩೭)।
ಏವಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನುಮತಿಯಾ ಉಚ್ಚಿನಿತೇನ ತೇನಾಯಸ್ಮತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪಞ್ಚ ಥೇರಸತಾನಿ ಅಹೇಸುಂ।
ಅಥ ಖೋ ಥೇರಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಕತ್ಥ ನು ಖೋ ಮಯಂ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿನಯಞ್ಚ ಸಙ್ಗಾಯೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಥೇರಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ರಾಜಗಹಂ ಖೋ ಸಙ್ಗೀತಿಕ್ಖನ್ಧಕೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಞಾತಬ್ಬಂ।
ಅಥ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನತೋ ಸತ್ತಸು ಸಾಧುಕೀಳನದಿವಸೇಸು ಸತ್ತಸು ಚ ಧಾತುಪೂಜಾದಿವಸೇಸು ವೀತಿವತ್ತೇಸು ‘‘ಅಡ್ಢಮಾಸೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ, ಇದಾನಿ ಗಿಮ್ಹಾನಂ ದಿಯಡ್ಢೋ ಮಾಸೋ ಸೇಸೋ, ಉಪಕಟ್ಠಾ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾ’’ತಿ ಮನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರೋ ‘‘ರಾಜಗಹಂ, ಆವುಸೋ, ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಉಪಡ್ಢಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಮಗ್ಗಂ ಗತೋ। ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರೋಪಿ ಉಪಡ್ಢಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಮಗ್ಗಂ ಗತೋ। ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಪನ ಭಗವತೋ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜಗಹಂ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಯೇನ ಸಾವತ್ಥಿ ತೇನ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇನ ಗತಗತಟ್ಠಾನೇ ಮಹಾಪರಿದೇವೋ ಅಹೋಸಿ
ತತ್ರ ಸುದಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಅನಿಚ್ಚತಾದಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾಯ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ತಂ ಮಹಾಜನಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಜೇತವನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದಸಬಲೇನ ವಸಿತಗನ್ಧಕುಟಿಯಾ ದ್ವಾರಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಮಞ್ಚಪೀಠಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಪಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಮಿಲಾತಮಾಲಾಕಚವರಂ
‘‘ಅಕಾಲೋ ಖೋ, ಮಾಣವಕ, ಅತ್ಥಿ ಮೇ ಅಜ್ಜ ಭೇಸಜ್ಜಮತ್ತಾ ಪೀತಾ, ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ಸ್ವೇಪಿ ಉಪಸಙ್ಕಮೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೪೪೭)।
ದುತಿಯದಿವಸೇ ಚೇತಕತ್ಥೇರೇನ ಪಚ್ಛಾಸಮಣೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಸುಭೇನ ಮಾಣವೇನ ಪುಟ್ಠೋ ದೀಘನಿಕಾಯೇ ಸುಭಸುತ್ತಂನಾಮ ದಸಮಂ ಸುತ್ತಮಭಾಸಿ।
ಅಥ ಥೇರೋ ಜೇತವನವಿಹಾರೇ ಖಣ್ಡಫುಲ್ಲಪ್ಪಟಿಸಙ್ಖರಣಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಉಪಕಟ್ಠಾಯ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾಯ ರಾಜಗಹಂ ಗತೋ। ತಥಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರೋ ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರೋ ಚ ಸಬ್ಬಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರಾಜಗಹಮೇವ ಗತೋ।
ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ರಾಜಗಹೇ ಅಟ್ಠಾರಸ ಮಹಾವಿಹಾರಾ ಹೋನ್ತಿ। ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಛಡ್ಡಿತಪತಿತಉಕ್ಲಾಪಾ ಅಹೇಸುಂ। ಭಗವತೋ ಹಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇ ಸಬ್ಬೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಹಾರೇ ಚ ಪರಿವೇಣೇ ಚ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಅಗಮಂಸು। ತತ್ಥ ಥೇರಾ ಭಗವತೋ ವಚನಪೂಜನತ್ಥಂ ತಿತ್ಥಿಯವಾದಪರಿಮೋಚನತ್ಥಞ್ಚ ‘‘ಪಠಮಂ ಮಾಸಂ ಖಣ್ಡಫುಲ್ಲಪ್ಪಟಿಸಙ್ಖರಣಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇಸುಂ। ತಿತ್ಥಿಯಾ ಹಿ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯುಂ – ‘‘ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಾವಕಾ ಸತ್ಥರಿ ಠಿತೇಯೇವ ವಿಹಾರೇ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಂಸು, ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಛಡ್ಡೇಸು’’ನ್ತಿ। ತೇಸಂ ವಾದಪರಿಮೋಚನತ್ಥಞ್ಚ ಚಿನ್ತೇಸುನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ
‘‘ಅಥ
ತೇ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಂಸು। ಅಜಾತಸತ್ತು ರಾಜಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಆಗತತ್ಥಾ’’ತಿ ಅತ್ತನಾ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿ। ಥೇರಾ ಅಟ್ಠಾರಸ ಮಹಾವಿಹಾರಪಟಿಸಙ್ಖರಣತ್ಥಾಯ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಪಟಿವೇದೇಸುಂ। ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ರಾಜಾ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಕಾರಕೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಅದಾಸಿ। ಥೇರಾ ಪಠಮಂ ಮಾಸಂ ಸಬ್ಬವಿಹಾರೇ ಪಟಿಸಙ್ಖರಾಪೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ – ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ವಿಹಾರಪಟಿಸಙ್ಖರಣಂ। ಇದಾನಿ ಧಮ್ಮವಿನಯಸಙ್ಗಹಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ವಿಸ್ಸತ್ಥಾ ಕರೋಥ। ಮಯ್ಹಂ ಆಣಾಚಕ್ಕಂ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಹೋತು। ಆಣಾಪೇಥ, ಭನ್ತೇ, ಕಿಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಙ್ಗಹಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ನಿಸಜ್ಜಟ್ಠಾನಂ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ। ‘‘ಕತ್ಥ ಕರೋಮಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ‘‘ವೇಭಾರಪಬ್ಬತಪಸ್ಸೇ ಸತ್ತಪಣ್ಣಿಗುಹಾದ್ವಾರೇ ಕಾತುಂ ಯುತ್ತಂ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ। ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ರಾಜಾ ಅಜಾತಸತ್ತು ವಿಸ್ಸಕಮ್ಮುನಾ ನಿಮ್ಮಿತಸದಿಸಂ ಸುವಿಭತ್ತಭಿತ್ತಿತ್ಥಮ್ಭಸೋಪಾನಂ ನಾನಾವಿಧಮಾಲಾಕಮ್ಮಲತಆಕಮ್ಮವಿಚಿತ್ತಂ ಅಭಿಭವನ್ತಮಿವ ರಾಜಭವನವಿಭೂತಿಂ ಅವಹಸನ್ತಮಿವ ದೇವವಿಮಾನಸಿರಿಂ ಸಿರಿಯಾ ನಿಕೇತಮಿವ ಏಕನಿಪಾತತಿತ್ಥಮಿವ ಚ ದೇವಮನುಸ್ಸನಯನವಿಹಙ್ಗಾನಂ ಲೋಕರಾಮಣೇಯ್ಯಕಮಿವ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿತಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಸಾರಮಣ್ಡಂ ಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ವಿವಿಧಕುಸುಮದಾಮ-ಓಲಮ್ಬಕ-ವಿನಿಗ್ಗಲನ್ತಚಾರುವಿತಾನಂ
ತಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇ ಏಕಚ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಸನ್ಧಾಯ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ವಿಸ್ಸಗನ್ಧಂ ವಾಯನ್ತೋ ವಿಚರತೀ’’ತಿ। ಥೇರೋ ತಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಅಞ್ಞೋ ವಿಸ್ಸಗನ್ಧಂ ವಾಯನ್ತೋ
ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ – ‘‘ಸ್ವೇ ಸನ್ನಿಪಾತೋ, ನ ಖೋ ಪನ ಮೇತಂ ಪತಿರೂಪಂ ಯ್ವಾಹಂ ಸೇಕ್ಖೋ
ಅಥ ಖೋ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ। ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಂ ಞಾಪೇತುಕಾಮೋ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನ ಗತೋ। ಭಿಕ್ಖೂ ಯಥಾವುಡ್ಢಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಾಸನೇ ನಿಸೀದನ್ತಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಆಸನಂ ಠಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ। ತತ್ಥ ಕೇಹಿಚಿ ‘‘ಏತಮಾಸನಂ ಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸಾ’’ತಿ। ‘‘ಆನನ್ದೋ ಪನ ಕುಹಿಂ ಗತೋ’’ತಿ? ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಥೇರೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇದಾನಿ ಮಯ್ಹಂ ಗಮನಕಾಲೋ’’ತಿ। ತತೋ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವಂ
ಏವಂ ವಿನಯೋ ನಾಮ ಬುದ್ಧಸಾಸನಸ್ಸ ಆಯು, ವಿನಯೇ ಠಿತೇ ಸಾಸನಂ ಠಿತಂ ಹೋತಿ; ತಸ್ಮಾ ಪಠಮಂ ವಿನಯಂ ಸಙ್ಗಾಯಾಮಾ’’ತಿ,। ‘‘ಕಂ ಧುರಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉಪಾಲಿ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಆನನ್ದೋ ನಪ್ಪಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ನೋ ನಪ್ಪಹೋತಿ; ಅಪಿ ಚ ಖೋ ಪನ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಧರಮಾನೋಯೇವ ವಿನಯಪರಿಯತ್ತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉಪಾಲಿಂ ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪೇಸಿ – ‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಿನಯಧರಾನಂ ಯದಿದಂ ಉಪಾಲೀ’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೧.೨೧೯, ೨೨೮)। ತಸ್ಮಾ ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರಂ
‘‘ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ಸಙ್ಘಂ ಞಾಪೇಸಿ –
‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಆವುಸೋ, ಸಙ್ಘೋ। ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಅಹಂ ಉಪಾಲಿಂ ವಿನಯಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ’ನ್ತಿ।
‘‘ಆಯಸ್ಮಾಪಿ ಉಪಾಲಿ ಸಙ್ಘಂ ಞಾಪೇಸಿ –
‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ। ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಅಹಂ ಆಯಸ್ಮತಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೇನ ವಿನಯಂ ಪುಟ್ಠೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ।
ಏವಂ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮ್ಮನ್ನಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮಾ ಉಪಾಲಿ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಏಕಂಸಂ ಚೀವರಂ ಕತ್ವಾ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಾಸನೇ ನಿಸೀದಿ, ದನ್ತಖಚಿತಂ ಬೀಜನಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ। ತತೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ಥೇರಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉಪಾಲಿಂ ವಿನಯಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಪಠಮಂ, ಆವುಸೋ ಉಪಾಲಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ ಕತ್ಥ ಪಞ್ಞತ್ತ’’ನ್ತಿ
ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉಪಾಲಿಂ ಪಠಮಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ ವತ್ಥುಮ್ಪಿ ಪುಚ್ಛಿ, ನಿದಾನಮ್ಪಿ ಪುಚ್ಛಿ, ಪುಗ್ಗಲಮ್ಪಿ ಪುಚ್ಛಿ, ಪಞ್ಞತ್ತಿಮ್ಪಿ ಪುಚ್ಛಿ, ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಮ್ಪಿ ಪುಚ್ಛಿ, ಆಪತ್ತಿಮ್ಪಿ ಪುಚ್ಛಿ, ಅನಾಪತ್ತಿಮ್ಪಿ ಪುಚ್ಛಿ; ಯಥಾ ಚ ಪಠಮಸ್ಸ ತಥಾ ದುತಿಯಸ್ಸ ತಥಾ ತತಿಯಸ್ಸ ತಥಾ ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ ವತ್ಥುಮ್ಪಿ ಪುಚ್ಛಿ…ಪೇ॰… ಅನಾಪತ್ತಿಮ್ಪಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಪುಟ್ಠೋ ಪುಟ್ಠೋ ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ। ತತೋ
ಏವಂ
ವಿನಯಂ ಸಙ್ಗಾಯಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸಙ್ಗಾಯಿತುಕಾಮೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಧಮ್ಮಂ ಸಙ್ಗಾಯನ್ತೇಹಿ ಕಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಧುರಂ ಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮೋ ಸಙ್ಗಾಯಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ? ಭಿಕ್ಖೂ ‘‘ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಧುರಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು।
ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ಸಙ್ಘಂ ಞಾಪೇಸಿ –
‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಆವುಸೋ, ಸಙ್ಘೋ। ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಅಹಂ ಆನನ್ದಂ ಧಮ್ಮಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ।
ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಸಙ್ಘಂ ಞಾಪೇಸಿ –
‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಅಹಂ ಆಯಸ್ಮತಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೇನ ಧಮ್ಮಂ ಪುಟ್ಠೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ।
ಅಥ
ಪಞ್ಚನಿಕಾಯಾ ನಾಮ – ದೀಘನಿಕಾಯೋ, ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯೋ, ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯೋ, ಅಙ್ಗುತ್ತರನಿಕಾಯೋ, ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯೋತಿ। ತತ್ಥ ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯೋ ನಾಮ – ಚತ್ತಾರೋ ನಿಕಾಯೇ ಠಪೇತ್ವಾ, ಅವಸೇಸಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ। ತತ್ಥ ವಿನಯೋ ಆಯಸ್ಮತಾ ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೋ, ಸೇಸಖುದ್ದಕನಿಕಾಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಚ ನಿಕಾಯಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇನ। ತದೇತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧವಚನಂ ರಸವಸೇನ ಏಕವಿಧಂ, ಧಮ್ಮವಿನಯವಸೇನ ದುವಿಧಂ, ಪಠಮಮಜ್ಝಿಮಪಚ್ಛಿಮವಸೇನ ತಿವಿಧಂ; ತಥಾ ಪಿಟಕವಸೇನ, ನಿಕಾಯವಸೇನ ಪಞ್ಚವಿಧಂ, ಅಙ್ಗವಸೇನ ನವವಿಧಂ, ಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧವಸೇನ ಚತುರಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸವಿಧನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಕಥಂ ರಸವಸೇನ ಏಕವಿಧಂ? ಯಞ್ಹಿ ಭಗವತಾ ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಯಾವ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ, ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಪಞ್ಚಚತ್ತಾಲೀಸವಸ್ಸಾನಿ ದೇವಮನುಸ್ಸನಾಗಯಕ್ಖಾದಯೋ ಅನುಸಾಸನ್ತೇನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೇನ ವಾ ವುತ್ತಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಏಕರಸಂ ವಿಮುತ್ತಿರಸಮೇವ ಹೋತಿ। ಏವಂ ರಸವಸೇನ ಏಕವಿಧಂ।
ಕಥಂ ಧಮ್ಮವಿನಯವಸೇನ ದುವಿಧಂ? ಸಬ್ಬಮೇವ ಚೇತಂ ಧಮ್ಮೋ ಚೇವ ವಿನಯೋ ಚಾತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ। ತತ್ಥ ವಿನಯಪಿಟಕಂ ವಿನಯೋ, ಅವಸೇಸಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಧಮ್ಮೋ; ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಯಂನೂನ ಮಯಂ, ಆವುಸೋ, ಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿನಯಞ್ಚ ಸಙ್ಗಾಯೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಅಹಂ
ಕಥಂ ಪಠಮಮಜ್ಝಿಮಪಚ್ಛಿಮವಸೇನ ತಿವಿಧಂ? ಸಬ್ಬಮೇವ ಹಿದಂ ಪಠಮಬುದ್ಧವಚನಂ, ಮಜ್ಝಿಮಬುದ್ಧವಚನಂ, ಪಚ್ಛಿಮಬುದ್ಧವಚನನ್ತಿ ತಿಪ್ಪಭೇದಂ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ –
‘‘ಅನೇಕಜಾತಿಸಂಸಾರಂ, ಸನ್ಧಾವಿಸ್ಸಂ ಅನಿಬ್ಬಿಸಂ।
ಗಹಕಾರಂ ಗವೇಸನ್ತೋ, ದುಕ್ಖಾ ಜಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ॥
‘‘ಗಹಕಾರಕ
ಸಬ್ಬಾ ತೇ ಫಾಸುಕಾ ಭಗ್ಗಾ, ಗಹಕೂಟಂ ವಿಸಙ್ಖತಂ।
ವಿಸಙ್ಖಾರಗತಂ ಚಿತ್ತಂ, ತಣ್ಹಾನಂ ಖಯಮಜ್ಝಗಾ’’ತಿ॥ (ಧ॰ ಪ॰ ೧೫೩-೧೫೪)।
ಇದಂ ಪಠಮಬುದ್ಧವಚನಂ।
ಕೇಚಿ ‘‘ಯದಾ ಹವೇ ಪಾತುಭವನ್ತಿ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಖನ್ಧಕೇ ಉದಾನಗಾಥಂ ಆಹು। ಏಸಾ ಪನ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಭಾವಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಸೋಮನಸ್ಸಮಯಞಾಣೇನ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಉದಾನಗಾಥಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಯಂ ಪನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲೇ ಅಭಾಸಿ – ‘‘ಹನ್ದ ದಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಮನ್ತಯಾಮಿ ವೋ, ವಯಧಮ್ಮಾ ಸಙ್ಖಾರಾ, ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಸಮ್ಪಾದೇಥಾ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೨೧೮) ಇದಂ ಪಚ್ಛಿಮಬುದ್ಧವಚನಂ।
ಉಭಿನ್ನಮನ್ತರೇ ಯಂ ವುತ್ತಂ ಏತಂ ಮಜ್ಝಿಮಬುದ್ಧವಚನನ್ತಿ। ಏವಂ ಪಠಮಮಜ್ಝಿಮಪಚ್ಛಿಮವಸೇನ ತಿವಿಧಂ।
ಕಥಂ ಪಿಟಕವಸೇನ ತಿವಿಧಂ? ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಹೇತಂ ವಿನಯಪಿಟಕಂ ಸುತ್ತನ್ತಪಿಟಕಂ ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕನ್ತಿ ತಿಪ್ಪಭೇದಮೇವ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಪಠಮಸಙ್ಗೀತಿಯಂ ಸಙ್ಗೀತಞ್ಚ ಅಸಙ್ಗೀತಞ್ಚ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಉಭಯಾನಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಾನಿ, ದ್ವೇ ವಿಭಙ್ಗಾನಿ, ದ್ವಾವೀಸತಿ ಖನ್ಧಕಾನಿ, ಸೋಳಸಪರಿವಾರಾತಿ ಇದಂ ವಿನಯಪಿಟಕಂ ನಾಮ।
ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲಾದಿ ಚತುತ್ತಿಂಸಸುತ್ತಸಙ್ಗಹೋ ದೀಘನಿಕಾಯೋ, ಮೂಲಪರಿಯಾಯಸುತ್ತಾದಿ ದಿಯಡ್ಢಸತದ್ವೇಸುತ್ತಸಙ್ಗಹೋ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯೋ, ಓಘತರಣಸುತ್ತಾದಿ ಸತ್ತಸುತ್ತಸಹಸ್ಸ ಸತ್ತಸತ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿಸುತ್ತಸಙ್ಗಹೋ ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯೋ, ಚಿತ್ತಪರಿಯಾದಾನಸುತ್ತಾದಿ ನವಸುತ್ತಸಹಸ್ಸ ಪಞ್ಚಸತ ಸತ್ತಪಞ್ಞಾಸಸುತ್ತಸಙ್ಗಹೋ ಅಙ್ಗುತ್ತರನಿಕಾಯೋ, ಖುದ್ದಕಪಾಠ-ಧಮ್ಮಪದ-ಉದಾನ-ಇತಿವುತ್ತಕ-ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ವಿಮಾನವತ್ಥು-ಪೇತವತ್ಥು-ಥೇರಗಾಥಾ-ಥೇರೀಗಾಥಾ-ಜಾತಕನಿದ್ದೇಸ-ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ-ಅಪದಾನ-ಬುದ್ಧವಂಸ-ಚರಿಯಾಪಿಟಕವಸೇನ ಸುತ್ತನ್ತಪಿಟಕಂ ನಾಮ।
ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಹೋ, ವಿಭಙ್ಗೋ, ಧಾತುಕಥಾ, ಪುಗ್ಗಲಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಕಥಾವತ್ಥು, ಯಮಕಂ, ಪಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಇದಂ ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕಂ ನಾಮ। ತತ್ಥ –
ವಿವಿಧವಿಸೇಸನಯತ್ತಾ
ವಿನಯತ್ಥವಿದೂಹಿ ಅಯಂ, ವಿನಯೋ ವಿನಯೋತಿ ಅಕ್ಖಾತೋ॥
ವಿವಿಧಾ ಹಿ ಏತ್ಥ ಪಞ್ಚವಿಧ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸ ಪಾರಾಜಿಕಾದಿ ಸತ್ತಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಮಾತಿಕಾ ವಿಭಙ್ಗಾದಿಪ್ಪಭೇದಾ ನಯಾ, ವಿಸೇಸಭೂತಾ ಚ ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮಸಿಥಿಲಕರಣಪ್ಪಯೋಜನಾ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿನಯಾ
‘‘ವಿವಿಧವಿಸೇಸನಯತ್ತಾ, ವಿನಯನತೋ ಚೇವ ಕಾಯವಾಚಾನಂ।
ವಿನಯತ್ಥವಿದೂಹಿ ಅಯಂ, ವಿನಯೋ ವಿನಯೋತಿ ಅಕ್ಖಾತೋ’’ತಿ॥
ಇತರಂ ಪನ –
ಅತ್ಥಾನಂ ಸೂಚನತೋ, ಸುವುತ್ತತೋ ಸವನತೋಥ ಸೂದನತೋ।
ಸುತ್ತಾಣಾ ಸುತ್ತಸಭಾಗತೋ ಚ, ಸುತ್ತನ್ತಿ ಅಕ್ಖಾತಂ॥
ತಞ್ಹಿ ಅತ್ತತ್ಥಪರತ್ಥಾದಿಭೇದೇ ಅತ್ಥೇ ಸೂಚೇತಿ, ಸುವುತ್ತಾ ಚೇತ್ಥ ಅತ್ಥಾ ವೇನೇಯ್ಯಜ್ಝಾಸಯಾನುಲೋಮೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ। ಸವತಿ ಚೇತಂ ಅತ್ಥೇ ಸಸ್ಸಮಿವ ಫಲಂ ಪಸವತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸೂದತಿ ಚೇತಂ ಧೇನುವಿಯ ಖೀರಂ, ಪಗ್ಘರತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸುಟ್ಠು ಚ ನೇ ತಾಯತಿ ರಕ್ಖತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸುತ್ತಸಭಾಗಞ್ಚೇತಂ, ಯಥಾ ಹಿ ತಚ್ಛಕಾನಂ ಸುತ್ತಂ ಪಮಾಣಂ ಹೋತಿ; ಏವಮೇತಮ್ಪಿ ವಿಞ್ಞೂನಂ। ಯಥಾ ಚ ಸುತ್ತೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ನ ವಿಕಿರಿಯನ್ತಿ ನ ವಿದ್ಧಂಸಿಯನ್ತಿ; ಏವಮೇತೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾ ಅತ್ಥಾ। ತೇನೇತಮೇತಸ್ಸ ವಚನತ್ಥಕೋಸಲ್ಲತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ –
‘‘ಅತ್ಥಾನಂ ಸೂಚನತೋ, ಸುವುತ್ತತೋ ಸವನತೋಥ ಸೂದನತೋ।
ಸುತ್ತಾಣಾ ಸುತ್ತಸಭಾಗತೋ ಚ, ಸುತ್ತನ್ತಿ ಅಕ್ಖಾತ’’ನ್ತಿ॥
ಇತರೋ
ಯಂ ಏತ್ಥ ವುಡ್ಢಿಮನ್ತೋ, ಸಲಕ್ಖಣಾ ಪೂಜಿತಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾ।
ವುತ್ತಾಧಿಕಾ ಚ ಧಮ್ಮಾ, ಅಭಿಧಮ್ಮೋ ತೇನ ಅಕ್ಖಾತೋ॥
ಅಯಞ್ಹಿ
ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ರೂಪೂಪಪತ್ತಿಯಾ ಮಗ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ, ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ಏಕಂ ದಿಸಂ ಫರಿತ್ವಾ ವಿಹರತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಧ॰ ಸ॰ ೧೬೦ ಆದಯೋ) ನಯೇನ ವುಡ್ಢಿಮನ್ತೋಪಿ ಧಮ್ಮಾ ವುತ್ತಾ। ‘‘ರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ವಾ ಸದ್ದಾರಮ್ಮಣಂ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಆರಮ್ಮಣಾದೀಹಿ ಲಕ್ಖಣೀಯತ್ತಾ ಸಲಕ್ಖಣಾಪಿ। ‘‘ಸೇಕ್ಖಾ ಧಮ್ಮಾ, ಅಸೇಕ್ಖಾ ಧಮ್ಮಾ, ಲೋಕುತ್ತರಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪೂಜಿತಾಪಿ ಪೂಜಾರಹಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ‘‘ಫಸ್ಸೋ ಹೋತಿ ವೇದನಾ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸಭಾವಪರಿಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾಪಿ। ‘‘ಮಹಗ್ಗತಾ ಧಮ್ಮಾ, ಅಪ್ಪಮಾಣಾ ಧಮ್ಮಾ, ಅನುತ್ತರಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅಧಿಕಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ವುತ್ತಾ। ತೇನೇತಮೇತಸ್ಸ ವಚನತ್ಥಕೋಸಲ್ಲತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ –
‘‘ಯಂ ಏತ್ಥ ವುಡ್ಢಿಮನ್ತೋ, ಸಲಕ್ಖಣಾ ಪೂಜಿತಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾ।
ವುತ್ತಾಧಿಕಾ ಚ ಧಮ್ಮಾ, ಅಭಿಧಮ್ಮೋ ತೇನ ಅಕ್ಖಾತೋ’’ತಿ॥
ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅವಿಸಿಟ್ಠಂ, ತಂ –
ಪಿಟಕಂ ಪಿಟಕತ್ಥವಿದೂ, ಪರಿಯತ್ತಿಬ್ಭಾಜನತ್ಥತೋ ಆಹು।
ತೇನ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ, ತಯೋಪಿ ವಿನಯಾದಯೋ ಞೇಯ್ಯಾ॥
ಪರಿಯತ್ತಿಪಿ
ಇದಾನಿ ತೇನ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ತಯೋಪಿ ವಿನಯಾದಯೋ ಞೇಯ್ಯಾತಿ। ತೇನ ಏವಂ ದುವಿಧತ್ಥೇನ ಪಿಟಕಸದ್ದೇನ ಸಹ
ಏವಂ ಞತ್ವಾ ಚ ಪುನಪಿ ತೇಸ್ವೇವ ಪಿಟಕೇಸು ನಾನಪ್ಪಕಾರಕೋಸಲ್ಲತ್ಥಂ –
ದೇಸನಾಸಾಸನಕಥಾ, ಭೇದಂ ತೇಸು ಯಥಾರಹಂ।
ಸಿಕ್ಖಾಪಹಾನಗಮ್ಭೀರ, ಭಾವಞ್ಚ ಪರಿದೀಪಯೇ॥
ಪರಿಯತ್ತಿಭೇದಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ, ವಿಪತ್ತಿಂ ಚಾಪಿ ಯಂ ಯಹಿಂ।
ಪಾಪುಣಾತಿ ಯಥಾ ಭಿಕ್ಖು, ತಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಂ ವಿಭಾವಯೇ॥
ತತ್ರಾಯಂ ಪರಿದೀಪನಾ ವಿಭಾವನಾ ಚ, ಏತಾನಿ ಹಿ ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಆಣಾ ವೋಹಾರ ಪರಮತ್ಥದೇಸನಾ ಯಥಾಪರಾಧ-ಯಥಾನುಲೋಮ-ಯಥಾಧಮ್ಮಸಾಸನಾನಿ, ಸಂವರಾಸಂವರದಿಟ್ಠಿವಿನಿವೇಠನಾಮರೂಪಪರಿಚ್ಛೇದಕಥಾತಿ ಚ ವುಚ್ಚನ್ತಿ।
ಏತ್ಥ ಹಿ ವಿನಯಪಿಟಕಂ ಆಣಾರಹೇನ ಭಗವತಾ ಆಣಾಬಾಹುಲ್ಲತೋ ದೇಸಿತತ್ತಾ ಆಣಾದೇಸನಾ, ಸುತ್ತನ್ತಪಿಟಕಂ ವೋಹಾರಕುಸಲೇನ ಭಗವತಾ ವೋಹಾರಬಾಹುಲ್ಲತೋ ದೇಸಿತತ್ತಾ ವೋಹಾರದೇಸನಾ, ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕಂ ಪರಮತ್ಥಕುಸಲೇನ ಭಗವತಾ ಪರಮತ್ಥಬಾಹುಲ್ಲತೋ ದೇಸಿತತ್ತಾ ಪರಮತ್ಥದೇಸನಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
ತಥಾ ಯಥಾಪರಾಧಸಾಸನಂ, ದುತಿಯಂ ಅನೇಕಜ್ಝಾಸಯಾನುಸಯಚರಿಯಾಧಿಮುತ್ತಿಕಾ ಸತ್ತಾ ಯಥಾನುಲೋಮಂ ಏತ್ಥ ಸಾಸಿತಾತಿ ಯಥಾನುಲೋಮಸಾಸನಂ, ತತಿಯಂ ಧಮ್ಮಪುಞ್ಜಮತ್ತೇ ‘‘ಅಹಂ ಮಮಾ’’ತಿ ಸಞ್ಞಿನೋ ಸತ್ತಾ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ಏತ್ಥ ಸಾಸಿತಾತಿ ಯಥಾಧಮ್ಮಸಾಸನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
ತಥಾ ಸಂವರಾಸಂವರಕಥಾ, ದುತಿಯಂ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿದಿಟ್ಠಿಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಾ ದಿಟ್ಠಿವಿನಿವೇಠನಾ ಏತ್ಥ ಕಥಿತಾತಿ ದಿಟ್ಠಿವಿನಿವೇಠನಕಥಾ, ತತಿಯಂ ರಾಗಾದಿಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತೋ ನಾಮರೂಪಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಏತ್ಥ ಕಥಿತೋತಿ ನಾಮರೂಪಪರಿಚ್ಛೇದಕಥಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
ತೀಸುಪಿ ಚ ಚೇತೇಸು ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ, ತೀಣಿ ಪಹಾನಾನಿ, ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಚ ಗಮ್ಭೀರಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾ ವುತ್ತಾ, ಸುತ್ತನ್ತಪಿಟಕೇ ಅಧಿಚಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾ, ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕೇ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಾ।
ವಿನಯಪಿಟಕೇ ಚ ವೀತಿಕ್ಕಮಪ್ಪಹಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ, ವೀತಿಕ್ಕಮಪಟಿಪಕ್ಖತ್ತಾ ಸೀಲಸ್ಸ। ಸುತ್ತನ್ತಪಿಟಕೇ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಪ್ಪಹಾನಂ, ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಪಟಿಪಕ್ಖತ್ತಾ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ। ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕೇ ಅನುಸಯಪ್ಪಹಾನಂ ಅನುಸಯಪಟಿಪಕ್ಖತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾಯ।
ಪಠಮೇ ಚ ತದಙ್ಗಪ್ಪಹಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ, ಇತರೇಸು ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಸಮುಚ್ಛೇದಪ್ಪಹಾನಾನಿ। ಪಠಮೇ ಚ ದುಚ್ಚರಿತಸಂಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಪಹಾನಂ, ಇತರೇಸು ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಸಂಕಿಲೇಸಾನಂ।
ಏಕಮೇಕಸ್ಮಿಞ್ಚೇತ್ಥ ಚತುಬ್ಬಿಧೋಪಿ ಧಮ್ಮತ್ಥದೇಸನಾಪಟಿವೇಧಗಮ್ಭೀರಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತತ್ಥ ಧಮ್ಮೋತಿ ಪಾಳಿ। ಅತ್ಥೋತಿ ತಸ್ಸಾಯೇವತ್ಥೋ। ದೇಸನಾತಿ ತಸ್ಸಾ ಮನಸಾವವತ್ಥಾಪಿತಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ದೇಸನಾ। ಪಟಿವೇಧೋತಿ ಪಾಳಿಯಾ ಪಾಳಿಅತ್ಥಸ್ಸ ಚ ಯಥಾಭೂತಾವಬೋಧೋ। ತೀಸುಪಿ ಚೇತೇಸು ಏತೇ ಧಮ್ಮತ್ಥದೇಸನಾಪಟಿವೇಧಾ
ಅಪರೋ ನಯೋ – ಧಮ್ಮೋತಿ ಹೇತು। ವುತ್ತಂ ಹೇತಂ – ‘‘ಹೇತುಮ್ಹಿ ಞಾಣಂ ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ’’ತಿ। ಅತ್ಥೋತಿ ಹೇತುಫಲಂ। ವುತ್ತಂ ಹೇತಂ – ‘‘ಹೇತುಫಲೇ ಞಾಣಂ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ’’ತಿ। ದೇಸನಾತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಲಾಪೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಪಟಿವೇಧೋತಿ ಅಭಿಸಮಯೋ, ಸೋ ಚ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರೋ ವಿಸಯತೋ ಅಸಮ್ಮೋಹತೋ ಚ ಅತ್ಥಾನುರೂಪಂ ಧಮ್ಮೇಸು, ಧಮ್ಮಾನುರೂಪಂ ಅತ್ಥೇಸು, ಪಞ್ಞತ್ತಿಪಥಾನುರೂಪಂ ಪಞ್ಞತ್ತೀಸು ಅವಬೋಧೋ।
ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ಏತೇಸು ಪಿಟಕೇಸು ಯಂ ಯಂ ಧಮ್ಮಜಾತಂ ವಾ ಅತ್ಥಜಾತಂ ವಾ, ಯಾ ಚಾಯಂ ಯಥಾ ಯಥಾ ಞಾಪೇತಬ್ಬೋ ಅತ್ಥೋ ಸೋತೂನಂ ಞಾಣಸ್ಸ ಅಭಿಮುಖೋ ಹೋತಿ, ತಥಾ ತಥಾ ತದತ್ಥಜೋತಿಕಾ ದೇಸನಾ, ಯೋ ಚೇತ್ಥ
ಏತ್ತಾವತಾ
‘‘ದೇಸನಾ-ಸಾಸನಕಥಾ
ಸಿಕ್ಖಾಪಹಾನಗಮ್ಭೀರಭಾವಞ್ಚ ಪರಿದೀಪಯೇ’’ತಿ॥
ಅಯಂ ಗಾಥಾ ವುತ್ತತ್ಥಾ ಹೋತಿ।
‘‘ಪರಿಯತ್ತಿಭೇದಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ, ವಿಪತ್ತಿಞ್ಚಾಪಿ ಯಂ ಯಹಿಂ।
ಪಾಪುಣಾತಿ ಯಥಾ ಭಿಕ್ಖು, ತಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಂ ವಿಭಾವಯೇ’’ತಿ॥
ಏತ್ಥ ಪನ ತೀಸು ಪಿಟಕೇಸು ತಿವಿಧೋ ಪರಿಯತ್ತಿಭೇದೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ತಿಸ್ಸೋ ಹಿ ಪರಿಯತ್ತಿಯೋ – ಅಲಗದ್ದೂಪಮಾ, ನಿಸ್ಸರಣತ್ಥಾ, ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಪರಿಯತ್ತೀತಿ।
ತತ್ಥ ಯಾ ದುಗ್ಗಹಿತಾ ಉಪಾರಮ್ಭಾದಿಹೇತು ಪರಿಯಾಪುಟಾ, ಅಯಂ ಅಲಗದ್ದೂಪಮಾ। ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಿಸೋ ಅಲಗದ್ದತ್ಥಿಕೋ ಅಲಗದ್ದಗವೇಸೀ ಅಲಗದ್ದಪರಿಯೇಸನಂ ಚರಮಾನೋ, ಸೋ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ ಮಹನ್ತಂ ಅಲಗದ್ದಂ। ತಮೇನಂ ಭೋಗೇ ವಾ ನಙ್ಗುಟ್ಠೇ ವಾ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ। ತಸ್ಸ ಸೋ ಅಲಗದ್ದೋ ಪಟಿಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಹತ್ಥೇ ವಾ ಬಾಹಾಯ ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗೇ ಡಂಸೇಯ್ಯ। ಸೋ ತತೋನಿದಾನಂ ಮರಣಂ ವಾ ನಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಮರಣಮತ್ತಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ದುಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಲಗದ್ದಸ್ಸ। ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೇ ಮೋಘಪುರಿಸಾ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣನ್ತಿ ಸುತ್ತಂ…ಪೇ॰… ವೇದಲ್ಲಂ। ತೇ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಅತ್ಥಂ ನ ಉಪಪರಿಕ್ಖನ್ತಿ। ತೇಸಂ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಅತ್ಥಂ ಅನುಪಪರಿಕ್ಖತಂ ನ ನಿಜ್ಝಾನಂ ಖಮನ್ತಿ। ತೇ ಉಪಾರಮ್ಭಾನಿಸಂಸಾ ಚೇವ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣನ್ತಿ ಇತಿವಾದಪ್ಪಮೋಕ್ಖಾನಿಸಂಸಾ ಚ। ಯಸ್ಸ ಚತ್ಥಾಯ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣನ್ತಿ, ತಞ್ಚಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ನಾನುಭೋನ್ತಿ। ತೇಸಂ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ದುಗ್ಗಹಿತಾ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ದುಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾನ’’ನ್ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೩೮)।
ಯಾ ನಿಸ್ಸರಣತ್ಥಾ। ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತೇಸಂ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ಸುಗ್ಗಹಿತಾ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ। ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಸುಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾನ’’ನ್ತಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೩೯)।
ಯಂ ಪನ ಪರಿಞ್ಞಾತಕ್ಖನ್ಧೋ ಪಹೀನಕಿಲೇಸೋ ಭಾವಿತಮಗ್ಗೋ ಪಟಿವಿದ್ಧಾಕುಪ್ಪೋ ಸಚ್ಛಿಕತನಿರೋಧೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಪಅಯತ್ತೀತಿ।
ವಿನಯೇ ಪನ ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖು ಸೀಲಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಾಸಂಯೇವ ಚ ತತ್ಥ ಪಭೇದವಚನತೋ। ಸುತ್ತೇ ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪದಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಛ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಾಸಂಯೇವ ಚ ತತ್ಥ ಪಭೇದವಚನತೋ। ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪದಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಾಸಞ್ಚ ತತ್ಥೇವ ಪಭೇದವಚನತೋ। ಏವಮೇತೇಸು ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಯಥಾಕ್ಕಮೇನ ಇಮಂ ವಿಜ್ಜಾತ್ತಯಛಳಭಿಞ್ಞಾಚತುಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಭೇದಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಾಪುಣಾತಿ।
ವಿನಯೇ ಪನ ದುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಅನುಞ್ಞಾತಸುಖಸಮ್ಫಸ್ಸಅತ್ಥರಣಪಾವುರಣಾದಿಫಸ್ಸಸಾಮಞ್ಞತೋ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇಸು ಉಪಾದಿನ್ನಫಸ್ಸಾದೀಸು ಅನವಜ್ಜಸಞ್ಞೀ ಹೋತಿ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಹೇತಂ – ‘‘ತಥಾಹಂ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಿತಂ ಆಜಾನಾಮಿ, ಯಥಾ ಯೇಮೇ ಅನ್ತರಾಯಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ, ತೇ ಪಟಿಸೇವತೋ ನಾಲಂ ಅನ್ತರಾಯಾಯಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೪೧೭; ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೩೪) ತತೋ ದುಸ್ಸೀಲಭಾವಂ ಪಾಪುಣಾತಿ। ಸುತ್ತೇ
ಏತ್ತಾವತಾ
‘‘ಪರಿಯತ್ತಿಭೇದಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ, ವಿಪತ್ತಿಂ ಚಾಪಿ ಯಂ ಯಹಿಂ।
ಪಾಪುಣಾತಿ ಯಥಾ ಭಿಕ್ಖು, ತಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಂ ವಿಭಾವಯೇ’’ತಿ॥
ಅಯಮ್ಪಿ ಗಾಥಾ ವುತ್ತತ್ಥಾ ಹೋತಿ। ಏವಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರತೋ ಪಿಟಕಾನಿ ಞತ್ವಾ ತೇಸಂ ವಸೇನೇತಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ತಿವಿಧನ್ತಿ ಞಾತಬ್ಬಂ।
ಕಥಂ ದೀಘನಿಕಾಯೋ? ತಿವಗ್ಗಸಙ್ಗಹಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲಾದೀನಿ ಚತುತ್ತಿಂಸ ಸುತ್ತಾನಿ।
ಚತುತ್ತಿಂಸೇವ ಸುತ್ತನ್ತಾ, ತಿವಗ್ಗೋ ಯಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹೋ।
ಏಸ ದೀಘನಿಕಾಯೋತಿ, ಪಠಮೋ ಅನುಲೋಮಿಕೋ॥
ಕಸ್ಮಾ ಪನೇಸ ದೀಘನಿಕಾಯೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ? ದೀಘಪ್ಪಮಾಣಾನಂ ಸುತ್ತಾನಂ ಸಮೂಹತೋ ನಿವಾಸತೋ ಚ, ಸಮೂಹನಿವಾಸಾ ಹಿ ನಿಕಾಯೋತಿ
ಕತಮೋ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯೋ? ಮಜ್ಝಿಮಪ್ಪಮಾಣಾನಿ ಪಞ್ಚದಸವಗ್ಗಸಙ್ಗಹಾನಿ ಮೂಲಪರಿಯಾಯಸುತ್ತಾದೀನಿ ದಿಯಡ್ಢಸತಂ ದ್ವೇ ಚ ಸುತ್ತಾನಿ।
ದಿಯಡ್ಢಸತಂ ಸುತ್ತನ್ತಾ, ದ್ವೇ ಚ ಸುತ್ತಾನಿ ಯತ್ಥ ಸೋ।
ನಿಕಾಯೋ ಮಜ್ಝಿಮೋ ಪಞ್ಚ-ದಸವಗ್ಗಪರಿಗ್ಗಹೋ॥
ಕತಮೋ ಸಂಯುತ್ತನಿಕಾಯೋ? ದೇವತಾಸಂಯುತ್ತಾದಿವಸೇನ ಠಿತಾನಿ ಓಘತರಣಾದೀನಿ ಸತ್ತ ಸುತ್ತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸತ್ತ ಚ ಸುತ್ತಸತಾನಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ಚ ಸುತ್ತಾನಿ।
ಸತ್ತ ಸುತ್ತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಸತ್ತ ಸುತ್ತಸತಾನಿ ಚ।
ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ಚೇವ ಸುತ್ತನ್ತಾ, ಏಸೋ ಸಂಯುತ್ತಸಙ್ಗಹೋ॥
ಕತಮೋ ಅಙ್ಗುತ್ತರನಿಕಾಯೋ? ಏಕೇಕಅಙ್ಗಾತಿರೇಕವಸೇನ ಠಿತಾನಿ ಚಿತ್ತಪರಿಯಾದಾನಾದೀನಿ ನವ ಸುತ್ತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪಞ್ಚ ಸುತ್ತಸತಾನಿ ಸತ್ತಪಞ್ಞಾಸಞ್ಚ ಸುತ್ತಾನಿ।
ನವ ಸುತ್ತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಪಞ್ಚ ಸುತ್ತಸತಾನಿ ಚ।
ಸತ್ತಪಞ್ಞಾಸ ಸುತ್ತಾನಿ, ಸಙ್ಖ್ಯಾ ಅಙ್ಗುತ್ತರೇ ಅಯಂ॥
ಕತಮೋ ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯೋ? ಸಕಲಂ ವಿನಯಪಿಟಕಂ ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕಂ ಖುದ್ದಕಪಾಠಾದಯೋ ಚ ಪುಬ್ಬೇ ನಿದಸ್ಸಿತಾ ಪನ್ನರಸಭೇದಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ನಿಕಾಯೇ ಅವಸೇಸಂ ಬುದ್ಧವಚನನ್ತಿ।
ಠಪೇತ್ವಾ
ತದಞ್ಞಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ, ನಿಕಾಯೋ ಖುದ್ದಕೋ ಮತೋತಿ॥
ಏವಂ ನಿಕಾಯವಸೇನ ಪಞ್ಚವಿಧಂ।
ಕಥಂ ಅಙ್ಗವಸೇನ ನವವಿಧಂ? ಸಬ್ಬಮೇವ ಹಿದಂ ಸುತ್ತಂ, ಗೇಯ್ಯಂ, ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ, ಗಾಥಾ, ಉದಾನಂ, ಇತಿವುತ್ತಕಂ, ಜಾತಕಂ, ಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮಂ, ವೇದಲ್ಲನ್ತಿ ನವಪ್ಪಭೇದಂ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗನಿದ್ದೇಸಖನ್ಧಕಪರಿವಾರಾ ಸುತ್ತನಿಪಾತೇ ಮಙ್ಗಲಸುತ್ತ-ರತನಸುತ್ತ-ನಾಲಕಸುತ್ತ-ತುವಟ್ಟಕಸುತ್ತಾನಿ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಚ ಸುತ್ತನಾಮಕಂ ತಥಾಗತವಚನಂ ಸುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸಗಾಥಕಂ ಸುತ್ತಂ ಗೇಯ್ಯನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ವಿಸೇಸೇನ ಸಂಯುತ್ತಕೇ ಸಕಲೋಪಿ ಸಗಾಥಾವಗ್ಗೋ, ಸಕಲಂ ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕಂ, ನಿಗ್ಗಾಥಕಂ ಸುತ್ತಂ, ಯಞ್ಚ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ತಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಧಮ್ಮಪದಂ, ಥೇರಗಾಥಾ, ಥೇರೀಗಾಥಾ, ಸುತ್ತನಿಪಾತೇ ನೋಸುತ್ತನಾಮಿಕಾ ಸುದ್ಧಿಕಗಾಥಾ ಚ ಗಾಥಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಸೋಮನಸ್ಸಞಾಣಮಯಿಕಗಾಥಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ದ್ವಾಸೀತಿ ಸುತ್ತನ್ತಾ ಉದಾನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ‘‘ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ’’ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಾ ದಸುತ್ತರಸತಸುತ್ತನ್ತಾ ಇತಿವುತ್ತಕನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಅಪಣ್ಣಕಜಾತಕಾದೀನಿ ಪಞ್ಞಾಸಾಧಿಕಾನಿ ಪಞ್ಚ ಜಾತಕಸತಾನಿ ಜಾತಕನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ‘‘ಚತ್ತಾರೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಚ್ಛರಿಯಾ ಅಬ್ಭುತಾ ಧಮ್ಮಾ ಆನನ್ದೇ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೨೦೯) -ಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅಚ್ಛರಿಯಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ಸುತ್ತನ್ತಾ ಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಚೂಳವೇದಲ್ಲ-ಮಹಾವೇದಲ್ಲ-ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ-ಸಕ್ಕಪಞ್ಹ-ಸಙ್ಖಾರಭಾಜನಿಯ-ಮಹಾಪುಣ್ಣಮಸುತ್ತಾದಯೋ ವೇದಲ್ಲನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಏವಂ ಅಙ್ಗವಸೇನ ನವವಿಧಂ।
ಕಥಂ
‘‘ದ್ವಾಸೀತಿ ಬುದ್ಧತೋ ಗಣ್ಹಿಂ, ದ್ವೇ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಭಿಕ್ಖುತೋ।
ಚತುರಾಸೀತಿ ಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಯೇ ಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಪವತ್ತಿನೋ’’ತಿ॥ (ಥೇರಗಾ॰ ೧೦೨೭)।
ಏವಂ ಪರಿದೀಪಿತಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧವಸೇನ ಚತುರಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸಪ್ಪಭೇದಂ ಹೋತಿ। ತತ್ಥ ಏಕಾನುಸನ್ಧಿಕಂ ಸುತ್ತಂ ಏಕೋ ಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧೋ। ಯಂ ಅನೇಕಾನುಸನ್ಧಿಕಂ ತತ್ಥ ಅನುಸನ್ಧಿವಸೇನ ಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಗಣನಾ। ಗಾಥಾಬನ್ಧೇಸು ಪಞ್ಹಾಪುಚ್ಛನಂ
ಏವಮೇತಂ ಅಭೇದತೋ ರಸವಸೇನ ಏಕವಿಧಂ, ಭೇದತೋ ಧಮ್ಮವಿನಯಾದಿವಸೇನ ದುವಿಧಾದಿಭೇದಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಸಙ್ಗಾಯನ್ತೇನ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಪ್ಪಮುಖೇನ ವಸೀಗಣೇನ ‘‘ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ಅಯಂ ವಿನಯೋ; ಇದಂ ಪಠಮಬುದ್ಧವಚನಂ, ಇದಂ ಮಜ್ಝಿಮಬುದ್ಧವಚನಂ, ಇದಂ ಪಚ್ಛಿಮಬುದ್ಧವಚನಂ; ಇದಂ ವಿನಯಪಿಟಕಂ, ಇದಂ ಸುತ್ತನ್ತಪಿಟಕಂ, ಇದಂ ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕಂ; ಅಯಂ ದೀಘನಿಕಾಯೋ…ಪೇ॰… ಅಯಂ ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯೋ; ಇಮಾನಿ ಸುತ್ತಾದೀನಿ ನವಙ್ಗಾನಿ, ಇಮಾನಿ ಚತುರಾಸೀತಿಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಸಹಸ್ಸಾನೀ’’ತಿ ಇಮಂ ಪಭೇದಂ ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾವ ಸಙ್ಗೀತಂ। ನ ಪಠಮಮಹಾಸಙ್ಗೀತಿನಾಮ। ಯಾ ಲೋಕೇ –
ಸತೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಕತಾ, ತೇನ ಪಞ್ಚಸತಾತಿ ಚ।
ಥೇರೇಹೇವ ಕತತ್ತಾ ಚ, ಥೇರಿಕಾತಿ ಪವುಚ್ಚತೀತಿ॥
ಇಮಿಸ್ಸಾ
ಇದಾನಿ ವುತ್ತಂ ಯೇನ ಯದಾ ಯಸ್ಮಾತಿ ಇಮೇಸಂ ಮಾತಿಕಾಪದಾನಂ ಅತ್ಥೋ ಪಕಾಸಿತೋ ಹೋತಿ।
ಇದಾನಿ ಧಾರಿತಂ ಯೇನ ಚಾಭತಂ, ಯತ್ಥಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ಚೇತಮೇತಂ ವತ್ವಾ ವಿಧಿಂ ತತೋತಿ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನತ್ಥಂ ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ। ತಂ ಪನೇತಂ ‘‘ತೇನ ಸಮಯೇನ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ವೇರಞ್ಜಾಯಂ ವಿಹರತೀ’’ತಿ ಏವಮಾದಿವಚನಪಟಿಮಣ್ಡಿತನಿದಾನಂ ವಿನಯಪಿಟಕಂ ಕೇನ ಧಾರಿತಂ, ಕೇನಾಭತಂ, ಕತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಆದಿತೋ ತಾವ ಇದಂ ಭಗವತೋ ಸಮ್ಮುಖಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರೇನ ಧಾರಿತಂ, ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖತೋ ಅಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ತಥಾಗತೇ ಛಳಭಿಞ್ಞಾದಿಭೇದೇಹಿ ಅನೇಕೇಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ತಥಾಗತೇ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಪ್ಪಮುಖೇಹಿ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಾಹಕತ್ಥೇರೇಹಿ। ಕೇನಾಭತನ್ತಿ? ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ತಾವ ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರಮಾದಿಂ ಕತ್ವಾ ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಾಯ ಯಾವ ತತಿಯಸಙ್ಗೀತಿ ತಾವ ಆಭತಂ। ತತ್ರಾಯಂ ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಾ –
ಉಪಾಲಿ ದಾಸಕೋ ಚೇವ, ಸೋಣಕೋ ಸಿಗ್ಗವೋ ತಥಾ।
ತಿಸ್ಸೋ ಮೋಗ್ಗಲಿಪುತ್ತೋ ಚ, ಪಞ್ಚೇತೇ ವಿಜಿತಾವಿನೋ॥
ಪರಮ್ಪರಾಯ ವಿನಯಂ, ದೀಪೇ ಜಮ್ಬುಸಿರಿವ್ಹಯೇ।
ಅಚ್ಛಿಜ್ಜಮಾನಮಾನೇಸುಂ, ತತಿಯೋ ಯಾವ ಸಙ್ಗಹೋ॥
ಆಯಸ್ಮಾ
ಸಮ್ಮುಖಾ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಬಹೂನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಹದಯೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ। ತಸ್ಸ ಹಾಯಸ್ಮತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ವಿನಯವಂಸಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಿನಯೇ ಪಕತಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೇಸು ಪುಗ್ಗಲೇಸು ಪುಥುಜ್ಜನ-ಸೋತಾಪನ್ನ-ಸಕದಾಗಾಮಿ-ಅನಾಗಾಮಿನೋ ಗಣನಪಥಂ ವೀತಿವತ್ತಾ, ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಸಹಸ್ಸಮೇಕಂ ಅಹೋಸಿ। ದಾಸಕತ್ಥೇರೋಪಿ ತಸ್ಸೇವ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೋ ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತಥೇವ ವಿನಯಂ ವಾಚೇಸಿ। ತಸ್ಸಾಪಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಿನಯೇ ಪಕತಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತಾ ಪುಥುಜ್ಜನಾದಯೋ ಗಣನಪಥಂ ವೀತಿವತ್ತಾ, ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಸಹಸ್ಸಮೇವ ಅಹೋಸಿ। ಸೋಣಕತ್ಥೇರೋಪಿ ದಾಸಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ದಾಸಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತಥೇವ ವಿನಯಂ ವಾಚೇಸಿ। ತಸ್ಸಾಪಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಿನಯೇ ಪಕತಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತಾ ಪುಥುಜ್ಜನಾದಯೋ ಗಣನಪಥಂ ವೀತಿವತ್ತಾ, ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಸಹಸ್ಸಮೇವ ಅಹೋಸಿ। ಸಿಗ್ಗವತ್ಥೇರೋಪಿ ಸೋಣಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ
ಪಠಮಮಹಾಸಙ್ಗೀತಿಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ದುತಿಯಸಙ್ಗೀತಿಕಥಾ
ದುತಿಯಸಙ್ಗೀತಿವಿಜಾನನತ್ಥಂ ಪನ ಅಯಮನುಕ್ಕಮೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಯದಾ ಹಿ –
ಸಙ್ಗಾಯಿತ್ವಾನ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ, ಜೋತಯಿತ್ವಾ ಚ ಸಬ್ಬಧಿ।
ಯಾವ ಜೀವಿತಪರಿಯನ್ತಂ, ಠತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಾಪಿ ತೇ॥
ಖೀಣಾಸವಾ
ಖೀಣಸ್ನೇಹಪದೀಪಾವ, ನಿಬ್ಬಾಯಿಂಸು ಅನಾಲಯಾ॥
ಅಥಾನುಕ್ಕಮೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೇಸು ರತ್ತಿನ್ದಿವೇಸು ವಸ್ಸಸತಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಭಗವತಿ ವೇಸಾಲಿಕಾ ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ವೇಸಾಲಿಯಂ ‘‘ಕಪ್ಪತಿ ಸಿಙ್ಗೀಲೋಣಕಪ್ಪೋ, ಕಪ್ಪತಿ ದ್ವಙ್ಗುಲಕಪ್ಪೋ, ಕಪ್ಪತಿ ಗಾಮನ್ತರಕಪ್ಪೋ, ಕಪ್ಪತಿ ಆವಾಸಕಪ್ಪೋ, ಕಪ್ಪತಿ ಅನುಮತಿಕಪ್ಪೋ, ಕಪ್ಪತಿ ಆಚಿಣ್ಣಕಪ್ಪೋ, ಕಪ್ಪತಿ ಅಮಥಿತಕಪ್ಪೋ, ಕಪ್ಪತಿ ಜಳೋಗಿಂ ಪಾತುಂ, ಕಪ್ಪತಿ ಅದಸಕಂ ನಿಸೀದನಂ, ಕಪ್ಪತಿ ಜಾತರೂಪರಜತ’’ನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ದಸ ವತ್ಥೂನಿ ದೀಪೇಸುಂ। ತೇಸಂ ಸುಸುನಾಗಪುತ್ತೋ ಕಾಳಾಸೋಕೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಪಕ್ಖೋ ಅಹೋಸಿ।
ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಯಸೋ ಕಾಕಣ್ಡಕಪುತ್ತೋ ವಜ್ಜೀಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ‘‘ವೇಸಾಲಿಕಾ ಕಿರ ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ವೇಸಾಲಿಯಂ ದಸ ವತ್ಥೂನಿ ದೀಪೇನ್ತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನ ಖೋ ಪನೇತಂ ಪತಿರೂಪಂ ಯ್ವಾಹಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸಾಸನವಿಪತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋ ಭವೇಯ್ಯಂ। ಹನ್ದಾಹಂ ಅಧಮ್ಮವಾದಿನೋ
ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ವೇಸಾಲಿಕಾ ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತದಹುಪೋಸಥೇ ಕಂಸಪಾತಿಂ ಉದಕೇನ ಪೂರೇತ್ವಾ ಮಜ್ಝೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಠಪೇತ್ವಾ ಆಗತಾಗತೇ ವೇಸಾಲಿಕೇ ಉಪಾಸಕೇ ಏವಂ ವದನ್ತಿ – ‘‘ದೇಥಾವುಸೋ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಹಾಪಣಮ್ಪಿ ಅಡ್ಢಮ್ಪಿ ಪಾದಮ್ಪಿ ಮಾಸಕರೂಪಮ್ಪಿ, ಭವಿಸ್ಸತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖಾರೇನ ಕರಣೀಯ’’ನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ತಾವ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಯಾವ ‘‘ಇಮಾಯ ಪನ ವಿನಯಸಙ್ಗೀತಿಯಾ ಸತ್ತ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ ಅನೂನಾನಿ ಅನಧಿಕಾನಿ ಅಹೇಸುಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಯಂ ದುತಿಯಸಙ್ಗೀತಿ ಸತ್ತಸತಿಕಾತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ।
ಏವಂ ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸನ್ನಿಪಾತೇ ದ್ವಾದಸ ಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು ಆಯಸ್ಮತಾ ಯಸೇನ ಸಮುಸ್ಸಾಹಿತಾ। ತೇಸಂ ಮಜ್ಝೇ ಆಯಸ್ಮತಾ ರೇವತೇನ ಪುಟ್ಠೇನ ಸಬ್ಬಕಾಮಿತ್ಥೇರೇನ ವಿನಯಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೇನ ತಾನಿ ದಸ ವತ್ಥೂನಿ ವಿನಿಚ್ಛಿತಾನಿ, ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮಿತಂ। ಅಥ ಥೇರಾ ‘‘ಪುನ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿನಯಞ್ಚ ಸಙ್ಗಾಯಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತಿಪಿಟಕಧರೇ ಪತ್ತಪಟಿಸಮ್ಭಿದೇ ಸತ್ತಸತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಚ್ಚಿನಿತ್ವಾ ವೇಸಾಲಿಯಂ
ಸತೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ ಕತಾ, ತೇನ ಸತ್ತಸತಾತಿ ಚ।
ಪುಬ್ಬೇ ಕತಂ ಉಪಾದಾಯ, ದುತಿಯಾತಿ ಚ ವುಚ್ಚತೀತಿ॥
ಸಾ ಪನಾಯಂ –
ಯೇಹಿ ಥೇರೇಹಿ ಸಙ್ಗೀತಾ, ಸಙ್ಗೀತಿ ತೇಸು ವಿಸ್ಸುತಾ।
ಸಬ್ಬಕಾಮೀ ಚ ಸಾಳ್ಹೋ ಚ, ರೇವತೋ ಖುಜ್ಜಸೋಭಿತೋ॥
ಯಸೋ
ಥೇರಾ ಆನನ್ದಥೇರಸ್ಸ, ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಾ ತಥಾಗತಂ॥
ಸುಮನೋ ವಾಸಭಗಾಮೀ ಚ, ಞೇಯ್ಯಾ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾ।
ದ್ವೇ ಇಮೇ ಅನುರುದ್ಧಸ್ಸ, ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಾ ತಥಾಗತಂ॥
ದುತಿಯೋ
ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪನ್ನಭಾರಾ ತೇ, ಕತಕಿಚ್ಚಾ ಅನಾಸವಾತಿ॥
ಅಯಂ ದುತಿಯಸಙ್ಗೀತಿ।
ಏವಮಿಮಂ ದುತಿಯಸಙ್ಗೀತಿಂ ಸಙ್ಗಾಯಿತ್ವಾ ಥೇರಾ ‘‘ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ ನು ಖೋ ಅನಾಗತೇಪಿ ಸಾಸನಸ್ಸ ಏವರೂಪಂ ಅಬ್ಬುದ’’ನ್ತಿ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ಇಮಂ ಅದ್ದಸಂಸು – ‘‘ಇತೋ ವಸ್ಸಸತಸ್ಸ ಉಪರಿ ಅಟ್ಠಾರಸಮೇ ವಸ್ಸೇ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತೇ ಧಮ್ಮಾಸೋಕೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸ್ಸತಿ। ಸೋ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಮಹನ್ತಂ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ಪವತ್ತಯಿಸ್ಸತಿ। ತತೋ ತಿತ್ಥಿಯಾ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ಪತ್ಥಯಮಾನಾ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಕಂ ಸಕಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪರಿದೀಪೇಸ್ಸನ್ತಿ। ಏವಂ ಸಾಸನೇ ಮಹನ್ತಂ ಅಬ್ಬುದಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಅಥ ನೇಸಂ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಕಿನ್ನು ಖೋ ಮಯಂ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅಬ್ಬುದೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಸಮ್ಮುಖಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮ, ನ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ಅಥ ತೇ ಸಬ್ಬೇವ ತದಾ ಅತ್ತನೋ ಅಸಮ್ಮುಖಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಕಲಂ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ಛಕಾಮಾವಚರದೇವಲೋಕಞ್ಚ ಓಲೋಕೇನ್ತಾ ನ ಕಞ್ಚಿ ದಿಸ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ತಿಸ್ಸಂ ನಾಮ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಅದ್ದಸಂಸು
ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಿಸ್ಸಂ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಇತೋ ವಸ್ಸಸತಸ್ಸ ಉಪರಿ ಅಟ್ಠಾರಸಮೇ ವಸ್ಸೇ ಸಾಸನೇ ಮಹನ್ತಂ ಅಬ್ಬುದಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ। ಮಯಞ್ಚ ಸಕಲಂ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ಛಕಾಮಾವಚರದೇವಲೋಕಞ್ಚ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ಕಞ್ಚಿ ಸಾಸನಂ ಪಗ್ಗಹೇತುಂ ಸಮತ್ಥಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ವಿಚಿನನ್ತಾ ಭವನ್ತಮೇವ ಅದ್ದಸಾಮ। ಸಾಧು, ಸಪ್ಪುರಿಸ, ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸಾಸನಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ದೇಹೀ’’ತಿ।
ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ, ‘‘ಅಹಂ ಕಿರ ಸಾಸನೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಬ್ಬುದಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಸಾಸನಂ ಪಗ್ಗಹೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಹಟ್ಠಪಹಟ್ಠೋ ಉದಗ್ಗುದಗ್ಗೋ ಹುತ್ವಾ, ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ। ಥೇರಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ತಂ ಕರಣೀಯಂ ತೀರೇತ್ವಾ ಪುನ ಪಚ್ಚಾಗಮಿಂಸು।
ತೇನ
ಸಬ್ಬಕಾಮಿಪ್ಪಭುತಯೋ, ತೇಪಿ ಥೇರಾ ಮಹಿದ್ಧಿಕಾ।
ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧಾವ ಲೋಕಮ್ಹಿ, ಜಲಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಾ॥
ದುತಿಯಂ ಸಙ್ಗಹಂ ಕತ್ವಾ, ವಿಸೋಧೇತ್ವಾನ ಸಾಸನಂ।
ಅನಾಗತೇಪಿ
ಖೀಣಾಸವಾ
ಅನಿಚ್ಚತಾವಸಂ ಥೇರಾ, ತೇಪಿ ನಾಮ ಉಪಾಗತಾ॥
ಏವಂ ಅನಿಚ್ಚತಂ ಜಮ್ಮಿಂ, ಞತ್ವಾ ದುರಭಿಸಮ್ಭವಂ।
ತಂ ಪತ್ತುಂ ವಾಯಮೇ ಧೀರೋ, ಯಂ ನಿಚ್ಚಂ ಅಮತಂ ಪದನ್ತಿ॥
ಏತ್ತಾವತಾ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ದುತಿಯಸಙ್ಗೀತಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ ಹೋತಿ।
ದುತಿಯಸಙ್ಗೀತಿಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ
ತತಿಯಸಙ್ಗೀತಿಕಥಾ
ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಖೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಮೋಗ್ಗಲಿಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ। ಸಿಗ್ಗವತ್ಥೇರೋಪಿ ತಸ್ಸ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣತೋ ಪಭುತಿ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ। ಏಕದಿವಸಮ್ಪಿ ಉಳುಙ್ಕಮತ್ತಂ ವಾ ಯಾಗುಂ ಕಟಚ್ಛುಮತ್ತಂ ವಾ ಭತ್ತಂ ನಾಲತ್ಥ। ಸತ್ತನ್ನಂ ಪನ ವಸ್ಸಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಏಕದಿವಸಂ ‘‘ಅತಿಚ್ಛಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವಚನಮತ್ತಂ ಅಲತ್ಥ। ತಂದಿವಸಮೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಪಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಕರಣೀಯಂ ಕತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪಟಿಪಥೇ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಭೋ ಪಬ್ಬಜಿತ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗೇಹಂ ಅಗಮಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಆಮ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಗಮಿಮ್ಹಾ’’ತಿ। ‘‘ಅಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮೇ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಮತ್ತಮ್ಪಿ ಲಭಿತ್ವಾ ‘ಲಭಿಮ್ಹಾ’ತಿ ಪಸಂಸನ್ತಿ, ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ
ಥೇರೋ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ವೂಪಸನ್ತೇ ಮಾಣವಕಸ್ಸ ಚಣ್ಡಿಕ್ಕಭಾವೇ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತ್ವಂ, ಮಾಣವಕ, ಕಿಞ್ಚಿ ಚಿತ್ತಯಮಕೇ ಇಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ –
‘‘ಯಸ್ಸ
ಮಾಣವೋ ಉದ್ಧಂ ವಾ ಅಧೋ ವಾ ಹರಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ‘‘ಕಿಂ ನಾಮ, ಭೋ ಪಬ್ಬಜಿತ, ಇದ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ‘‘ಬುದ್ಧಮನ್ತೋ ನಾಮಾಯಂ, ಮಾಣವಾ’’ತಿ। ‘‘ಸಕ್ಕಾ ಪನಾಯಂ, ಭೋ, ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ದಾತು’’ನ್ತಿ। ‘‘ಸಕ್ಕಾ ಮಾಣವ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಗಹಿತಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ದಾತು’’ನ್ತಿ। ತತೋ
ಅಥಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾಪಿ ನೋ ಪುತ್ತೋ ಮನ್ತೇ ಗಣ್ಹತು, ಗಹೇತ್ವಾ ಪುನಾಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ‘‘ಉಗ್ಗಣ್ಹ, ಪುತ್ತಾ’’ತಿ ಅನುಜಾನಿಂಸು। ಥೇರೋ ದಾರಕಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಕಾರಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ತಾವ ಆಚಿಕ್ಖಿ। ಸೋ ತತ್ಥ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ। ತತೋ ಥೇರೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಾಮಣೇರೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ, ಅಭಬ್ಬೋ ದಾನಿ ಸಾಸನತೋ ನಿವತ್ತಿತುಂ। ಸಚೇ ಪನಸ್ಸಾಹಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಕಥೇಯ್ಯಂ, ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯ, ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋ ಭವೇಯ್ಯ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಗಹೇತುಂ, ಸಮಯೋ ದಾನಿ ನಂ ಚಣ್ಡವಜ್ಜಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇತು’’ನ್ತಿ। ತತೋ ಆಹ – ‘‘ಏಹಿ ತ್ವಂ, ಸಾಮಣೇರ, ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹ। ಮಮ ವಚನೇನ ತಞ್ಚ ಆರೋಗ್ಯಂ ಪುಚ್ಛ; ಏವಞ್ಚ ವದೇಹಿ – ‘ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಪಹಿಣೀ’ತಿ। ‘ಕೋ ನಾಮ ತೇ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ‘ಸಿಗ್ಗವತ್ಥೇರೋ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ’ತಿ ವದೇಯ್ಯಾಸಿ। ‘ಅಹಂ ಕೋ ನಾಮಾ’ತಿ ವುತ್ತೇ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯಾಸಿ – ‘ಮಮ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ನಾಮಂ ಜಾನಾತೀ’’’ತಿ।
‘‘ಏವಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ತಿಸ್ಸೋ ಸಾಮಣೇರೋ ಥೇರಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಚಣ್ಡವಜ್ಜಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಥೇರೋ ಸಾಮಣೇರಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕುತೋ
ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಬಿನ್ದುಸಾರಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಏಕಸತಪುತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ। ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಅಸೋಕೋ ಅತ್ತನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಮಾತಿಕಂ ತಿಸ್ಸಕುಮಾರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಘಾತೇಸಿ। ಘಾತೇನ್ತೋ ಚ ಚತ್ತಾರಿ ವಸ್ಸಾನಿ ಅನಭಿಸಿತ್ತೋವ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಚತುನ್ನಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನತೋ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಸ್ಸಸತಾನಂ ಉಪರಿ ಅಟ್ಠಾರಸಮೇ ವಸ್ಸೇ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಏಕರಜ್ಜಾಭಿಸೇಕಂ ಪಾಪುಣಿ
ಇಮಾಹಿ ಇದ್ಧೀಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ರಾಜಾ ಏಕದಿವಸಂ ಸುವಣ್ಣಸಙ್ಖಲಿಕಬನ್ಧನಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಚತುನ್ನಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅಧಿಗತರೂಪದಸ್ಸನಂ ಕಪ್ಪಾಯುಕಂ ಕಾಳಂ ನಾಮ ನಾಗರಾಜಾನಂ ಆನಯಿತ್ವಾ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಮಹಾರಹೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ಅನೇಕಸತವಣ್ಣೇಹಿ ಜಲಜ ಥಲಜಪುಪ್ಫೇಹಿ ಸುವಣ್ಣಪುಪ್ಫೇಹಿ ಚ ಪೂಜಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತೇಹಿ ಸೋಳಸಹಿ ನಾಟಕಿತ್ಥಿಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಸಮನ್ತತೋ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಅನನ್ತಞಾಣಸ್ಸ ತಾವ ಮೇ ಸದ್ಧಮ್ಮವರಚಕ್ಕವತ್ತಿನೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ರೂಪಂ ಇಮೇಸಂ ಅಕ್ಖೀನಂ ಆಪಾಥಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ನಿಮ್ಮಿತಂ ಸಕಲಸರೀರವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಪುಞ್ಞಪ್ಪಭಾವನಿಬ್ಬತ್ತಾಸೀತಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಪಟಿಮಣ್ಡಿತದ್ವತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಸಸ್ಸಿರೀಕತಾಯ ವಿಕಸಿತಕಮಲುಪ್ಪಲಪುಣ್ಡರೀಕಪಟಿಮಣ್ಡಿತಮಿವ ಸಲಿಲತಲಂ ತಾರಾಗಣರಸ್ಮಿಜಾಲವಿಸದವಿಪ್ಫುರಿತಸೋಭಾಸಮುಜ್ಜಲಿತಮಿವ ಗಗನತಲಂ ನೀಲಪೀತಲೋಹಿತಾದಿಭೇದವಿಚಿತ್ರವಣ್ಣರಂಸಿವಿನದ್ಧಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾಪರಿಕ್ಖೇಪವಿಲಾಸಿತಾಯ
ರಾಜಾ ಕಿರ ಅಭಿಸೇಕಂ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ತೀಣಿಯೇವ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ಬಾಹಿರಕಪಾಸಣ್ಡಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಿ। ಚತುತ್ಥೇ ಸಂವಚ್ಛರೇ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಪಸೀದಿ। ತಸ್ಸ ಕಿರ ಪಿತಾ ಬಿನ್ದುಸಾರೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಞ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಜಾತಿಯಪಾಸಣ್ಡಾನಞ್ಚ ಪಣ್ಡರಙ್ಗಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾದೀನಂ ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾನಂ ನಿಚ್ಚಭತ್ತಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ। ಅಸೋಕೋಪಿ ಪಿತರಾ ಪವತ್ತಿತಂ ದಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಅನ್ತೇಪುರೇ ತಥೇವ ದದಮಾನೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸೀಹಪಞ್ಜರೇ ಠಿತೋ ತೇ ಉಪಸಮಪರಿಬಾಹಿರೇನ ಆಚಾರೇನ ಭುಞ್ಜಮಾನೇ ಅಸಂಯತಿನ್ದ್ರಿಯೇ ಅವಿನೀತಇರಿಯಾಪಥೇ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಈದಿಸಂ ದಾನಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ಏವಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚೇ ಆಹ – ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ಭಣೇ, ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಸಾಧುಸಮ್ಮತೇ
ಅಥ
ಏವಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ಏಕದಿವಸಂ ರಾಜಾ ಸೀಹಪಞ್ಜರೇ ಠಿತೋ ಅದ್ದಸ ನಿಗ್ರೋಧಸಾಮಣೇರಂ ರಾಜಙ್ಗಣೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದನ್ತಂ ಗುತ್ತಂ ಸನ್ತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಇರಿಯಾಪಥಸಮ್ಪನ್ನಂ। ಕೋ ಪನಾಯಂ ನಿಗ್ರೋಧೋ ನಾಮ? ಬಿನ್ದುಸಾರರಞ್ಞೋ ಜೇಟ್ಠಪುತ್ತಸ್ಸ ಸುಮನರಾಜಕುಮಾರಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ।
ತತ್ರಾಯಂ ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ –
ಬಿನ್ದುಸಾರರಞ್ಞೋ ಕಿರ ದುಬ್ಬಲಕಾಲೇಯೇವ ಅಸೋಕಕುಮಾರೋ ಅತ್ತನಾ ಲದ್ಧಂ ಉಜ್ಜೇನೀರಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬನಗರಂ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥಗತಂ ಕತ್ವಾ ಸುಮನರಾಜಕುಮಾರಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ। ತಂದಿವಸಮೇವ ಸುಮನಸ್ಸ ರಾಜಕುಮಾರಸ್ಸ ಸುಮನಾ ನಾಮ ದೇವೀ ಪರಿಪುಣ್ಣಗಬ್ಭಾ ಅಹೋಸಿ। ಸಾ ಅಞ್ಞಾತಕವೇಸೇನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅವಿದೂರೇ ಅಞ್ಞತರಂ ಚಣ್ಡಾಲಗಾಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಜೇಟ್ಠಕಚಣ್ಡಾಲಸ್ಸ ಗೇಹತೋ ಅವಿದೂರೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖೇ ಅಧಿವತ್ಥಾಯ ದೇವತಾಯ ‘‘ಇತೋ ಏಹಿ, ಸುಮನೇ’’ತಿ ವದನ್ತಿಯಾ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಸಮೀಪಂ ಗತಾ। ದೇವತಾ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ಏಕಂ ಸಾಲಂ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ‘‘ಏತ್ಥ ವಸಾಹೀ’’ತಿ ಅದಾಸಿ। ಸಾ ತಂ ಸಾಲಂ ಪಾವಿಸಿ। ಗತದಿವಸೇಯೇವ ಚ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ। ಸಾ ತಸ್ಸ ನಿಗ್ರೋಧದೇವತಾಯ ಪರಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ‘‘ನಿಗ್ರೋಧೋ’’ ತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಅಕಾಸಿ। ಜೇಟ್ಠಕಚಣ್ಡಾಲೋ ದಿಟ್ಠದಿವಸತೋ ಪಭುತಿ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮಿಧೀತರಂ ವಿಯ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ನಿಬದ್ಧವತ್ತಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ। ರಾಜಧೀತಾ ತತ್ಥ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ ವಸಿ। ನಿಗ್ರೋಧಕುಮಾರೋಪಿ
ತೇನ
‘‘ಪುಬ್ಬೇ ವ
ಏವಂ ತಂ ಜಾಯತೇ ಪೇಮಂ, ಉಪ್ಪಲಂ ವ ಯಥೋದಕೇ’’ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೧.೨.೧೭೪)।
ಅಥ ರಾಜಾ ಸಞ್ಜಾತಪೇಮೋ ಸಬಹುಮಾನೋ ‘‘ಏತಂ ಸಾಮಣೇರಂ ಪಕ್ಕೋಸಥಾ’’ತಿ ಅಮಚ್ಚೇ ಪೇಸೇಸಿ। ‘‘ತೇ ಅತಿಚಿರಾಯನ್ತೀ’’ತಿ ಪುನ ದ್ವೇ ತಯೋ ಪೇಸೇಸಿ – ‘‘ತುರಿತಂ ಆಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ। ಸಾಮಣೇರೋ ಅತ್ತನೋ ಪಕತಿಯಾ ಏವ ಅಗಮಾಸಿ। ರಾಜಾ ಪತಿರೂಪಮಾಸನಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ನಿಸೀದಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ಸೋ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ವಿಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಅಞ್ಞೇ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಸಮುಸ್ಸಿತಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ರಾಜಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪತ್ತಗ್ಗಹಣತ್ಥಾಯ ರಞ್ಞೋ ಆಕಾರಂ ದಸ್ಸೇಸಿ। ರಾಜಾ ತಂ ಪಲ್ಲಙ್ಕಸಮೀಪಂ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಂಯೇವ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಜ್ಜೇವ ದಾನಿ ಅಯಂ ಸಾಮಣೇರೋ ಇಮಸ್ಸ ಗೇಹಸ್ಸ ಸಾಮಿಕೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಾಮಣೇರೋ ರಞ್ಞೋ ಹತ್ಥೇ ಪತ್ತಂ ದತ್ವಾ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ। ರಾಜಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಪಾದಿತಂ ಸಬ್ಬಂ ಯಾಗುಖಜ್ಜಕಭತ್ತವಿಕತಿಂ
ರಾಜಾ ಪನ ‘‘ಅಪ್ಪಮಾದೋ ಅಮತಪದಂ, ಪಮಾದೋ ಮಚ್ಚುನೋ ಪದ’’ನ್ತಿ ಸುತ್ವಾವ ‘‘ಅಞ್ಞಾತಂ, ತಾತ, ಪರಿಯೋಸಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ಅನುಮೋದನಾವಸಾನೇ ಚ ‘‘ಅಟ್ಠ ತೇ, ತಾತ, ಧುವಭತ್ತಾನಿ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ಆಹ। ಸಾಮಣೇರೋ ಆಹ – ‘‘ಏತಾನಿ ಅಹಂ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ದಮ್ಮಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ। ‘‘ಕೋ ಅಯಂ, ತಾತ, ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ನಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ವಜ್ಜಾವಜ್ಜಂ ದಿಸ್ವಾ ಚೋದೇತಾ ಸಾರೇತಾ ಚ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ। ‘‘ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ತೇ, ತಾತ, ಅಟ್ಠ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಏತಾನಿ ಅಸೋಕಾರಾಮಂ ನಾಮ ಮಹಾವಿಹಾರಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ನಿಚ್ಚಭತ್ತಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ। ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ನಗರಸಹಸ್ಸೇಸು ಚತುರಾಸೀತಿವಿಹಾರಸಹಸ್ಸಾನಿ ಕಾರಾಪೇಸಿ ಚತುರಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸಚೇತಿಯಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾನಿ ಧಮ್ಮೇನೇವ, ನೋ ಅಧಮ್ಮೇನ।
ಏಕದಿವಸಂ ಕಿರ ರಾಜಾ ಅಸೋಕಾರಾಮೇ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ನಿಸಜ್ಜ ಸಙ್ಘಂ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪವಾರೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ
ಅಮಚ್ಚಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ – ‘‘ನಿಟ್ಠಿತಾನಿ, ದೇವ, ಚತುರಾಸೀತಿವಿಹಾರಸಹಸ್ಸಾನೀ’’ತಿ। ರಾಜಾ ನಗರೇ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸಿ – ‘‘ಇತೋ ಸತ್ತನ್ನಂ ದಿವಸಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ವಿಹಾರಮಹೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಸಬ್ಬೇ ಅಟ್ಠ ಸೀಲಙ್ಗಾನಿ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋನಗರೇ ಚ ಬಹಿನಗರೇ ಚ ವಿಹಾರಮಹಂ ಪಟಿಯಾದೇನ್ತೂ’’ತಿ। ತತೋ ಸತ್ತನ್ನಂ ದಿವಸಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರವಿಭೂಸಿತಾಯ ಅನೇಕಸತಸಹಸ್ಸಸಙ್ಖ್ಯಾಯ ಚತುರಙ್ಗಿನಿಯಾ ಸೇನಾಯ ಪರಿವುತೋ ದೇವಲೋಕೇ ಅಮರವತಿಯಾ ರಾಜಧಾನಿಯಾ ಸಿರಿತೋ ಅಧಿಕತರಸಸ್ಸಿರೀಕಂ ವಿಯ ನಗರಂ ಕಾತುಕಾಮೇನ ಉಸ್ಸಾಹಜಾತೇನ ಮಹಾಜನೇನ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಂ ನಗರಂ ಅನುವಿಚರನ್ತೋ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಜ್ಝೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ।
ತಸ್ಮಿಞ್ಚ
ತತೋ ಮೋಗ್ಗಲಿಪುತ್ತತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ರಞ್ಞೋ ಇದಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಪುತ್ತಸ್ಸ ಮಹಿನ್ದಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ‘‘ಸಚೇ ಅಯಂ ಕುಮಾರೋ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸತಿ ಸಾಸನಸ್ಸ ಅತಿವಿಯ ವುಡ್ಢಿ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ನ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಏತ್ತಾವತಾ ಸಾಸನಸ್ಸ ದಾಯಾದೋ ಹೋತಿ; ಅಪಿಚ ಖೋ ಪಚ್ಚಯದಾಯಕೋತಿ ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಕೋತಿ ವಾ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ। ಯೋಪಿ ಹಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಪಥವಿತೋ ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಿಮಾಣಂ ಪಚ್ಚಯರಾಸಿಂ ದದೇಯ್ಯ ಸೋಪಿ ‘ಸಾಸನೇ ದಾಯಾದೋ’ತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ನ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ। ‘‘ಅಥ ಕಥಂ ಚರಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಸಾಸನಸ್ಸ ದಾಯಾದೋ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಯೋ ಹಿ ಕೋಚಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಡ್ಢೋ
ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಅಸೋಕೋ ರಾಜಾ ‘‘ಅಹಂ ಕಿರ ಏವರೂಪಂ ಪರಿಚ್ಚಾಗಂ ಕತ್ವಾಪಿ ನೇವ ಸಾಸನಸ್ಸ ದಾಯಾದಭಾವಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ ಸಾಸನೇ ದಾಯಾದಭಾವಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ವಿಲೋಕೇತ್ವಾ ಅದ್ದಸ ಮಹಿನ್ದಕುಮಾರಂ ಅವಿದೂರೇ ಠಿತಂ। ದಿಸ್ವಾನಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅಹಂ ಇಮಂ ಕುಮಾರಂ ತಿಸ್ಸಕುಮಾರಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತಕಾಲತೋ ಪಭುತಿ ಓಪರಜ್ಜೇ ಠಪೇತುಕಾಮೋ, ಅಥ ಖೋ ಓಪರಜ್ಜತೋಪಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾವ
ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ರಾಜಧೀತಾ ಸಙ್ಘಮಿತ್ತಾಪಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ ಠಿತಾ ಹೋತಿ। ತಸ್ಸಾ ಚ ಸಾಮಿಕೋ ಅಗ್ಗಿಬ್ರಹ್ಮಾ ನಾಮ ಕುಮಾರೋ ಯುವರಾಜೇನ ತಿಸ್ಸಕುಮಾರೇನ
ಅಥ ಮಹಿನ್ದತ್ಥೇರೋ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಕಾಲತೋ ಪಭುತಿ ಅತ್ತನೋ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿನಯಞ್ಚ ಪರಿಯಾಪುಣನ್ತೋ ದ್ವೇಪಿ ಸಙ್ಗೀತಿಯೋ ಆರೂಳ್ಹಂ ತಿಪಿಟಕಸಙ್ಗಹಿತಂ ಸಾಟ್ಠಕಥಂ ಸಬ್ಬಂ ಥೇರವಾದಂ ತಿಣ್ಣಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಂ ಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಅಹೋಸಿ। ತದಾ ಅಸೋಕೋ ಧಮ್ಮರಾಜಾ ನವವಸ್ಸಾಭಿಸೇಕೋ ಹೋತಿ। ರಞ್ಞೋ ಪನ ಅಟ್ಠವಸ್ಸಾಭಿಸೇಕಕಾಲೇಯೇವ ಕೋನ್ತಪುತ್ತತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಬ್ಯಾಧಿಪಟಿಕಮ್ಮತ್ಥಂ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವತ್ತೇನ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತೋ ಪಸತಮತ್ತಂ ಸಪ್ಪಿಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಬ್ಯಾಧಿಬಲೇನ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾಯುಸಙ್ಖಾರೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಓವದಿತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ತೇಜೋಧಾತುಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ। ರಾಜಾ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಸಕ್ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಮಯಿ ನಾಮ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಏವಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಚ್ಚಯಾ ದುಲ್ಲಭಾ’’ತಿ ನಗರಸ್ಸ ಚತೂಸು ದ್ವಾರೇಸು ಪೋಕ್ಖರಣಿಯೋ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಭೇಸಜ್ಜಸ್ಸ ಪೂರಾಪೇತ್ವಾ ದಾಪೇಸಿ।
ತೇನ ಕಿರ ಸಮಯೇನ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಚತೂಸು ದ್ವಾರೇಸು ಚತ್ತಾರಿ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಸಭಾಯಂ ಸತಸಹಸ್ಸನ್ತಿ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಪಞ್ಚಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ರಞ್ಞೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ। ತತೋ ರಾಜಾ ನಿಗ್ರೋಧತ್ಥೇರಸ್ಸ ದೇವಸಿಕಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ವಿಸಜ್ಜೇಸಿ। ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಚೇತಿಯೇ ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಪೂಜನತ್ಥಾಯ ಸತಸಹಸ್ಸಂ
ತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಿಹೀನಲಾಭಸಕ್ಕಾರಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಘಾಸಚ್ಛಾದನಮ್ಪಿ ಅಲಭನ್ತಾ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ಪತ್ಥಯಮಾನಾ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಕಾನಿ ಸಕಾನಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ‘‘ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ಅಯಂ ವಿನಯೋ’’ತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ। ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅಲಭಮಾನಾಪಿ ಸಯಮೇವ ಮುಣ್ಡೇತ್ವಾ ಕಾಸಾಯಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ವಿಹಾರೇಸು ವಿಚರನ್ತಾ ಉಪೋಸಥಮ್ಪಿ ಪವಾರಣಮ್ಪಿ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಗಣಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಪವಿಸನ್ತಿ। ಭಿಕ್ಖೂ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪೋಸಥಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ। ತದಾ ಮೋಗ್ಗಲಿಪುತ್ತತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ‘‘ಉಪ್ಪನ್ನಂ ದಾನಿ ಇದಂ ಅಧಿಕರಣಂ, ತಂ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಕಕ್ಖಳಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ನ ಖೋ ಪನೇತಂ ಸಕ್ಕಾ ಇಮೇಸಂ ಮಜ್ಝೇ ವಸನ್ತೇನ ವೂಪಸಮೇತು’’ನ್ತಿ ಮಹಿನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಣಂ ನೀಯ್ಯಾತೇತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಫಾಸುವಿಹಾರೇನ ವಿಹರಿತುಕಾಮೋ ಅಹೋಗಙ್ಗಪಬ್ಬತಂ ಅಗಮಾಸಿ। ತೇಪಿ ಖೋ ತಿತ್ಥಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಧಮ್ಮೇನ ವಿನಯೇನ ಸತ್ಥುಸಾಸನೇನ ನಿಗ್ಗಯ್ಹಮಾನಾಪಿ ಧಮ್ಮವಿನಯಾನುಲೋಮಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅಸಣ್ಠಹನ್ತಾ ಅನೇಕರೂಪಂ ಸಾಸನಸ್ಸ ಅಬ್ಬುದಞ್ಚ ಮಲಞ್ಚ ಕಣ್ಟಕಞ್ಚ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ। ಕೇಚಿ ಅಗ್ಗಿಂ ಪರಿಚರನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ಪಞ್ಚಾತಪೇನ ತಾಪೇನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ಆದಿಚ್ಚಂ ಅನುಪರಿವತ್ತನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ‘‘ಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿನಯಞ್ಚ ವೋಭಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿಂಸು। ತದಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ನ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪೋಸಥಂ ವಾ ಪವಾರಣಂ ವಾ ಅಕಾಸಿ। ಅಸೋಕಾರಾಮೇ ಸತ್ತವಸ್ಸಾನಿ ಉಪೋಸಥೋ ಉಪಚ್ಛಿಜ್ಜಿ। ರಞ್ಞೋಪಿ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ। ರಾಜಾ ಏಕಂ ಅಮಚ್ಚಂ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಂ ಕಾರಾಪೇಹೀ’’ತಿ। ಅಮಚ್ಚೋ ರಾಜಾನಂ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿತುಂ ಅವಿಸಹನ್ತೋ ಅಞ್ಞೇ ಅಮಚ್ಚೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ರಾಜಾ ಮಂ ‘ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಂ ಕಾರಾಪೇಹೀ’ತಿ ಪಹಿಣಿ। ಕಥಂ ನು ಖೋ ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮ್ಮತೀ’’ತಿ? ತೇ ಆಹಂಸು
ಅದ್ದಸಾ
ಸೋ ಪುನ ಏಕದಿವಸಂ ಮಿಗವಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ಅನುವಿಚರಮಾನೋ ಅದ್ದಸ ಯೋನಕಮಹಾಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತತ್ಥೇರಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಹತ್ಥಿನಾಗೇನ ಸಾಲಸಾಖಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಬೀಜಿಯಮಾನಂ ನಿಸಿನ್ನಂ। ದಿಸ್ವಾ ಪಾಮೋಜ್ಜಜಾತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕದಾ ನು ಖೋ ಅಹಮ್ಪಿ ಅಯಂ ಮಹಾಥೇರೋ ವಿಯ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯಂ! ಸಿಯಾ ನು ಖೋ ಸೋ ದಿವಸೋ’’ತಿ। ಥೇರೋ ತಸ್ಸಾಸಯಂ ವಿದಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವ ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಅಸೋಕಾರಾಮೇ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ ಉದಕತಲೇ ಠತ್ವಾ ಚೀವರಞ್ಚ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಞ್ಚ ಆಕಾಸೇ ಲಗ್ಗೇತ್ವಾ ನ್ಹಾಯಿತುಂ ಆರದ್ಧೋ।
ಕುಮಾರೋ ಥೇರಸ್ಸಾನುಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತಿವಿಯ ಪಸನ್ನೋ ‘‘ಅಜ್ಜೇವ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ – ‘‘ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಹಂ, ದೇವಾ’’ತಿ। ರಾಜಾ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಂ ಯಾಚಿತ್ವಾಪಿ ತಂ ನಿವತ್ತೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅಸೋಕಾರಾಮಗಮನೀಯಮಗ್ಗಂ ಅಲಙ್ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಕುಮಾರಂ ಛಣವೇಸಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕತಾಯ ಸೇನಾಯ ಪರಿವಾರಾಪೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ನೇಸಿ। ‘‘ಯುವರಾಜಾ ಕಿರ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಬಹೂ ಭಿಕ್ಖೂ ಪತ್ತಚೀವರಾನಿ ಪಟಿಯಾದೇಸುಂ। ಕುಮಾರೋ ಪಧಾನಘರಂ
ಏವಂ
ರಞ್ಞೋ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ, ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋತಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ॥
ಸೋ ತಂ ಅಮಚ್ಚಂ ತಥಾ ವಿಪ್ಪಟಿಪನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ನ ರಾಜಾ ಥೇರೇ ಮಾರಾಪೇತುಂ ಪಹಿಣೇಯ್ಯ; ಅದ್ಧಾ ಇಮಸ್ಸೇವೇತಂ ಅಮಚ್ಚಸ್ಸ ದುಗ್ಗಹಿತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಯಂ ತಸ್ಸ ಆಸನ್ನೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ। ಸೋ ಥೇರಂ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಂ ನಿಪಾತೇತುಂ ಅವಿಸಹನ್ತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ – ‘‘ಅಹಂ, ದೇವ, ಉಪೋಸಥಂ ಕಾತುಂ ಅನಿಚ್ಛನ್ತಾನಂ ಏತ್ತಕಾನಂ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸೀಸಾನಿ ಪಾತೇಸಿಂ; ಅಥ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪಟಿಪಾಟಿ ಸಮ್ಪತ್ತಾ, ಕಿನ್ತಿ ಕರೋಮೀ’’ತಿ? ರಾಜಾ ಸುತ್ವಾವ – ‘‘ಅರೇ! ಕಿಂ ಪನ, ತ್ವಂ, ಮಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಘಾತೇತುಂ ಪೇಸಿತೋ’’ತಿ ತಾವದೇವ ಸರೀರೇ ಉಪ್ಪನ್ನದಾಹೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಮಚ್ಚೋ ಮಯಾ ಅನಾಣತ್ತೋವ ಏವಂ ಅಕಾಸಿ, ಕಸ್ಸ ನು ಖೋ ಇಮಿನಾ ಪಾಪೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ? ಏಕಚ್ಚೇ ಥೇರಾ, ‘‘ಅಯಂ ತವ ವಚನೇನ ಅಕಾಸಿ, ತುಯ್ಹೇತಂ ಪಾಪ’’ನ್ತಿ ಆಹಂಸು। ಏಕಚ್ಚೇ ‘‘ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ವೋ ಏತಂ ಪಾಪ’’ನ್ತಿ ಆಹಂಸು। ಏಕಚ್ಚೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತ್ಥಿ ಚಿತ್ತಂ ‘ಅಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಘಾತೇತೂ’’’ತಿ? ‘‘ನತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ, ಕುಸಲಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಅಹಂ ಪೇಸೇಸಿಂ – ‘ಸಮಗ್ಗೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಉಪೋಸಥಂ ಕರೋತೂ’’’ತಿ। ‘‘ಸಚೇ ತ್ವಂ ಕುಸಲಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ನತ್ಥಿ ತುಯ್ಹಂ ಪಾಪಂ, ಅಮಚ್ಚಸ್ಸೇವೇತಂ ಪಾಪ’’ನ್ತಿ। ರಾಜಾ ದ್ವೇಳ್ಹಕಜಾತೋ ಆಹ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಕೋಚಿ ಭಿಕ್ಖು ಮಮೇತಂ ದ್ವೇಳ್ಹಕಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಾಸನಂ ಪಗ್ಗಹೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ’’ತಿ? ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಮೋಗ್ಗಲಿಪುತ್ತತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ನಾಮ, ಸೋ
ಥೇರೋ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಯಂ ಖೋ ಅಹಂ ಮೂಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಾಸನಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪಬ್ಬಜಿತೋಮ್ಹಿ। ಅಯಂ ದಾನಿ ಮೇ ಸೋ ಕಾಲೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ’’ತಿ ಚಮ್ಮಖಣ್ಡಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾವ ಉಟ್ಠಹಿ। ಅಥ ‘‘ಥೇರೋ
ರಾಜಾ ಥೇರಂ ಅತ್ತನೋ ಉಯ್ಯಾನಂ ನೇತ್ವಾ ಬಾಹಿರತೋ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪರಿವಾರಾಪೇತ್ವಾ ಆರಕ್ಖಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಥೇರಸ್ಸ ಪಾದೇ ಧೋವಿತ್ವಾ ತೇಲೇನ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ಪಟಿಬಲೋ ನು ಖೋ ಥೇರೋ ಮಮ ಕಙ್ಖಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ಸಾಸನಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿತು’’ನ್ತಿ ವೀಮಂಸನತ್ಥಾಯ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏಕಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಟ್ಠುಕಾಮೋ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಕತರಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಟ್ಠುಕಾಮೋಸಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ? ‘‘ಪಥವೀಕಮ್ಪನಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಸಕಲಪಥವೀಕಮ್ಪನಂ ದಟ್ಠುಕಾಮೋಸಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಪದೇಸಪಥವೀಕಮ್ಪನ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಕತರಂ ಪನೇತ್ಥ, ಭನ್ತೇ, ದುಕ್ಕರ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಕಂಸಪಾತಿಯಾ ಉದಕಪುಣ್ಣಾಯ ಸಬ್ಬಂ ಉದಕಂ ಕಮ್ಪೇತುಂ ದುಕ್ಕರಂ; ಉದಾಹು ಉಪಡ್ಢ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಉಪಡ್ಢಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಪದೇಸಪಥವೀಕಮ್ಪನಂ ದುಕ್ಕರ’’ನ್ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಪದೇಸಪಥವೀಕಮ್ಪನಂ
‘‘ಕಿಂ ಪನ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಅತ್ಥಿ ಚಿತ್ತಂ ‘ಅಯಂ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಘಾತೇತೂ’’’ತಿ? ‘‘ನತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಸಚೇ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ನತ್ಥಿ ಏವರೂಪಂ ಚಿತ್ತಂ, ನತ್ಥಿ ತುಯ್ಹಂ ಪಾಪ’’ನ್ತಿ। ಅಥ ಥೇರೋ ರಾಜಾನಂ ಏತಮತ್ಥಂ ಇಮಿನಾ ಸುತ್ತೇನ ಸಞ್ಞಾಪೇಸಿ
ತಮೇವತ್ಥಂ ತಿತ್ತಿರಜಾತಕಂ (ಜಾ॰ ೧.೪.೭೫) ಆಹರಿ – ‘‘ಅತೀತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ದೀಪಕತಿತ್ತಿರೋ ತಾಪಸಂ ಪುಚ್ಛಿ –
‘ಞಾತಕೋ ನೋ ನಿಸಿನ್ನೋತಿ, ಬಹು ಆಗಚ್ಛತೀ ಜನೋ।
ಪಟಿಚ್ಚ ಕಮ್ಮಂ ಫುಸತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಮೇ ಸಙ್ಕತೇ ಮನೋ’ತಿ॥
ತಾಪಸೋ ಆಹ – ‘ಅತ್ಥಿ ಪನ ತೇ ಚಿತ್ತಂ ಮಮ ಸದ್ದೇನ ಚ ರೂಪದಸ್ಸನೇನ ಚ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಏತೇ ಪಕ್ಖಿನೋ ಬಜ್ಝನ್ತು ವಾ ಹಞ್ಞನ್ತು ವಾ’ತಿ? ‘ನತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ’ತಿ ತಿತ್ತಿರೋ ಆಹ। ತತೋ ನಂ ತಾಪಸೋ ಸಞ್ಞಾಪೇಸಿ – ‘ಸಚೇ ತೇ ನತ್ಥಿ ಚಿತ್ತಂ, ನತ್ಥಿ ಪಾಪಂ; ಚೇತಯನ್ತಮೇವ ಹಿ ಪಾಪಂ ಫುಸತಿ, ನಾಚೇತಯನ್ತಂ।
‘ನ ಪಟಿಚ್ಚ ಕಮ್ಮಂ ಫುಸತಿ, ಮನೋ ಚೇ ನಪ್ಪದುಸ್ಸತಿ।
ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕಸ್ಸ ಭದ್ರಸ್ಸ, ನ ಪಾಪಮುಪಲಿಮ್ಪತೀ’’’ತಿ॥
ಏವಂ ಥೇರೋ ರಾಜಾನಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ರಾಜುಯ್ಯಾನೇ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ವಸನ್ತೋ ರಾಜಾನಂ ಸಮಯಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇಸಿ। ರಾಜಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಅಸೋಕಾರಾಮೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇತ್ವಾ ಸಾಣಿಪಾಕಾರಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಾಪೇತ್ವಾ
ಅಥಞ್ಞೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಿಂವಾದೀ, ಭನ್ತೇ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ? ‘‘ವಿಭಜ್ಜವಾದೀ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ। ಏವಂ ವುತ್ತೇ ರಾಜಾ ಥೇರಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ವಿಭಜ್ಜವಾದೀ, ಭನ್ತೇ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ। ತತೋ ರಾಜಾ ‘‘ಸುದ್ಧಂ ದಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಸಾಸನಂ; ಕರೋತು ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಉಪೋಸಥ’’ನ್ತಿ ಆರಕ್ಖಂ ದತ್ವಾ ನಗರಂ ಪಾವಿಸಿ।
ಸಮಗ್ಗೋ ಕಥಾವತ್ಥುಪ್ಪಕರಣಂ ಅಭಾಸಿ। ತತೋ ಸಟ್ಠಿಸತಸಹಸ್ಸಸಙ್ಖ್ಯೇಸು ಭಿಕ್ಖೂಸು ಉಚ್ಚಿನಿತ್ವಾ ತಿಪಿಟಕಪರಿಯತ್ತಿಧರಾನಂ ಪಭಿನ್ನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾನಂ ತೇವಿಜ್ಜಾದಿಭೇದಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಹಸ್ಸಮೇಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಯಥಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರೋ ಚ ಕಾಕಣ್ಡಕಪುತ್ತೋ ಯಸತ್ಥೇರೋ ಚ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿನಯಞ್ಚ ಸಙ್ಗಾಯಿಂಸು; ಏವಮೇವ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿನಯಞ್ಚ ಸಙ್ಗಾಯನ್ತೋ ಸಬ್ಬಂ ಸಾಸನಮಲಂ ವಿಸೋಧೇತ್ವಾ ತತಿಯಸಙ್ಗೀತಿಂ ಅಕಾಸಿ। ಸಙ್ಗೀತಿಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಂ ಪಥವೀ ಅಕಮ್ಪಿತ್ಥ। ಅಯಂ ಸಙ್ಗೀತಿ ನವಹಿ ಮಾಸೇಹಿ ನಿಟ್ಠಿತಾ। ಯಾ ಲೋಕೇ –
ಕತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸೇನ, ತಸ್ಮಾ ಸಹಸ್ಸಿಕಾತಿ ಚ।
ಪುರಿಮಾ ದ್ವೇ ಉಪಾದಾಯ, ತತಿಯಾತಿ ಚ ವುಚ್ಚತೀತಿ॥
ಅಯಂ ತತಿಯಸಙ್ಗೀತಿ।
ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ‘‘ಕೇನಾಭತ’’ನ್ತಿ ಏತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನತ್ಥಂ ಯಂ ಅವೋಚುಮ್ಹ – ‘‘ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ತಾವ ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರಮಾದಿಂ ಕತ್ವಾ ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಾಯ ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಾ –
‘‘ಉಪಾಲಿ
ತಿಸ್ಸೋ ಮೋಗ್ಗಲಿಪುತ್ತೋ ಚ, ಪಞ್ಚೇತೇ ವಿಜಿತಾವಿನೋ॥
‘‘ಪರಮ್ಪರಾಯ ವಿನಯಂ, ದೀಪೇ ಜಮ್ಬುಸಿರಿವ್ಹಯೇ।
ಅಚ್ಛಿಜ್ಜಮಾನಮಾನೇಸುಂ, ತತಿಯೋ ಯಾವ ಸಙ್ಗಹೋ’’ತಿ॥
ತಸ್ಸತ್ಥೋ ಪಕಾಸಿತೋವ ಹೋತಿ।
ತತಿಯಸಙ್ಗಹತೋ ಪನ ಉದ್ಧಂ ಇಮಂ ದೀಪಂ ಮಹಿನ್ದಾದೀಹಿ ಆಭತಂ। ಮಹಿನ್ದತೋ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಕಞ್ಚಿ ಕಾಲಂ ಅರಿಟ್ಠತ್ಥೇರಾದೀಹಿ ಆಭತಂ। ತತೋ ಯಾವಜ್ಜತನಾ ತೇಸಂಯೇವ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಪರಮ್ಪರಭೂತಾಯ ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಾಯ ಆಭತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಯಥಾಹು ಪೋರಾಣಾ –
‘‘ತತೋ ಮಹಿನ್ದೋ ಇಟ್ಟಿಯೋ, ಉತ್ತಿಯೋ ಸಮ್ಬಲೋ ತಥಾ।
ಭದ್ದನಾಮೋ ಚ ಪಣ್ಡಿತೋ॥
‘‘ಏತೇ ನಾಗಾ ಮಹಾಪಞ್ಞಾ, ಜಮ್ಬುದೀಪಾ ಇಧಾಗತಾ।
ವಿನಯಂ ತೇ ವಾಚಯಿಂಸು, ಪಿಟಕಂ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿಯಾ॥
‘‘ನಿಕಾಯೇ
ತತೋ ಅರಿಟ್ಠೋ ಮೇಧಾವೀ, ತಿಸ್ಸದತ್ತೋ ಚ ಪಣ್ಡಿತೋ॥
‘‘ವಿಸಾರದೋ ಕಾಳಸುಮನೋ, ಥೇರೋ ಚ ದೀಘನಾಮಕೋ।
ದೀಘಸುಮನೋ ಚ ಪಣ್ಡಿತೋ॥
‘‘ಪುನದೇವ ಕಾಳಸುಮನೋ, ನಾಗತ್ಥೇರೋ ಚ ಬುದ್ಧರಕ್ಖಿತೋ।
ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಚ ಮೇಧಾವೀ, ದೇವತ್ಥೇರೋ ಚ ಪಣ್ಡಿತೋ॥
‘‘ಪುನದೇವ ಸುಮನೋ ಮೇಧಾವೀ, ವಿನಯೇ ಚ ವಿಸಾರದೋ।
ಬಹುಸ್ಸುತೋ ಚೂಳನಾಗೋ, ಗಜೋವ ದುಪ್ಪಧಂಸಿಯೋ॥
‘‘ಧಮ್ಮಪಾಲಿತನಾಮೋ
ತಸ್ಸ ಸಿಸ್ಸೋ ಮಹಾಪಞ್ಞೋ, ಖೇಮನಾಮೋ ತಿಪೇಟಕೋ॥
‘‘ದೀಪೇ ತಾರಕರಾಜಾವ, ಪಞ್ಞಾಯ ಅತಿರೋಚಥ।
ಉಪತಿಸ್ಸೋ ಚ ಮೇಧಾವೀ, ಫುಸ್ಸದೇವೋ ಮಹಾಕಥೀ॥
‘‘ಪುನದೇವ ಸುಮನೋ ಮೇಧಾವೀ, ಪುಪ್ಫನಾಮೋ ಬಹುಸ್ಸುತೋ।
ಮಹಾಕಥೀ ಮಹಾಸಿವೋ, ಪಿಟಕೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಕೋವಿದೋ॥
‘‘ಪುನದೇವ ಉಪಾಲಿ ಮೇಧಾವೀ, ವಿನಯೇ ಚ ವಿಸಾರದೋ।
ಮಹಾನಾಗೋ ಮಹಾಪಞ್ಞೋ, ಸದ್ಧಮ್ಮವಂಸಕೋವಿದೋ॥
‘‘ಪುನದೇವ ಅಭಯೋ ಮೇಧಾವೀ, ಪಿಟಕೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಕೋವಿದೋ।
ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಚ ಮೇಧಾವೀ, ವಿನಯೇ ಚ ವಿಸಾರದೋ॥
‘‘ತಸ್ಸ ಸಿಸ್ಸೋ ಮಹಾಪಞ್ಞೋ, ಪುಪ್ಫನಾಮೋ ಬಹುಸ್ಸುತೋ।
ಸಾಸನಂ ಅನುರಕ್ಖನ್ತೋ, ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ॥
‘‘ಚೂಳಾಭಯೋ ಚ ಮೇಧಾವೀ, ವಿನಯೇ ಚ ವಿಸಾರದೋ।
ತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಚ ಮೇಧಾವೀ, ಸದ್ಧಮ್ಮವಂಸಕೋವಿದೋ॥
‘‘ಚೂಳದೇವೋ ಚ ಮೇಧಾವೀ, ವಿನಯೇ ಚ ವಿಸಾರದೋ।
ಸಿವತ್ಥೇರೋ ಚ ಮೇಧಾವೀ, ವಿನಯೇ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಕೋವಿದೋ॥
‘‘ಏತೇ ನಾಗಾ ಮಹಾಪಞ್ಞಾ, ವಿನಯಞ್ಞೂ ಮಗ್ಗಕೋವಿದಾ।
ವಿನಯಂ ದೀಪೇ ಪಕಾಸೇಸುಂ, ಪಿಟಕಂ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿಯಾ’’ತಿ॥
ತತ್ರಾಯಂ ಅನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ಮೋಗ್ಗಲಿಪುತ್ತತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ ಕಿರ ಇಮಂ ತತಿಯಧಮ್ಮಸಙ್ಗೀತಿಂ ಕತ್ವಾ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕತ್ಥ ನು ಖೋ ಅನಾಗತೇ ಸಾಸನಂ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ಅಥಸ್ಸ ಉಪಪರಿಕ್ಖತೋ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಪಚ್ಚನ್ತಿಮೇಸು ಖೋ ಜನಪದೇಸು ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಸೋ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಸ್ಮೀರಗನ್ಧಾರರಟ್ಠಂ ಪೇಸೇಸಿ – ‘‘ತ್ವಂ ಏತಂ ರಟ್ಠಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏತ್ಥ ಸಾಸನಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಹೀ’’ತಿ। ಮಹಾದೇವತ್ಥೇರಂ ತಥೇವ ವತ್ವಾ ಮಹಿಂಸಕಮಣ್ಡಲಂ ಪೇಸೇಸಿ। ರಕ್ಖಿತತ್ಥೇರಂ ವನವಾಸಿಂ। ಯೋನಕಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತತ್ಥೇರಂ ಅಪರನ್ತಕಂ। ಮಹಾಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತತ್ಥೇರಂ ಮಹಾರಟ್ಠಂ। ಮಹಾರಕ್ಖಿತತ್ಥೇರಂ ಯೋನಕಲೋಕಂ। ಮಜ್ಝಿಮತ್ಥೇರಂ ಹಿಮವನ್ತದೇಸಭಾಗಂ। ಸೋಣತ್ಥೇರಞ್ಚ ಉತ್ತರತ್ಥೇರಞ್ಚ ಸುವಣ್ಣಭೂಮಿಂ। ಅತ್ತನೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಂ ಮಹಿನ್ದತ್ಥೇರಂ ಇಟ್ಟಿಯತ್ಥೇರೇನ ಉತ್ತಿಯತ್ಥೇರೇನ ಸಮ್ಬಲತ್ಥೇರೇನ ಭದ್ದಸಾಲತ್ಥೇರೇನ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪಂ ಪೇಸೇಸಿ – ‘‘ತುಮ್ಹೇ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏತ್ಥ ಸಾಸನಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಥಾ’’ತಿ। ಸಬ್ಬೇಪಿ ತಂ ತಂ ದಿಸಾಭಾಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಅತ್ತಪಞ್ಚಮಾ ಅಗಮಂಸು ‘‘ಪಚ್ಚನ್ತಿಮೇಸು ಜನಪದೇಸು ಪಞ್ಚವಗ್ಗೋ ಗಣೋ ಅಲಂ ಉಪಸಮ್ಪದಕಮ್ಮಾಯಾ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ।
ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಕಸ್ಮೀರಗನ್ಧಾರರಟ್ಠೇ ಸಸ್ಸಪಾಕಸಮಯೇ ಅರವಾಳೋ ನಾಮ ನಾಗರಾಜಾ ಕರಕವಸ್ಸಂ ನಾಮ ವಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಸಸ್ಸಂ ಹರಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಪಾಪೇತಿ। ಮಜ್ಝನ್ತಿಕತ್ಥೇರೋ ಪನ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತತೋ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಹಿಮವತಿ ಅರವಾಳದಹಸ್ಸ ಉಪರಿ ಓತರಿತ್ವಾ ಅರವಾಳದಹಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಚಙ್ಕಮತಿಪಿ ತಿಟ್ಠತಿಪಿ ನಿಸೀದತಿಪಿ ಸೇಯ್ಯಮ್ಪಿ ಕಪ್ಪೇತಿ। ನಾಗಮಾಣವಕಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅರವಾಳಸ್ಸ ನಾಗರಾಜಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ – ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಏಕೋ ಛಿನ್ನಭಿನ್ನಪಟಧರೋ ಭಣ್ಡು ಕಾಸಾವವಸನೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಉದಕಂ ದೂಸೇತೀ’’ತಿ। ನಾಗರಾಜಾ ತಾವದೇವ ಕೋಧಾಭಿಭೂತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಕ್ಖಂ ಅಸಹಮಾನೋ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ಅನೇಕಾನಿ ಭಿಂಸನಕಾನಿ ನಿಮ್ಮಿನಿ। ತತೋ ತತೋ ಭುಸಾ ವಾತಾ ವಾಯನ್ತಿ, ರುಕ್ಖಾ ಛಿಜ್ಜನ್ತಿ, ಪಬ್ಬತಕೂಟಾನಿ ಪತನ್ತಿ, ಮೇಘಾ ಗಜ್ಜನ್ತಿ, ವಿಜ್ಜುಲತಾ ನಿಚ್ಛರನ್ತಿ, ಅಸನಿಯೋ ಫಲನ್ತಿ, ಭಿನ್ನಂ ವಿಯ ಗಗನತಲಂ ಉದಕಂ ಪಗ್ಘರತಿ। ಭಯಾನಕರೂಪಾ
‘‘ಸದೇವಕೋಪಿ ಚೇ ಲೋಕೋ, ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಾಸಯೇಯ್ಯ ಮಂ।
ನ ಮೇ ಪಟಿಬಲೋ ಅಸ್ಸ, ಜನೇತುಂ ಭಯಭೇರವಂ॥
‘‘ಸಚೇಪಿ ತ್ವಂ ಮಹಿಂ ಸಬ್ಬಂ, ಸಸಮುದ್ದಂ ಸಪಬ್ಬತಂ।
ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮಹಾನಾಗ, ಖಿಪೇಯ್ಯಾಸಿ ಮಮೂಪರಿ॥
‘‘ನೇವ
ಅಞ್ಞದತ್ಥು ತವೇವಸ್ಸ, ವಿಘಾತೋ ಉರಗಾಧಿಪಾ’’ತಿ॥
ಏವಂ ವುತ್ತೇ ನಾಗರಾಜಾ ವಿಹತಾನುಭಾವೋ ನಿಪ್ಫಲವಾಯಾಮೋ ದುಕ್ಖೀ ದುಮ್ಮನೋ ಅಹೋಸಿ। ತಂ ಥೇರೋ ತಙ್ಖಣಾನುರೂಪಾಯ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸನ್ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಸಮುತ್ತೇಜೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪಹಂಸೇತ್ವಾ ತೀಸು ಸರಣೇಸು ಪಞ್ಚಸು ಚ ಸೀಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ ಸದ್ಧಿಂ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ನಾಗಸಹಸ್ಸೇಹಿ। ಅಞ್ಞೇಪಿ ಬಹೂ ಹಿಮವನ್ತವಾಸಿನೋ ಯಕ್ಖಾ ಚ ಗನ್ಧಬ್ಬಾ ಚ ಕುಮ್ಭಣ್ಡಾ ಚ ಥೇರಸ್ಸ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸರಣೇಸು ಚ ಸೀಲೇಸು ಚ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು। ಪಞ್ಚಕೋಪಿ ಯಕ್ಖೋ ಸದ್ಧಿಂ ಭರಿಯಾಯ ಯಕ್ಖಿನಿಯಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಚ ಪುತ್ತಸತೇಹಿ ಪಠಮೇ ಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ। ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ಮಜ್ಝನ್ತಿಕತ್ಥೇರೋ ಸಬ್ಬೇಪಿ ನಾಗಯಕ್ಖರಕ್ಖಸೇ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ಏವಮಾಹ –
‘‘ಮಾ ದಾನಿ ಕೋಧಂ ಜನಯಿತ್ಥ, ಇತೋ ಉದ್ಧಂ ಯಥಾ ಪುರೇ।
ಸಸ್ಸಘಾತಞ್ಚ ಮಾ ಕತ್ಥ, ಸುಖಕಾಮಾ ಹಿ ಪಾಣಿನೋ।
ಕರೋಥ ಮೇತ್ತಂ ಸತ್ತೇಸು, ವಸನ್ತು ಮನುಜಾ ಸುಖ’’ನ್ತಿ॥
ತೇ
ಗನ್ತ್ವಾ ಕಸ್ಮೀರಗನ್ಧಾರಂ, ಇಸಿ ಮಜ್ಝನ್ತಿಕೋ ತದಾ।
ದುಟ್ಠಂ ನಾಗಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ, ಮೋಚೇಸಿ ಬನ್ಧನಾ ಬಹೂತಿ॥
ಮಹಾದೇವತ್ಥೇರೋಪಿ ಮಹಿಂಸಕಮಣ್ಡಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದೇವದೂತಸುತ್ತಂ ಕಥೇಸಿ। ಸುತ್ತಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚತ್ತಾಲೀಸ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುಂ ಪಟಿಲಭಿಂಸು, ಚತ್ತಾಲೀಸಂಯೇವ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು।
ಗನ್ತ್ವಾನ
ಚೋದೇತ್ವಾ ದೇವದೂತೇಹಿ, ಮೋಚೇಸಿ ಬನ್ಧನಾ ಬಹೂತಿ॥
ರಕ್ಖಿತತ್ಥೇರೋ ಪನ ವನವಾಸಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ಅನಮತಗ್ಗಪರಿಯಾಯಕಥಾಯ ವನವಾಸಿಕೇ ಪಸಾದೇಸಿ। ಕಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪನಸ್ಸ ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸಿ। ಸತ್ತತಿಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾ
ಗನ್ತ್ವಾನ ರಕ್ಖಿತತ್ಥೇರೋ, ವನವಾಸಿಂ ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ।
ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ಠಿತೋ ತತ್ಥ, ದೇಸೇಸಿ ಅನಮತಗ್ಗಿಯನ್ತಿ॥
ಯೋನಕಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತತ್ಥೇರೋಪಿ ಅಪರನ್ತಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋಪಮಸುತ್ತನ್ತಕಥಾಯ ಅಪರನ್ತಕೇ ಪಸಾದೇತ್ವಾ ಸತ್ತತಿ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಿ ಧಮ್ಮಾಮತಂ ಪಾಯೇಸಿ। ಖತ್ತಿಯಕುಲತೋ ಏವ ಪುರಿಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು, ಸಮಧಿಕಾನಿ ಚ ಛ ಇತ್ಥಿಸಹಸ್ಸಾನಿ। ಏವಂ ಸೋ ತತ್ಥ ಸಾಸನಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ।
ಅಪರನ್ತಂ ವಿಗಾಹಿತ್ವಾ, ಯೋನಕೋ ಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತೋ।
ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋಪಮೇನೇತ್ಥ, ಪಸಾದೇಸಿ ಜನೇ ಬಹೂತಿ॥
ಮಹಾಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತತ್ಥೇರೋ ಪನ ಮಹಾರಟ್ಠಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾನಾರದಕಸ್ಸಪಜಾತಕಕಥಾಯ ಮಹಾರಟ್ಠಕೇ ಪಸಾದೇತ್ವಾ ಚತುರಾಸೀತಿ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಿ ಮಗ್ಗಫಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ। ತೇರಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು। ಏವಂ ಸೋ ತತ್ಥ ಸಾಸನಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ।
ಮಹಾರಟ್ಠಂ ಇಸಿ ಗನ್ತ್ವಾ, ಸೋ ಮಹಾಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತೋ।
ಜಾತಕಂ ಕಥಯಿತ್ವಾನ, ಪಸಾದೇಸಿ ಮಹಾಜನನ್ತಿ॥
ಮಹಾರಕ್ಖಿತತ್ಥೇರೋಪಿ ಕಾಳಕಾರಾಮಸುತ್ತನ್ತಕಥಾಯ ಯೋನಕಲೋಕಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ ಸತ್ತತಿಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಸ್ಸ ಪಾಣಸತಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ಮಗ್ಗಫಲಾಲಙ್ಕಾರಂ ಅದಾಸಿ। ಸನ್ತಿಕೇ ಚಸ್ಸ ದಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು। ಏವಂ ಸೋಪಿ ತತ್ಥ ಸಾಸನಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ।
ಯೋನರಟ್ಠಂ ತದಾ ಗನ್ತ್ವಾ, ಸೋ ಮಹಾರಕ್ಖಿತೋ ಇಸಿ।
ಕಾಳಕಾರಾಮಸುತ್ತೇನ ತೇ ಪಸಾದೇಸಿ ಯೋನಕೇತಿ॥
ಮಜ್ಝಿಮತ್ಥೇರೋ ಕಸ್ಸಪಗೋತ್ತತ್ಥೇರೇನ ಅಳಕದೇವತ್ಥೇರೇನ ದುನ್ದುಭಿಸ್ಸರತ್ಥೇರೇನ ಮಹಾದೇವತ್ಥೇರೇನ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಹಿಮವನ್ತದೇಸಭಾಗಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಸುತ್ತನ್ತಕಥಾಯ ತಂ ದೇಸಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ ಅಸೀತಿಪಾಣಕೋಟಿಯೋ ಮಗ್ಗಫಲರತನಾನಿ ಪಟಿಲಾಭೇಸಿ। ಪಞ್ಚಪಿ ಚ ಥೇರಾ ಪಞ್ಚ ರಟ್ಠಾನಿ ಪಸಾದೇಸುಂ। ಏಕಮೇಕಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸತಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು। ಏವಂ ತೇ ತತ್ಥ ಸಾಸನಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸುಂ।
ಗನ್ತ್ವಾನ ಮಜ್ಝಿಮತ್ಥೇರೋ, ಹಿಮವನ್ತಂ ಪಸಾದಯಿ।
ಯಕ್ಖಸೇನಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ, ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪವತ್ತನನ್ತಿ॥
ಸೋಣತ್ಥೇರೋಪಿ ಸದ್ಧಿಂ ಉತ್ತರತ್ಥೇರೇನ ಸುವಣ್ಣಭೂಮಿಂ ಅಗಮಾಸಿ। ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ತತ್ಥ ಏಕಾ ರಕ್ಖಸೀ ಸಮುದ್ದತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ರಾಜಕುಲೇ ಜಾತೇ ಜಾತೇ ದಾರಕೇ ಖಾದತಿ। ತಂದಿವಸಮೇವ ಚ ರಾಜಕುಲೇ ಏಕೋ ದಾರಕೋ ಜಾತೋ ಹೋತಿ। ಮನುಸ್ಸಾ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ರಕ್ಖಸಾನಂ ಸಹಾಯಕೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಆವುಧಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಥೇರಂ ಪಹರಿತುಕಾಮಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಥೇರೋ ‘‘ಕಿಂ ತುಮ್ಹೇ ಆವುಧಹತ್ಥಾ ಆಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ತೇ ಆಹಂಸು – ‘‘ರಾಜಕುಲೇ ಜಾತೇ ಜಾತೇ ದಾರಕೇ ರಕ್ಖಸಾ ಖಾದನ್ತಿ, ತೇಸಂ ತುಮ್ಹೇ ಸಹಾಯಕಾ’’ತಿ। ಥೇರೋ ‘‘ನ ಮಯಂ ರಕ್ಖಸಾನಂ ಸಹಾಯಕಾ, ಸಮಣಾ ನಾಮ ಮಯಂ ವಿರತಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ…ಪೇ॰… ವಿರತಾ ಮಜ್ಜಪಾನಾ ಏಕಭತ್ತಿಕಾ ಸೀಲವನ್ತೋ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಆಹ। ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಚ ಖಣೇ ಸಾ ರಕ್ಖಸೀ ಸಪರಿವಾರಾ ಸಮುದ್ದತೋ ನಿಕ್ಖಮಿ ‘‘ರಾಜಕುಲೇ ದಾರಕೋ ಜಾತೋ ತಂ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಮನುಸ್ಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏಸಾ, ಭನ್ತೇ, ರಕ್ಖಸೀ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಭೀತಾ ವಿರವಿಂಸು। ಥೇರೋ ರಕ್ಖಸೇಹಿ ದಿಗುಣೇ ಅತ್ತಭಾವೇ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ತೇಹಿ ಅತ್ತಭಾವೇಹಿ ತಂ ರಕ್ಖಸಿಂ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲಸುತ್ತನ್ತಕಥಾಯ ಪಸಾದೇತ್ವಾ ಸರಣೇಸು ಚ ಸೀಲೇಸು ಚ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ। ಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸಾನಂ ಪನೇತ್ಥ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸಿ। ಕುಲದಾರಕಾನಂ ಅಡ್ಢುಡ್ಢಾನಿ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು, ಕುಲಧೀತಾನಂ ದಿಯಡ್ಢಸಹಸ್ಸಂ। ಏವಂ ಸೋ ತತ್ಥ ಸಾಸನಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ। ತತೋ ಪಭುತಿ ರಾಜಕುಲೇ ಜಾತದಾರಕಾನಂ ಸೋಣುತ್ತರನಾಮಮೇವ ಕರೋನ್ತಿ।
ಸುವಣ್ಣಭೂಮಿಂ ಗನ್ತ್ವಾನ, ಸೋಣುತ್ತರಾ ಮಹಿದ್ಧಿಕಾ।
ಪಿಸಾಚೇ ನಿದ್ಧಮೇತ್ವಾನ, ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲಂ ಅದೇಸಿಸುನ್ತಿ॥
ಮಹಿನ್ದತ್ಥೇರೋ ಪನ ‘‘ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಾಸನಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಇಟ್ಟಿಯಾದೀಹಿ ಚತೂಹಿ ಥೇರೇಹಿ ಸಙ್ಘಮಿತ್ತಾಯ ಪುತ್ತೇನ ಸುಮನಸಾಮಣೇರೇನ ಭಣ್ಡುಕೇನ
ಸಮ್ಪತ್ತಞ್ಚ ಪನ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ಥೇರಮಾತಾ ದೇವೀ ಪಾದೇಸು ಸಿರಸಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಂ ದತ್ವಾ ಥೇರಂ ಅತ್ತನಾ ಕತಂ ವೇದಿಸಗಿರಿಮಹಾವಿಹಾರಂ ನಾಮ ಆರೋಪೇಸಿ। ಥೇರೋ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಇಧ ಕತ್ತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ, ಸಮಯೋ ನು ಖೋ ಇದಾನಿ ಲಙ್ಕಾದೀಪಂ ಗನ್ತು’’ನ್ತಿ। ತತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅನುಭವತು ತಾವ ಮೇ ಪಿತರಾ ಪೇಸಿತಂ ಅಭಿಸೇಕಂ ದೇವಾನಂಪಿಯತಿಸ್ಸೋ, ರತನತ್ತಯಗುಣಞ್ಚ ಸುಣಾತು, ಛಣತ್ಥಞ್ಚ ನಗರತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಮಿಸ್ಸಕಪಬ್ಬತಂ ಅಭಿರುಹತು, ತದಾ ತಂ ತತ್ಥ ದಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ಅಥಾಪರಂ ಏಕಮಾಸಂ ತತ್ಥೇವ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ। ಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇನ ಚ ಜೇಟ್ಠಮೂಲಮಾಸಪುಣ್ಣಮಾಯಂ ಉಪೋಸಥದಿವಸೇ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ – ‘‘ಕಾಲೋ ನು ಖೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪಂ ಗಮನಾಯ, ಉದಾಹು ನೋ’’ತಿ ಮನ್ತಯಿಂಸು। ತೇನಾಹು ಪೋರಾಣಾ –
‘‘ಮಹಿನ್ದೋ ನಾಮ ನಾಮೇನ, ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ ತದಾ ಅಹು।
ಇಟ್ಟಿಯೋ ಉತ್ತಿಯೋ ಥೇರೋ, ಭದ್ದಸಾಲೋ ಚ ಸಮ್ಬಲೋ॥
‘‘ಸಾಮಣೇರೋ
ಭಣ್ಡುಕೋ ಸತ್ತಮೋ ತೇಸಂ, ದಿಟ್ಠಸಚ್ಚೋ ಉಪಾಸಕೋ।
ಇತಿ ಹೇತೇ ಮಹಾನಾಗಾ, ಮನ್ತಯಿಂಸು ರಹೋಗತಾ’’ತಿ॥
ತದಾ
‘‘ವೇಟಿಸಗಿರಿಮ್ಹಿ
ಕಾಲೋವ ಗಮನಸ್ಸಾತಿ, ಗಚ್ಛಾಮ ದೀಪಮುತ್ತಮಂ॥
‘‘ಪಳೀನಾ ಜಮ್ಬುದೀಪಾ ತೇ, ಹಂಸರಾಜಾವ ಅಮ್ಬರೇ।
ಏವಮುಪ್ಪತಿತಾ ಥೇರಾ, ನಿಪತಿಂಸು ನಗುತ್ತಮೇ॥
‘‘ಪುರತೋ ಪುರಸೇಟ್ಠಸ್ಸ, ಪಬ್ಬತೇ ಮೇಘಸನ್ನಿಭೇ।
ಪತಿಂಸು ಸೀಲಕೂಟಮ್ಹಿ, ಹಂಸಾವ ನಗಮುದ್ಧನೀ’’ತಿ॥
ಏವಂ
ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ದಿವಸೇ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪೇ ಜೇಟ್ಠಮೂಲನಕ್ಖತ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ರಾಜಾ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಘೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಛಣಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಅಮಚ್ಚೇ ಚ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಚತ್ತಾಲೀಸಪುರಿಸಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರೋ ನಗರಮ್ಹಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಯೇನ ಮಿಸ್ಸಕಪಬ್ಬತೋ ತೇನ ಪಾಯಾಸಿ ಮಿಗವಂ ಕೀಳಿತುಕಾಮೋ। ಅಥ ತಸ್ಮಿಂ ಪಬ್ಬತೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ಏಕಾ ದೇವತಾ ‘‘ರಞ್ಞೋ ಥೇರೇ ದಸ್ಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ರೋಹಿತಮಿಗರೂಪಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅವಿದೂರೇ ತಿಣಪಣ್ಣಾನಿ ಖಾದಮಾನಾ ವಿಯ ಚರತಿ। ರಾಜಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯುತ್ತಂ ದಾನಿ ಪಮತ್ತಂ ವಿಜ್ಝಿತು’’ನ್ತಿ ಜಿಯಂ ಫೋಟೇಸಿ। ಮಿಗೋ ಅಮ್ಬತ್ಥಲಮಗ್ಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಲಾಯಿತುಂ ಆರಭಿ। ರಾಜಾ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಅನುಬನ್ಧನ್ತೋ ಅಮ್ಬತ್ಥಲಮೇವ ಅಭಿರುಹಿ। ಮಿಗೋಪಿ ಥೇರಾನಂ ಅವಿದೂರೇ ಅನ್ತರಧಾಯಿ। ಮಹಿನ್ದತ್ಥೇರೋ ರಾಜಾನಂ ಅವಿದೂರೇ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಮಂಯೇವ ರಾಜಾ ಪಸ್ಸತು, ಮಾ ಇತರೇ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ‘‘ತಿಸ್ಸ, ತಿಸ್ಸ, ಇತೋ ಏಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ರಾಜಾ ಸುತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ದೀಪೇ ಜಾತೋ ಮಂ ‘ತಿಸ್ಸಾ’ತಿ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ
‘‘ಸಮಣಾ ಮಯಂ ಮಹಾರಾಜ, ಧಮ್ಮರಾಜಸ್ಸ ಸಾವಕಾ।
ತವೇವ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ, ಜಮ್ಬುದೀಪಾ ಇಧಾಗತಾ’’ತಿ॥
ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ದೇವಾನಮ್ಪಿಯತಿಸ್ಸಮಹಾರಾಜಾ ಚ ಅಸೋಕಧಮ್ಮರಾಜಾ ಚ ಅದಿಟ್ಠಸಹಾಯಕಾ ಹೋನ್ತಿ। ದೇವಾನಮ್ಪಿಯತಿಸ್ಸಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಚ ಪುಞ್ಞಾನುಭಾವೇನ ಛಾತಪಬ್ಬತಪಾದೇ ಏಕಮ್ಹಿ ವೇಳುಗುಮ್ಬೇ ತಿಸ್ಸೋ ವೇಳುಯಟ್ಠಿಯೋ ರಥಯಟ್ಠಿಪ್ಪಮಾಣಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಂಸು – ಏಕಾ ಲತಾಯಟ್ಠಿ ನಾಮ, ಏಕಾ ಪುಪ್ಫಯಟ್ಠಿ ನಾಮ, ಏಕಾ ದೀಪವಂಸೇ –
‘‘ಛಾತಪಬ್ಬತಪಾದಮ್ಹಿ
ಸೇತಾ ರಜತಯಟ್ಠೀವ, ಲತಾ ಕಞ್ಚನಸನ್ನಿಭಾ॥
‘‘ನೀಲಾದಿ ಯಾದಿಸಂ ಪುಪ್ಫಂ, ಪುಪ್ಫಯಟ್ಠಿಮ್ಹಿ ತಾದಿಸಂ।
ಸಕುಣಾ ಸಕುಣಯಟ್ಠಿಮ್ಹಿ, ಸರೂಪೇನೇವ ಸಣ್ಠಿತಾ’’ತಿ॥
ಸಮುದ್ದತೋಪಿಸ್ಸ ದೀಪವಂಸೇ –
‘‘ವಾಲಬೀಜನಿಮುಣ್ಹೀಸಂ, ಛತ್ತಂ ಖಗ್ಗಞ್ಚ ಪಾದುಕಂ।
ವೇಠನಂ ಸಾರಪಾಮಙ್ಗಂ, ಭಿಙ್ಗಾರಂ ನನ್ದಿವಟ್ಟಕಂ॥
‘‘ಸಿವಿಕಂ ಸಙ್ಖಂ ವಟಂಸಞ್ಚ, ಅಧೋವಿಮಂ ವತ್ಥಕೋಟಿಕಂ।
ಸೋವಣ್ಣಪಾತಿಂ ಕಟಚ್ಛುಂ, ಮಹಗ್ಘಂ ಹತ್ಥಪುಞ್ಛನಂ॥
‘‘ಅನೋತತ್ತೋದಕಂ ಕಞ್ಞಂ, ಉತ್ತಮಂ ಹರಿಚನ್ದನಂ।
ಅರುಣವಣ್ಣಮತ್ತಿಕಂ
‘‘ಹರೀತಕಂ
ಸಟ್ಠಿವಾಹಸತಂ ಸಾಲಿಂ, ಸುಗನ್ಧಂ ಸುವಕಾಹಟಂ।
ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಂ, ಪಾಹೇಸಿ ಅಸೋಕವ್ಹಯೋ’’ತಿ॥
ನ ಕೇವಲಞ್ಚೇತಂ ಆಮಿಸಪಣ್ಣಾಕಾರಂ, ಇಮಂ ಕಿರ ಧಮ್ಮಪಣ್ಣಾಕಾರಮ್ಪಿ ಪೇಸೇಸಿ –
‘‘ಅಹಂ ಬುದ್ಧಞ್ಚ ಧಮ್ಮಞ್ಚ, ಸಙ್ಘಞ್ಚ ಸರಣಂ ಗತೋ।
ಉಪಾಸಕತ್ತಂ ದೇಸೇಸಿಂ, ಸಕ್ಯಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಾಸನೇ॥
‘‘ಇಮೇಸು
ತ್ವಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇಹಿ, ಸದ್ಧಾ ಸರಣಮುಪೇಹೀ’’ತಿ॥
ಸ್ವಾಯಂ ರಾಜಾ ತಂ ದಿವಸಂ ಅಸೋಕರಞ್ಞಾ ಪೇಸಿತೇನ ಅಭಿಸೇಕೇನ ಏಕಮಾಸಾಭಿಸಿತ್ತೋ ಹೋತಿ।
ವಿಸಾಖಪುಣ್ಣಮಾಯಂ ಹಿಸ್ಸ ಅಭಿಸೇಕಮಕಂಸು। ಸೋ ಅಚಿರಸ್ಸುತಂ – ತಂ ಸಾಸನಪ್ಪವತ್ತಿಂ ಅನುಸ್ಸರಮಾನೋ ತಂ ಥೇರಸ್ಸ ‘‘ಸಮಣಾ ಮಯಂ ಮಹಾರಾಜ ಧಮ್ಮರಾಜಸ್ಸ ಸಾವಕಾ’’ತಿ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಯ್ಯಾ ನು ಖೋ ಆಗತಾ’’ತಿ ತಾವದೇವ ಆವುಧಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಕಥಯಮಾನೋ। ಯಥಾಹ –
‘‘ಆವುಧಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾನ, ಏಕಮನ್ತಂ ಉಪಾವಿಸಿ।
ನಿಸಜ್ಜ ರಾಜಾ ಸಮ್ಮೋದಿ, ಬಹುಂ ಅತ್ಥೂಪಸಞ್ಹಿತ’’ನ್ತಿ॥
ಸಮ್ಮೋದನೀಯಕಥಞ್ಚ ಕುರುಮಾನೇಯೇವ ತಸ್ಮಿಂ ತಾನಿಪಿ ಚತ್ತಾಲೀಸಪುರಿಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಮ್ಪರಿವಾರೇಸುಂ। ತದಾ ಥೇರೋ ಇತರೇಪಿ ಛ ಜನೇ ದಸ್ಸೇಸಿ। ರಾಜಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಕದಾ ಆಗತಾ’’ತಿ ಆಹ
‘‘ತೇವಿಜ್ಜಾ ಇದ್ಧಿಪತ್ತಾ ಚ, ಚೇತೋಪರಿಯಾಯಕೋವಿದಾ।
ಖೀಣಾಸವಾ ಅರಹನ್ತೋ, ಬಹೂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾವಕಾತಿ॥
‘‘ಭನ್ತೇ, ಕೇನ ಆಗತತ್ಥಾ’’ತಿ? ‘‘ನೇವ, ಮಹಾರಾಜ, ಉದಕೇನ ನ ಥಲೇನಾ’’ತಿ। ‘‘ರಾಜಾ ಆಕಾಸೇನ ಚೂಳಹತ್ಥಿಪದೋಪಮಸುತ್ತಂ ಕಥೇಸಿ। ಕಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ರಾಜಾ ತೀಸು ಸರಣೇಸು ಪತಿಟ್ಠಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಚತ್ತಾಲೀಸಾಯ ಪಾಣಸಹಸ್ಸೇಹಿ।
ತಂ ಖಣಞ್ಞೇವ ಚ ರಞ್ಞೋ ಭತ್ತಂ ಆಹರಿಯಿತ್ಥ
ಥೇರೋ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಸುಮನಸಾಮಣೇರಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏಹಿ ತ್ವಂ, ಸುಮನ, ಧಮ್ಮಸವನಸ್ಸ ಕಾಲಂ ಘೋಸೇಹೀ’’ತಿ। ‘‘ಭನ್ತೇ, ಕಿತ್ತಕಂ ಠಾನಂ ಸಾವೇನ್ತೋ ಘೋಸೇಮೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಕಲಂ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪ’’ನ್ತಿ। ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಸಾಮಣೇರೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಂ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸಮಾಹಿತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಸಕಲಂ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪಂ ಸಾವೇನ್ತೋ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಧಮ್ಮಸವನಸ್ಸ ಕಾಲಂ ಘೋಸೇಸಿ। ರಾಜಾ ತಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸೇಸಿ – ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಅತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ಉಪದ್ದವೋ’’ತಿ। ‘‘ನತ್ಥಮ್ಹಾಕಂ ಕೋಚಿ ಉಪದ್ದವೋ, ಧಮ್ಮಸವನಸ್ಸ ಕಾಲಂ ಘೋಸಾಪಯಿಮ್ಹ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಕಥೇತುಕಾಮಮ್ಹಾ’’ತಿ ಸಮಚಿತ್ತಸುತ್ತನ್ತಂ ಕಥೇಸಿ। ಕಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಂ ದೇವತಾನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸಿ। ಬಹೂ ನಾಗಾ
ರಾಜಾಪಿ ಸಾರಥಿಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ‘‘ಅನ್ತೋನಿವೇಸನೇ ಮಣ್ಡಪಂ ಪಟಿಯಾದೇಥಾ’’ತಿ ಅಮಚ್ಚೇ ಆಣಾಪೇಸಿ। ತಾವದೇವ ಸಬ್ಬೇ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠಾ ಅತಿವಿಯ ಪಾಸಾದಿಕಂ ಮಣ್ಡಪಂ ಪಟಿಯಾದೇಸುಂ। ಪುನ ರಾಜಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಹಿಯ್ಯೋ ಥೇರೋ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಂ ಕಥಯಮಾನೋ ‘ಉಚ್ಚಾಸಯನಮಹಾಸಯನಂ ನ ಕಪ್ಪತೀ’ತಿ ಆಹ; ‘ನಿಸೀದಿಸ್ಸನ್ತಿ ನು ಖೋ ಅಯ್ಯಾ ಆಸನೇಸು, ನ ನಿಸೀದಿಸ್ಸನ್ತೀ’’’ತಿ? ತಸ್ಸೇವಂ ಚಿನ್ತಯನ್ತಸ್ಸೇವ ಸೋ ಸಾರಥಿ ನಗರದ್ವಾರಂ ಸಮ್ಪತ್ತೋ। ತತೋ ಅದ್ದಸ ಥೇರೇ ಪಠಮತರಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಚೀವರಂ ಪಾರುಪನ್ತೇ। ದಿಸ್ವಾ ಅತಿವಿಯ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ – ‘‘ಆಗತಾ, ದೇವ, ಥೇರಾ’’ತಿ। ರಾಜಾ ‘‘ರಥಂ ಆರೂಳ್ಹಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ನ ಆರೂಳ್ಹಾ, ದೇವ, ಅಪಿ ಚ ಮಮ ಪಚ್ಛತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಠಮತರಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಾಚೀನದ್ವಾರೇ ಠಿತಾ’’ತಿ। ರಾಜಾ ‘‘ರಥಮ್ಪಿ ನಾಭಿರೂಹಿಂಸೂ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನ ದಾನಿ ಅಯ್ಯಾ ಉಚ್ಚಾಸಯನಮಹಾಸಯನಂ ಸಾದಿಯಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭಣೇ, ಥೇರಾನಂ ಭೂಮತ್ಥರಣಸಙ್ಖೇಪೇನ ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಟಿಪಥಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಅಮಚ್ಚಾ ಪಥವಿಯಂ ತಟ್ಟಿಕಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ಕೋಜವಕಾದೀನಿ ಚಿತ್ತತ್ಥರಣಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇಸುಂ। ಉಪ್ಪಾತಪಾಠಕಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಗಹಿತಾ ದಾನಿ ಇಮೇಹಿ ಪಥವೀ, ಇಮೇ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪಸ್ಸ ಪೇತವತ್ಥುಂ ವಿಮಾನವತ್ಥುಂ ಸಚ್ಚಸಂಯುತ್ತಞ್ಚ ಕಥೇಸಿ। ತಂ ಥೇರಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ತಾನಿ ಪಞ್ಚಪಿ ಇತ್ಥಿಸತಾನಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಸಚ್ಛಾಕಂಸು।
ಯೇಪಿ ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಪುರಿಮದಿವಸೇ ಮಿಸ್ಸಕಪಬ್ಬತೇ ಥೇರೇ ಅದ್ದಸಂಸು, ತೇ ತೇಸು ತೇಸು ಠಾನೇಸು ಥೇರಾನಂ ಗುಣೇ ಕಥೇನ್ತಿ। ತೇಸಂ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಜನಕಾಯೋ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಮಹಾಸದ್ದಂ ಅಕಾಸಿ। ರಾಜಾ ‘‘ಕಿಂ ಏಸೋ ಸದ್ದೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ನಾಗರಾ, ದೇವ, ‘ಥೇರೇ ದಟ್ಠುಂ ನ ಲಭಾಮಾ’ತಿ ವಿರವನ್ತೀ’’ತಿ। ರಾಜಾ ‘‘ಸಚೇ ಇಧ ಪವಿಸಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಓಕಾಸೋ ನ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ಭಣೇ, ಹತ್ಥಿಸಾಲಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತ್ವಾ ವಾಲುಕಂ ಆಕಿರಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚವಣ್ಣಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ವಿಕಿರಿತ್ವಾ ಚೇಲವಿತಾನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥಿಟ್ಠಾನೇ ಥೇರಾನಂ ಆಸನಾನಿ ಪಞ್ಞಪೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ಅಮಚ್ಚಾ ತಥಾ ಅಕಂಸು। ಥೇರೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ದೇವದೂತಸುತ್ತನ್ತಂ ಕಥೇಸಿ। ಕಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ। ತತೋ ‘‘ಹತ್ಥಿಸಾಲಾ ಅತಿಸಮ್ಬಾಧಾ’’ತಿ ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರೇ ನನ್ದನವನುಯ್ಯಾನೇ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇಸುಂ। ಥೇರೋ ತತ್ಥ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಆಸೀವಿಸೋಪಮಸುತ್ತಂ ಕಥೇಸಿ। ತಮ್ಪಿ ಸುತ್ವಾ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ
ಏವಂ ಆಗತದಿವಸತೋ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಸಹಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸಿ। ಥೇರಸ್ಸ ನನ್ದನವನೇ ಆಗತಾಗತಾಹಿ ಕುಲಿತ್ಥೀಹಿ ಕುಲಸುಣ್ಹಾಹಿ ಕುಲಕುಮಾರೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಮಾನಸ್ಸೇವ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೋ ಜಾತೋ। ಥೇರೋ ಕಾಲಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛಾಮ ದಾನಿ ಮಿಸ್ಸಕಪಬ್ಬತ’’ನ್ತಿ ಉಟ್ಠಹಿ। ಅಮಚ್ಚಾ – ‘‘ಕತ್ಥ, ಭನ್ತೇ, ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ನಿವಾಸನಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ। ತೇ ರಞ್ಞೋ ಸಂವಿದಿತಂ ಕತ್ವಾ ರಾಜಾನುಮತೇನ ಆಹಂಸು – ‘‘ಅಕಾಲೋ, ಭನ್ತೇ, ಇದಾನಿ ತತ್ಥ ಗನ್ತುಂ; ಇದಮೇವ ನನ್ದನವನುಯ್ಯಾನಂ ಅಯ್ಯಾನಂ ಆವಾಸಟ್ಠಾನಂ ಹೋತೂ’’ತಿ। ‘‘ಅಲಂ, ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ। ಪುನ ರಞ್ಞೋ ವಚನೇನಾಹಂಸು – ‘‘ರಾಜಾ, ಭನ್ತೇ, ಆಹ – ‘ಏತಂ ಮೇಘವನಂ ನಾಮ ಉಯ್ಯಾನಂ ಮಮ ಪಿತು ಸನ್ತಕಂ ನಗರತೋ ನಾತಿದೂರಂ ನಾಚ್ಚಾಸನ್ನಂ ಗಮನಾಗಮನಸಮ್ಪನ್ನಂ, ಏತ್ಥ ಥೇರಾ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತೂ’’’ತಿ। ವಸಿಂಸು ಥೇರಾ ಮೇಘವನೇ ಉಯ್ಯಾನೇ।
ರಾಜಾಪಿ ಖೋ ತಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಯಾ ಅಚ್ಚಯೇನ ಥೇರಸ್ಸ ಸಮೀಪಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸುಖಸಯಿತಭಾವಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಕಪ್ಪತಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಆರಾಮೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಥೇರೋ ‘‘ಕಪ್ಪತಿ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಇಮಂ ಸುತ್ತಂ ಆಹರಿ – ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆರಾಮ’’ನ್ತಿ। ರಾಜಾ ತುಟ್ಠೋ ಸುವಣ್ಣಭಿಙ್ಗಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಉದಕಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ಮಹಾಮೇಘವನುಯ್ಯಾನಂ ಅದಾಸಿ। ಸಹ ಅನಮತಗ್ಗಿಯಾನಿ ಕಥೇಸಿ। ಪುನದಿವಸೇ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋಪಮಸುತ್ತಂ ಕಥೇಸಿ। ಏತೇನೇವುಪಾಯೇನ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ಕಥೇಸಿ। ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅಡ್ಢನವಮಾನಂ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸಿ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಪ್ಪಮಾದಸುತ್ತಂ ಕಥಯಿತ್ವಾ ಚೇತಿಯಗಿರಿಮೇವ ಅಗಮಂಸು।
ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಅಮಚ್ಚೇ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಥೇರೋ, ಅಮ್ಹೇ ಗಾಳ್ಹೇನ ಓವಾದೇನ ಓವದತಿ; ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ನು ಖೋ’’ತಿ? ಅಮಚ್ಚಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ, ದೇವ, ಥೇರೋ ಅಯಾಚಿತೋ ಸಯಮೇವ ಆಗತೋ; ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಅನಾಪುಚ್ಛಾವ ಗಮನಮ್ಪಿ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ತತೋ ರಾಜಾ ರಥಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ದ್ವೇ ಚ ದೇವಿಯೋ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಚೇತಿಯಗಿರಿಂ ಅಗಮಾಸಿ ಮಹಞ್ಚರಾಜಾನುಭಾವೇನ। ಗನ್ತ್ವಾ ದೇವಿಯೋ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಪಕ್ಕಮಾಪೇತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಥೇರಾನಂ ಸಮೀಪಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೋ ಅತಿವಿಯ ಕಿಲನ್ತರೂಪೋ ಹುತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ। ತತೋ ನಂ ಥೇರೋ ಆಹ – ‘‘ಕಸ್ಮಾ ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಏವಂ ಕಿಲಮಮಾನೋ ಆಗತೋ’’ತಿ? ‘‘‘ತುಮ್ಹೇ ಮಮ ಗಾಳ್ಹಂ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಗನ್ತುಕಾಮಾ ನು ಖೋ’ತಿ ಜಾನನತ್ಥಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ನ ಮಯಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಗನ್ತುಕಾಮಾ; ಅಪಿಚ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಕಾಲೋ ನಾಮಾಯಂ ಮಹಾರಾಜ, ತತ್ರ ಸಮಣೇನ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಟ್ಠಾನಂ ಞಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ತಂದಿವಸಮೇವ ಅರಿಟ್ಠೋ ನಾಮ ಅಮಚ್ಚೋ ಪಞ್ಚಪಣ್ಣಾಸಾಯ ಜೇಟ್ಠಕನಿಟ್ಠಭಾತುಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ರಞ್ಞೋ ಸಮೀಪೇ ಠಿತೋ ಆಹ – ‘‘ಇಚ್ಛಾಮಹಂ, ದೇವ, ಥೇರಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತು’’ನ್ತಿ। ‘‘ಸಾಧು, ಭಣೇ, ಪಬ್ಬಜಸ್ಸೂ’’ತಿ ರಾಜಾ ಅನುಜಾನಿತ್ವಾ ಥೇರಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇಸಿ। ಥೇರೋ ತದಹೇವ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ। ಸಬ್ಬೇ ಖುರಗ್ಗೇಯೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು।
ರಾಜಾಪಿ ಖೋ ತಙ್ಖಣೇಯೇವ ಕಣ್ಟಕೇನ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿಯಾ ಲೇಣೇಸು ಕಮ್ಮಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ನಗರಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ। ತೇಪಿ ಥೇರಾ
‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ರಾಜಾ ಸುಮನಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕುತೋ ದಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಧಾತುಯೋ ಲಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ? ಸುಮನೋ ಆಹ – ‘‘ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋ ತ್ವಂ, ಮಹಾರಾಜ, ವೀಥಿಯೋ ಸೋಧಾಪೇತ್ವಾ ಧಜಪಟಾಕಪುಣ್ಣಘಟಾದೀಹಿ ಅಲಙ್ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಸಪರಿಜನೋ ಉಪೋಸಥಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬತಾಳಾವಚರೇ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಮಙ್ಗಲಹತ್ಥಿಂ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ಚಸ್ಸ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಮಹಾನಾಗವನುಯ್ಯಾನಾಭಿಮುಖೋ ಯಾಹಿ। ಅದ್ಧಾ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ
‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಸುಮನೋ ಥೇರಸ್ಸ ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಾವದೇವ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತದ್ವಾರೇ ಓರುಯ್ಹ ರಞ್ಞೋ
ಅಥ ಖೋ ಮಹಿನ್ದಪಮುಖಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇ ಮಹಾನಾಗಾ
ಪುಣ್ಣಮಾಯಂ ಮಹಾವೀರೋ, ಚಾತುಮಾಸಿನಿಯಾ ಇಧ।
ಆಗನ್ತ್ವಾ ದೇವಲೋಕಮ್ಹಾ, ಹತ್ಥಿಕುಮ್ಭೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋತಿ॥
ಅಥಸ್ಸ ಸೋ ಹತ್ಥಿನಾಗೋ ಅನೇಕತಾಳಾವಚರಪರಿವಾರಿತೋ ಅತಿವಿಯ ಉಳಾರೇನ ಪೂಜಾಸಕ್ಕಾರೇನ ಸಕ್ಕರಿಯಮಾನೋ ಪಚ್ಛಿಮದಿಸಾಭಿಮುಖೋವ ಹುತ್ವಾ, ಅಪಸಕ್ಕನ್ತೋ
ಅತೀತೇ ಕಿರ ಅಯಂ ದೀಪೋ ಓಜದೀಪೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ, ರಾಜಾ ಅಭಯೋ ನಾಮ, ನಗರಂ ಅಭಯಪುರಂ ನಾಮ, ಚೇತಿಯಪಬ್ಬತೋ ದೇವಕೂಟಪಬ್ಬತೋ ನಾಮ, ಥೂಪಾರಾಮೋ ಪಟಿಯಾರಾಮೋ ನಾಮ। ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಕಕುಸನ್ಧೋ ಭಗವಾ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ। ತಸ್ಸ ಸಾವಕೋ ಮಹಾದೇವೋ ನಾಮ ಥೇರೋ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ದೇವಕೂಟೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ, ಮಹಿನ್ದತ್ಥೇರೋ ವಿಯ ಚೇತಿಯಪಬ್ಬತೇ। ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಓಜದೀಪೇ ಸತ್ತಾ ಪಜ್ಜರಕೇನ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಕಕುಸನ್ಧೋ ಭಗವಾ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತೇ ಸತ್ತೇ ಅನಯಬ್ಯಸನಮಾಪಜ್ಜನ್ತೇ। ದಿಸ್ವಾ ಚತ್ತಾಲೀಸಾಯ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಅಗಮಾಸಿ। ತಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ ತಾವದೇವ ಪಜ್ಜರಕೋ ವೂಪಸನ್ತೋ। ರೋಗೇ ವೂಪಸನ್ತೇ ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ। ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸಿ। ಭಗವಾ ಧಮಕರಣಂ
ಕೋಣಾಗಮನಸ್ಸ ಪನ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಅಯಂ ದೀಪೋ ವರದೀಪೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ, ರಾಜಾ ಸಮೇಣ್ಡೀ ನಾಮ, ನಗರಂ ವಡ್ಢಮಾನಂ ನಾಮ
ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಪನ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಅಯಂ ದೀಪೋ ಮಣ್ಡದೀಪೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ, ರಾಜಾ ಜಯನ್ತೋ ನಾಮ, ನಗರಂ ವಿಸಾಲಂ ನಾಮ, ಪಬ್ಬತೋ ಸುಭಕೂಟೋ ನಾಮ
ಅಥ ಖ್ವಸ್ಸ ಹತ್ಥಿನೋ ಪುರತೋ ಪುರತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ರಾಜಪುರಿಸಾ ಸಬ್ಬಗಚ್ಛೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಭೂಮಿಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ತಂ ಹತ್ಥತಲಸದಿಸಂ ಅಕಂಸು। ಹತ್ಥಿನಾಗೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಠಾನಂ ಪುರತೋ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮದಿಸಾಭಾಗೇ ಬೋಧಿರುಕ್ಖಟ್ಠಾನೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅಥಸ್ಸ ಮತ್ಥಕತೋ ಧಾತುಂ ಓರೋಪೇತುಂ ಆರಭಿಂಸು। ನಾಗೋ ಓರೋಪೇತುಂ ನ ದೇತಿ। ರಾಜಾ ಥೇರಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಸ್ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ನಾಗೋ ಧಾತುಂ ಓರೋಪೇತುಂ ನ ದೇತೀ’’ತಿ? ‘‘ಆರೂಳ್ಹಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಓರೋಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಕಾಲೇ ಅಭಯವಾಪಿಯಾ ಉದಕಂ
‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ರಾಜಾ ಜಙ್ಘಪ್ಪಮಾಣಂ ಥೂಪಂ ಚಿನಾಪೇತ್ವಾ ಧಾತುಓರೋಪನತ್ಥಾಯ ಮಹಾಸಕ್ಕಾರಂ ಕಾರೇಸಿ। ಸಕಲನಗರಞ್ಚ ಜನಪದೋ ಚ ಧಾತುಮಹದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಸನ್ನಿಪತಿ। ಸನ್ನಿಪತಿತೇ ಚ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ಮಹಾಜನಕಾಯೇ ದಸಬಲಸ್ಸ
‘‘ಏವಂ ಅಚಿನ್ತಿಯಾ ಬುದ್ಧಾ, ಬುದ್ಧಧಮ್ಮಾ ಅಚಿನ್ತಿಯಾ।
ಅಚಿನ್ತಿಯೇ ಪಸನ್ನಾನಂ, ವಿಪಾಕೋ ಹೋತಿ ಅಚಿನ್ತಿಯೋ’’ತಿ॥ (ಅಪ॰ ಥೇರ ೧.೧.೮೨)।
ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಕಿರ ಇಮಂ ದೀಪಂ ಧರಮಾನಕಾಲೇಪಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಆಗಮಾಸಿ। ಪಠಮಂ – ಯಕ್ಖದಮನತ್ಥಂ ಏಕಕೋವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಯಕ್ಖೇ ದಮೇತ್ವಾ ‘‘ಮಯಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಇಮಸ್ಮಿಂ ದೀಪೇ ಸಾಸನಂ ಪತಿಟ್ಠಹಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪೇ ರಕ್ಖಂ ಕರೋನ್ತೋ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ದೀಪಂ ಆವಿಜ್ಜಿ। ದುತಿಯಂ – ಮಾತುಲಭಾಗಿನೇಯ್ಯಾನಂ ನಾಗರಾಜೂನಂ ದಮನತ್ಥಾಯ ಏಕಕೋವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತೇ ದಮೇತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ। ತತಿಯಂ – ಪಞ್ಚಭಿಕ್ಖುಸತಪರಿವಾರೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಚೇತಿಯಟ್ಠಾನೇ ಚ ಥೂಪಾರಾಮಚೇತಿಯಟ್ಠಾನೇ ಚ ಮಹಾಬೋಧಿಪತಿಟ್ಠಿತಟ್ಠಾನೇ ಚ ಮಹಿಯಙ್ಗಣಚೇತಿಯಟ್ಠಾನೇ ಚ ಮುತಿಯಙ್ಗಣಚೇತಿಯಟ್ಠಾನೇ ಚ ದೀಘವಾಪಿಚೇತಿಯಟ್ಠಾನೇ ಚ ಕಲ್ಯಾಣಿಯಚೇತಿಯಟ್ಠಾನೇ ಚ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ। ಇದಮಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಂ ಧಾತುಸರೀರೇನ ಆಗಮನಂ।
ಧಾತುಸರೀರತೋ
ತಸ್ಮಿಂ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇ ಅನುಳಾ ದೇವೀ ಪಬ್ಬಜಿತುಕಾಮಾ ಹುತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸಿ। ರಾಜಾ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅನುಳಾ, ಭನ್ತೇ, ದೇವೀ ಪಬ್ಬಜಿತುಕಾಮಾ, ಪಬ್ಬಾಜೇಥ ನ’’ನ್ತಿ। ‘‘ನ, ಮಹಾರಾಜ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮಾತುಗಾಮಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತುಂ ಕಪ್ಪತಿ। ಪಾಟಲಿಪುತ್ತೇ ಪನ ಮಯ್ಹಂ ಭಗಿನೀ ಸಙ್ಘಮಿತ್ತತ್ಥೇರೀ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇಹಿ। ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪನ, ಮಹಾರಾಜ, ದೀಪೇ ಪುರಿಮಕಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾನಂ ಬೋಧಿ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ। ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಭಗವತೋ ಸರಸರಂಸಿಜಾಲವಿಸ್ಸಜ್ಜನಕೇನ ಬೋಧಿನಾ ಇಧ ಪತಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ ತಥಾ ಸಾಸನಂ ಪಹಿಣೇಯ್ಯಾಸಿ ಯಥಾ ಸಙ್ಘಮಿತ್ತಾ ಬೋಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿ।
‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ರಾಜಾ ಥೇರಸ್ಸ ವಚನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅಮಚ್ಚೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮನ್ತೇನ್ತೋ ಅರಿಟ್ಠಂ ನಾಮ ಅತ್ತನೋ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಂ ಆಹ – ‘‘ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ ತ್ವಂ, ತಾತ, ಪಾಟಲಿಪುತ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಬೋಧಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಅಯ್ಯಂ ಸಙ್ಘಮಿತ್ತತ್ಥೇರಿಂ ಆನೇತು’’ನ್ತಿ? ‘‘ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ದೇವ, ಸಚೇ ಮೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಜಾನಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ। ‘‘ಗಚ್ಛ, ತಾತ
ರಾಜಾ ಆಹ – ‘‘ಅಮ್ಮ, ಪುತ್ತೋಪಿ ಮೇ ಮಹಿನ್ದತ್ಥೇರೋ ನತ್ತಾ ಚ ಮೇ ಸುಮನಸಾಮಣೇರೋ ಮಂ ಛಿನ್ನಹತ್ಥಂ ವಿಯ ಕರೋನ್ತಾ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪಂ
ಥೇರೋ ‘‘ಗನ್ತಬ್ಬಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಬೋಧಿನಾ ಲಙ್ಕಾದೀಪ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಅಧಿಟ್ಠಾನಾನಿ ಕಥೇಸಿ। ಕತಮಾನಿ ಪಞ್ಚ? ಭಗವಾ ಕಿರ ಮಹಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನಮಞ್ಚೇ ನಿಪನ್ನೋ ಲಙ್ಕಾದೀಪೇ ಮಹಾಬೋಧಿಪತಿಟ್ಠಾಪನತ್ಥಾಯ ‘‘ಅಸೋಕಮಹಾರಾಜಾ ಮಹಾಬೋಧಿಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ತದಾ ಮಹಾಬೋಧಿಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣಸಾಖಾ ಸಯಮೇವ ಛಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಕಟಾಹೇ ಪತಿಟ್ಠಾತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ – ಇದಮೇಕಮಧಿಟ್ಠಾನಂ।
ತತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಾನಕಾಲೇ ಚ ‘‘ಮಹಾಬೋಧಿ ಹಿಮವಲಾಹಕಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪತಿಟ್ಠಾತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ – ಇದಂ ದುತಿಯಮಧಿಟ್ಠಾನಂ।
‘‘ಸತ್ತಮೇ
‘‘ಥೂಪಾರಾಮೇ ದಕ್ಖಿಣಕ್ಖಕಧಾತು ಚೇತಿಯಮ್ಹಿ ಪತಿಟ್ಠಾನದಿವಸೇ ಯಮಕಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರೋತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಸಿ – ಇದಂ ಚತುತ್ಥಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ।
ಲಙ್ಕಾದೀಪಮ್ಹಿಯೇವ ಮೇ ದೋಣಮತ್ತಾ ಧಾತುಯೋ ಮಹಾಚೇತಿಯಮ್ಹಿ ಪತಿಟ್ಠಾನಕಾಲೇ
ರಾಜಾ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಅಧಿಟ್ಠಾನಾನಿ ಸುತ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತತೋ ಯಾವ ಮಹಾಬೋಧಿ ತಾವ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಾಪೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಕಟಾಹತ್ಥಾಯ ಬಹುಂ ಸುವಣ್ಣಂ ನೀಹರಾಪೇಸಿ। ತಾವದೇವ ಚ ರಞ್ಞೋ ಚಿತ್ತಂ ಞತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಕಮ್ಮದೇವಪುತ್ತೋ ಕಮ್ಮಾರವಣ್ಣಂ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ಪುರತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ರಾಜಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತಾತ, ಇಮಂ ಸುವಣ್ಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಟಾಹಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಪಮಾಣಂ, ದೇವ, ಜಾನಾಥಾ’’ತಿ? ‘‘ತ್ವಮೇವ, ತಾತ, ಞತ್ವಾ ಕರೋಹೀ’’ತಿ। ‘‘ಸಾಧು, ದೇವ, ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸುವಣ್ಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ಹತ್ಥೇನ ಪರಿಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣಕಟಾಹಂ ನಿಮ್ಮಿನಿ ನವಹತ್ಥಪರಿಕ್ಖೇಪಂ ಪಞ್ಚಹತ್ಥುಬ್ಬೇಧಂ ತಿಹತ್ಥವಿಕ್ಖಮ್ಭಂ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಬಹಲಂ ಹತ್ಥಿಸೋಣ್ಡಪ್ಪಮಾಣಮುಖವಟ್ಟಿಂ। ಅಥ ರಾಜಾ ಸತ್ತಯೋಜನಾಯಾಮಾಯ ತಿಯೋಜನವಿತ್ಥಾರಾಯ ಮಹತಿಯಾ ಸೇನಾಯ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅರಿಯಸಙ್ಘಮಾದಾಯ ಮಹಾಬೋಧಿಸಮೀಪಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಸೇನಾ ಸಮುಸ್ಸಿತಧಜಪಟಾಕಂ ನಾನಾರತನವಿಚಿತ್ತಂ ಅನೇಕಾಲಙ್ಕಾರಪಅಮಣ್ಡಿತಂ ನಾನಾವಿಧಕುಸುಮಸಮಾಕಿಣ್ಣಂ ಅನೇಕತೂರಿಯಸಙ್ಘುಟ್ಠಂ ಮಹಾಬೋಧಿಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿ। ರಾಜಾ ಸಹಸ್ಸಮತ್ತೇ ಗಣಪಾಮೋಕ್ಖೇ ಮಹಾಥೇರೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಪತ್ತಾಭಿಸೇಕಾನಂ ರಾಜೂನಂ ಸಹಸ್ಸೇನ ಅತ್ತಾನಞ್ಚ ಮಹಾಬೋಧಿಞ್ಚ ಪರಿವಾರಾಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಬೋಧಿಮೂಲೇ ಠತ್ವಾ ಮಹಾಬೋಧಿಂ ಉಲ್ಲೋಕೇಸಿ। ಮಹಾಬೋಧಿಸ್ಸ ಖನ್ಧಞ್ಚ ದಕ್ಖಿಣಮಹಾಸಾಖಾಯ ಚತುಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣಪ್ಪದೇಸಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಂ ಅದಸ್ಸನಂ ಅಗಮಾಸಿ।
ರಾಜಾ ತಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜೋ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಇಮಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ತುಟ್ಠೋ ಮಹಾಬೋಧಿಂ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪರಜ್ಜೇನ ಪೂಜೇಮೀ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ವತ್ವಾ ಅಭಿಸೇಕಂ ಅದಾಸಿ। ತತೋ
ಏವಂ ಸುವಣ್ಣಕಟಾಹೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಮತ್ತೇ ಮಹಾಬೋಧಿಮ್ಹಿ ಮಹಾಪಥವೀ ಚಲಿ। ಆಕಾಸೇ ದೇವದುನ್ದುಭಿಯೋ ಫಲಿಂಸು। ಪಬ್ಬತಾನಂ ನಚ್ಚೇಹಿ ದೇವಾನಂ ಸಾಧುಕಾರೇಹಿ ಯಕ್ಖಾನಂ ಹಿಙ್ಕಾರೇಹಿ ಅಸುರಾನಂ ಥುತಿಜಪ್ಪೇಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಅಪ್ಫೋಟನೇಹಿ ಮೇಘಾನಂ ಗಜ್ಜಿತೇಹಿ ಚತುಪ್ಪದಾನಂ ರವೇಹಿ ಪಕ್ಖೀನಂ ರುತೇಹಿ ಸಬ್ಬತಾಳಾವಚರಾನಂ
ಮಹಾಬೋಧಿ
ರಾಜಾ ಮಹಾಬೋಧಿರಕ್ಖಣತ್ಥಾಯ ಅಟ್ಠಾರಸ ದೇವತಾಕುಲಾನಿ, ಅಟ್ಠ ಅಮಚ್ಚಕುಲಾನಿ, ಅಟ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲಾನಿ, ಅಟ್ಠ ಕುಟುಮ್ಬಿಯಕುಲಾನಿ, ಅಟ್ಠ ಗೋಪಕಕುಲಾನಿ, ಅಟ್ಠ ತರಚ್ಛಕುಲಾನಿ, ಅಟ್ಠ ಚ ಕಾಲಿಙ್ಗಕುಲಾನಿ ದತ್ವಾ ಉದಕಸಿಞ್ಚನತ್ಥಾಯ ಚ ಅಟ್ಠ ಸುವಣ್ಣಘಟೇ, ಅಟ್ಠ ಚ ರಜತಘಟೇ ದತ್ವಾ ಇಮಿನಾ ಪರಿವಾರೇನ ಮಹಾಬೋಧಿಂ
ಏವಂ ಮಹಾರಜ್ಜೇನ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಮಾಗಸಿರಮಾಸಸ್ಸ ಪಠಮಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ ಅಸೋಕೋ ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಮಹಾಬೋಧಿಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಲಪ್ಪಮಾಣಂ ಉದಕಂ ಓರುಯ್ಹ ನಾವಾಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘಮಿತ್ತತ್ಥೇರಿಮ್ಪಿ ಸಪರಿವಾರಂ ನಾವಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಅರಿಟ್ಠಂ ಅಮಚ್ಚಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಹಂ, ತಾತ, ಮಹಾಬೋಧಿಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪರಜ್ಜೇನ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಗಲಪ್ಪಮಾಣಂ ಉದಕಂ ಓರುಯ್ಹ ಮಮ ಸಹಾಯಕಸ್ಸ ಪೇಸೇಸಿಂ, ಸೋಪಿ ಏವಮೇವ ಮಹಾಬೋಧಿಂ ಪೂಜೇತೂ’’ತಿ। ಏವಂ ಸಹಾಯಕಸ್ಸ ಸಾಸನಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛತಿ ವತರೇ, ದಸಬಲಸ್ಸ ಸರಸರಂಸಿಜಾಲಂ ವಿಮುಞ್ಚನ್ತೋ ಮಹಾಬೋಧಿರುಕ್ಖೋ’’ತಿ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಸ್ಸೂನಿ ಪವತ್ತಯಮಾನೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಸಾಪಿ ಖೋ ಮಹಾಬೋಧಿಸಮಾರೂಳ್ಹಾ ನಾವಾ ಪಸ್ಸತೋ ಪಸ್ಸತೋ ಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಮಹಾಸಮುದ್ದತಲಂ ಪಕ್ಖನ್ತಾ। ಮಹಾಸಮುದ್ದೇಪಿ ಸಮನ್ತಾ ಯೋಜನಂ ವೀಚಿಯೋ ವೂಪಸನ್ತಾ; ಪಞ್ಚ ವಣ್ಣಾನಿ ಪದುಮಾನಿ ಪುಪ್ಫಿತಾನಿ; ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ದಿಬ್ಬಾನಿ ತೂರಿಯಾನಿ ಪವಜ್ಜಿಂಸು; ಆಕಾಸೇ ಜಲಜಥಲಜರುಕ್ಖಾದಿಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಾಹಿ ದೇವತಾಹಿ ಪವತ್ತಿತಾ ಅತಿವಿಯ ಉಳಾರಾ ಪೂಜಾ ಅಹೋಸಿ। ಸಙ್ಘಮಿತ್ತತ್ಥೇರೀಪಿ ಸುಪಣ್ಣರೂಪೇನ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ನಾಗಕುಲಾನಿ ಸನ್ತಾಸೇಸಿ। ತೇ ಚ ಉತ್ರಸ್ತರೂಪಾ ನಾಗಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ವಿಭೂತಿಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಥೇರಿಂ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಮಹಾಬೋಧಿಂ ನಾಗಭವನಂ ಅತಿಹರಿತ್ವಾ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ
ದೇವಾನಮ್ಪಿಯತಿಸ್ಸೋ ಮಹಾರಾಜಾಪಿ ಖೋ ಸುಮನಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ವಚನೇನ ಮಾಗಸಿರಮಾಸಸ್ಸ ಪಠಮಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಭುತಿ ಉತ್ತರದ್ವಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಜಮ್ಬುಕೋಲಪಟ್ಟನಂ ತಾವ ಮಗ್ಗಂ ಸೋಧಾಪೇತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ನಗರತೋ ನಿಕ್ಖಮನದಿವಸೇ ಉತ್ತರದ್ವಾರಸಮೀಪೇ ಸಮುದ್ದಸಾಲವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಠಿತೋಯೇವ ತಾಯ ವಿಭೂತಿಯಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂಯೇವ ಮಹಾಬೋಧಿಂ ಥೇರಸ್ಸ
ಕಥಂ? ತಾನಿ ಕಿರ ಬೋಧಿಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಆಗತಾನಿ ಸೋಳಸ ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನಕುಲಾನಿ ರಾಜವೇಸಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು। ರಾಜಾ ದೋವಾರಿಕವೇಸಂ ಗಣ್ಹಿ। ಸೋಳಸ ಕುಲಾನಿ ಮಹಾಬೋಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಓರೋಪಯಿಂಸು। ಮಹಾಬೋಧಿ ತೇಸಂ ಹತ್ಥತೋ ಮುತ್ತಸಮನನ್ತರಮೇವ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣಂ ವೇಹಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಛಬ್ಬಣ್ಣರಂಸಿಯೋ ಮುಞ್ಚಿ। ರಂಸಿಯೋ ಸಕಲದೀಪಂ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ಉಪರಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಆಹಚ್ಚ ಅಟ್ಠಂಸು। ಮಹಾಬೋಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಞ್ಜಾತಪ್ಪಸಾದಾನಿ ದಸಪುರಿಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅನುಪುಬ್ಬವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು। ಯಾವ ಸೂರಿಯತ್ಥಙ್ಗಮಾ ಮಹಾಬೋಧಿ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅತ್ಥಙ್ಗಮಿತೇ ಪನ
ಏವಂ ಪುತ್ತನತ್ತುಪರಮ್ಪರಾಯ ಸಮನ್ತಾ ದೀಪವಾಸೀನಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಪತಿಟ್ಠಿತೇ ದಸಬಲಸ್ಸ ಧಮ್ಮಧಜಭೂತೇ ಮಹಾಬೋಧಿಮ್ಹಿ
ಅಥೇಕದಿವಸಂ ರಾಜಾ ಮಹಾಬೋಧಿಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಥೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಥೂಪಾರಾಮಂ ಗಚ್ಛತಿ। ತಸ್ಸ ಲೋಹಪಾಸಾದಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಾ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಅಭಿಹರಿಂಸು। ರಾಜಾ ಥೇರಸ್ಸ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಅದಾಸಿ। ಥೇರೋ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಲೋಹಪಾಸಾದಟ್ಠಾನಂ ಪೂಜೇಸಿ। ಪುಪ್ಫೇಸು ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿತಮತ್ತೇಸು ಮಹಾಭೂಮಿಚಾಲೋ ಅಹೋಸಿ। ರಾಜಾ ‘‘ಕಸ್ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ಭೂಮಿ ಚಲಿತಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಇಸ್ಮಿಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಓಕಾಸೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅನಾಗತೇ ಉಪೋಸಥಾಗಾರಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸೇತಂ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ।
ರಾಜಾ
ರಾಜಾ ತತ್ಥ ಅಟ್ಠ ಪುಪ್ಫಮುಟ್ಠಿಯೋ ಓಕಿರಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪುನ ಥೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಮಹಾಚೇತಿಯಟ್ಠಾನಂ ಪತ್ತೋ। ತತ್ಥಸ್ಸ ಪುರಿಸಾ ಚಮ್ಪಕಪುಪ್ಫಾನಿ ಅಭಿಹರಿಂಸು। ತಾನಿ ರಾಜಾ ಥೇರಸ್ಸ ಅದಾಸಿ। ಥೇರೋ ಮಹಾಚೇತಿಯಟ್ಠಾನಂ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ವನ್ದಿ। ತಾವದೇವ ಮಹಾಪಥವೀ ಸಙ್ಕಮ್ಪಿ। ರಾಜಾ ‘‘ಕಸ್ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ಪಥವೀ ಕಮ್ಪಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಓಕಾಸೇ ಅನಾಗತೇ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅಸದಿಸೋ ಮಹಾಥೂಪೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸೇತಂ
ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಥೂಪಾರಾಮೇ ಅಟ್ಠಸಟ್ಠಿ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು। ಮಹಾಮಹಿನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಆಸನಂ ದಕ್ಖಿಣಾಭಿಮುಖಂ
ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಅರಿಟ್ಠತ್ಥೇರೋ ತೇನ ಸಮಯೇನ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ವೇರಞ್ಜಾಯಂ ವಿಹರತಿ ನಳೇರುಪುಚಿಮನ್ದಮೂಲೇತಿ ವಿನಯನಿದಾನಂ ಅಭಾಸಿ। ಭಾಸಿತೇ ಚ ಪನಾಯಸ್ಮತಾ ಅರಿಟ್ಠತ್ಥೇರೇನ ವಿನಯನಿದಾನೇ ಆಕಾಸಂ ಮಹಾವಿರವಂ ರವಿ। ಅಕಾಲವಿಜ್ಜುಲತಾ ನಿಚ್ಛರಿಂಸು। ದೇವತಾ ಸಾಧುಕಾರಂ ಅದಂಸು। ಮಹಾಪಥವೀ ಉದಕಪರಿಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಸಙ್ಕಮ್ಪಿ। ಏವಂ ಅನೇಕೇಸು ಪಾಟಿಹಾರಿಯೇಸು ವತ್ತಮಾನೇಸು ಆಯಸ್ಮಾ ಅರಿಟ್ಠತ್ಥೇರೋ ಮಹಾಮಹಿನ್ದಪಮುಖೇಹಿ ಅಟ್ಠಸಟ್ಠಿಯಾ ಪಚ್ಚೇಕಗಣೀಹಿ ಖೀಣಾಸವಮಹಾಥೇರೇಹಿ ತದಞ್ಞೇಹಿ ಚ ಅಟ್ಠಸಟ್ಠಿಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಪರಿವುತೋ ಪಠಮಕತ್ತಿಕಪವಾರಣಾದಿವಸೇ ಥೂಪಾರಾಮವಿಹಾರಮಜ್ಝೇ ಸತ್ಥು ಕರುಣಾಗುಣದೀಪಕಂ ಭಗವತೋ ಅನುಸಿಟ್ಠಿಕರಾನಂ ಕಾಯಕಮ್ಮವಚೀಕಮ್ಮವಿಪ್ಫನ್ದಿತವಿನಯನಂ ವಿನಯಪಿಟಕಂ ಪಕಾಸೇಸಿ। ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಚ ಯಾವತಾಯುಕಂ ತಿಟ್ಠಮಾನೋ ಬಹೂನಂ ವಾಚೇತ್ವಾ ಬಹೂನಂ ಹದಯೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ। ತೇಪಿ ಖೋ ಮಹಾಮಹಿನ್ದಪ್ಪಮುಖಾ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಾಗಮೇ –
‘‘ಅಟ್ಠಸಟ್ಠಿ
ಪಚ್ಚೇಕಗಣಿನೋ ಸಬ್ಬೇ, ಧಮ್ಮರಾಜಸ್ಸ ಸಾವಕಾ॥
‘‘ಖೀಣಾಸವಾ ವಸಿಪ್ಪತ್ತಾ, ತೇವಿಜ್ಜಾ ಇದ್ಧಿಕೋವಿದಾ।
ಉತ್ತಮತ್ಥಮಭಿಞ್ಞಾಯ, ಅನುಸಾಸಿಂಸು ರಾಜಿನೋ॥
‘‘ಆಲೋಕಂ ದಸ್ಸಯಿತ್ವಾನ, ಓಭಾಸೇತ್ವಾ ಮಹಿಂ ಇಮಂ।
ಜಲಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧಾವ, ನಿಬ್ಬಾಯಿಂಸು ಮಹೇಸಯೋ’’॥
ತೇಸಂ
‘‘ತತಿಯಸಙ್ಗಹತೋ ಪನ ಉದ್ಧಂ ಇಮಂ ದೀಪಂ ಮಹಿನ್ದಾದೀಹಿ ಆಭತಂ, ಮಹಿನ್ದತೋ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಕಞ್ಚಿ
ಕತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ? ಯೇಸಂ ಪಾಳಿತೋ ಚ ಅತ್ಥತೋ ಚ ಅನೂನಂ ವತ್ತತಿ, ಮಣಿಘಟೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತತೇಲಮಿವ ಈಸಕಮ್ಪಿ ನ ಪಗ್ಘರತಿ, ಏವರೂಪೇಸು ಅಧಿಮತ್ತಸತಿ-ಗತಿ-ಧಿತಿ-ಮನ್ತೇಸು ಲಜ್ಜೀಸು ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಕೇಸು ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮೇಸು ಪುಗ್ಗಲೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತಸ್ಮಾ ವಿನಯಪತಿಟ್ಠಾಪನತ್ಥಂ ವಿನಯಪರಿಯತ್ತಿಯಾ ಆನಿಸಂಸಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ವಿನಯೋ ಪರಿಯಾಪುಣಿತಬ್ಬೋ।
ತತ್ರಾಯಂ ವಿನಯಪರಿಯತ್ತಿಯಾ ಆನಿಸಂಸೋ – ವಿನಯಪರಿಯತ್ತಿಕುಸಲೋ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಾಸನೇ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧಾನಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಮಾತಾಪಿತುಟ್ಠಾನಿಯೋ ಹೋತಿ, ತದಾಯತ್ತಾ ಹಿ ನೇಸಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ವತ್ತಾನುವತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿ ಆಚಾರಗೋಚರಕುಸಲತಾ। ಅಪಿ ಚಸ್ಸ ವಿನಯಪರಿಯತ್ತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೋ ಸುಗುತ್ತೋ ಹೋತಿ ಸುರಕ್ಖಿತೋ; ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಪಕತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪಟಿಸರಣಂ ಹೋತಿ; ವಿಸಾರದೋ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ವೋಹರತಿ; ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೇ ಸಹಧಮ್ಮೇನ ಸುನಿಗ್ಗಹಿತಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ; ಸದ್ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಯಾ
ಯೇ ಚಾಪಿ ಸಂವರಮೂಲಕಾ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ, ವಿನಯಧರೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತೇಸಂ ದಾಯಾದೋ; ವಿನಯಮೂಲಕತ್ತಾ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಹೇತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ವಿನಯೋ ಸಂವರತ್ಥಾಯ, ಸಂವರೋ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರತ್ಥಾಯ, ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ಪಾಮೋಜ್ಜತ್ಥಾಯ, ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಪೀತತ್ಥಾಯ, ಪೀತಿ ಪಸ್ಸದ್ಧತ್ಥಾಯ, ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ಸುಖತ್ಥಾಯ, ಸುಖಂ ಸಮಾಧತ್ಥಾಯ, ಸಮಾಧಿ ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ, ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನಂ ನಿಬ್ಬಿದತ್ಥಾಯ, ನಿಬ್ಬಿದಾ ವಿರಾಗತ್ಥಾಯ, ವಿರಾಗೋ ವಿಮುತ್ತತ್ಥಾಯ
ಏತ್ತಾವತಾ ಚ ಯಾ ಸಾ ವಿನಯಸಂವಣ್ಣನತ್ಥಂ ಮಾತಿಕಾ ಠಪಿತಾ ತತ್ಥ –
‘‘ವುತ್ತಂ ಯೇನ ಯದಾ ಯಸ್ಮಾ, ಧಾರಿತಂ ಯೇನ ಚಾಭತಂ।
ಯತ್ಥಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ಚೇತಮೇತಂ, ವತ್ವಾ ವಿಧಿಂ ತತೋ’’ತಿ॥
ಇಮಿಸ್ಸಾ ತಾವ ಗಾಥಾಯ ಅತ್ಥೋ ಪಕಾಸಿತೋ ವಿನಯಸ್ಸ ಚ ಬಾಹಿರನಿದಾನವಣ್ಣನಾ ಯಥಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಸಂವಣ್ಣಿತಾ ಹೋತೀತಿ।
ತತಿಯಸಙ್ಗೀತಿಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಬಾಹಿರನಿದಾನಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।