೩. ಅನಿಯತಕಣ್ಡಂ
೧. ಪಠಮಅನಿಯತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೪೪೩. ತೇನ ಸಮಯೇನ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ ಪಠಮಅನಿಯತಸಿಕ್ಖಾಪದಂ। ತತ್ಥ ಕಾಲಯುತ್ತಂ ಸಮುಲ್ಲಪನ್ತೋತಿ ಕಾಲಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಯದಾ ನ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಸಮೀಪೇನ ಗಚ್ಛತಿ ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ ವಾ ತದಾ ತದನುರೂಪಂ ‘‘ಕಚ್ಚಿ ನ ಉಕ್ಕಣ್ಠಸಿ, ನ ಕಿಲಮಸಿ, ನ ಛಾತಾಸೀ’’ತಿಆದಿಕಂ ಗೇಹಸ್ಸಿತಂ ಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೋ। ಕಾಲಯುತ್ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಭಣನ್ತೋತಿ ಕಾಲಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಯದಾ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಚಿ ಸಮೀಪೇನ ಗಚ್ಛತಿ ವಾ ಆಗಚ್ಛತಿ ವಾ ತದಾ ತದನುರೂಪಂ ‘‘ಉಪೋಸಥಂ ಕರೇಯ್ಯಾಸಿ, ಸಲಾಕಭತ್ತಂ ದದೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿಆದಿಕಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೋ।
ಬಹೂ ಧೀತರೋ ಚ ಪುತ್ತಾ ಚ ಅಸ್ಸಾತಿ ಬಹುಪುತ್ತಾ। ತಸ್ಸಾ ಕಿರ ದಸ ಪುತ್ತಾ ದಸ ಧೀತರೋ ಅಹೇಸುಂ, ಬಹೂ ನತ್ತಾರೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಬಹುನತ್ತಾ। ಯಥೇವ ಹಿ ತಸ್ಸಾ ಏವಮಸ್ಸಾ ಪುತ್ತಧೀತಾನಮ್ಪಿ ವೀಸತಿ ವೀಸತಿ ದಾರಕಾ ಅಹೇಸುಂ, ಇತಿ ಸಾ ವೀಸುತ್ತರಚತುಸತಪುತ್ತನತ್ತಪರಿವಾರಾ ಅಹೋಸಿ। ಅಭಿಮಙ್ಗಲಸಮ್ಮತಾತಿ ಉತ್ತಮಮಙ್ಗಲಸಮ್ಮತಾ। ಯಞ್ಞೇಸೂತಿ ದಾನಪ್ಪದಾನೇಸು। ಛಣೇಸೂತಿ ಆವಾಹವಿವಾಹಮಙ್ಗಲಾದೀಸು ಅನ್ತರುಸ್ಸವೇಸು। ಉಸ್ಸವೇಸೂತಿ ಆಸಾಳ್ಹೀಪವಾರಣನಕ್ಖತ್ತಾದೀಸು ಮಹುಸ್ಸವೇಸು। ಪಠಮಂ ಭೋಜೇನ್ತೀತಿ ‘‘ಇಮೇಪಿ ದಾರಕಾ ತಯಾ ಸಮಾನಾಯುಕಾ ನಿರೋಗಾ ಹೋನ್ತೂ’’ತಿ ಆಯಾಚನ್ತಾ ಪಠಮಂಯೇವ ಭೋಜೇನ್ತಿ, ಯೇಪಿ ಸದ್ಧಾ ಹೋನ್ತಿ ಪಸನ್ನಾ, ತೇಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಭೋಜೇತ್ವಾ ತದನನ್ತರಂ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ತಂಯೇವ ಭೋಜೇನ್ತಿ। ನಾದಿಯೀತಿ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ನ ಆದಿಯಿ, ನ ಗಣ್ಹಿ, ನ ವಾ ಆದರಮಕಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
೪೪೪-೫. ಅಲಂಕಮ್ಮನಿಯೇತಿ ಕಮ್ಮಕ್ಖಮಂ ಕಮ್ಮಯೋಗ್ಗನ್ತಿ ಕಮ್ಮನಿಯಂ, ಅಲಂ ಪರಿಯತ್ತಂ ಕಮ್ಮನಿಯಭಾವಾಯಾತಿ ಅಲಂಕಮ್ಮನಿಯಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಲಂಕಮ್ಮನಿಯೇ, ಯತ್ಥ ಅಜ್ಝಾಚಾರಂ ಕರೋನ್ತಾ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ತಂ ಕಮ್ಮಂ ನಿಸಜ್ಜಂ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯಾತಿ ನಿಸಜ್ಜಂ ಕರೇಯ್ಯ, ನಿಸೀದೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ನಿಸೀದಿತ್ವಾವ ಉಪನಿಸಿನ್ನೋತಿ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ। ಏವಂ ಉಪನಿಪನ್ನೋಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಭಿಕ್ಖು ನಿಸಿನ್ನೇತಿ ಭಿಕ್ಖುಮ್ಹಿ ನಿಸಿನ್ನೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಭೋ ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾತಿ ದ್ವೇಪಿ ಅಪಚ್ಛಾ ಅಪುರಿಮಂ ನಿಸಿನ್ನಾ। ಏತ್ಥ ಚ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಸೋತಸ್ಸ ರಹೋ’’ತಿ ಆಗತಂ, ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ರಹೇನೇವ ಪನ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸಚೇಪಿ ಹಿ ಪಿಹಿತಕವಾಟಸ್ಸ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ದ್ವಾರೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ವಿಞ್ಞೂ ಪುರಿಸೋ ಹೋತಿ, ನೇವ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ಕರೋತಿ। ಅಪಿಹಿತಕವಾಟಸ್ಸ ಪನ ದ್ವಾರೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ಕರೋತಿ। ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ದ್ವಾರೇ ಅನ್ತೋದ್ವಾದಸಹತ್ಥೇಪಿ ಓಕಾಸೇ ನಿಸಿನ್ನೋ, ಸಚೇ ಸಚಕ್ಖುಕೋ ವಿಕ್ಖಿತ್ತೋಪಿ ನಿದ್ದಾಯನ್ತೋಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ಕರೋತಿ। ಸಮೀಪೇ ಠಿತೋಪಿ ಅನ್ಧೋ ನ ಕರೋತಿ, ಚಕ್ಖುಮಾಪಿ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿದ್ದಾಯನ್ತೋ ನ ಕರೋತಿ। ಇತ್ಥೀನಂ ಪನ ಸತಮ್ಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ನ ಕರೋತಿಯೇವ।
ಸದ್ಧೇಯ್ಯವಚಸಾತಿ ಸದ್ಧಾತಬ್ಬವಚನಾ। ಸಾ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಅರಿಯಸಾವಿಕಾವ ಹೋತಿ, ತೇನಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ಆಗತಫಲಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಆಗತಂ ಫಲಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಆಗತಫಲಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಭಿಸಮೇತಾವಿನೀತಿ ಪಟಿವಿದ್ಧಚತುಸಚ್ಚಾ। ವಿಞ್ಞಾತಂ ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಸಾಸನಂ ಏತಾಯಾತಿ ವಿಞ್ಞಾತಸಾಸನಾ। ನಿಸಜ್ಜಂ ಭಿಕ್ಖು ಪಟಿಜಾನಮಾನೋತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏವರೂಪಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ದಿಸ್ವಾ ವದತಿ, ಅಥ ಖೋ ಭಿಕ್ಖು ನಿಸಜ್ಜಂ ಪಟಿಜಾನಮಾನೋಯೇವ ತಿಣ್ಣಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ, ನ ಅಪ್ಪಟಿಜಾನಮಾನೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಯೇನ ವಾ ಸಾ ಸದ್ಧೇಯ್ಯವಚಸಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ವದೇಯ್ಯ ತೇನ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ನಿಸಜ್ಜಾದೀಸು ಆಕಾರೇಸು ಯೇನ ವಾ ಆಕಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಾದೀನಿ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಸಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ವದೇಯ್ಯ, ಪಟಿಜಾನಮಾನೋವ ತೇನ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಕಾರೇತಬ್ಬೋ। ಏವರೂಪಾಯಪಿ ಉಪಾಸಿಕಾಯ ವಚನಮತ್ತೇನ ನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ದಿಟ್ಠಂ ನಾಮ ತಥಾಪಿ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಥಾಪಿ ಹೋತಿ।
ತದತ್ಥಜೋತನತ್ಥಞ್ಚ ಇದಂ ವತ್ಥುಂ ಉದಾಹರನ್ತಿ – ಮಲ್ಲಾರಾಮವಿಹಾರೇ
೪೪೬. ಇತೋ ಪರಂ ಸಾ ಚೇ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯಾತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಕಾರಣಾಕಾರದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ತತ್ಥ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವನ್ತೋತಿ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಮಗ್ಗೇ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಿಸಜ್ಜಾಯ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ನಿಸಜ್ಜಂ ಪಟಿಜಾನಿತ್ವಾ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಪಟಿಸೇವನಂ ಅಪ್ಪಟಿಜಾನನ್ತೋ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಯಾ ಅಕಾರೇತ್ವಾ ನಿಸಜ್ಜಾಮತ್ತೇನ ಯಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ತಾಯ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತೇನ ನಯೇನ ಸಬ್ಬಚತುಕ್ಕೇಸು ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
೪೫೧. ಸಿಕ್ಖಾಪದಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪನ ಆಪತ್ತಾನಾಪತ್ತಿಪರಿಚ್ಛೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತೇಸು ಗಮನಂ ಪಟಿಜಾನಾತೀತಿಆದೀಸು ಗಮನಂ ಪಟಿಜಾನಾತೀತಿ ‘‘ರಹೋನಿಸಜ್ಜಸ್ಸಾದತ್ಥಂ ಗತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಏವಂ ಗಮನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ನಿಸಜ್ಜನ್ತಿ ನಿಸಜ್ಜಸ್ಸಾದೇನೇವ ನಿಸಜ್ಜಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ। ಆಪತ್ತಿನ್ತಿ ತೀಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಆಪತ್ತಿಂ। ಆಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ತೀಸು ಯಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ತಾಯ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಚತುಕ್ಕೇ ಉತ್ತಾನಾಧಿಪ್ಪಾಯಮೇವ। ದುತಿಯಚತುಕ್ಕೇ ಪನ ಗಮನಂ ನ ಪಟಿಜಾನಾತೀತಿ ರಹೋ ನಿಸಜ್ಜಸ್ಸಾದವಸೇನ ನ ಪಟಿಜಾನಾತಿ
ಅಯಂ ಪನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ರಹೋ ನಿಸಜ್ಜಸ್ಸಾದೋತಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಕಿಲೇಸೋ ವುಚ್ಚತಿ। ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ತೇನಸ್ಸಾದೇನ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಅಕ್ಖಿಂ ಅಞ್ಜೇತಿ, ದುಕ್ಕಟಂ। ನಿವಾಸನಂ ನಿವಾಸೇತಿ, ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧತಿ, ಚೀವರಂ ಪಾರುಪತಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ದುಕ್ಕಟಂ। ಗಚ್ಛತಿ, ಪದವಾರೇ ಪದವಾರೇ ದುಕ್ಕಟಂ। ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸೀದತಿ, ದುಕ್ಕಟಮೇವ। ಮಾತುಗಾಮೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಮತ್ತೇ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಪನ ‘‘ಗಮನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಸುದ್ಧಚಿತ್ತತ್ತಾ ಆಪತ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸಚೇ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಮಾತುಗಾಮಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ। ಸಚೇ ಉಟ್ಠಾಯುಟ್ಠಾಯ ಪುನಪ್ಪುನಂ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ನಿಸಜ್ಜಾಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ। ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ
ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸದಿಸಾನೇವಾತಿ।
ಪಠಮಅನಿಯತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ದುತಿಯಅನಿಯತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೪೫೨. ತೇನ ಸಮಯೇನ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿ ದುತಿಯಅನಿಯತಸಿಕ್ಖಾಪದಂ। ತತ್ಥ ಭಗವತಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿಆದಿಮ್ಹಿ ‘‘ಯಂ ಏಕೋ ಏಕಾಯ ರಹೋ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ಆಸನೇ ಅಲಂಕಮ್ಮನಿಯೇ ನಿಸಜ್ಜಂ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯ, ತಂ ನಿಸಜ್ಜಂ ಕಪ್ಪೇತುಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಇತರಥಾ ಹಿ ‘‘ಏಕಸ್ಸ ಏಕಾಯಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ। ಸಾಮಿಅತ್ಥೇ ವಾ ಏತಂ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
೪೫೩. ನ ಹೇವ ಖೋ ಪನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಯಮ್ಪಿ ಬಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಅನ್ತೋ ವಿವಟಂ ಪರಿವೇಣಙ್ಗಣಾದಿ, ತಮ್ಪಿ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ವುತ್ತಂ। ಸೇಸಂ ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಕೇವಲಞ್ಹಿ ಇಧ ಇತ್ಥೀಪಿ ಪುರಿಸೋಪಿ ಯೋ ಕೋಚಿ ವಿಞ್ಞೂ ಅನನ್ಧೋ ಅಬಧಿರೋ ಅನ್ತೋದ್ವಾದಸಹತ್ಥೇ ಓಕಾಸೇ ಠಿತೋ ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ವಾ ವಿಕ್ಖಿತ್ತೋಪಿ ನಿದ್ದಾಯನ್ತೋಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ಕರೋತಿ। ಬಧಿರೋ ಪನ ಚಕ್ಖುಮಾಪಿ ಅನ್ಧೋ ವಾ ಅಬಧಿರೋಪಿ ನ ಕರೋತಿ। ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಞ್ಚ ಪರಿಹಾಪೇತ್ವಾ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾತಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ। ಸೇಸಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವ। ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ಉಮ್ಮತ್ತಕಆದಿಕಮ್ಮಿಕಾನಂ ಅನಾಪತ್ತಿ।
ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀಸು
ದುತಿಯಅನಿಯತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಸಂವಣ್ಣನಾಯ
ಅನಿಯತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।