೨. ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಕಣ್ಡಂ

೧. ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಇದಾನಿ ಪಾರಾಜಿಕಸಂವಣ್ಣನಾಸಮನನ್ತರಾ ಯಾ ತೇರಸಕಾದಿಸಂವಣ್ಣನಾ ಸಮಾರದ್ಧಾ, ತಸ್ಸಾಪಿ –

ಅನಾಕುಲಾ ಅಸನ್ದೇಹಾ, ಪರಿಪುಣ್ಣವಿನಿಚ್ಛಯಾ।

ಅತ್ಥಬ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಹೋತಿ ಸಾರತ್ಥದೀಪನೀ॥

ತೇರಸಕಸ್ಸಾತಿ ತೇರಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಪರಿಮಾಣಾನಿ ಅಸ್ಸ ಕಣ್ಡಸ್ಸಾತಿ ತೇರಸಕಂ, ತಸ್ಸ ತೇರಸಕಸ್ಸ ಕಣ್ಡಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

೨೩೪. ಅನಭಿರತೋತಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಿಹಿಭಾವಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ ವುಚ್ಚತಿ, ಇಧ ಪನ ಕಾಮರಾಗವಸೇನ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತತಾಯ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತ್ತತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಆಹ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋತಿಆದಿ।

೨೩೬-೨೩೭. ಸಞ್ಚೇತನಿಕಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಂ-ಸದ್ದೋ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ಥತಾಯ ಸಾತ್ಥಕೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಚೇತನಾ ಅಸ್ಸಾತಿ। ತತ್ಥ ಚೇತನಾತಿ ವೀತಿಕ್ಕಮವಸಪ್ಪವತ್ತಾ ಪುಬ್ಬಭಾಗಚೇತನಾ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಯಾ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಕಪ್ಪೇ ಇಕ-ಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸುಂ ಅತ್ಥೋ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ಸಞ್ಚೇತನಾವ ಸಞ್ಚೇತನಿಕಾತಿ। ಇದಾನಿ ಸಂ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಅನಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಇಕ-ಸದ್ದೋವ ಅಸ್ಸತ್ಥಿಅತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸಞ್ಚೇತನಾ ವಾ ಅಸ್ಸಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಞ್ಚೇತನಿಕಾತಿ ದುತಿಯವಿಕಪ್ಪಮಾಹ। ಸಂವಿಜ್ಜತಿ ಚೇತನಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪದಭಾಜನೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ಆದರಂ ಅಕತ್ವಾ ಜಾನನ್ತೋತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಉಪಕ್ಕಮಾಮೀತಿ ಜಾನನ್ತೋತಿ ಮೋಚನತ್ಥಂ ಉಪಕ್ಕಮಾಮೀತಿ ಜಾನನ್ತೋ।

ಆಸಯಭೇದತೋತಿ ಪಿತ್ತಾದಿಆಸಯಭೇದತೋ। ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಮ್ಪಿ ಹಿ ರಞ್ಞೋಪಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಪಿತ್ತಸೇಮ್ಹಪುಬ್ಬಲೋಹಿತಾಸಯೇಸು ಚತೂಸು ಅಞ್ಞತರೋ ಆಸಯೋ ಹೋತಿಯೇವ, ಮನ್ದಪಞ್ಞಾನಂ ಪನ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಆಸಯಾ ಹೋನ್ತಿ। ಧಾತುನಾನತ್ತತೋತಿ ಪಥವೀಧಾತುಆದೀನಂ ಚತುನ್ನಂ ಧಾತೂನಂ, ಚಕ್ಖಾದೀನಂ ವಾ ಅಟ್ಠಾರಸನ್ನಂ ಧಾತೂನಂ, ರಸಸೋಣಿತಾದೀನಂ ವಾ ಧಾತೂನಂ ನಾನತ್ತತೋ।

ವತ್ಥಿಸೀಸನ್ತಿ ವತ್ಥಿಪುಟಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಮತ್ಥಕಪಸ್ಸಂ। ‘‘ರಾಗ…ಪೇ॰… ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ’’ತಿ ರಾಗಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ರಾಜಾ ಪನ ‘‘ಸಮ್ಭವಸ್ಸ ಸಕಲಕಾಯೋ ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಸುತಪುಬ್ಬತ್ತಾ ವೀಮಂಸನತ್ಥಂ ಏವಮಕಾಸೀತಿ ವದನ್ತಿ। ದಕಸೋತನ್ತಿ ಮುತ್ತಮಗ್ಗಂ, ಅಙ್ಗಜಾತಪ್ಪದೇಸನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ದಕಸೋತೋರೋಹಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ಉಪಾದಿನ್ನತೋ ವಿನಿಮುತ್ತತಾಯ ಸಮ್ಭವೇ ಉತುಸಮುಟ್ಠಾನಮೇವ ರೂಪಂ ಅವಸಿಸ್ಸತಿ, ಸೇಸಂ ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಂ ನತ್ಥೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಆಪೋಧಾತುಯಾ ಸನ್ತಾನವಸೇನ ಪವತ್ತಮಾನಾಯ ಅವತ್ಥಾವಿಸೇಸೋ ಸಮ್ಭವೋ, ಸೋ ಚತುಸಮುಟ್ಠಾನಿಕೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಚತುಸಮುಟ್ಠಾನಿಕೇಸು ಸಮ್ಭವಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ। ಸೋ ಪನ ಸೋಳಸವಸ್ಸಕಾಲೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ರಾಗವಸೇನ ಠಾನಾಚಾವನಂ ಹೋತೀತಿ ವದನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಂ ವುತ್ತಂ ಕಥಾವತ್ಥುಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿ ನಾಮ ರಾಗಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಹೋತೀ’’ತಿ, ತಂ ಸಮ್ಭವಸ್ಸ ಠಾನಾಚಾವನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ನ ಪನ ಸಮ್ಭವೋ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನೋಯೇವಾತಿ ದೀಪೇತುಂ, ತೇನೇವ ತತ್ಥ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಗ್ಗಹಣಂ ಕತಂ। ‘‘ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಪನ ಬ್ರಹ್ಮಾನಞ್ಚ ಸಮ್ಭವೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಆಚರಿಯಧಮ್ಮಪಾಲತ್ಥೇರೇನ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಯಂ ವುತ್ತಂ ಕಥಾವತ್ಥುಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಥಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೦೭) ‘‘ತಾಸಂ ದೇವತಾನಂ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ, ತಮ್ಪಿ ಠಾನಾಚಾವನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ನ ಪನ ದೇವತಾನಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಸಮ್ಭವಸ್ಸ ಅಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ। ಛನ್ನಮ್ಪಿ ಪನ ಕಾಮಾವಚರದೇವತಾನಂ ಕಾಮಾ ಪಾಕತಿಕಾಯೇವ। ಮನುಸ್ಸಾ ವಿಯ ಹಿ ತೇ ದ್ವಯಂದ್ವಯಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನೇವ ಮೇಥುನಂ ಪಟಿಸೇವನ್ತಿ, ಕೇವಲಂ ಪನ ನಿಸ್ಸನ್ದಾಭಾವೋ ತೇಸಂ ವತ್ತಬ್ಬೋ। ತಙ್ಖಣಿಕಪರಿಳಾಹವೂಪಸಮಾವಹಂ ಸಮ್ಫಸ್ಸಸುಖಮೇವ ಹಿ ತೇಸಂ ಕಾಮಕಿಚ್ಚಂ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕತಾವತಿಂಸಾನಂಯೇವ ದ್ವಯಂದ್ವಯಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಕಾಮಕಿಚ್ಚಂ ಇಜ್ಝತಿ, ಯಾಮಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಆಲಿಙ್ಗನಮತ್ತೇನ, ತುಸಿತಾನಂ ಹತ್ಥಾಮಸನಮತ್ತೇನ, ನಿಮ್ಮಾನರತೀನಂ ಹಸಿತಮತ್ತೇನ, ಪರನಿಮ್ಮಿತವಸವತ್ತೀನಂ ಓಲೋಕಿತಮತ್ತೇನ ಕಾಮಕಿಚ್ಚಂ ಇಜ್ಝತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಕಾಮೇಸು ವಿರಜ್ಜನಸ್ಸ ತೇಸು ಅಭಾವತೋ ಕಾಮಾನಞ್ಚ ಉತ್ತರುತ್ತರಿ ಪಣೀತತರಪಣೀತತಮಭಾವತೋ।

ತಥೇವಾತಿ ‘‘ಮೋಚನಸ್ಸಾದೇನ ನಿಮಿತ್ತೇ ಉಪಕ್ಕಮತೋ’’ತಿಆದಿಂ ಅತಿದಿಸತಿ। ‘‘ವಿಸ್ಸಟ್ಠೀತಿ ಠಾನತೋ ಚಾವನಾ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ದಕಸೋತಂ ಓತಿಣ್ಣಮತ್ತೇತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ದಕಸೋತೋರೋಹಣಞ್ಚೇತ್ಥಾತಿಆದಿ। ಏತ್ಥಾತಿ ತೀಸುಪಿ ವಾದೇಸು। ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾತಿ ನಿಮಿತ್ತೇ ಉಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುನ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ। ಅನ್ತರಾ ನಿವಾರೇತುನ್ತಿ ಠಾನತೋ ಚುತಂ ದಕಸೋತಂ ಓತರಿತುಂ ಅದತ್ವಾ ಅನ್ತರಾ ನಿವಾರೇತುಂ। ತೇನಾಹ – ಠಾನಾ ಚುತಞ್ಹಿ ಅವಸ್ಸಂ ದಕಸೋತಂ ಓತರತೀತಿ । ಠಾನಾಚಾವನಮತ್ತೇನೇವಾತಿ ದಕಸೋತಂ ಅನೋತಿಣ್ಣೇಪೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಸಕಲೋ ಕಾಯೋ ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವಾದೇ ಠಾನಾಚಾವನಂ ವದನ್ತೇನ ಸಕಲಸರೀರತೋ ಚುತಸ್ಸಪಿ ದಕಸೋತೋರೋಹಣತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಳಸ್ಸ ಸಮ್ಭವತೋ ವುತ್ತಂ। ಸಕಲಸರೀರೇ ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಠಿತಸ್ಸ ಠಾನಾ ಚುತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಠಾನಾಚಾವನಮತ್ತೇನೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ನಿಮಿತ್ತೇ ಉಪಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸೇವಾತಿ ಮೋಚನಸ್ಸಾದೇನ ಉಪಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ। ಹತ್ಥಪರಿಕಮ್ಮಾದೀಸು ಸತಿಪಿ ಮೋಚನಸ್ಸಾದೇ ನಿಮಿತ್ತೇ ಉಪಕ್ಕಮಾಭಾವತೋ ನತ್ಥಿ ಆಪತ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಹತ್ತಪರಿಕಮ್ಮ…ಪೇ॰… ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ। ಅಯಂ ಸಬ್ಬಾಚರಿಯಸಾಧಾರಣವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ ‘‘ದಕಸೋತೋರೋಹಣಞ್ಚೇತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತೋ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಆಚರಿಯಾನಂ ಸಾಧಾರಣೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ।

ಖೋಭಕರಣಪಚ್ಚಯೋ ನಾಮ ವಿಸಭಾಗಭೇಸಜ್ಜಸೇನಾಸನಾಹಾರಾದಿಪಚ್ಚಯೋ। ಅತ್ಥಕಾಮತಾಯ ವಾ ಅನತ್ಥಕಾಮತಾಯ ವಾತಿ ಪಸನ್ನಾ ಅತ್ಥಕಾಮತಾಯ, ಕುದ್ಧಾ ಅನತ್ಥಕಾಮತಾಯ। ಅತ್ಥಾಯ ವಾ ಅನತ್ಥಾಯ ವಾತಿ ಸಭಾವತೋ ಭವಿತಬ್ಬಾಯ ಅತ್ಥಾಯ ವಾ ಅನತ್ಥಾಯ ವಾ। ಉಪಸಂಹರನ್ತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ದೇವಾನುಭಾವೇನ ಉಪನೇನ್ತಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾ ವಿಯ ಪುತ್ತಪಟಿಲಾಭನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ತದಾ ಕಿರ ಪುರೇ ಪುಣ್ಣಮಾಯ ಸತ್ತಮದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಿಗತಸುರಾಪಾನಂ ಮಾಲಾಗನ್ಧಾದಿವಿಭೂತಿಸಮ್ಪನ್ನಂ ನಕ್ಖತ್ತಕೀಳಂ ಅನುಭವಮಾನಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಪಾತೋವ ಉಟ್ಠಾಯ ಗನ್ಧೋದಕೇನ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರವಿಭೂಸಿತಾ ವರಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಙ್ಗಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಸಿರಿಗಬ್ಭಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಿರಿಸಯನೇ ನಿಪನ್ನಾ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮಮಾನಾ ಇಮಂ ಸುಪಿನಂ ಅದ್ದಸ – ಚತ್ತಾರೋ ಕಿರ ನಂ ಮಹಾರಾಜಾನೋ ಸಯನೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅನೋತತ್ತದಹಂ ನೇತ್ವಾ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ದಿಬ್ಬವತ್ಥಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ದಿಬ್ಬಗನ್ಧೇಹಿ ವಿಲಿಮ್ಪೇತ್ವಾ ದಿಬ್ಬಪುಪ್ಫಾನಿ ಪಿಳನ್ಧಿತ್ವಾ ತತೋ ಅವಿದೂರೇ ರಜತಪಬ್ಬತೋ, ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಕನಕವಿಮಾನಂ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಪಾಚೀನತೋ ಸೀಸಂ ಕತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇಸುಂ। ಅಥ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಸೇತವರವಾರಣೋ ಹುತ್ವಾ ತತೋ ಅವಿದೂರೇ ಏಕೋ ಸುವಣ್ಣಪಬ್ಬತೋ, ತತ್ಥ ಚರಿತ್ವಾ ತತೋ ಓರುಯ್ಹ ರಜತಪಬ್ಬತಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಕನಕವಿಮಾನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಮಾತರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸಂ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಕುಚ್ಛಿಂ ಪವಿಟ್ಠಸದಿಸೋ ಅಹೋಸಿ। ಇಮಂ ಸುಪಿನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಏತಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾ ವಿಯ ಪುತ್ತಪಟಿಲಾಭನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ।

ಪಞ್ಚ ಮಹಾಸುಪಿನೇತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩.೫.೧೯೬) ಮಹನ್ತೇಹಿ ಪುರಿಸೇಹಿ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬತೋ ಮಹನ್ತಾನಞ್ಚ ಅತ್ಥಾನಂ ನಿಮಿತ್ತಭಾವತೋ ಮಹಾಸುಪಿನೇ। ತೇ ಪನ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಸುಪಿನೇ ನೇವ ಲೋಕಿಯಮಹಾಜನೋ ಪಸ್ಸತಿ, ನ ಮಹಾರಾಜಾನೋ, ನ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಾನೋ, ನ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ, ನ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾ, ನ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ, ಏಕೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬೋಧಿಸತ್ತೋಯೇವ ಪಸ್ಸತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ವಿಯ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಸುಪಿನೇ’’ತಿ। ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ಪನ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕದಾ ತೇ ಸುಪಿನೇ ಪಸ್ಸೀತಿ? ‘‘ಸ್ವೇ ಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಾತುದ್ದಸಿಯಂ ಪಕ್ಖಸ್ಸ ರತ್ತಿವಿಭಾಯನಕಾಲೇ ಪಸ್ಸಿ। ಕಾಲವಸೇನ ಹಿ ದಿವಾ ದಿಟ್ಠೋ ಸುಪಿನೋ ನ ಸಮೇತಿ, ತಥಾ ಪಠಮಯಾಮೇ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇ ಚ। ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇ ಬಲವಪಚ್ಚೂಸೇ ಪನ ಅಸಿತಪೀತಸಾಯಿತೇ ಸಮ್ಮಾಪರಿಣಾಮಗತೇ ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ಓಜಾಯ ಪತಿಟ್ಠಿತಾಯ ಅರುಣೇ ಉಗ್ಗಚ್ಛಮಾನೇ ದಿಟ್ಠಸುಪಿನೋ ಸಮೇತಿ। ಇಟ್ಠನಿಮಿತ್ತಂ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಇಟ್ಠಂ ಪಟಿಲಭತಿ, ಅನಿಟ್ಠನಿಮಿತ್ತಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅನಿಟ್ಠಂ, ತಸ್ಮಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ರತ್ತಿವಿಭಾಯನಕಾಲೇ ಪಸ್ಸಿ।

ಕೇ ಪನ ತೇ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಸುಪಿನಾತಿ? ತಥಾಗತಸ್ಸ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇವ ಸಮ್ಬೋಧಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಸುಪಿನಾ ಪಾತುರಹೇಸುಂ (ಅ॰ ನಿ॰ ೫.೧೯೬) – ಅಯಂ ಮಹಾಪಥವೀ ಮಹಾಸಯನಂ ಅಹೋಸಿ, ಹಿಮವಾ ಪಬ್ಬತರಾಜಾ ಬಿಮ್ಬೋಹನಂ ಅಹೋಸಿ, ಪುರತ್ಥಿಮೇ ಸಮುದ್ದೇ ವಾಮಹತ್ಥೋ ಓಹಿತೋ ಅಹೋಸಿ, ಪಚ್ಛಿಮೇ ಸಮುದ್ದೇ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥೋ ಓಹಿತೋ ಅಹೋಸಿ, ದಕ್ಖಿಣಸಮುದ್ದೇ ಉಭೋ ಪಾದಾ ಓಹಿತಾ ಅಹೇಸುಂ, ಅಯಂ ಪಠಮೋ ಮಹಾಸುಪಿನೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ।

ಪುನ ಚಪರಂ ದಬ್ಬತಿಣಸಙ್ಖಾತಾ ತಿರಿಯಾ ನಾಮ ತಿಣಜಾತಿ ನಙ್ಗಲಮತ್ತೇನ ರತ್ತದಣ್ಡೇನ ನಾಭಿತೋ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವ ವಿದತ್ಥಿಮತ್ತಂ ರತನಮತ್ತಂ ಬ್ಯಾಮಮತ್ತಂ ಯಟ್ಠಿಮತ್ತಂ ಗಾವುತಮತ್ತಂ ಅಡ್ಢಯೋಜನಮತ್ತಂ ಯೋಜನಮತ್ತನ್ತಿ ಏವಂ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಅನೇಕಯೋಜನಸಹಸ್ಸಂ ನಭಂ ಆಹಚ್ಚ ಠಿತಾ ಅಹೋಸಿ, ಅಯಂ ದುತಿಯೋ ಮಹಾಸುಪಿನೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ।

ಪುನ ಚಪರಂ ಸೇತಾ ಕಿಮೀ ಕಣ್ಹಸೀಸಾ ಪಾದೇಹಿ ಉಸ್ಸಕ್ಕಿತ್ವಾ ಯಾವ ಜಾಣುಮಣ್ಡಲಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇಸುಂ, ಅಯಂ ತತಿಯೋ ಮಹಾಸುಪಿನೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ।

ಪುನ ಚಪರಂ ಚತ್ತಾರೋ ಸಕುಣಾ ನಾನಾವಣ್ಣಾ ಚತೂಹಿ ದಿಸಾಹಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪತಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸೇತಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜಿಂಸು, ಅಯಂ ಚತುತ್ಥೋ ಮಹಾಸುಪಿನೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ।

ಪುನ ಚಪರಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಹತೋ ಮೀಳ್ಹಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಉಪರೂಪರಿ ಚಙ್ಕಮತಿ ಅಲಿಪ್ಪಮಾನೋ ಮೀಳ್ಹೇನ, ಅಯಂ ಪಞ್ಚಮೋ ಮಹಾಸುಪಿನೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ। ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಸುಪಿನಾ।

ತತ್ಥ ಪಠಮೋ ಅನುತ್ತರಾಯ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಯಾ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ದುತಿಯೋ ಅರಿಯಸ್ಸ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸುಪ್ಪಕಾಸಿತಭಾವಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ತತಿಯೋ ಬಹೂನಂ ಓದಾತವಸನಾನಂ ಗಿಹೀನಂ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸರಣಗಮನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಚತುತ್ಥೋ ಖತ್ತಿಯಾದೀನಂ ಚತುನ್ನಂ ವಣ್ಣಾನಂ ತಥಾಗತಪ್ಪವೇದಿತೇ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅನುತ್ತರವಿಮುತ್ತಿಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಪಞ್ಚಮೋ ಚತುನ್ನಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಲಾಭಿತಾಯ ತೇಸು ಚ ಅನುಪಲಿತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ।

ಅಪಿಚ ಯಂ ಸೋ ಚಕ್ಕವಾಳಮಹಾಪಥವಿಂ ಸಿರಿಸಯನಭೂತಂ ಅದ್ದಸ, ತಂ ಬುದ್ಧಭಾವಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ। ಯಂ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪಬ್ಬತರಾಜಾನಂ ಬಿಮ್ಬೋಹನಂ ಅದ್ದಸ, ತಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಬಿಮ್ಬೋಹನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ। ಯಂ ಚತ್ತಾರೋ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಸಮುದ್ದಸ್ಸ ಉಪರೂಪರಿಭಾಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಚಕ್ಕವಾಳಮತ್ಥಕೇ ಠಿತೇ ಅದ್ದಸ, ತಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯಭಾವೇ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ। ಯಂ ಅತ್ತಾನಂ ಉತ್ತಾನಕಂ ನಿಪನ್ನಂ ಅದ್ದಸ, ತಂ ತೀಸು ಭವೇಸು ಅವಕುಜ್ಜಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಉತ್ತಾನಮುಖಭಾವಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ। ಯಂ ಅಕ್ಖೀನಿ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ, ತಂ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ। ಯಂ ಯಾವ ಭವಗ್ಗಾ ಏಕಾಲೋಕಂ ಅಹೋಸಿ, ತಂ ಅನಾವರಣಞಾಣಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ। ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ। ಇತಿ ತಂತಂವಿಸೇಸಾಧಿಗಮನಿಮಿತ್ತಭೂತೇ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಸುಪಿನೇ ಪಸ್ಸಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ವಿಯ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಸುಪಿನೇ’’ತಿ।

ಕೋಸಲರಾಜಾ ವಿಯ ಸೋಳಸ ಸುಪಿನೇತಿ –

‘‘ಉಸಭಾ ರುಕ್ಖಾ ಗಾವಿಯೋ ಗವಾ ಚ,

ಅಸ್ಸೋ ಕಂಸೋ ಸಿಙ್ಗಾಲೀ ಚ ಕುಮ್ಭೋ।

ಪೋಕ್ಖರಣೀ ಚ ಅಪಾಕಚನ್ದನಂ,

ಲಾಬೂನಿ ಸೀದನ್ತಿ ಸಿಲಾ ಪ್ಲವನ್ತಿ॥

‘‘ಮಣ್ಡೂಕಿಯೋ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪೇ ಗಿಲನ್ತಿ,

ಕಾಕಂ ಸುವಣ್ಣಾ ಪರಿವಾರಯನ್ತಿ।

ತಸಾ ವಕಾ ಏಳಕಾನಂ ಭಯಾ ಹೀ’’ತಿ॥ (ಜಾ॰ ೧.೧.೭೭) –

ಇಮೇ ಸೋಳಸ ಸುಪಿನೇ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಕೋಸಲರಾಜಾ ವಿಯ।

೧. ಏಕದಿವಸಂ ಕಿರ ಕೋಸಲರಾಜಾ ರತ್ತಿಂ ನಿದ್ದೂಪಗತೋ ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮೇ ಸೋಳಸ ಸುಪಿನೇ ಪಸ್ಸಿ (ಜಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೧.ಮಹಾಸುಪಿನಜಾತಕವಣ್ಣನಾ)। ತತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋ ಅಞ್ಜನವಣ್ಣಾ ಕಾಳಉಸಭಾ ‘‘ಯುಜ್ಝಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಚತೂಹಿ ದಿಸಾಹಿ ರಾಜಙ್ಗಣಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಉಸಭಯುದ್ಧಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಮಹಾಜನೇ ಸನ್ನಿಪತಿತೇ ಯುಜ್ಝನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ನದಿತ್ವಾ ಗಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಯುಜ್ಝಿತ್ವಾವ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತಾ। ಇಮಂ ಪಠಮಂ ಸುಪಿನಂ ಅದ್ದಸ।

೨. ಖುದ್ದಕಾ ರುಕ್ಖಾ ಚೇವ ಗಚ್ಛಾ ಚ ಪಥವಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ವಿದತ್ಥಿಮತ್ತಮ್ಪಿ ರತನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅನುಗ್ಗನ್ತ್ವಾವ ಪುಪ್ಫನ್ತಿ ಚೇವ ಫಲನ್ತಿ ಚ। ಇಮಂ ದುತಿಯಂ ಅದ್ದಸ।

೩. ಗಾವಿಯೋ ತದಹುಜಾತಾನಂ ವಚ್ಛಾನಂ ಖೀರಂ ಪಿವನ್ತಿಯೋ ಅದ್ದಸ। ಅಯಂ ತತಿಯೋ ಸುಪಿನೋ।

೪. ಧುರವಾಹೇ ಆರೋಹಪರಿಣಾಹಸಮ್ಪನ್ನೇ ಮಹಾಗೋಣೇ ಯುಗಪರಮ್ಪರಾಯ ಅಯೋಜೇತ್ವಾ ತರುಣೇ ಗೋದಮ್ಮೇ ಧುರೇ ಯೋಜೇನ್ತೇ ಅದ್ದಸ, ತೇ ಧುರಂ ವಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು, ಸಕಟಾನಿ ನಪ್ಪವತ್ತಿಂಸು। ಅಯಂ ಚತುತ್ಥೋ ಸುಪಿನೋ।

೫. ಏಕಂ ಉಭತೋಮುಖಂ ಅಸ್ಸಂ ಅದ್ದಸ, ತಸ್ಸ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಯವಸೀಸಂ ದೇನ್ತಿ, ಸೋ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಮುಖೇಹಿ ಖಾದತಿ। ಅಯಂ ಪಞ್ಚಮೋ ಸುಪಿನೋ।

೬. ಮಹಾಜನೋ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಂ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಇಧ ಪಸ್ಸಾವಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಏಕಸ್ಸ ಜರಸಿಙ್ಗಾಲಸ್ಸ ಉಪನಾಮೇಸಿ, ತಂ ತತ್ಥ ಪಸ್ಸಾವಂ ಕರೋನ್ತಂ ಅದ್ದಸ। ಅಯಂ ಛಟ್ಠೋ ಸುಪಿನೋ।

೭. ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ರಜ್ಜುಂ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಕ್ಖಿಪತಿ, ತೇನ ನಿಸಿನ್ನಪೀಠಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಸಯಿತಾ ಛಾತಸಿಙ್ಗಾಲೀ ತಸ್ಸ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವ ತಂ ಖಾದತಿ। ಇಮಂ ಸತ್ತಮಂ ಸುಪಿನಂ ಅದ್ದಸ।

೮. ರಾಜದ್ವಾರೇ ಬಹೂಹಿ ತುಚ್ಛಕುಮ್ಭೇಹಿ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ಏಕಂ ಮಹನ್ತಂ ಪೂರಿತಕುಮ್ಭಂ ಅದ್ದಸ, ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಪನ ವಣ್ಣಾ ಚತೂಹಿ ದಿಸಾಹಿ ಚತೂಹಿ ಅನುದಿಸಾಹಿ ಚ ಘಟೇಹಿ ಉದಕಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪೂರಿತಕುಮ್ಭಮೇವ ಪೂರೇನ್ತಿ, ಪೂರಿತಪೂರಿತಂ ಉದಕಂ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ಪಲಾಯತಿ, ತೇಪಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ತತ್ಥೇವ ಉದಕಂ ಆಸಿಞ್ಚನ್ತಿ, ತುಚ್ಛಕುಮ್ಭೇ ಓಲೋಕೇನ್ತಾಪಿ ನತ್ಥಿ। ಅಯಂ ಅಟ್ಠಮೋ ಸುಪಿನೋ।

೯. ಏಕಂ ಪಞ್ಚಪದುಮಸಞ್ಛನ್ನಂ ಗಮ್ಭೀರಂ ಸಬ್ಬತೋತಿತ್ಥಂ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಅದ್ದಸ, ಸಮನ್ತತೋ ದ್ವಿಪದಚತುಪ್ಪದಾ ಓತರಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವನ್ತಿ, ತಸ್ಸಾ ಮಜ್ಝೇ ಗಮ್ಭೀರಟ್ಠಾನೇ ಉದಕಂ ಆವಿಲಂ, ತೀರಪ್ಪದೇಸೇ ದ್ವಿಪದಚತುಪ್ಪದಾನಂ ಅಕ್ಕಮನಟ್ಠಾನೇ ಅಚ್ಛಂ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಂ ಅನಾವಿಲಂ। ಅಯಂ ನವಮೋ ಸುಪಿನೋ।

೧೦. ಏಕಿಸ್ಸಾಯೇವ ಚ ಕುಮ್ಭಿಯಾ ಪಚ್ಚಮಾನಂ ಓದನಂ ಅಪಾಕಂ ಅದ್ದಸ, ‘‘ಅಪಾಕ’’ನ್ತಿ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಠಪಿತಂ ವಿಯ ತೀಹಾಕಾರೇಹಿ ಪಚ್ಚಮಾನಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಸ್ಸೇ ಅತಿಕಿಲಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಉತ್ತಣ್ಡುಲೋ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸುಪಕ್ಕೋತಿ। ಅಯಂ ದಸಮೋ ಸುಪಿನೋ।

೧೧. ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಂ ಚನ್ದನಸಾರಂ ಪೂತಿತಕ್ಕೇನ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತೇ ಅದ್ದಸ। ಅಯಂ ಏಕಾದಸಮೋ ಸುಪಿನೋ।

೧೨. ತುಚ್ಛಲಾಬೂನಿ ಉದಕೇ ಸೀದನ್ತಾನಿ ಅದ್ದಸ। ಅಯಂ ದ್ವಾದಸಮೋ ಸುಪಿನೋ।

೧೩. ಮಹನ್ತಮಹನ್ತಾ ಕೂಟಾಗಾರಪ್ಪಮಾಣಾ ಘನಸಿಲಾ ನಾವಾ ವಿಯ ಉದಕೇ ಪ್ಲವಮಾನಾ ಅದ್ದಸ। ಅಯಂ ತೇರಸಮೋ ಸುಪಿನೋ।

೧೪. ಖುದ್ದಕಮಧುಕಪುಪ್ಫಪ್ಪಮಾಣಾ ಮಣ್ಡೂಕಿಯೋ ಮಹನ್ತೇ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪೇ ವೇಗೇನ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಉಪ್ಪಲನಾಳೇ ವಿಯ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಗಿಲನ್ತಿಯೋ ಅದ್ದಸ। ಅಯಂ ಚುದ್ದಸಮೋ ಸುಪಿನೋ।

೧೫. ದಸಹಿ ಅಸದ್ಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ಗಾಮಗೋಚರಂ ಕಾಕಂ ಕಞ್ಚನವಣ್ಣವಣ್ಣತಾಯ ‘‘ಸುವಣ್ಣಾ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮೇ ಸುವಣ್ಣರಾಜಹಂಸೇ ಪರಿವಾರೇನ್ತೇ ಅದ್ದಸ। ಅಯಂ ಪನ್ನರಸಮೋ ಸುಪಿನೋ।

೧೬. ಪುಬ್ಬೇ ದೀಪಿನೋ ಏಳಕೇ ಖಾದನ್ತಿ, ತೇ ಪನ ಏಳಕೇ ದೀಪಿನೋ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಮುರಾಮುರಾತಿ ಖಾದನ್ತೇ ಅದ್ದಸ, ಅಥಞ್ಞೇ ತಸಾ ವಕಾ ಏಳಕೇ ದೂರತೋವ ದಿಸ್ವಾ ತಸಿತಾ ತಾಸಪ್ಪತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಏಳಕಾನಂ ಭಯಾ ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಗುಮ್ಬಗಹನಾನಿ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಲೀಯಿಂಸು। ಅಯಂ ಸೋಳಸಮೋ ಸುಪಿನೋ।

೧. ತತ್ಥ ಅಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ರಾಜೂನಂ ಅಧಮ್ಮಿಕಾನಞ್ಚ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಕಾಲೇ ಲೋಕೇ ವಿಪರಿವತ್ತಮಾನೇ ಕುಸಲೇ ಓಸನ್ನೇ ಅಕುಸಲೇ ಉಸ್ಸನ್ನೇ ಲೋಕಸ್ಸ ಪರಿಹೀನಕಾಲೇ ದೇವೋ ನ ಸಮ್ಮಾ ವಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ಮೇಘಪಾದಾ ಛಿಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಸ್ಸಾನಿ ಮಿಲಾಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ದುಬ್ಭಿಕ್ಖಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ವಸ್ಸಿತುಕಾಮಾ ವಿಯ ಚತೂಹಿ ದಿಸಾಹಿ ಮೇಘಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಇತ್ಥಿಕಾಹಿ ಆತಪೇ ಪತ್ಥಟಾನಂ ವೀಹಿಆದೀನಂ ತೇಮನಭಯೇನ ಅನ್ತೋ ಪವೇಸಿತಕಾಲೇ ಪುರಿಸೇಸು ಕುದಾಲಪಿಟಕೇ ಆದಾಯ ಆಳಿಬನ್ಧನತ್ಥಾಯ ನಿಕ್ಖನ್ತೇಸು ವಸ್ಸನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಗಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಜ್ಜುಲತಾ ನಿಚ್ಛಾರೇತ್ವಾ ಉಸಭಾ ವಿಯ ಅಯುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅವಸ್ಸಿತ್ವಾವ ಪಲಾಯಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಅಯಂ ಪಠಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ।

೨. ಲೋಕಸ್ಸ ಪರಿಹೀನಕಾಲೇ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪರಿತ್ತಾಯುಕಕಾಲೇ ಸತ್ತಾ ತಿಬ್ಬರಾಗಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಸಮ್ಪತ್ತವಯಾವ ಕುಮಾರಿಯೋ ಪುರಿಸನ್ತರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಉತುನಿಯೋ ಚೇವ ಗಬ್ಭಿನಿಯೋ ಚ ಹುತ್ವಾ ಪುತ್ತಧೀತಾಹಿ ವಡ್ಢಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಖುದ್ದಕರುಕ್ಖಾನಂ ಪುಪ್ಫಂ ವಿಯ ಹಿ ತಾಸಂ ಉತುನಿಭಾವೋ, ಫಲಂ ವಿಯ ಚ ಪುತ್ತಧೀತರೋ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಅಯಂ ದುತಿಯಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ।

೩. ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಜೇಟ್ಠಾಪಚಾಯಿಕಕಮ್ಮಸ್ಸ ನಟ್ಠಕಾಲೇ ಸತ್ತಾ ಮಾತಾಪಿತೂಸು ವಾ ಸಸ್ಸುಸಸುರೇಸು ವಾ ಲಜ್ಜಂ ಅನುಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಸಂವಿದಹನ್ತಾವ ಘಾಸಚ್ಛಾದನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಮಹಲ್ಲಕಾನಂ ದಾತುಕಾಮಾ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ಅದಾತುಕಾಮಾ ನ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಹಲ್ಲಕಾ ಅನಾಥಾ ಹುತ್ವಾ ಅಸಯಂವಸೀ ದಾರಕೇ ಆರಾಧೇತ್ವಾ ಜೀವಿಸ್ಸನ್ತಿ ತದಹುಜಾತಾನಂ ವಚ್ಛಾನಂ ಖೀರಂ ಪಿವನ್ತಿಯೋ ಮಹಾಗಾವಿಯೋ ವಿಯ। ಅಯಂ ತತಿಯಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ।

೪. ಅಧಮ್ಮಿಕರಾಜೂನಂ ಕಾಲೇ ಅಧಮ್ಮಿಕರಾಜಾನೋ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಪವೇಣಿಕುಸಲಾನಂ ಕಮ್ಮನಿತ್ಥರಣಸಮತ್ಥಾನಂ ಮಹಾಮತ್ತಾನಂ ಯಸಂ ನ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನೇಪಿ ಪಣ್ಡಿತೇ ವೋಹಾರಕುಸಲೇ ಮಹಲ್ಲಕೇ ಅಮಚ್ಚೇ ನ ಠಪೇಸ್ಸನ್ತಿ। ತಬ್ಬಿಪರೀತಾನಂ ಪನ ತರುಣತರುಣಾನಂ ಯಸಂ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ತಥಾರೂಪೇ ಏವ ಚ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ರಾಜಕಮ್ಮಾನಿ ಚೇವ ಯುತ್ತಾಯುತ್ತಞ್ಚ ಅಜಾನನ್ತಾ ನೇವ ತಂ ಯಸಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನ ರಾಜಕಮ್ಮಾನಿ ನಿತ್ಥರಿತುಂ, ತೇ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಕಮ್ಮಧುರಂ ಛಡ್ಡೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಹಲ್ಲಕಾಪಿ ಪಣ್ಡಿತಾ ಅಮಚ್ಚಾ ಯಸಂ ಅಲಭನ್ತಾ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ನಿತ್ಥರಿತುಂ ಸಮತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಕಿಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಏತೇಹಿ, ಮಯಂ ಬಾಹಿರಕಾ ಜಾತಾ, ಅಬ್ಭನ್ತರಿಕಾ ತರುಣದಾರಕಾ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ನ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಏವಂ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ತೇಸಂ ರಾಜೂನಂ ಹಾನಿಯೇವ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಧುರಂ ವಹಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥಾನಂ ವಚ್ಛದಮ್ಮಾನಂ ಧುರೇ ಯೋಜಿತಕಾಲೋ ವಿಯ, ಧುರವಾಹಾನಞ್ಚ ಮಹಾಗೋಣಾನಂ ಯುಗಪರಮ್ಪರಾಯ ಅಯೋಜಿತಕಾಲೋ ವಿಯ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಅಯಂ ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ।

೫. ಅಧಮ್ಮಿಕರಾಜಕಾಲೇಯೇವ ಅಧಮ್ಮಿಕಬಾಲರಾಜಾನೋ ಅಧಮ್ಮಿಕೇ ಲೋಲಮನುಸ್ಸೇ ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಠಪೇಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಪಾಪಪುಞ್ಞೇಸು ಅನಾದರಾ ಬಾಲಾ ಸಭಾಯಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ದೇನ್ತಾ ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾನಂ ಹತ್ಥತೋ ಲಞ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಾದಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅಸ್ಸೋ ವಿಯ ದ್ವೀಹಿ ಮುಖೇಹಿ ಯವಸೀಸಂ। ಅಯಂ ಪಞ್ಚಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ।

೬. ಅಧಮ್ಮಿಕಾಯೇವ ವಿಜಾತಿರಾಜಾನೋ ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಆಸಙ್ಕಾಯ ಯಸಂ ನ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಕುಲೀನೇ ವಡ್ಢೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಏವಂ ಮಹಾಕುಲಾನಿ ದುಗ್ಗತಾನಿ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಲಾಮಕಕುಲಾನಿ ಇಸ್ಸರಾನಿ। ತೇ ಚ ಕುಲೀನಾ ಪುರಿಸಾ ಜೀವಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ‘‘ಇಮೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಅಕುಲೀನಾನಂ ಧೀತರೋ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ಇತಿ ತಾಸಂ ಕುಲಧೀತಾನಂ ಅಕುಲೀನೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಾಸೋ ಜರಸಿಙ್ಗಾಲಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಯಂ ಪಸ್ಸಾವಕರಣಸದಿಸೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಅಯಂ ಛಟ್ಠಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ।

೭. ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ಇತ್ಥಿಯೋ ಪುರಿಸಲೋಲಾ ಸುರಾಲೋಲಾ ಅಲಙ್ಕಾರಲೋಲಾ ವಿಸಿಖಾಲೋಲಾ ಆಮಿಸಲೋಲಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ದುಸ್ಸೀಲಾ ದುರಾಚಾರಾ। ತಾ ಸಾಮಿಕೇಹಿ ಕಸಿಗೋರಕ್ಖಾದೀನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಕತ್ವಾ ಕಿಚ್ಛೇನ ಕಸಿರೇನ ಸಮ್ಭತಂ ಧನಂ ಜಾರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸುರಂ ಪಿವನ್ತಿಯೋ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನಂ ಧಾರಯಮಾನಾ ಅನ್ತೋಗೇಹೇ ಅಚ್ಚಾಯಿಕಮ್ಪಿ ಕಿಚ್ಚಂ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ಗೇಹಪರಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಉಪರಿಭಾಗೇನಪಿ ಛಿದ್ದಟ್ಠಾನೇಹಿಪಿ ಜಾರೇ ಉಪಧಾರಯಮಾನಾ ಸ್ವೇ ವಪಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಬೀಜಮ್ಪಿ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಯಾಗುಭತ್ತಖಜ್ಜಕಾನಿ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಖಾದಮಾನಾ ವಿಲುಮ್ಪಿಸ್ಸನ್ತಿ ಹೇಟ್ಠಾಪೀಠಕನಿಪನ್ನಕಛಾತಕಸಿಙ್ಗಾಲೀ ವಿಯ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತರಜ್ಜುಂ। ಅಯಂ ಸತ್ತಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ।

೮. ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ಲೋಕೋ ಪರಿಹಾಯಿಸ್ಸತಿ, ರಟ್ಠಂ ನಿರೋಜಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ರಾಜಾನೋ ದುಗ್ಗತಾ ಕಪಣಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಯೋ ಇಸ್ಸರೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಭಣ್ಡಾಗಾರೇ ಸತಸಹಸ್ಸಮತ್ತಾ ಕಹಾಪಣಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಏವಂ ದುಗ್ಗತಾ ಸಬ್ಬೇ ಜನಪದೇ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಂ ಕಾರಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಉಪದ್ದುತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಸಕೇ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ರಾಜೂನಂಯೇವ ಅತ್ಥಾಯ ಪುಬ್ಬಣ್ಣಾಪರಣ್ಣಾನಿ ವಪನ್ತಾ ರಕ್ಖನ್ತಾ ಲಾಯನ್ತಾ ಮದ್ದನ್ತಾ ಪವೇಸೇನ್ತಾ ಉಚ್ಛುಖೇತ್ತಾನಿ ಕರೋನ್ತಾ ಯನ್ತಾನಿ ವಾಹೇನ್ತಾ ಫಾಣಿತಾದೀನಿ ಪಚನ್ತಾ ಪುಪ್ಫಾರಾಮೇ ಫಲಾರಾಮೇ ಚ ಕರೋನ್ತಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ನಿಪ್ಫನ್ನಾನಿ ಪುಪ್ಫಫಲಾದೀನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಕೋಟ್ಠಾಗಾರಮೇವ ಪೂರೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಅತ್ತನೋ ಗೇಹೇಸು ತುಚ್ಛಕೋಟ್ಠೇ ಓಲೋಕೇನ್ತಾಪಿ ನ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತುಚ್ಛತುಚ್ಛಕುಮ್ಭೇ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ಪೂರಿತಕುಮ್ಭಪೂರಣಸದಿಸಮೇವ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಅಯಂ ಅಟ್ಠಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ।

೯. ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ರಾಜಾನೋ ಅಧಮ್ಮಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಛನ್ದಾದಿವಸೇನ ಅಗತಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಧಮ್ಮೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ನಾಮ ನ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ಲಞ್ಜವಿತ್ತಕಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಧನಲೋಲಾ, ರಟ್ಠವಾಸಿಕೇಸು ತೇಸಂ ಖನ್ತಿಮೇತ್ತಾನುದ್ದಯಂ ನಾಮ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕಕ್ಖಳಾ ಫರುಸಾ ಉಚ್ಛುಯನ್ತೇ ಉಚ್ಛುಗಣ್ಠಿಕಾ ವಿಯ ಮನುಸ್ಸೇ ಪೀಳೇನ್ತಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಂ ಬಲಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಧನಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಮನುಸ್ಸಾ ಬಲಿಪೀಳಿತಾ ಕಿಞ್ಚಿ ದಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಗಾಮನಿಗಮಾದಯೋ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಜ್ಝಿಮಜನಪದೋ ಸುಞ್ಞೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಪಚ್ಚನ್ತೋ ಘನವಾಸೋ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ ಮಜ್ಝೇ ಉದಕಂ ಆವಿಲಂ ಪರಿಯನ್ತೇ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಂ। ಅಯಂ ನವಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ।

೧೦. ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ರಾಜಾನೋ ಅಧಮ್ಮಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇಸು ಅಧಮ್ಮಿಕೇಸು ರಾಜಯುತ್ತಾಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿಕಾಪಿ ನೇಗಮಜಾನಪದಾಪೀತಿ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಉಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಅಧಮ್ಮಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತತೋ ತೇಸಂ ಆರಕ್ಖದೇವತಾ ಬಲಿಪಟಿಗ್ಗಾಹಿಕದೇವತಾ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ಆಕಾಸಟ್ಠಕದೇವತಾತಿ ಏವಂ ದೇವತಾಪಿ ಅಧಮ್ಮಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಧಮ್ಮಿಕರಾಜೂನಂ ರಜ್ಜೇ ವಾತಾ ವಿಸಮಾ ಖರಾ ವಾಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಆಕಾಸಟ್ಠಕವಿಮಾನಾನಿ ಕಮ್ಪೇಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇಸು ಕಮ್ಪಿತೇಸು ದೇವತಾ ಕುಪಿತಾ ದೇವಂ ವಸ್ಸಿತುಂ ನ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ವಸ್ಸಮಾನೋಪಿ ಸಕಲರಟ್ಠೇ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ನ ವಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ವಸ್ಸಮಾನೋಪಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಕಸಿಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಾ ವಪ್ಪಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಾ ಉಪಕಾರೋ ಹುತ್ವಾ ನ ವಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ। ಯಥಾ ಚ ರಟ್ಠೇ, ಏವಂ ಜನಪದೇಪಿ ಗಾಮೇಪಿ ಏಕತಳಾಕಸ್ಸರೇಪಿ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ನ ವಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ತಳಾಕಸ್ಸ ಉಪರಿಭಾಗೇ ವಸ್ಸನ್ತೋ ಹೇಟ್ಠಾಭಾಗೇ ನ ವಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ಹೇಟ್ಠಾ ವಸ್ಸನ್ತೋ ಉಪರಿ ನ ವಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭಾಗೇ ಸಸ್ಸಂ ಅತಿವಸ್ಸೇನ ನಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅವಸ್ಸನ್ತೋ ಮಿಲಾಯಿಸ್ಸತಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಮ್ಮಾ ವಸ್ಸಮಾನೋ ಸಮ್ಪಾದೇಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಏಕಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ರಜ್ಜೇ ವುತ್ತಾ ಸಸ್ಸಾ ತಿಪ್ಪಕಾರಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಏಕಕುಮ್ಭಿಯಾ ಓದನೋ ವಿಯ। ಅಯಂ ದಸಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ।

೧೧. ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ಸಾಸನೇ ಪರಿಹಾಯನ್ತೇ ಪಚ್ಚಯಲೋಲಾ ಅಲಜ್ಜಿಕಾ ಬಹೂ ಭಿಕ್ಖೂ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಭಗವತಾ ಪಚ್ಚಯಲೋಲುಪ್ಪಂ ನಿಮ್ಮಥೇತ್ವಾ ಕಥಿತಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಚೀವರಾದಿಚತುಪಚ್ಚಯಹೇತು ಪರೇಸಂ ದೇಸೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಮುಚ್ಛಿತ್ವಾ ನಿರತ್ಥಕಪಕ್ಖೇ ಠಿತಾ ನಿಬ್ಬಾನಾಭಿಮುಖಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಕೇವಲಂ ‘‘ಪದಬ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಪತ್ತಿಞ್ಚೇವ ಮಧುರಸದ್ದಞ್ಚ ಸುತ್ವಾ ಮಹಗ್ಘಾನಿ ಚೀವರಾನಿ ದಸ್ಸನ್ತಿ’’ಇಚ್ಚೇವಂ ದೇಸೇಸ್ಸನ್ತಿ। ಅಪರೇ ಅನ್ತರವೀಥಿಚತುಕ್ಕರಾಜದ್ವಾರಾದೀಸು ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕಹಾಪಣಅಡ್ಢಕಹಾಪಣಪಾದಮಾಸಕರೂಪಾದೀನಿಪಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ದೇಸೇಸ್ಸನ್ತಿ। ಇತಿ ಭಗವತಾ ನಿಬ್ಬಾನಗ್ಘನಕಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸಿತಂ ಧಮ್ಮಂ ಚತುಪಚ್ಚಯತ್ಥಾಯ ಚೇವ ಕಹಾಪಣಅಡ್ಢಕಹಾಪಣಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಚ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ದೇಸೇನ್ತಾ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕಂ ಚನ್ದನಸಾರಂ ಪೂತಿತಕ್ಕೇನ ವಿಕ್ಕಿಣನ್ತಾ ವಿಯ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಅಯಂ ಏಕಾದಸಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ।

೧೨. ಅಧಮ್ಮಿಕರಾಜಕಾಲೇ ಲೋಕೇ ವಿಪರಿವತ್ತನ್ತೇಯೇವ ರಾಜಾನೋ ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಯಸಂ ನ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಕುಲೀನಾನಞ್ಞೇವ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಇಸ್ಸರಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಇತರೇ ದಲಿದ್ದಾ। ರಾಜಸಮ್ಮುಖೇಪಿ ರಾಜದ್ವಾರೇಪಿ ಅಮಚ್ಚಸಮ್ಮುಖೇಪಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನೇಪಿ ತುಚ್ಛಲಾಬುಸದಿಸಾನಂ ಅಕುಲೀನಾನಂಯೇವ ಕಥಾ ಓಸೀದಿತ್ವಾ ಠಿತಾ ವಿಯ ನಿಚ್ಚಲಾ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸಙ್ಘಸನ್ನಿಪಾತೇಪಿ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಗಣಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇಸು ಚೇವ ಪತ್ತಚೀವರಪರಿವೇಣಾದಿವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನೇಸು ಚ ದುಸ್ಸೀಲಾನಂ ಪಾಪಪುಗ್ಗಲಾನಂಯೇವ ಕಥಾ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ನ ಲಜ್ಜಿಭಿಕ್ಖೂನನ್ತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ತುಚ್ಛಲಾಬೂನಂ ಸೀದನಕಾಲೋ ವಿಯ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಅಯಂ ದ್ವಾದಸಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ।

೧೩. ತಾದಿಸೇಯೇವ ಕಾಲೇ ಅಧಮ್ಮಿಕರಾಜಾನೋ ಅಕುಲೀನಾನಂ ಯಸಂ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಇಸ್ಸರಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಕುಲೀನಾ ದುಗ್ಗತಾ। ತೇಸು ನ ಕೇಚಿ ಗಾರವಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಇತರೇಸುಯೇವ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ರಾಜಸಮ್ಮುಖೇ ವಾ ಅಮಚ್ಚಸಮ್ಮುಖೇ ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನೇ ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಕುಸಲಾನಂ ಘನಸಿಲಾಸದಿಸಾನಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಕಥಾ ನ ಓಗಾಹಿತ್ವಾ ಪತಿಟ್ಠಹಿಸ್ಸತಿ। ತೇಸು ಕಥೇನ್ತೇಸು ‘‘ಕಿಂ ಇಮೇ ಕಥೇನ್ತೀ’’ತಿ ಇತರೇ ಪರಿಹಾಸಮೇವ ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖುಸನ್ನಿಪಾತೇಪಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇಸು ಠಾನೇಸು ನೇವ ಪೇಸಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಗರುಕಾತಬ್ಬೇ ಮಞ್ಞಿಸ್ಸನ್ತಿ, ನಾಪಿ ನೇಸಂ ಕಥಾ ಪರಿಯೋಗಾಹಿತ್ವಾ ಪತಿಟ್ಠಹಿಸ್ಸತಿ, ಸಿಲಾನಂ ಪ್ಲವಕಾಲೋ ವಿಯ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಅಯಂ ತೇರಸಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ।

೧೪. ಲೋಕೇ ಪರಿಹಾಯನ್ತೇಯೇವ ಮನುಸ್ಸಾ ತಿಬ್ಬರಾಗಾದಿಜಾತಿಕಾ ಕಿಲೇಸಾನುವತ್ತಕಾ ಹುತ್ವಾ ತರುಣತರುಣಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಭರಿಯಾನಂ ವಸೇ ವತ್ತಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಗೇಹೇ ದಾಸಕಮ್ಮಕರಾದಯೋಪಿ ಗೋಮಹಿಂಸಾದಯೋಪಿ ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಂ ತಾಸಂಯೇವ ಆಯತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ‘‘ಅಸುಕಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಂ ವಾ ಪರಿಚ್ಛೇದಾದಿಜಾತಂ ವಾ ಕಹ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಯತ್ಥ ವಾ ತತ್ಥ ವಾ ಹೋತು, ಕಿಂ ತುಯ್ಹಿಮಿನಾ ಬ್ಯಾಪಾರೇನ, ತ್ವಂ ಮಯ್ಹಂ ಘರೇ ಸನ್ತಂ ವಾ ಅಸನ್ತಂ ವಾ ಜಾನಿತುಕಾಮೋ ಜಾತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇಹಿ ಅಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ಮುಖಸತ್ತೀಹಿ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ದಾಸಚೇಟಕಂ ವಿಯ ವಸೇ ಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ಪವತ್ತೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಏವಂ ಮಧುಕಪುಪ್ಫಪ್ಪಮಾಣಮಣ್ಡೂಕಪೋತಿಕಾನಂ ಆಸೀವಿಸೇ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪೇ ಗಿಲನಕಾಲೋ ವಿಯ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಅಯಂ ಚುದ್ದಸಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ।

೧೫. ದುಬ್ಬಲರಾಜಕಾಲೇ ರಾಜಾನೋ ಹತ್ಥಿಸಿಪ್ಪಾದೀಸು ಅಕುಸಲಾ ಯುದ್ಧೇಸು ಅವಿಸಾರದಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ಅತ್ತನೋ ರಾಜಾಧಿಪಚ್ಚಂ ಆಸಙ್ಕಮಾನಾ ಸಮಾನಜಾತಿಕಾನಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ಅದತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಾದಮೂಲಿಕನ್ಹಾಪಕಕಪ್ಪಕಾದೀನಂ ದಸ್ಸನ್ತಿ, ಜಾತಿಗೋತ್ತಸಮ್ಪನ್ನಾ ಕುಲಪುತ್ತಾ ರಾಜಕುಲೇ ಪತಿಟ್ಠಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥಾ ಹುತ್ವಾ ಇಸ್ಸರಿಯಟ್ಠಾನೇ ಜಾತಿಗೋತ್ತಹೀನೇ ಅಕುಲೀನೇ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಾ ವಿಚರಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸುವಣ್ಣರಾಜಹಂಸೇಹಿ ಕಾಕಸ್ಸ ಪರಿವಾರಿತಕಾಲೋ ವಿಯ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಅಯಂ ಪನ್ನರಸಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ।

೧೬. ಅಧಮ್ಮಿಕರಾಜಕಾಲೇಯೇವ ಚ ಅಕುಲೀನಾವ ರಾಜವಲ್ಲಭಾ ಇಸ್ಸರಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಕುಲೀನಾ ಅಪ್ಪಞ್ಞಾತಾ ದುಗ್ಗತಾ। ತೇ ರಾಜವಲ್ಲಭಾ ರಾಜಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಕಥಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಬಲವನ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ದುಬ್ಬಲಾನಂ ಪವೇಣಿಆಗತಾನಿ ಖೇತ್ತವತ್ಥುಆದೀನಿ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಕಾನಿ ಏತಾನೀ’’ತಿ ಅಭಿಯುಞ್ಜಿತ್ವಾ ತೇ ‘‘ನ ತುಮ್ಹಾಕಂ, ಅಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನಾದೀಸು ವಿವದನ್ತೇ ವೇತ್ತಲತಾದೀಹಿ ಪಹಾರಾಪೇತ್ವಾ ಗೀವಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಪಕಡ್ಢಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಪಮಾಣಂ ನ ಜಾನಾಥ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿವದಥ, ಇದಾನಿ ವೋ ರಞ್ಞೋ ಕಥೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾದಚ್ಛೇದಾದೀನಿ ಕಾರೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸನ್ತಜ್ಜೇಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇ ತೇಸಂ ಭಯೇನ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಾನಿ ಖೇತ್ತವತ್ಥೂನಿ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂಯೇವ ತಾನಿ, ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ನಿಯ್ಯಾತೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹಾನಿ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಭೀತಾ ನಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಪಾಪಭಿಕ್ಖೂಪಿ ಪೇಸಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಯಥಾರುಚಿ ವಿಹೇಠೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಪೇಸಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಟಿಸರಣಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಗಹನಟ್ಠಾನೇಸು ನಿಲೀಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಏವಂ ಹೀನಜಚ್ಚೇಹಿ ಚೇವ ಪಾಪಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಚ ಉಪದ್ದುತಾನಂ ಜಾತಿಮನ್ತಕುಲಪುತ್ತಾನಞ್ಚೇವ ಪೇಸಲಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚ ಏಳಕಾನಂ ಭಯೇನ ತಸವಕಾನಂ ಪಲಾಯನಕಾಲೋ ವಿಯ ಭವಿಸ್ಸತಿ । ಅಯಂ ಸೋಳಸಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕೋ। ಏವಂ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಭೂತೇ ಸೋಳಸ ಸುಪಿನೇ ಪಸ್ಸಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಕೋಸಲರಾಜಾ ವಿಯ ಸೋಳಸ ಸುಪಿನೇ’’ತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತತೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾನತ್ಥನಿಮಿತ್ತಂ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಾನುಭಾವೇನ ಪಸ್ಸತಿ, ಕೋಸಲರಾಜಾ ವಿಯ ಲೋಕಸ್ಸ ಅತ್ಥಾನತ್ಥನಿಮಿತ್ತಂ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಪನ ಸಬ್ಬಸತ್ತಸಾಧಾರಣಕಮ್ಮಾನುಭಾವೇನ ಪಸ್ಸತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।

ಕುದ್ಧಾ ಹಿ ದೇವತಾತಿ ನಾಗಮಹಾವಿಹಾರೇ ಮಹಾಥೇರಸ್ಸ ಕುದ್ಧಾ ದೇವತಾ ವಿಯ। ರೋಹಣೇ ಕಿರ ನಾಗಮಹಾವಿಹಾರೇ ಮಹಾಥೇರೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಅನಪಲೋಕೇತ್ವಾವ ಏಕಂ ನಾಗರುಕ್ಖಂ ಛಿನ್ದಾಪೇಸಿ। ರುಕ್ಖೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ಥೇರಸ್ಸ ಕುದ್ಧಾ ಪಠಮಮೇವ ನಂ ಸಚ್ಚಸುಪಿನೇನ ಪಲೋಭೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ‘‘ಇತೋ ತೇ ಸತ್ತದಿವಸಮತ್ಥಕೇ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ರಾಜಾ ಮರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸುಪಿನೇ ಆರೋಚೇಸಿ। ಥೇರೋ ತಂ ಕಥಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ರಾಜೋರೋಧಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ। ತಾ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ಮಹಾವಿರವಂ ವಿರವಿಂಸು। ರಾಜಾ ‘‘ಕಿಂ ಏತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ತಾ ‘ಏವಂ ಥೇರೇನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಆರೋಚಯಿಂಸು। ರಾಜಾ ದಿವಸೇ ಗಣಾಪೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹೇ ವೀತಿವತ್ತೇ ಥೇರಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಛಿನ್ದಾಪೇಸಿ। ಏಕನ್ತಸಚ್ಚಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಫಲಸ್ಸ ಸಚ್ಚಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ, ದಸ್ಸನಂ ಪನ ವಿಪಲ್ಲತ್ಥಮೇವ। ತೇನೇವ ಪಹೀನವಿಪಲ್ಲಾಸಾ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಭೂತಮ್ಪಿ ಸುಪಿನಂ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ದ್ವೀಹಿ ತೀಹಿ ವಾ ಕಾರಣೇಹಿ ಕದಾಚಿ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಂಸಗ್ಗಭೇದತೋ’’ತಿ। ‘‘ಅಸೇಕ್ಖಾ ನ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಪಹೀನವಿಪಲ್ಲಾಸತ್ತಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಕಾರಣಾನಂ ವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಏವ ಮೂಲಕಾರಣನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।

ತನ್ತಿ ಸುಪಿನಕಾಲೇ ಪವತ್ತಂ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತಂ। ರೂಪನಿಮಿತ್ತಾದಿಆರಮ್ಮಣನ್ತಿ ಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತಗತಿನಿಮಿತ್ತತೋ ಅಞ್ಞಂ ರೂಪನಿಮಿತ್ತಾದಿಆರಮ್ಮಣಂ ನ ಹೋತಿ। ಈದಿಸಾನೀತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಅನುಭೂತಪುಬ್ಬಪರಿಕಪ್ಪಿತರೂಪಾದಿಆರಮ್ಮಣಾನಿ ಚೇವ ರಾಗಾದಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಿ ಚ। ಸಬ್ಬೋಹಾರಿಕಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಪಕತಿಚಿತ್ತೇನ। ದ್ವೀಹಿ ಅನ್ತೇಹಿ ಮುತ್ತೋತಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಅನ್ತೇಹಿ ಮುತ್ತೋ। ಆವಜ್ಜನತದಾರಮ್ಮಣಕ್ಖಣೇತಿ ಇದಂ ಯಾವ ತದಾರಮ್ಮಣುಪ್ಪತ್ತಿ, ತಾವ ಪವತ್ತಂ ಚಿತ್ತವಾರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಸುಪಿನೇನೇವ ದಿಟ್ಠಂ ವಿಯ ಮೇ, ಸುತಂ ವಿಯ ಮೇತಿ ಕಥನಕಾಲೇ ಪನ ಅಬ್ಯಾಕತೋಯೇವ ಆವಜ್ಜನಮತ್ತಸ್ಸೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಏವಂ ವದನ್ತೇಹಿ ಪಞ್ಚದ್ವಾರೇ ದುತಿಯಮೋಘವಾರೇ ವಿಯ ಮನೋದ್ವಾರೇಪಿ ಆವಜ್ಜನಂ ದ್ವತ್ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಜವನಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಭವಙ್ಗಂ ಓತರತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣಿಕಸ್ಸ ಆವಜ್ಜನಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ‘‘ದಿಟ್ಠಂ ವಿಯ ಮೇ, ಸುತಂ ವಿಯ ಮೇ’’ತಿ ಕಪ್ಪನಾಯ ಅಸಮ್ಭವತೋ।

ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಸುಪಿನನ್ತೇಪಿ ತದಾರಮ್ಮಣವಚನತೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನವಸೇನ ವಾ ಅತೀತವಸೇನ ವಾ ಸಭಾವಧಮ್ಮಾಪಿ ಸುಪಿನನ್ತೇ ಆರಮ್ಮಣಂ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ‘‘ಯದಿಪಿ ಸುಪಿನನ್ತೇ ವಿಭೂತಂ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಿತೇ ರೂಪಾದಿವತ್ಥುಮ್ಹಿ ತದಾರಮ್ಮಣಂ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ಸುಪಿನನ್ತೇ ಉಪಟ್ಠಿತನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಕಪ್ಪವಸೇನ ಗಹೇತಬ್ಬತಾಯ ದುಬ್ಬಲಭಾವತೋ ದುಬ್ಬಲವತ್ಥುಕತ್ತಾತಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಕರಜಕಾಯಸ್ಸ ನಿರುಸ್ಸಾಹಸನ್ತಭಾವಪ್ಪತ್ತಿತೋ ತನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ಹದಯವತ್ಥು ನ ಸುಪ್ಪಸನ್ನಂ ಹೋತಿ, ತತೋ ತನ್ನಿಸ್ಸಿತಾಪಿ ಚಿತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿ ನ ಸುಪ್ಪಸನ್ನಾ ಅಸುಪ್ಪಸನ್ನವಟ್ಟಿನಿಸ್ಸಿತದೀಪಪ್ಪಭಾ ವಿಯ, ತಸ್ಮಾ ದುಬ್ಬಲವತ್ಥುಕತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ದುಬ್ಬಲಹದಯವತ್ಥುಕತ್ತಾ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ, ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಯುತ್ತತರಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ।

ಸುಪಿನನ್ತಚೇತನಾತಿ ಮನೋದ್ವಾರಿಕಜವನವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಸುಪಿನನ್ತೇ ಚೇತನಾ। ಸುಪಿನಞ್ಹಿ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಮನೋದ್ವಾರಿಕೇನೇವ ಜವನೇನ ಪಸ್ಸತಿ, ನ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕೇನ। ಪಟಿಬುಜ್ಝನ್ತೋ ಚ ಮನೋದ್ವಾರಿಕೇನೇವ ಪಟಿಬುಜ್ಝತಿ, ನ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕೇನ। ನಿದ್ದಾಯನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಮಹಾವಟ್ಟಿಂ ಜಾಲೇತ್ವಾ ದೀಪೇ ಚಕ್ಖುಸಮೀಪಂ ಉಪನೀತೇ ಪಠಮಂ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಿಕಂ ಆವಜ್ಜನಂ ಭವಙ್ಗಂ ನ ಆವಟ್ಟೇತಿ, ಮನೋದ್ವಾರಿಕಮೇವ ಆವಟ್ಟೇತಿ, ಅಥ ಜವನಂ ಜವಿತ್ವಾ ಭವಙ್ಗಂ ಓತರತಿ। ದುತಿಯವಾರೇ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಿಕಂ ಆವಜ್ಜನಂ ಭವಙ್ಗಂ ಆವಟ್ಟೇತಿ, ತತೋ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದೀನಿ ಜವನಪರಿಯೋಸಾನಾನಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ತದನನ್ತರಂ ಭವಙ್ಗಂ ಪವತ್ತತಿ। ತತಿಯವಾರೇ ಮನೋದ್ವಾರಿಕಆವಜ್ಜನೇನ ಭವಙ್ಗೇ ಆವಟ್ಟಿತೇ ಮನೋದ್ವಾರಿಕಜವನಂ ಜವತಿ, ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ‘‘ಕಿಂ ಅಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಆಲೋಕೋ’’ತಿ ಜಾನಾತಿ। ತಥಾ ನಿದ್ದಾಯನ್ತಸ್ಸ ಕಣ್ಣಸಮೀಪೇ ತೂರಿಯೇಸು ಪಗ್ಗಹಿತೇಸು ಘಾನಸಮೀಪೇ ಸುಗನ್ಧೇಸು ವಾ ದುಗ್ಗನ್ಧೇಸು ವಾ ಪುಪ್ಫೇಸು ಉಪನೀತೇಸು ಮುಖೇ ಸಪ್ಪಿಮ್ಹಿ ವಾ ಫಾಣಿತೇ ವಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತೇ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಪಾಣಿನಾ ಪಹಾರೇ ದಿನ್ನೇ ಪಠಮಂ ಸೋತದ್ವಾರಿಕಾದೀನಿ ಆವಜ್ಜನಾನಿ ಭವಙ್ಗಂ ನ ಆವಟ್ಟೇನ್ತಿ , ಮನೋದ್ವಾರಿಕಮೇವ ಆವಟ್ಟೇತಿ, ಅಥ ಜವನಂ ಜವಿತ್ವಾ ಭವಙ್ಗಂ ಓತರತಿ। ದುತಿಯವಾರೇ ಸೋತದ್ವಾರಿಕಾದೀನಿ ಆವಜ್ಜನಾನಿ ಭವಙ್ಗಂ ಆವಟ್ಟೇನ್ತಿ, ತತೋ ಸೋತಘಾನಜಿವ್ಹಾಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಾದೀನಿ ಜವನಪರಿಯೋಸಾನಾನಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ತದನನ್ತರಂ ಭವಙ್ಗಂ ಪವತ್ತತಿ। ತತಿಯವಾರೇ ಮನೋದ್ವಾರಿಕಆವಜ್ಜನೇನ ಭವಙ್ಗೇ ಆವಟ್ಟಿತೇ ಮನೋದ್ವಾರಿಕಜವನಂ ಜವತಿ, ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಞತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಅಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸದ್ದೋ, ಸಙ್ಖಸದ್ದೋ ಭೇರಿಸದ್ದೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಅಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಗನ್ಧೋ, ಮೂಲಗನ್ಧೋ ಸಾರಗನ್ಧೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಇದಂ ಮಯ್ಹಂ ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ, ಸಪ್ಪಿ ಫಾಣಿತ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಕೇನಮ್ಹಿ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಪಹಟೋ, ಅತಿಥದ್ಧೋ ಮೇ ಪಹಾರೋ’’ತಿ ವಾ ವತ್ತಾ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಮನೋದ್ವಾರಿಕಜವನೇನೇವ ಪಟಿಬುಜ್ಝತಿ, ನ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕೇನ। ಸುಪಿನಮ್ಪಿ ತೇನೇವ ಪಸ್ಸತಿ, ನ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕೇನ।

ಅಸ್ಸಾತಿ ಅಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿನಿಕಾಯಸ್ಸ। ನನು ಚ ಅಯುತ್ತೋಯಂ ನಿದ್ದೇಸೋ ‘‘ಸಙ್ಘೋ ಆದಿಮ್ಹಿ ಚೇವ ಸೇಸೇ ಚ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ। ನ ಹಿ ಆಪತ್ತಿನಿಕಾಯಸ್ಸ ಆದಿಮ್ಹಿ ಚೇವ ಸೇಸೇ ಚ ಸಙ್ಘೋ ಇಚ್ಛಿತೋ, ಕಿಞ್ಚರಹಿ ವುಟ್ಠಾನಸ್ಸಾತಿ ಇಮಂ ಚೋದನಂ ಮನಸಿ ಸನ್ನಿಧಾಯ ಯಥಾ ನ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ತಥಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ವಿವರನ್ತೋ ‘‘ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಆಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಆದಿಮ್ಹಿ ಚೇವ ಸೇಸೇ ಚ ಇಚ್ಛಿತೋ ಸಙ್ಘೋ ಆಪತ್ತಿಯಾವ ಇಚ್ಛಿತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಆಪತ್ತಿವುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಆಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾನಂ, ಅನಾಪತ್ತಿಕಭಾವೂಪಗಮನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಚನಕಾರಣನ್ತಿ ‘‘ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ’’ತಿ ಏವಂ ವಚನೇ ಕಾರಣಂ। ಸಮುದಾಯೇ ನಿರುಳ್ಹೋ ನಿಕಾಯ-ಸದ್ದೋ ತದೇಕದೇಸೇ ಪವತ್ತಮಾನೋಪಿ ತಾಯ ಏವ ರುಳ್ಹಿಯಾ ಪವತ್ತತೀತಿ ಆಹ ರುಳೀಸದ್ದೇನಾತಿ। ಅಥ ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತಿಪಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ತಂನಿಮಿತ್ತಯುತ್ತೇ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ವಿಸಯೇ ಸಮ್ಮುತಿಯಾ ಚಿರಕಾಲತಾವಸೇನ ನಿಮಿತ್ತವಿರಹೇಪಿ ಪವತ್ತನಿರುಳ್ಹೋ ರುಳ್ಹೀ ನಾಮ। ಯಥಾ ಮಹಿಯಂ ಸೇತೀತಿ ಮಹಿಂಸೋ, ಗಚ್ಛತೀತಿ ಗೋತಿ, ಏವಂ ನಿಕಾಯ-ಸದ್ದಸ್ಸಪಿ ರುಳ್ಹಿಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಏಕಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ವಿಸಿಟ್ಠೇ ಸತಿಪಿ ಸಾಮಞ್ಞಾ ವಿಯ ಸಮುದಾಯೇ ಪವತ್ತವೋಹಾರೋ ಅವಯವೇಪಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಆಹ ಅವಯವೇ ಸಮೂಹವೋಹಾರೇನ ವಾತಿ। ನವಮಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸಾತಿ ವೀಮಂಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ।

೨೩೮-೨೩೯. ಲೋಮಾ ಏತೇಸಂ ಸನ್ತೀತಿ ಲೋಮಸಾ, ಬಹುಲೋಮಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅರೋಗೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ರಾಗಪರಿಳಾಹವೂಪಸಮತೋ ನಿರೋಗೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ। ಮೋಚನೇನಾತಿ ಮೋಚನತ್ಥಾಯ ಉಪಕ್ಕಮಕರಣೇನ। ಉಪಕ್ಕಮಕರಣಞ್ಹೇತ್ಥ ಮೋಚನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ಮೋಚೇತಿ ಏತೇನಾತಿ ಕತ್ವಾ। ಬೀಜಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಚೋಳಗ್ಗಹಣಾದಿಕಮ್ಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ।

೨೪೦. ದ್ವೇ ಆಪತ್ತಿಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಖಣ್ಡಚಕ್ಕಾದಿಭೇದಂ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ಇಚ್ಛನ್ತೇನ ಪನ ಖಣ್ಡಚಕ್ಕಾದಿಭೇದೇನಪಿ ಆಪತ್ತಿಗಣನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ। ಮಿಸ್ಸಕಚಕ್ಕನ್ತಿ ಉಭತೋವಡ್ಢನಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಏತ್ಥ ಚ ನೀಲಞ್ಚ ಪೀತಕಞ್ಚಾತಿಆದಿನಾ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಅನೇಕವಣ್ಣಾನಂ ಮೋಚನಾಧಿಪ್ಪಾಯವಚನಂ ಯಥಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಮೋಚನಂ ಭವತು ವಾ ಮಾ ವಾ, ಇಮಿನಾಪಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಉಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮೋಚೇನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ। ನ ಹಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ನೀಲಾದೀನಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಮುತ್ತಿ ಸಮ್ಭವತಿ। ಅಞ್ಞಂ ವದತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ದೋಸಂ ಉಜುಂ ವತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಪುನ ಪುಟ್ಠೋ ಅಞ್ಞಂ ಭಣತಿ।

ಮೋಚನಸ್ಸಾದೋತಿ ಮೋಚನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಪವತ್ತಅಸ್ಸಾದೋ। ತೇನೇವ ‘‘ಮೋಚೇತುಂ ಅಸ್ಸಾದೋ ಮೋಚನಸ್ಸಾದೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಗೇಹಸ್ಸಿತಪೇಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಗೇಹ-ಸದ್ದೇನ ಗೇಹೇ ಠಿತಾ ಮಾತುಭಗಿನೀಆದಯೋ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಞಾತಕಾ ಗಹಿತಾ। ತೇಸು ಮಾತುಪೇಮಾದಿವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಸಿನೇಹೋ ಗೇಹಸ್ಸಿತಪೇಮಂ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪನ ಗೇಹಸ್ಸಿತಪೇಮನ್ತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಿಕರಾಗೋ ವುಚ್ಚತಿ। ಸಮ್ಪಯುತ್ತಅಸ್ಸಾದಸೀಸೇನಾತಿ ರಾಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಸುಖವೇದನಾಮುಖೇನ। ಏಕೇನ ಪದೇನಾತಿ ಗೇಹಸ್ಸಿತಪೇಮ-ಪದೇನ।

ತಥೇವಾತಿ ಮೋಚನಸ್ಸಾದಚೇತನಾಯ ಏವ। ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಮೋಚನಸ್ಸಾದವಸೇನ ಕತಪ್ಪಯೋಗಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾವ ಸಯಿತತ್ತಾ ‘‘ಸಚೇ ಪನ…ಪೇ॰… ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಪುನ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ತಸ್ಸ ಪಯೋಗಸ್ಸ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧತ್ತಾ ‘‘ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೋ…ಪೇ॰… ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಜಗ್ಗನತ್ಥಾಯಾತಿ ಧೋವನತ್ಥಾಯ। ಅನೋಕಾಸನ್ತಿ ಅಙ್ಗಜಾತಪ್ಪದೇಸಂ।

೨೬೩-೨೬೪. ಗೇಹಸ್ಸಿತಕಾಮವಿತಕ್ಕನ್ತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಂ। ವತ್ಥಿಂ ದಳ್ಹಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಅಙ್ಗಜಾತಸ್ಸ ಅಗ್ಗೇ ಪಸ್ಸಾವನಿಗ್ಗಮನಟ್ಠಾನೇ ಚಮ್ಮಂ ದಳ್ಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ। ನಿಮಿತ್ತೇ ಉಪಕ್ಕಮಾಭಾವತೋ ‘‘ಮೋಚನಸ್ಸಾದಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸಪಿ ಮುತ್ತೇ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।

೨೬೫. ‘‘ಏಹಿ ಮೇ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ, ಸಾಮಣೇರಾತಿ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಅಞ್ಞೇನ ಕತೋಪಿ ಪಯೋಗೋ ಅತ್ತನಾವ ಕತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ। ಯದಿ ಪನ ಅನಾಣತ್ತೋ ಸಯಮೇವ ಕರೋತಿ, ಅಙ್ಗಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಅಭಾವತೋ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಸುತ್ತಸಾಮಣೇರವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅಸುಚಿಮ್ಹಿ ಮುತ್ತೇಪಿ ಅಙ್ಗಜಾತಸ್ಸ ಗಹಣಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಮುತ್ತಪಚ್ಚಯಾ।

೨೬೬. ಕಾಯತ್ಥಮ್ಭನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಚಲನವಸೇನ ಯಥಾ ಅಙ್ಗಜಾತೇಪಿ ಉಪಕ್ಕಮೋ ಸಮ್ಭವತಿ, ತಥಾಪಿ ವಿಜಮ್ಭಿತತ್ತಾ ಆಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ। ‘‘ಪಚ್ಛತೋ ವಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಕಟಿಯಂ ಊರುಪ್ಪದೇಸೋಪಿ ಗಹಿತೋಯೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ ಉಭೋಸುಪಿ ಪಸ್ಸೇಸು ಠತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸೇ ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಉಪನಿಜ್ಝಾಯನ್ತಸ್ಸಪಿ ಆಪತ್ತಿಯೇವ। ‘‘ಅಙ್ಗಜಾತ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗೋವ ವುತ್ತೋ। ಉಮ್ಮೀಲನನಿಮೀಲನವಸೇನ ಪನ ನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ಉಮ್ಮೀಲನನಿಮೀಲನಪ್ಪಯೋಗವಸಏನ ಆಪತ್ತಿಭೇದೋ ನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನೇಕಕ್ಖತ್ತುಮ್ಪಿ ಉಮ್ಮೀಲೇತ್ವಾ ನಿಮೀಲೇತ್ವಾ ಉಪನಿಜ್ಝಾಯನ್ತಸ್ಸ ಏಕಮೇವ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅಕ್ಖೀನಿ ಅವಿಪ್ಫನ್ದೇತ್ವಾ ಅಭಿಮುಖಂ ಸಮ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತೋಲೋಕನೇಪಿ ಆಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ‘‘ದಾರುಧೀತಲಿಕಲೇಪಚಿತ್ತಾನಂ ಅಙ್ಗಜಾತುಪನಿಜ್ಝಾನೇಪಿ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ।

೨೬೭. ಪುಪ್ಫಾವಲೀತಿ ಕೀಳಾವಿಸೇಸಸ್ಸಾಧಿವಚನಂ। ತಂ ಕೀಳನ್ತಾ ನದೀಆದೀಸು ಛಿನ್ನತಟಂ ಉದಕೇನ ಚಿಕ್ಖಲ್ಲಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ಉಭೋ ಪಾದೇ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ಪಪತನ್ತಿ। ‘‘ಪುಪ್ಫಾವಲಿಯ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ಪವೇಸೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ದ್ವಿಕಮ್ಮಕತ್ತಾ ವಾಲಿಕಂ ಅಙ್ಗಜಾತನ್ತಿ ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ಉಪಯೋಗವಚನಂ ಕತಂ। ವಾಲಿಕನ್ತಿ ವಾಲಿಕಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಚೇತನಾ, ಉಪಕ್ಕಮೋ, ಮುಚ್ಚನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ।

ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೨. ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೨೬೯. ದುತಿಯೇ ಯೇಸು ವಿವಟೇಸು ಅನ್ಧಕಾರೋ ಹೋತಿ, ತಾನಿ ವಿವರನ್ತೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತುಕಾಮೋ ಏವಮಕಾಸಿ। ತೇನ ಕತಸ್ಸಪಿ ವಿಪ್ಪಕಾರಸ್ಸ ಅತ್ತನಿ ಕತತ್ತಾ ‘‘ಅತ್ತನೋ ವಿಪ್ಪಕಾರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಉಳಾರತ್ತತಾತಿ ಉಳಾರಚಿತ್ತತಾ, ಪಣೀತಾಧಿಮುತ್ತತಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।

೨೭೦. ಓತಿಣ್ಣೋತಿ ಇದಂ ಕಮ್ಮಸಾಧನಂ ಕತ್ತುಸಾಧನಂ ವಾ ಹೋತೀತಿ ತದುಭಯವಸೇನ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಕ್ಖಾದೀಹಿ ವಿಯ ಸತ್ತಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಅಸಮಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾತಿ ಯಥಾಸಭಾವಂ ಅನುಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ, ಯಥಾ ತೇ ರತಿಜನಕಾ ರೂಪಾದಯೋ ವಿಸಯಾ ಅನಿಚ್ಚದುಕ್ಖಾಸುಭಾನತ್ತಾಕಾರೇನ ಅವತ್ಥಿತಾ, ತಥಾ ಅಪಸ್ಸಿತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।

೨೭೧. ಸಞ್ಞಮವೇಲನ್ತಿ ಸೀಲಮರಿಯಾದಂ। ಆಚಾರೋತಿ ಆಚರಣಂ ಹತ್ಥಗಹಣಾದಿಕಿರಿಯಾ। ಅಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಂ ಸಮಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ।

೨೭೩. ಏತೇಸಂ ಪದಾನಂ ವಸೇನಾತಿ ಆಮಸನಾದಿಪದಾನಂ ವಸೇನ। ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ…ಪೇ॰… ಸಞ್ಚೋಪೇತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥಂ ವಾ ಕಾಯಂ ವಾ ತಿರಿಯಂ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಸಞ್ಚಾರೇತಿ। ‘‘ಕಾಯತೋ ಅಮೋಚೇತ್ವಾವಾತಿ ವಚನತೋ ಮತ್ಥಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹತ್ಥಂ ಓತಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯತೋ ಮೋಚೇತ್ವಾ ನಿವತ್ಥಸಾಟಕೂಪರಿ ಓಮಸನ್ತಸ್ಸ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ಸಾಟಕತೋ ಓತಾರೇತ್ವಾ ಜಙ್ಘತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕಾಯಂ ಓಮಸನ್ತಸ್ಸ ಪುನ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ।

ದ್ವಾದಸಸುಪಿ ಆಮಸನಾದಿಪ್ಪಯೋಗೇಸು ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಪಯೋಗೇ ಕಾಯತೋ ಅಮೋಚಿತೇ ಏಕೇಕಾವ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಮೂಲಗ್ಗಹಣಮೇವ ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ। ಇದಞ್ಚ ಏಕೇನ ಹತ್ಥೇನ ಕಾಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಇತರೇನ ಹತ್ಥೇನ ಕಾಯಪರಾಮಸನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಏಕೇನ ಪನ ಹತ್ಥೇನ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಇತರೇನ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಕಾಯಂ ಪರಾಮಸತೋ ಪಯೋಗಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿ। ಅಯಂ ಪನ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ನ ಕೇವಲಂ ವತ್ಥುವಸೇನೇವ, ಅಪಿಚ ಸಞ್ಞಾವಸೇನಪೀತಿ ಆಹ ‘‘ಇತ್ಥಿಯಾ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಿಸ್ಸ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ’’ತಿ। ಪಾಳಿಯಂ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೋ ಚ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಿತ್ಥಿಯಾ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಪುರಿಸಸ್ಸ ಚ ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।

ಸಮಸಾರಾಗೋತಿ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ಏಕಸದಿಸರಾಗೋ। ಪುರಿಮನಯೇನೇವಾತಿ ರಜ್ಜುವತ್ಥಾದೀಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಹಣೇ ವುತ್ತನಯೇನ। ಪುನ ಪುರಿಮನಯೇನೇವಾತಿ ಸಮಸಾರಾಗೋ ವುತ್ತೋ। ಅನನ್ತರನಯೇನೇವಾತಿ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಆಮಸನನಯೇನ । ವೇಣಿಗ್ಗಹಣೇನ ಲೋಮಾನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಲೋಮಾನಂ ಫುಸನೇಪಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ವುತ್ತೋ। ಇದಾನಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇತುಕಾಮೋ ‘‘ಉಪಾದಿನ್ನಕೇನ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ।

ಯಥಾನಿದ್ದಿಟ್ಠನಿದ್ದೇಸೇತಿ ಯಥಾವುತ್ತಕಾಯಸಂಸಗ್ಗನಿದ್ದೇಸೇ। ತೇನಾತಿ ತೇನ ಯಥಾವುತ್ತಕಾರಣೇನ। ಸಞ್ಞಾಯ ವಿರಾಗಿತಮ್ಹೀತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ವಿರದ್ಧಾಯ। ಲಿಙ್ಗಬ್ಯತ್ತಯೇನ ‘‘ವಿರಾಗಿತಮ್ಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಇಮಂ ನಾಮ ವತ್ಥುನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಆಗತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ಥುಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತೀತಿಪಿ ಕೇಚಿ। ಸಾರತ್ತನ್ತಿ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ಸಾರತ್ತಂ। ವಿರತ್ತನ್ತಿ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗರಹಿತಂ ಮಾತುಭಗಿನೀಆದಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ‘‘ವಿರತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಿರತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿ, ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಮಾತುಪೇಮಾದಿವಸೇನ ಗಹಣೇ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ।

ಇಮಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ಸಮೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕಥಂ ಸಮೇತೀತಿ ಚೇ? ಯದಿ ಹಿ ‘‘ಇತ್ಥಿಯಾ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಾ ವಿರಾಗಿತಾ ಭವೇಯ್ಯ, ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಗ್ಗಹಣೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ವದನ್ತೇನ ಭಗವತಾ ‘‘ಇತ್ಥೀ ಚ ಹೋತಿ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞೀ ಚಾ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ವುತ್ತಞ್ಚ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಇತ್ಥಿಯಾ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕಾಯಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಾ ವಿರಾಗಿತಾ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಕಾಯಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಯಥಾವತ್ಥುಕಮೇವ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಮಹಾಸುಮತ್ಥೇರೇನ ವುತ್ತವಾದೋ ಇಮಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ಸಮೇತಿ। ಯೋ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಸತಿಪಿ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಾಯ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಗಹಣಸಮಯೇ ‘ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಸಞ್ಞಂ ಠಪೇತ್ವಾ ‘ಇತ್ಥಿಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವತೋ ವತ್ಥುಸಞ್ಞಾನಂ ಭಿನ್ನತ್ತಾ ಅಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವದೇಯ್ಯ, ಸೋ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ ‘‘ಕಿಂ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಂ ವತ್ಥಾದಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಇತ್ಥಿಯಾ ರಾಗೇನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಉದಾಹು ವತ್ಥಾದೀಸು ರಾಗೇನಾ’’ತಿ। ಯದಿ ‘‘ವತ್ಥಾದೀಸು ರಾಗೇನ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯ, ಇತ್ಥಿಯಾ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಂ ಅಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಠಿತಂ ವತ್ಥಾದಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸಪಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ಸಿಯಾ, ತಸ್ಮಾ ಇತ್ಥೀ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಾ ಸಾರತ್ತಭಾವೋ ಗಹಣಞ್ಚಾತಿ ಅಙ್ಗಪಾರಿಪೂರಿಸಬ್ಭಾವತೋ ಮಹಾಸುಮತ್ಥೇರವಾದೋವ ಯುತ್ತವಾದೋ। ಅಟ್ಠಕಥಾವಿನಿಚ್ಛಯೇಹಿ ಚ ಸಮೇತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಅಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯದಿ ಸಞ್ಞಾವಿರಾಗೇನ ವಿರಾಗಿತಂ ನಾಮ ಸಿಯಾ, ‘‘ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಬಾಹಾಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂಸಞ್ಞಿಸ್ಸ ‘‘ಮಜ್ಝಗತಿತ್ಥಿಯೋ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧೇನ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ಏವರೂಪಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವತೋ ಮಜ್ಝಗತಾನಂ ವಸೇನ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ನ ಸಿಯಾ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಞ್ಞಾವಿರಾಗೇನ ವಿರಾಗಿತಂ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಸಿದ್ಧೋಯೇವಾತಿ। ನೀಲೇನ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಸಭಾವತೋ ಕಾಳಿತ್ಥೀ ವುತ್ತಾ।

೨೭೯. ಸೇವನಾಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಫಸ್ಸಸುಖಸೇವನಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಇತ್ಥಿಯಾ ಕಾಯೇನ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಾಮಸನವಾರೇಪಿ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿವಿಜಾನಾತೀತಿ ಇದಂ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಾಮಸನೇಪಿ ಕಾಯಸಮ್ಬನ್ಧಸಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ। ಏತ್ಥಾತಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವಾರೇ। ಮೋಕ್ಖಾಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಪಠಮಂ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇ ಸತಿಪಿ ಪಚ್ಛಾ ಮೋಕ್ಖಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ।

೨೮೧. ಪಾರಿಪನ್ಥಿಕಾತಿ ವಿಲುಮ್ಪನಿಕಾ, ಅನ್ತರಾಯಿಕಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ನದೀಸೋತೇನ ವುಯ್ಹಮಾನಂ ಮಾತರನ್ತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ಅಞ್ಞಾಸುಪಿ ಪನ ಇತ್ಥೀಸು ಕಾರುಞ್ಞಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಮಾತರಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ನೇವತ್ಥಿ ದೋಸೋತಿ ವದನ್ತಿ। ‘‘ಮಾತರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಞ್ಞಾಸಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಾಪಿ ಅತ್ಥಿ। ತಿಣಣ್ಡುಪಕನ್ತಿ ಹಿರೀವೇರಾದಿಮೂಲೇಹಿ ಕತಚುಮ್ಬಟಕಂ। ತಾಲಪಣ್ಣಮುದ್ದಿಕನ್ತಿ ತಾಲಪಣ್ಣೇಹಿ ಕತಅಙ್ಗುಲಿಮುದ್ದಿಕಂ। ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಭಾವತೋ ಅಪನೇತ್ವಾ, ಚೀವರತ್ಥಾಯ ಅಪನಾಮೇತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಚೀವರತ್ಥಾಯ ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇತಿ, ವಟ್ಟತೀತಿ ಇದಂ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ, ಪಚ್ಚತ್ಥರಣವಿತಾನಾದಿಅತ್ಥಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿಯೇವ, ಪೂಜಾದಿಅತ್ಥಂ ತಾವಕಾಲಿಕಮ್ಪಿ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ।

ಇತ್ಥಿಸಣ್ಠಾನೇನ ಕತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥುಭೂತತಿರಚ್ಛಾನಗತಿತ್ಥೀನಮ್ಪಿ ಅನಾಮಾಸಭಾವತೋ ತಾದಿಸಂ ಇತ್ಥಿಸಣ್ಠಾನೇನ ಕತಂ ತಿರಚ್ಛಾನಗತರೂಪಮ್ಪಿ ಅನಾಮಾಸನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ‘‘ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಪಟಿಮಾರೂಪಂ ಆಮಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ ಆಚರಿಯಾ। ಇತ್ಥಿರೂಪಾನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತಂ ವತ್ಥಞ್ಚ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಞ್ಚ ಭಿತ್ತಿಞ್ಚ ಇತ್ಥಿರೂಪಂ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಭಿನ್ದಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಹತ್ಥೇನ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾವ ಕೇನಚಿದೇವ ದಣ್ಡಾದಿನಾ ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬಂ। ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಅನಾಮಾಸಮ್ಪಿ ಹತ್ಥೇನ ಅಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ದಣ್ಡಾದಿನಾ ಕೇನಚಿ ಭಿನ್ದಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇಧ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಪಂಸುಕೂಲಂ ಗಣ್ಹನ್ತೇನ ಮಾತುಗಾಮಸರೀರೇಪಿ ಸತ್ಥಾದೀಹಿ ವಣಂ ಕತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚ ಗಹಿತಮಣ್ಡೂಕಸಪ್ಪಿನಿಂ ದಣ್ಡಾದೀಹಿ ನಿಪ್ಪೀಳೇತ್ವಾ ಮಣ್ಡೂಕಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ।

ಮಗ್ಗಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯಾತಿ ಮಗ್ಗೇ ಗಚ್ಛಾಮೀತಿ ಏವಂ ಮಗ್ಗಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕೀಳನ್ತೇನಾತಿ ಇದಂ ಗಿಹಿಸನ್ತಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಭಿಕ್ಖುಸನ್ತಕಂ ಪನ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಅನಾಮಸಿತಬ್ಬಮೇವ ದುರುಪಚಿಣ್ಣಭಾವತೋ। ತಾಲಪನಸಾದೀನೀತಿ ಚೇತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ನಾಳಿಕೇರಲಬುಜತಿಪುಸಅಲಾಬುಕುಮ್ಭಣ್ಡಪುಸ್ಸಫಲಏಳಾಲುಕಫಲಾನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ‘‘ಯಥಾವುತ್ತಫಲಾನಂಯೇವ ಚೇತ್ಥ ಕೀಳಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಆಮಸನಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಾಸಾಣಸಕ್ಖರಾದೀನಿ ಕೀಳಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನಪಿ ಆಮಸಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ।

ಮುತ್ತಾತಿ ಹತ್ಥಿಕುಮ್ಭಜಾದಿಕಾ ಅಟ್ಠವಿಧಾ ಮುತ್ತಾ। ತಥಾ ಹಿ ಹತ್ಥಿಕುಮ್ಭಂ, ವರಾಹದಾಠಂ, ಭುಜಙ್ಗಸೀಸಂ, ವಲಾಹಕಂ, ವೇಳು, ಮಚ್ಛಸಿರೋ, ಸಙ್ಖೋ, ಸಿಪ್ಪೀತಿ ಅಟ್ಠ ಮುತ್ತಾಯೋನಿಯೋ। ತತ್ಥ ಹತ್ಥಿಕುಮ್ಭಜಾ ಪೀತವಣ್ಣಾ ಪಭಾವಿಹೀನಾ। ವರಾಹದಾಠಜಾ ವರಾಹದಾಠವಣ್ಣಾವ। ಭುಜಙ್ಗಸೀಸಜಾ ನೀಲಾದಿವಣ್ಣಾ ಸುವಿಸುದ್ಧಾ ವಟ್ಟಲಾ। ವಲಾಹಕಜಾ ಆಭಾಸೂರಾ ದುಬ್ಬಿಭಾಗರೂಪಾ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಅನ್ಧಕಾರಂ ವಿದ್ಧಮನ್ತಿಯೋ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ದೇವೂಪಭೋಗಾ ಏವ ಚ ಹೋನ್ತಿ। ವೇಳುಜಾ ಕರಕಫಲಸಮಾನವಣ್ಣಾ ನ ಆಭಾಸೂರಾ, ತೇ ಚ ವೇಳೂ ಅಮನುಸ್ಸಗೋಚರೇ ಏವ ಪದೇಸೇ ಜಾಯನ್ತಿ। ಮಚ್ಛಸಿರಜಾ ಪಾಠೀನಪಿಟ್ಠಿಸಮಆನವಣ್ಣಾ ವಟ್ಟಲಾ ಲಘವೋ ಚ ಹೋನ್ತಿ ಪಭಾವಿಹೀನಾ ಚ, ತೇ ಚ ಮಚ್ಛಾ ಸಮುದ್ದಮಜ್ಝೇಯೇವ ಜಾಯನ್ತಿ। ಸಙ್ಖಜಾ ಸಙ್ಖಉದರಚ್ಛವಿವಣ್ಣಾ ಕೋಲಫಲಪ್ಪಮಾಣಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ ಪಭಾವಿಹೀನಾವ। ಸಿಪ್ಪಿಜಾ ಪಭಾವಿಸೇಸಯುತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ ನಾನಾಸಣ್ಠಾನಾ। ಏವಂ ಜಾತಿತೋ ಅಟ್ಠವಿಧಾಸು ಮುತ್ತಾಸು ಯಾ ಮಚ್ಛಸಙ್ಖಸಿಪ್ಪಿಜಾ, ತಾ ಸಾಮುದ್ದಿಕಾ। ಭುಜಙ್ಗಜಾಪಿ ಕಾಚಿ ಸಾಮುದ್ದಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ಇತರಾ ಅಸಾಮುದ್ದಿಕಾ। ಯಸ್ಮಾ ಬಹುಲಂ ಸಾಮುದ್ದಿಕಾವ ಮುತ್ತಾ ಲೋಕೇ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತತ್ಥಾಪಿ ಸಪ್ಪಿಜಾವ, ಇತರಾ ಕದಾಚಿ ಕಾಚಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಮ್ಮೋಹವಿನೋದನಿಯಂ ‘‘ಮುತ್ತಾತಿ ಸಾಮುದ್ದಿಕಾ ಮುತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।

ಮಣೀತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ವೇಳುರಿಯಾದಿಕೇ ಸೇಸೋ ಜೋತಿರಸಾದಿಭೇದೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಮಣಿ। ವೇಳುರಿಯೋತಿ ವಂಸವಣ್ಣಮಣಿ। ಸಙ್ಖೋತಿ ಸಾಮುದ್ದಿಕಸಙ್ಖೋ। ಸಿಲಾತಿ ಕಾಳಸಿಲಾಪಣ್ಡುಸಿಲಾಸೇತಸಿಲಾದಿಭೇದಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸಿಲಾ। ರಜತನ್ತಿ ಕಹಾಪಣಾದಿಕಂ ವುತ್ತಾವಸೇಸಂ ರತನಸಮ್ಮತಂ। ಜಾತರೂಪನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣಂ। ಲೋಹಿತಙ್ಕೋತಿ ರತ್ತಮಣಿ। ಮಸಾರಗಲ್ಲನ್ತಿ ಕಬರಮಣಿ। ಭಣ್ಡಮೂಲತ್ಥಾಯಾತಿ ಪತ್ತಚೀವರಾದಿಭಣ್ಡಮೂಲತ್ಥಾಯ। ಕುಟ್ಠರೋಗಸ್ಸಾತಿ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ, ತಾಯ ವೂಪಸಮೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ರೋಗಸ್ಸತ್ಥಾಯಪಿ ವಟ್ಟತಿಯೇವ। ‘‘ಭೇಸಜ್ಜತ್ಥಞ್ಚ ಅಧಿಟ್ಠಾಯೇವ ಮುತ್ತಾ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ। ಆಕರಮುತ್ತೋತಿ ಆಕರತೋ ಮುತ್ತಮತ್ತೋ। ‘‘ಭಣ್ಡಮೂಲತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ಆಮಸಿತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪಚಿತ್ವಾ ಕತೋತಿ ಕಾಚಕಾರೇಹಿ ಪಚಿತ್ವಾ ಕತೋ।

ಧೋತವಿದ್ಧೋ ಚ ರತನಮಿಸ್ಸೋತಿ ಅಲಙ್ಕಾರತ್ಥಂ ಕಞ್ಚನಲತಾದಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತೋ ರತನಖಚಿತೋ ಧೋತವಿದ್ಧೋ ಅನಾಮಾಸೋ। ಧೋತವಿದ್ಧೋ ಚ ರತನಮಿಸ್ಸೋ ಚಾತಿ ವಿಸುಂ ವಾ ಪದಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ಪಾನೀಯಸಙ್ಖೋತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ಸಙ್ಖೇನ ಕತಪಾನೀಯಭಾಜನಪಿಧಾನಾದಿಸಮಣಪರಿಕ್ಖಾರೋಪಿ ಆಮಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ। ಸೇಸನ್ತಿ ರತನಮಿಸ್ಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಂ। ಮುಗ್ಗವಣ್ಣಂಯೇವ ರತನಸಮ್ಮಿಸ್ಸಂ ಕರೋನ್ತಿ, ನ ಅಞ್ಞನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಮುಗ್ಗವಣ್ಣಾವಾ’’ತಿ, ಮುಗ್ಗವಣ್ಣಾ ರತನಮಿಸ್ಸಾವ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸೇಸಾತಿ ರತನಸಮ್ಮಿಸ್ಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ ಮುಗ್ಗವಣ್ಣಾ ನೀಲಸಿಲಾ।

ಬೀಜತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಧಾತುಪಾಸಾಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ। ಸುವಣ್ಣಚೇತಿಯನ್ತಿ ಧಾತುಕರಣ್ಡಕಂ। ಪಟಿಕ್ಖಿಪೀತಿ ‘‘ಧಾತುಟ್ಠಪನತ್ಥಾಯ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಪೇಸಿತತ್ತಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ। ಸುವಣ್ಣಬುಬ್ಬುಳಕನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣತಾರಕಂ। ‘‘ಕೇಳಾಪಯಿತುನ್ತಿ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಸಞ್ಚಾರನ್ತೇಹಿ ಆಮಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ಕಚವರಮೇವ ಹರಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಚೇತಿಯಗೋಪಕಾ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಹೋನ್ತು ಅಞ್ಞೇ ವಾ, ಹತ್ಥೇನಪಿ ಪುಞ್ಛಿತ್ವಾ ಕಚವರಂ ಅಪನೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಮಲಮ್ಪಿ ಪಮಜ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿಯೇವ।

ಆರಕೂಟಲೋಹನ್ತಿ ಕಿತ್ತಿಮಲೋಹಂ। ತೀಣಿ ಹಿ ಕಿತ್ತಿಮಲೋಹಾನಿ ಕಂಸಲೋಹಂ, ವಟ್ಟಲೋಹಂ, ಆರಕೂಟನ್ತಿ। ತತ್ಥ ತಿಪುತಮ್ಬೇ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತಂ ಕಂಸಲೋಹಂ, ಸೀಸತಮ್ಬೇ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತಂ ವಟ್ಟಲೋಹಂ, ಪಕತಿರಸತಮ್ಬೇ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತಂ ಆರಕೂಟಂ। ತೇನೇವ ತಂಕರಣೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಕಿತ್ತಿಮಲೋಹ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ‘‘ಜಾತರೂಪಗತಿಕಮೇವಾತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಆರಕೂಟಂ ಸುವಣ್ಣಸದಿಸಮೇವ ಆಮಸಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಅಞ್ಞಂ ಪನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಆರಕೂಟಂ ಅನಾಮಸಿತಬ್ಬತೋ ಜಾತರೂಪಗತಿಕಮೇವಾತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಉಭಯಮ್ಪಿ ಜಾತರೂಪಂ ವಿಯ ಆಮಸಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಪಠಮಂ ವುತ್ತೋಯೇವ ಚ ಅತ್ಥೋ ಗಣ್ಠಿಪದಕಾರೇಹಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ಪಟಿಜಗ್ಗಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸೇನಾಸನಪಟಿಬದ್ಧತ್ತಾ ವುತ್ತಂ।

ಸಾಮಿಕಾನಂ ಪೇಸೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಾಮಿಕಾನಂ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇತಬ್ಬಂ। ಭಿನ್ದಿತ್ವಾತಿ ಹತ್ಥೇನ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ। ಭೇರಿಸಙ್ಘಾಟೋತಿ ಸಙ್ಘಟಿತಚಮ್ಮಭೇರೀ। ವೀಣಾಸಙ್ಘಾಟೋತಿ ಸಙ್ಘಟಿತಚಮ್ಮವೀಣಾ। ಚಮ್ಮವಿನದ್ಧಾನಂ ಭೇರಿವೀಣಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ತುಚ್ಛಪೋಕ್ಖರನ್ತಿ ಅವಿನದ್ಧಚಮ್ಮಂ ಭೇರಿಪೋಕ್ಖರಂ ವೀಣಾಪೋಕ್ಖರಞ್ಚ। ಆರೋಪಿತಚಮ್ಮನ್ತಿ ಭೇರಿಆದೀನಂ ವಿನದ್ಧನತ್ಥಾಯ ಮುಖವಟ್ಟಿಯಂ ಆರೋಪಿತಚಮ್ಮಂ ತತೋ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಸುಂ ಠಪಿತಚಮ್ಮಞ್ಚ। ಓನಹಿತುಂ ವಾತಿ ಭೇರಿಪೋಕ್ಖರಾದೀನಿ ಚಮ್ಮಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ವಿನನ್ಧಿತುಂ। ಓನಹಾಪೇತುಂ ವಾತಿ ತಥೇವ ಅಞ್ಞೇಹಿ ವಿನನ್ಧಾಪೇತುಂ। ಪಾರಾಜಿಕಪ್ಪಹೋನಕಕಾಲೇತಿ ಅಕುಥಿತಕಾಲೇ।

೨೮೨. ಸಙ್ಕಮಾದಿ ಭೂಮಿಗತಿಕತ್ತಾ ನ ಕಾಯಪಟಿಬದ್ಧಟ್ಠಾನಿಯನ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ। ಏಕಪದಿಕಸಙ್ಕಮೋತಿ ಖುದ್ದಕಸೇತು। ಸಕಟಮಗ್ಗಸಙ್ಕಮೋತಿ ಸಕಟಮಗ್ಗಭೂತೋ ಮಹಾಸೇತು। ಠಾನಾ ಚಾಲೇತುನ್ತಿ ರಜ್ಜುಂ ಠಾನಾ ಚಾಲೇತುಂ। ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಬ್ಬಾತಿ ಅಪನೇತಬ್ಬಾ। ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥೀ, ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಿತಾ, ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೋ, ತೇನ ರಾಗೇನ ವಾಯಾಮೋ, ಹತ್ಥಗ್ಗಾಹಾದಿಸಮಾಪಜ್ಜನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ।

ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೩. ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೨೮೩. ತತಿಯೇ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ ಛಿನ್ನಓತ್ತಪ್ಪಾ ‘‘ಛಿನ್ನಿಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಛಿನ್ನಿಕಾತಿ ಛಿನ್ನಓತಪ್ಪಾ’’ತಿ।

೨೮೫. ಯಥಾ ಯುವಾ ಯುವತಿನ್ತಿ ಏತೇನ ಓಭಾಸನೇ ನಿರಾಸಙ್ಕಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಮೇಥುನುಪಸಞ್ಹಿತಾಹೀತಿ ಇದಂ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾಯ ಸಿಖಾಪ್ಪತ್ತಲಕ್ಖಣದಸ್ಸನಂ। ಇತ್ಥಿಲಕ್ಖಣೇನಾತಿ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ವಿವರಿತುಂ ‘‘ಸುಭಲಕ್ಖಣೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ನ ತಾವ ಸೀಸಂ ಏತೀತಿ ‘‘ಇತ್ಥಿಲಕ್ಖಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾಸೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವಣ್ಣಭಣನಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಪತ್ತಿಜನಕಂ ಹುತ್ವಾ ಮತ್ಥಕಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ। ವಣ್ಣಭಣನಞ್ಹಿ ಯೇನಾಕಾರೇನ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ಹೋತಿ, ತೇನಾಕಾರೇನ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಸಿಖಾಪ್ಪತ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ‘‘ಇತ್ಥಿಲಕ್ಖಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾಸೀತಿಆದಿಕಂ ಪನ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಸ್ಸಾದರಾಗವಸೇನ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ।

ಏಕಾದಸಹಿ ಪದೇಹಿ ಅಘಟಿತೇ ಸೀಸಂ ನ ಏತೀತಿ ‘‘ಅನಿಮಿತ್ತಾಸೀ’’ತಿಆದೀಹಿ ಏಕಾದಸಹಿ ಪದೇಹಿ ಅಘಟಿತೇ ಅವಣ್ಣಭಣನಂ ಸೀಸಂ ನ ಏತಿ, ಅವಣ್ಣಭಣನಂ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಘಟಿತೇಪೀತಿ ಏಕಾದಸಹಿ ಪದೇಹಿ ಅವಣ್ಣಭಣನೇ ಘಟಿತೇಪಿ। ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಘಟಿತೇಯೇವ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋತಿ ‘‘ಸಿಖರಣೀ’’ತಿಆದೀಹಿ ತೀಹಿಯೇವ ಪದೇಹಿ ಅವಣ್ಣಭಣನೇ ಘಟಿತೇಯೇವ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗಸ್ಸ ನಿಯತವಚನತ್ತಾ ಅಚ್ಚೋಳಾರಿಕತ್ತಾ ಚ। ಅನಿಮಿತ್ತಾಸೀತಿಆದೀಹಿ ಪನ ಅಟ್ಠಹಿ ಪದೇಹಿ ಘಟಿತೇ ಕೇವಲಂ ಅವಣ್ಣಭಣನಮೇವ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ, ತಸ್ಮಾ ತಾನಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯವತ್ಥೂನೀತಿ ಕೇಚಿ। ಅಕ್ಕೋಸನಮತ್ತತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥೂನೀತಿ ಅಪರೇ। ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ವಿಯ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಮೇವೇತ್ಥ ಯುತ್ತತರಂ ದಿಸ್ಸತಿ। ಕುಞ್ಚಿಕಪಣಾಲಿಮತ್ತನ್ತಿ ಕುಞ್ಚಿಕಾಛಿದ್ದಮತ್ತಂ।

೨೮೬-೨೮೭. ಗರುಕಾಪತ್ತಿನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೇ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಹಸನ್ತೋ ಹಸನ್ತೋತಿ ಸಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ಅಹಸನ್ತೋಪಿ ವಾಚಸ್ಸಾದರಾಗೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವದತಿ, ಆಪತ್ತಿಯೇವ। ಕಾಯಚಿತ್ತತೋತಿ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾಯ ಓಭಾಸನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯಚಿತ್ತತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ।

೨೮೮. ತಸ್ಮಾ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಅಪ್ಪಟಿವಿಜಾನನಹೇತು ದುಕ್ಕಟಂ, ಪಟಿವಿಜಾನನ್ತಿಯಾ ಪನ ಅಖೇತ್ತಪದತ್ತಾ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ। ತೇನೇವ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಟಿವಿಜಾನನ್ತಿಯಾ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ವಕ್ಖತಿ।

೨೮೯. ಅಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹಾತಿ ‘‘ವಾಪಿತ’’ನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಬೀಜನಿಕ್ಖೇಪವಚನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ। ಸಂಸೀದತೀತಿ ವಹತಿ ಪವತ್ತತಿ। ಅಥ ವಾ ಸಂಸೀದತೀತಿ ಸಂಸೀದಿಸ್ಸತಿ। ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥೀ, ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಿತಾ, ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಸ್ಸಾದರಾಗೋ, ತೇನ ರಾಗೇನ ಓಭಾಸನಂ, ತಙ್ಖಣವಿಜಾನನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ।

ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೪. ಅತ್ತಕಾಮಪಾರಿಚರಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೨೯೦. ಚತುತ್ಥೇ ಚೀವರನ್ತಿ ನಿವಾಸನಾದಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಚೀವರಂ। ಪಿಣ್ಡಪಾತನ್ತಿ ಯೋ ಕೋಚಿ ಆಹಾರೋ। ಸೋ ಹಿ ಪಿಣ್ಡೋಲ್ಯೇನ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪತ್ತೇ ಪತನತೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಲದ್ಧಭಿಕ್ಖಾನಂ ಪಿಣ್ಡಾನಂ ಪಾತೋ ಸನ್ನಿಪಾತೋತಿ ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಸೇನಾಸನನ್ತಿ ಸಯನಞ್ಚ ಆಸನಞ್ಚ। ಯತ್ಥ ಹಿ ವಿಹಾರಾದಿಕೇ ಸೇತಿ ನಿಪಜ್ಜತಿ ಆಸತಿ ನಿಸೀದತಿ, ತಂ ಸೇನಾಸನಂ। ಪತಿ ಏತಿ ಏತಸ್ಮಾತಿ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪತಿಕರಣಟ್ಠೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ। ರೋಗಸ್ಸ ಪತಿಅಯನಟ್ಠೇನ ವಾ ಪಚ್ಚಯೋ, ಪಚ್ಚನೀಕಗಮನಟ್ಠೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ವೂಪಸಮನತ್ಥೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಧಾತುಕ್ಖೋಭಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಹಿ ತಂಹೇತುಕದುಕ್ಖವೇದನಾಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ವಾ ರೋಗಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖಭಾವೋ ಪತಿಅಯನಟ್ಠೋ। ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚೀತಿ ಸಪ್ಪಿಆದೀಸು ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ। ಸಪ್ಪಾಯಸ್ಸಾತಿ ಹಿತಸ್ಸ ವಿಕಾರವೂಪಸಮೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಭಿಸಕ್ಕಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ತೇನ ವಿಧಾತಬ್ಬತೋ, ತೇನಾಹ ‘‘ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ’’ತಿ। ನಗರಪರಿಕ್ಖಾರೇಹೀತಿ ನಗರಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ರಕ್ಖಣಕೇಹಿ। ಆವಾಟಪರಿಕ್ಖೇಪೋ ಪರಿಖಾ ಉದ್ದಾಪೋ ಪಾಕಾರೋ ಏಸಿಕಾ ಪಲಿಘೋ ಪಾಕಾರಮತ್ಥಕಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ಸತ್ತ ನಗರಪರಿಕ್ಖಾರಾತಿ ವದನ್ತಿ। ಸೇತಪರಿಕ್ಖಾರೋತಿ ಸುವಿಸುದ್ಧಸೀಲಾಲಙ್ಕಾರೋ। ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಹಿ ಇಧ ‘‘ರಥೋ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ತಸ್ಸ ಚ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾದಯೋ ಅಲಙ್ಕಾರಟ್ಠೇನ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಾ। ಚಕ್ಕವೀರಿಯೋತಿ ವೀರಿಯಚಕ್ಕೋ। ಜೀವಿತಪರಿಕ್ಖಾರಾತಿ ಜೀವಿತಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಕಾರಣಾನಿ। ಸಮುದಾನೇತಬ್ಬಾತಿ ಸಮ್ಮಾ ಉದ್ಧಂ ಉದ್ಧಂ ಆನೇತಬ್ಬಾ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬಾ। ಪರಿವಾರೋಪಿ ಹೋತಿ ಅನ್ತರಾಯಾನಂ ಪರಿತೋ ವಾರಣತೋ, ತೇನಾಹ – ‘‘ಜೀವಿತ…ಪೇ॰… ರಕ್ಖಣತೋ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಅನ್ತರನ್ತಿ ವಿವರಂ, ಓಕಾಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ರಕ್ಖಣತೋತಿ ವೇರಿಕಾನಂ ಅನ್ತರಂ ಅದತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಾಮೀನಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತಸೇವಕಾ ವಿಯ ರಕ್ಖಣತೋ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಜೀವಿತಸ್ಸ। ಕಾರಣಭಾವತೋತಿ ಚಿರಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಕಾರಣಭಾವತೋ। ರಸಾಯನಭೂತಞ್ಹಿ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಸುಚಿರಮ್ಪಿ ಕಾಲಂ ಜೀವಿತಂ ಪವತ್ತೇತಿಯೇವ।

೨೯೧. ಉಪಚಾರೇತಿ ಯತ್ಥ ಠಿತೋ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಾದಿಸೇ। ಕಾಮೋ ಚೇವ ಹೇತು ಚ ಪಾರಿಚರಿಯಾ ಚ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಸಂ ಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿಆದೀಸು ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅತ್ತಕಾಮ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕಾಮಂ, ಅತ್ತನೋ ಹೇತುಂ, ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ, ಅತ್ತನೋ ಪಾರಿಚರಿಯನ್ತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಅತ್ಥಾ ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತಾ। ತೇಸು ಪಠಮೇ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೇ ಕಾಮೋ ಚ ಹೇತು ಚ ಪಾರಿಚರಿಯಾ ಚ ಅತ್ಥೋ, ಸೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಪದಮೇಕಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಪಠಮವಿಗ್ಗಹೇ ತದತ್ಥಸ್ಸ ಅಸಮ್ಭವಭಾವತೋ ನಿರತ್ಥಕತ್ತಾ। ದುತಿಯೇ ಪನ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೇ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಚ ಪಾರಿಚರಿಯಾ ಚ ಅತ್ಥೋ, ಕಾಮೋ ಚ ಹೇತು ಚಾತಿ ಸೇಸಂ ಪದದ್ವಯಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ಅತ್ಥಾಭಾವತೋತಿ ಏವಂ ಚತ್ತಾರಿ ಪದಾನಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಿಗ್ಗಹಾನಂ ವಸೇನ ಯೋಜಿತಾನೀತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ। ಗಣ್ಠಿಪದೇ ಚ ಅಯಮೇವತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ। ಚೂಳಮಜ್ಝಿಮಮಹಾಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ಪನ ‘‘ಪಠಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೇ ಕಾಮೋ ಚ ಹೇತು ಚ ಪಾರಿಚರಿಯಾ ಚ ಅಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥೋ, ಸೇಸಂ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತೇನ ಕಾಮೇನಾತಿಆದಿ ವಿಗ್ಗಹವಾಕ್ಯಂ ಅಕ್ಖರವಿವರಣಮತ್ತತೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಮತ್ತಂ। ದುತಿಯೇ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೇ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಚ ಪಾರಿಚರಿಯಾ ಚ ಅಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥೋ, ಸೇಸಂ ಅತ್ತನಾ ಕಾಮಿತಾ ಇಚ್ಛಿತಾತಿಆದಿ ವಿಗ್ಗಹವಾಕ್ಯಂ ಅಕ್ಖರವಿವರಣಮತ್ತತೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಮತ್ತ’’ನ್ತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ । ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ಆದರಂ ಅಕತ್ವಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅಯಮೇವತ್ಥೋ ಇಧ ಯುತ್ತತರೋತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ಆದರಂ ಅಕತ್ವಾತಿ ಇಮಿನಾ ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತವಿಗ್ಗಹವಸೇನ ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ಆದರಂ ಅಕತ್ವಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ದೀಪಿತೋ।

ಇದಾನಿ ಯಥಾವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಪದಭಾಜನೇನ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಕಾಮಂ ಅತ್ತನೋ ಹೇತುಂ ಅತ್ತನೋ ಪಾರಿಚರಿಯನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತೇ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅತ್ತನೋ ಹೇತು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ‘‘ಅತ್ತನೋ ಕಾಮಂ ಅತ್ತನೋ ಪಾರಿಚರಿಯ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ಕಾಮೇನ ಪಾರಿಚರಿಯಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ತಸ್ಮಾ ಅತ್ತನೋ ಕಾಮಂ ಅತ್ತನೋ ಹೇತುಂ ಅತ್ತನೋ ಪಾರಿಚರಿಯನ್ತಿ ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಕಾಮೇನ ಪಾರಿಚರಿಯಾ ಅತ್ತಕಾಮಪಾರಿಚರಿಯಾತಿ ಅಯಮತ್ಥವಿಕಪ್ಪೋ ವುತ್ತೋತಿ ವಿಞ್ಞೂ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ। ‘‘ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಪನ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಸದ್ದಸ್ಸ ಕಾಮಿತಸದ್ದೇನ ಸಮಾನತ್ಥಭಾವತೋ ಅತ್ತನೋ ಪಾರಿಚರಿಯನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಚ ಉಭಯವಿಗ್ಗಹಸಾಮಞ್ಞತೋ ಅತ್ತನೋ ಇಚ್ಛಿತಕಾಮಿತಟ್ಠೇನ ಅತ್ತಕಾಮಪಾರಿಚರಿಯಾತಿ ಅಯಮತ್ಥವಿಕಪ್ಪೋ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ದಸ್ಸಿತೋತಿ ವಿಞ್ಞೂ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ।

ಏತದಗ್ಗನ್ತಿ ಏಸಾ ಅಗ್ಗಾ। ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಮೇಥುನಯಾಚನಂ ಆಗತಂ, ತಥಾಪಿ ತಂ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಸ್ಸಾದರಾಗವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಇಧ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಮೇಥುನಸ್ಸಾದರಾಗವಸೇನಾತಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ। ವಿನೀತವತ್ಥೂಸು ‘‘ತೇನ ಹಿ ಭಗಿನಿ ಅಗ್ಗದಾನಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಇದಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥೀ, ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಿತಾ, ಅತ್ತಕಾಮಪಾರಿಚರಿಯಾಯ ರಾಗೋ, ತೇನ ರಾಗೇನ ವಣ್ಣಭಣನಂ, ತಙ್ಖಣವಿಜಾನನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ।

ಅತ್ತಕಾಮಪಾರಿಚರಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೫. ಸಞ್ಚರಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೨೯೬. ಪಞ್ಚಮೇ ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚಂ, ಞಾಣಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಗತಿಮನ್ತಾತಿ ಞಾಣಗತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತಾ। ಪಣ್ಡಿತಾತಿ ಇಮಿನಾ ಸಭಾವಞಾಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತತಾ ವುತ್ತಾ, ಬ್ಯತ್ತಾತಿ ಇಮಿನಾ ಇತ್ಥಿಕತ್ತಬ್ಬೇಸು ವಿಸಾರದಪಞ್ಞಾಯ। ತೇನಾಹ ‘‘ಉಪಾಯಞ್ಞೂ ವಿಸಾರದಾ’’ತಿ। ಮೇಧಾವಿನೀತಿ ಠಾನುಪ್ಪತ್ತಿಪಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾತಾಯ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥಕಿಚ್ಚೇ ಉಪಟ್ಠಿತೇ ಠಾನಸೋ ತಙ್ಖಣೇ ಏವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ದಿಟ್ಠಂ ದಿಟ್ಠಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ। ಛೇಕಾತಿ ಯಾಗುಭತ್ತಸಮ್ಪಾದನಾದೀಸು ನಿಪುಣಾ। ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯಸಮ್ಪನ್ನಾತಿ ಕಾಯಿಕೇನ ವೀರಿಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ಯಥಾ ಅಞ್ಞಾ ಕುಸೀತಾ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನಾವ ಹೋನ್ತಿ, ಠಿತಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಾವ, ಏವಂ ಅಹುತ್ವಾ ವಿಪ್ಫಾರಿಕೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ನಿಪ್ಫಾದೇತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಕುಮಾರಿಕಾಯಾತಿ ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮಂ, ಹೇತುಮ್ಹಿ ವಾ ಕರಣವಚನಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಕುಮಾರಿಕಾಯ ಕಾರಣಾ’’ತಿ। ಆವಹನಂ ಆವಾಹೋ, ಪರಿಗ್ಗಹಭಾವೇನ ದಾರಿಕಾಯ ಗಣ್ಹಾಪನಂ, ತಥಾ ದಾಪನಂ ವಿವಾಹೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ದಾರಕಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ।

೨೯೭-೨೯೮. ಭತ್ತಪಾಚನಂ ಸನ್ಧಾಯ ರನ್ಧಾಪನಂ ವುತ್ತಂ, ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಪಾಚನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಚಾಪನಂ ವುತ್ತಂ। ದುಟ್ಠುಂ ಕುಲಂ ಗತಾ ದುಗ್ಗತಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯತ್ಥ ವಾ ಗತಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಆಹರಣಂ ಆಹಾರೋ। ನ ಉಪಾಹಟನ್ತಿ ನ ದಿನ್ನಂ। ಕಯೋ ಗಹಣಂ, ವಿಕ್ಕಯೋ ದಾನಂ। ತದುಭಯಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ‘‘ವೋಹಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಮಣ್ಡಿತಪಸಾಧಿತೋತಿ ಏತ್ಥ ಬಾಹಿರುಪಕರಣೇನ ಅಲಙ್ಕರಣಂ ಮಣ್ಡನಂ, ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಂ ಕೇಸಾದೀನಂಯೇವ ಸಣ್ಠಪನಂ ಪಸಾಧನಂ।

೩೦೦. ‘‘ಅಬ್ಭುತಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ‘‘ಪರಾಜಿತೇನ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅದೇನ್ತೋ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ। ಅಚಿರಕಾಲೇ ಅಧಿಕಾರೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಅಚಿರಕಾಲಾಧಿಕಾರಿಕಂ, ಸಞ್ಚರಿತ್ತಂ। ‘‘ಅಚಿರಕಾಲಾಚಾರಿಕ’’ನ್ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ಅಚಿರಕಾಲೇ ಆಚಾರೋ ಅಜ್ಝಾಚಾರೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅಚಿರಕಾಲಾಚಾರಿಕಂ।

ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಚೇವ ಸರಣಗಮನೂಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಚ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಾದಿಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಪನ ನ ಸಬ್ಬಕಾಲಿಕತ್ತಾ ತೇ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಕಾಲಾನುರೂಪಂ ತನ್ತಿಂ ಠಪೇನ್ತೋ ಭಗವಾ ಇಧಾಪಿ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥೇನೇವ ಕಮ್ಮೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತ್ರ ಯ್ವಾಯಂ ಭಿಕ್ಖು…ಪೇ॰… ಅಯಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಪದಭಾಜನಂ ಆಹ, ನ ಪನ ನೇಸಂ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಾದಿಆಪಜ್ಜನೇ ಅಭಬ್ಬಭಾವತೋ। ಖೀಣಾಸವಾಪಿ ಹಿ ಅಪ್ಪಸ್ಸುತಾ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಲೋಕವಜ್ಜಂ ನಾಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಪಣ್ಣತ್ತಿಯಂ ಪನ ಅಕೋವಿದತ್ತಾ ವಿಹಾರಕಾರಂ ಕುಟಿಕಾರಂ ಸಹಾಗಾರಂ ಸಹಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ಏವರೂಪಾ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಸಞ್ಚರಿತ್ತಂ ಪದಸೋಧಮ್ಮಂ ಉತ್ತರಿಛಪ್ಪಞ್ಚವಾಚಂ ಭೂತಾರೋಚನನ್ತಿ ಏವರೂಪಾ ವಚೀದ್ವಾರೇ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಉಪನಿಕ್ಖಿತ್ತಸಾದಿಯನವಸೇನ ಮನೋದ್ವಾರೇ ರೂಪಿಯಪಟಿಗ್ಗಹಣಾಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ।

೩೦೧. ಸಞ್ಚರಣಂ ಸಞ್ಚರೋ, ಸೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಞ್ಚರೀ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಞ್ಚರಣಭಾವ’’ನ್ತಿ, ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಸಞ್ಚರಣಭಾವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಜಾಯತ್ತನೇ ಜಾರತ್ತನೇತಿ ಚ ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮಂ, ಜಾಯಭಾವತ್ಥಂ ಜಾರಭಾವತ್ಥನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಜಾಯಭಾವೇತಿ ಭರಿಯಭಾವಾಯ। ಜಾರಭಾವೇತಿ ಸಾಮಿಕಭಾವಾಯ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಇಮಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ಜಾರೀ ಭವಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ಪದಭಾಜನಂ ವುತ್ತಂ, ಜಾರತ್ತನೇತಿ ಪನ ನಿದ್ದೇಸಸ್ಸ ಉಭಯಲಿಙ್ಗಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ಪುರಿಸಲಿಙ್ಗವಸೇನಪಿ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಇತ್ಥಿಯಾ ಮತಿಂ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಆರೋಚೇನ್ತೋ ಜಾರತ್ತನೇ ಆರೋಚೇತೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಏತ್ಥ ಹಿ ‘‘ಜಾರೋ ಭವಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ಮತಿಂ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಆರೋಚೇನ್ತೋ ಜಾರತ್ತನೇ ಆರೋಚೇತಿ ನಾಮ। ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನೇವ ಯೋಜನಾ ಕತಾ, ತದನುಸಾರೇನ ಪುರಿಸಲಿಙ್ಗವಸೇನಪಿ ಸಕ್ಕಾ ಯೋಜೇತುನ್ತಿ।

ಇದಾನಿ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತನಯೇನಪಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಪತಿ ಭವಿಸ್ಸಸೀತಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ‘‘ಸಾಮಿಕೋ ಭವಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಪರಿಯಾಯವಚನೇನ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ। ಇದಞ್ಚ ಜಾರತ್ತನೇತಿ ನಿದ್ದೇಸಸ್ಸ ಉಭಯಲಿಙ್ಗಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ವುತ್ತಂ। ಮುಹುತ್ತಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸಸೀತಿ ಅಸಾಮಿಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಜಾರೀ ಭವಿಸ್ಸಸೀತಿ ಸಸಾಮಿಕಂ ಸನ್ಧಾಯ। ಅನ್ತಮಸೋ ತಙ್ಖಣಿಕಾಯಪೀತಿ ಇದಂ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಏತೇನೇವುಪಾಯೇನಾ’’ತಿಆದಿ।

೩೦೩. ಸೇರಿವಿಹಾರನ್ತಿ ಸಚ್ಛನ್ದಚಾರಂ। ಅತ್ತನೋ ವಸನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಆಣಂ। ಗೋತ್ತನ್ತಿ ಗೋತಮಗೋತ್ತಾದಿಕಂ ಗೋತ್ತಂ। ಧಮ್ಮೋತಿ ಪಣ್ಡರಙ್ಗಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾದೀನಂ, ತೇಸಂ ತೇಸಂ ವಾ ಕುಲಾನಂ ಧಮ್ಮೋ। ಗೋತ್ತವನ್ತೇಸು ಗೋತ್ತಸದ್ದೋ, ಧಮ್ಮಚಾರೀಸು ಚ ಧಮ್ಮಸದ್ದೋ ವತ್ತತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಗೋತ್ತೇಹೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಸಗೋತ್ತೇಹೀತಿ ಸಮಾನಗೋತ್ತೇಹಿ, ಏಕವಂಸಜಾತೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಹೀತಿ ಏಕಸ್ಸ ಸತ್ಥುಸಾಸನೇ ಸಹಚರಿತಬ್ಬಧಮ್ಮೇಹಿ, ಸಮಾನಕುಲಧಮ್ಮೇಹಿ ವಾ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಏಕಂ ಸತ್ಥಾರ’’ನ್ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಏಕಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತೇಹೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಣ್ಡರಙ್ಗಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾದಯೋ ವುತ್ತಾ, ಏಕಗಣಪರಿಯಾಪನ್ನೇಹೀತಿ ಮಾಲಾಕಾರಾದಿಏಕಗಣಪರಿಯಾಪನ್ನೇಹಿ।

ಸಸಾಮಿಕಾ ಸಾರಕ್ಖಾ। ಯಸ್ಸಾ ಗಮನೇ ರಞ್ಞಾ ದಣ್ಡೋ ಠಪಿತೋ, ಸಾ ಸಪರಿದಣ್ಡಾ। ಪಚ್ಛಿಮಾನಂ ದ್ವಿನ್ನನ್ತಿ ಸಾರಕ್ಖಸಪರಿದಣ್ಡಾನಂ ಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ ಹೋತಿ ತಾಸಂ ಸಸಾಮಿಕಭಾವತೋ। ನ ಇತರಾಸನ್ತಿ ಇತರಾಸಂ ಮಾತುರಕ್ಖಿತಾದೀನಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಪುರಿಸನ್ತರಗಮನೇ ನತ್ಥಿ ಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ ತಾಸಂ ಅಸಾಮಿಕಭಾವತೋ। ಯಾ ಹಿ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಫಸ್ಸಂ ಥೇನೇತ್ವಾ ಪರೇಸಂ ಅಭಿರತಿಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಿ, ತಾಸಂ ಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ, ನ ಚ ಮಾತಾದಯೋ ತಾಸಂ ಫಸ್ಸೇ ಇಸ್ಸರಾ। ಮಾತಾದಯೋ ಹಿ ನ ಅತ್ತನಾ ಫಸ್ಸಾನುಭವನತ್ಥಂ ತಾ ರಕ್ಖನ್ತಿ, ಕೇವಲಂ ಅನಾಚಾರಂ ನಿಸೇಧೇನ್ತಾ ಪುರಿಸನ್ತರಗಮನಂ ತಾಸಂ ವಾರೇನ್ತಿ। ಪುರಿಸಸ್ಸ ಪನ ಏತಾಸು ಅಟ್ಠಸುಪಿ ಹೋತಿಯೇವ ಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ ಮಾತಾದೀಹಿ ಯಥಾ ಪುರಿಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಾಸಂ ನ ಕಪ್ಪೇತಿ, ತಥಾ ರಕ್ಖಿತತ್ತಾ ಪರೇಸಂ ರಕ್ಖಿತಗೋಪಿತಂ ಫಸ್ಸಂ ಥೇನೇತ್ವಾ ಫುಟ್ಠಭಾವತೋ।

ಧನೇನ ಕೀತಾತಿ ಭರಿಯಭಾವತ್ಥಂ ಧನೇನ ಕೀತಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ಭೋಗೇನಾತಿ ಭೋಗಹೇತು। ಭೋಗತ್ಥಞ್ಹಿ ವಸನ್ತೀ ‘‘ಭೋಗವಾಸಿನೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಲಭಿತ್ವಾತಿ ಯೋ ನಂ ವಾಸೇತಿ, ತಸ್ಸ ಹತ್ಥತೋ ಲಭಿತ್ವಾ। ಉದಕಪತ್ತಂ ಆಮಸಿತ್ವಾ ಗಹಿತಾ ಓದಪತ್ತಕಿನೀ। ತೇನಾಹ ‘‘ಉಭಿನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಧಜೇನ ಆಹಟಾತಿ ಏತ್ಥ ಧಜಯೋಗತೋ ಸೇನಾವ ಧಜಸದ್ದೇನ ವುತ್ತಾ, ಉಸ್ಸಿತದ್ಧಜಾಯ ಸೇನಾಯ ಆಹಟಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಉಸ್ಸಿತದ್ಧಜಾಯಾ’’ತಿಆದಿ।

೩೦೫. ಬಹಿದ್ಧಾ ವಿಮಟ್ಠಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಆರೋಚಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ। ತಂ ಕಿರಿಯಂ ಸಮ್ಪಾದೇಸ್ಸತೀತಿ ತಸ್ಸಾ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ತಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಸಮ್ಪಾದೇತು ವಾ ಮಾ ವಾ, ತಂಕಿರಿಯಾಸಮ್ಪಾದನೇ ಯೋಗ್ಯತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ದಾರಕಂ ದಾರಿಕಞ್ಚ ಅಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಮಾತಾಪಿತುಆದೀಹಿ ಮಾತಾಪಿತುಆದೀನಂಯೇವ ಸನ್ತಿಕಂ ಸಾಸನೇ ಪೇಸಿತೇಪಿ ಹರಣವೀಮಂಸನಪಚ್ಚಾಹರಣಸಙ್ಖಾತಾಯ ತಿವಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ಹೋತಿಯೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಯಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಸಾಸನಂ ಪೇಸಿತಂ, ತಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ತಸ್ಸಾ ಮಾತುಆದೀನಂ ಆರೋಚಿತೇ ವತ್ಥುನೋ ಏಕತ್ತಾ ಮಾತುಆದಯೋಪಿ ಖೇತ್ತಮೇವಾತಿ ಖೇತ್ತಮೇವ ಓತಿಣ್ಣಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಬುದ್ಧಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿಆದಿ ಉದಾಹಟಂ। ಇಮಿನಾ ಸಮೇತೀತಿ ಏತ್ಥಾಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯಥಾ ಸಯಂ ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ಅನ್ತೇವಾಸಿಆದಿನಾ ಆರೋಚಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ವಿಸಙ್ಕೇತೋ ನತ್ಥಿ, ಏವಂ ತಸ್ಸಾ ಸಯಂ ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾ ಆರೋಚನತ್ಥಂ ಮಾತುಆದೀನಂ ವದನ್ತಸ್ಸಪಿ ನತ್ಥಿ ವಿಸಙ್ಕೇತೋತಿ। ಘರಂ ನಯತೀತಿ ಘರಣೀ। ಮೂಲಟ್ಠಾನಞ್ಚ ವಸೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಮಾತುಆದಯೋ ಸಾಸನಪೇಸನೇ ಮೂಲಭೂತತ್ತಾ ‘‘ಮೂಲಟ್ಠಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಮಾತುರಕ್ಖಿತಾಯ ಮಾತಾ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಹಿಣತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಧೀತು ಸನ್ತಿಕಂ ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಹೋತೂ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಹಿಣತಿ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಾ ಸನ್ತಿಕಂ ‘‘ಮಮ ಧೀತಾ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಹೋತೂ’’ತಿ ಪಹಿಣತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ। ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯತ್ತಾತಿ ಪಠಮಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ।

೩೩೮. ಏತ್ತೋವ ಪಕ್ಕಮತೀತಿ ಪುನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಆಣಾಪಕಸ್ಸ ಅನಾರೋಚೇತ್ವಾ ತತೋಯೇವ ಪಕ್ಕಮತಿ। ಅಞ್ಞೇನ ಕರಣೀಯೇನಾತಿ ಗಮನಹೇತುವಿಸುದ್ಧಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ತೇನೇವ ಪನ ಕರಣೀಯೇನ ಗನ್ತ್ವಾಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅನಾರೋಚೇನ್ತೋ ನ ವೀಮಂಸತಿ ನಾಮ। ಅನಭಿನನ್ದಿತ್ವಾತಿ ಇದಂ ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಸತಿಪಿ ಅಭಿನನ್ದನೇ ಸಾಸನಂ ಅನಾರೋಚೇನ್ತೋ ಪನ ನ ವೀಮಂಸತಿ ನಾಮ। ತತಿಯಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ‘‘ಸೋ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ಅನಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತನಯೇನ। ವತ್ಥುಗಣನಾಯಾತಿ ಸಮ್ಬಹುಲಾನಂ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾನಂ ಸಮಭಾವೇ ಸತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸವತ್ಥೂನಂ ಗಣನಾಯ। ಸಚೇ ಪನ ಏಕತೋ ಅಧಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಧಿಕಾನಂ ಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಭೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।

೩೩೯-೩೪೦. ಪಾಳಿಯಂ ಚತುತ್ಥವಾರೇ ಅಸತಿಪಿ ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ ನ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ, ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಿಸಂವಾದೇತಿ, ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಅತ್ಥತೋ ಆಪನ್ನಮೇವಾತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಚತುತ್ಥೇ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ। ಕಾರುಕಾನನ್ತಿ ವಡ್ಢಕೀಆದೀನಂ। ತಚ್ಛಕಅಯೋಕಾರತನ್ತವಾಯರಜಕನ್ಹಾಪಿತಕಾ ಪಞ್ಚ ಕಾರವೋ ‘‘ಕಾರುಕಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಏವರೂಪೇನ…ಪೇ॰… ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ತಾದಿಸಂ ಗಿಹಿವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಮ್ಪಿ ನ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ।

ಕಾಯತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತೀತಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ವಾ ಅಲಂವಚನೀಯಭಾವಂ ವಾ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ। ವಾಚತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಕಾಯವಾಚತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತೀತಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಅಲಂವಚನೀಯಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸಪಿ ಕಾಯವಾಚತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಅಲಂವಚನೀಯಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ದೇಸಚಾರಿತ್ತವಸೇನ ಪಣ್ಣದಾನಾದಿನಾ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ। ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಪನ ಜಾನಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಲಂವಚನೀಯಭಾವಂ ವಾತಿ ಚ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತೇನೇವ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ‘‘ತದುಭಯಂ ಪನ ಜಾನಿತ್ವಾ ಏತೇಹೇವ ತೀಹಿ ನಯೇಹಿ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ತಾನೇವ ತೀಣಿ ತದುಭಯಜಾನನಚಿತ್ತೇನ ಸಚಿತ್ತಕಾನಿ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಸ್ಮಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿಜಾನನಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ತದುಭಯಜಾನನಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಭಿಕ್ಖುಂ ಅಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಪಣ್ಣೇ ಲಿಖಿತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ಹರನ್ತಸ್ಸಪಿ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತಿ, ಇಮಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಾತಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ‘‘ಆರೋಚೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಆರೋಚನಸ್ಸೇವ ದಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ಆರೋಚೇನ್ತಸ್ಸೇವ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ।

೩೪೧. ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾದೀಸುಪೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಏತ್ಥ ಪನ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಇತ್ಥೀ ನಾಮ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥೀ, ನ ಯಕ್ಖೀ, ನ ಪೇತೀ, ನ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ, ಪುರಿಸೋ ನಾಮ ಮನುಸ್ಸಪುರಿಸೋ, ನ ಯಕ್ಖೋತಿಆದಿ ನ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕಾವ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ತಸ್ಮಾ ಯೇಸು ಸಞ್ಚರಿತ್ತಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ತೇಸಂ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕತಾ, ನ ನಾಲಂವಚನೀಯತಾ, ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನವೀಮಂಸನಪಚ್ಚಾಹರಣಾನೀತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚಙ್ಗಾನಿ।

ಸಞ್ಚರಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೬. ಕುಟಿಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೩೪೨. ಛಟ್ಠೇ ಏತ್ತಕೇನಾತಿ ಏತ್ತಕೇನ ದಾರುಆದಿನಾ। ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಪ್ಪಮಾಣಾಯೋತಿ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನದಾರುಆದಿಪ್ಪಮಾಣಾಯೋ। ಮೂಲಚ್ಛೇಜ್ಜಾಯ ಪುರಿಸಂ ಯಾಚಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಪರಸನ್ತಕಭಾವತೋ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋಯೇವ ಸನ್ತಕಂ ಕತ್ವಾ ಯಾಚಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಏವಂ ಮೂಲಚ್ಛೇಜ್ಜಾಯ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತಟ್ಠಾನತೋ ಯಾಚನ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ। ದಾಸಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ ‘‘ದಾಸಿದಾಸಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೧೦, ೧೯೪) ವಚನತೋ। ಞಾತಕಪವಾರಿತಟ್ಠಾನತೋ ಪನ ದಾಸಂ ಮೂಲಚ್ಛೇಜ್ಜಾಯ ಯಾಚನ್ತಸ್ಸ ಸಾದಿಯನವಸೇನ ದುಕ್ಕಟಂ। ಸಕಕಮ್ಮಂ ನ ಯಾಚಿತಬ್ಬಾತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಸಿಕ್ಖಾಪದರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ಅನಿಯಮೇತ್ವಾಪಿ ನ ಯಾಚಿತಬ್ಬಾತಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅಞ್ಞಥಾ ಗಾಹಸ್ಸಪಿ ಸಮ್ಭವತೋ ವುತ್ತಂ, ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಪನ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಯಾಚನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ।

ಸಬ್ಬಕಪ್ಪಿಯಭಾವದೀಪನತ್ಥನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಕಪ್ಪಿಯಭಾವದೀಪನತ್ಥಂ। ಮೂಲಂ ದೇಥಾತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಮೂಲಂ ದಸ್ಸಾಮಾತಿ ತೇಹಿ ಪಠಮಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ ನ ಹೋತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಚ ಮೂಲನ್ತಿ ಭಣಿತಂ ಸಾಮಞ್ಞವಚನತೋ ಅಕಪ್ಪಿಯವಚನಂ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಮೂಲಂ ದೇಥಾತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಅನಜ್ಝಾವುತ್ಥಕನ್ತಿ ಅಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ। ಅಕಪ್ಪಿಯಕಹಾಪಣಾದಿ ನ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಕಹಾಪಣಾದಿಂ ಅಸಾದಿಯನ್ತೇನ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರತೋ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತಥಾಪಿ ಸಾರುಪ್ಪಂ ನ ಹೋತಿ। ಮನುಸ್ಸಾ ಚ ಏತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ಥೀತಿ ವಿಹೇಠೇತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತೀತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಕಹಾಪಣಾದಿದಾನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ। ತಥೇವ ಪಾಚೇತ್ವಾತಿ ಹತ್ಥಕಮ್ಮವಸೇನೇವ ಪಾಚೇತ್ವಾ। ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಏತ್ತಕೇಪಿ ಪುಚ್ಛಿತೇ ಯದತ್ಥಾಯ ಪವಿಟ್ಠೋ, ತಂ ಕಥೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಪುಚ್ಛಿತಪಞ್ಹತ್ತಾ।

ವತ್ತನ್ತಿ ಚಾರಿತ್ತಂ, ಆಪತ್ತಿ ಪನ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಸಾಖಾಯ ಲಗ್ಗರಜಸ್ಮಿಂ ಪತ್ತೇ ಪತಿತೇಪಿ ಸಾಖಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಖಾದಿತುಕಾಮತಾಯಪಿ ಸತಿ ಸುಖಪರಿಭೋಗತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ‘‘ನದಿಂ ವಾ…ಪೇ॰… ಆಹರಾ’’ತಿ ವತ್ಥುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಪರಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ। ಗೇಹತೋ…ಪೇ॰… ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಉದಕತ್ತಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅಲಜ್ಜೀಹಿ…ಪೇ॰… ನ ಕಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಇದಂ ಉತ್ತರಿಭಙ್ಗಾಧಿಕಾರತ್ತಾ ಅಜ್ಝೋಹರಣೀಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಬಾಹಿರಪರಿಭೋಗೇಸು ಪನ ಅಲಜ್ಜೀಹಿಪಿ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಕಾರೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ।

ಗೋಣಂ ಪನ…ಪೇ॰… ಆಹರಾಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಮೂಲಚ್ಛೇಜ್ಜವಸೇನ ಆಹರಾಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಆಹರಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಅಞ್ಞಾತಕವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ। ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಸಾದಿಯನೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ ‘‘ಹತ್ಥಿಗವಾಸ್ಸವಳವಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೧೦, ೧೯೪) ವುತ್ತತ್ತಾ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಞಾತಕಪವಾರಿತಟ್ಠಾನತೋಪಿ ಮೂಲಚ್ಛೇಜ್ಜಾಯ ಯಾಚಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ರಕ್ಖಿತ್ವಾತಿ ಯಥಾ ಚೋರಾ ನ ಹರನ್ತಿ, ಏವಂ ರಕ್ಖಿತ್ವಾ। ಜಗ್ಗಿತ್ವಾತಿ ತಿಣದಾನಾದೀಹಿ ಜಗ್ಗಿತ್ವಾ। ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಗೋಣೇ ಸಾದಿಯನಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ।

ಸಕಟಂ ದೇಥಾತಿ…ಪೇ॰… ವಟ್ಟತೀತಿ ಮೂಲಚ್ಛೇಜ್ಜವಸೇನ ಸಕಟಂ ದೇಥಾತಿ ವತ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ತಾವಕಾಲಿಕಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ತಾವಕಾಲಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಯಾಚಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ವಲ್ಲಿಆದೀಸು ಚ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತೇಸು ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ । ಗರುಭಣ್ಡಪ್ಪಹೋನಕೇಸುಯೇವ ಚ ವಲ್ಲಿಆದೀಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ವೇಳುಮುಞ್ಜಪಬ್ಬಜತಿಣಮತ್ತಿಕಾನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಯಂ ಪನ ವತ್ಥುವಸೇನ ಅಪ್ಪಂ ಹುತ್ವಾ ಅಗ್ಘವಸೇನ ಮಹನ್ತಂ ಹರಿತಾಲಹಿಙ್ಗುಲಕಾದಿ, ತಂ ಗರುಭಣ್ಡಂ ಅಪ್ಪಹೋನ್ತಮ್ಪಿ ಯಾಚಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಿ।

ಸಾತಿ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಪರಾಮಸತಿ। ಸಾ ಚ ಇಧ ಪರಿಕಥಾದಿನಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯವಿಞ್ಞಾಪನಂ ವಿಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬ’’ನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನ ‘‘ಪರಿಕಥಾದಿವಸೇನಪಿ ವಿಞ್ಞಾಪನಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ದೀಪೇತಿ। ಪರಿಕಥೋಭಾಸನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಹಿ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತೇಸು ದ್ವೀಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ನ ವಟ್ಟತಿ। ಇದಾನಿ ಸೇನಾಸನಪಚ್ಚಯೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಪರಿಕಥಾದೀಹಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಆಹರ ದೇಹೀತಿ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಮತ್ತಮೇವ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆಹ। ಪರಿಕಥೋಭಾಸನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಾನಿ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪರಿಕಥಾ ನಾಮ ಪರಿಯಾಯೇನ ಕಥನಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸೇನಾಸನಂ ಸಮ್ಬಾಧನ್ತಿಆದಿವಚನಂ। ಓಭಾಸೋ ನಾಮ ಉಜುಕಮೇವ ಅಕಥೇತ್ವಾ ಯಥಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವಿಭೂತೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಓಭಾಸನಂ, ಉಪಾಸಕಾ, ತುಮ್ಹೇ ಕುಹಿಂ ವಸಥಾತಿ? ಪಾಸಾದೇ, ಭನ್ತೇತಿ। ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪನ, ಉಪಾಸಕಾ, ಪಾಸಾದೋ ನ ವಟ್ಟತೀತಿಆದಿವಚನಂ। ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಪಚ್ಚಯೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಯಥಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ, ಏವಂ ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಂ, ಸೇನಾಸನತ್ಥಂ ಭೂಮಿಪರಿಕಮ್ಮಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಕರೋಸಿ, ಕೋ ಕಾರಾಪೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ ಕೋಚೀ’’ತಿಆದಿವಚನಂ।

ಇದಾನಿ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯೇ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಆದಿಕಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ತಥಾ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪನ ಭೇಸಜ್ಜಂ ರೋಗೇ ವೂಪಸನ್ತೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ನ ವಟ್ಟತೀತಿ? ತತ್ಥ ವಿನಯಧರಾ ‘‘ಭಗವತಾ ರೋಗಸೀಸೇನ ಪರಿಭೋಗಸ್ಸ ದ್ವಾರಂ ದಿನ್ನಂ, ತಸ್ಮಾ ಅರೋಗಕಾಲೇಪಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಆಪತ್ತಿ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಸುತ್ತನ್ತಿಕಾ ಪನ ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಆಪತ್ತಿ ನ ಹೋತಿ, ಆಜೀವಂ ಪನ ಕೋಪೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಲ್ಲೇಖಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಠಿತಸ್ಸ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಸಲ್ಲೇಖಂ ಕೋಪೇತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಉಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಅಪಗಚ್ಛನ್ತಿ।

೩೪೪. ಮಣಿ ಕಣ್ಠೇ ಅಸ್ಸಾತಿ ಮಣಿಕಣ್ಠೋ, ಮಣಿನಾ ಉಪಲಕ್ಖಿತೋ ವಾ ಕಣ್ಠೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಮಣಿಕಣ್ಠೋತಿ ಮಜ್ಝಪದಲೋಪೀಸಮಾಸೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ದೇವವಣ್ಣನ್ತಿ ದೇವತ್ತಭಾವಂ। ಪಸನ್ನಾಕಾರನ್ತಿ ಪಸನ್ನೇಹಿ ಕಾತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ, ಕಾಯವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಸಙ್ಖಾತಂ ಉಪಟ್ಠಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಮಣಿಯಾಚನಾಯ ತಸ್ಸ ಅನಾಗಮನೇನ ಅತ್ತನೋ ವಡ್ಢಿ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಣಿನಾ ಮೇ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ, ಮನ್ತಪದನೀಹಾರೇನ ವಾ ತಥಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।

೩೪೫. ವತ್ತಮಾನಸಮೀಪೇತಿ ವತ್ತಮಾನಸ್ಸ ಸಮೀಪೇ ಅತೀತೇ। ಏವಂ ವತ್ತುಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ ‘‘ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ವತ್ತಮಾನಸಮೀಪತ್ತಾ ‘‘ಆಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ಏವಂ ವತ್ತಮಾನವೋಹಾರೇನ ವತ್ತುಂ ಲಬ್ಭತಿ। ಲಕ್ಖಣಂ ಪನೇತ್ಥ ಸದ್ದಸತ್ಥಾನುಸಾರತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸೋ ಏವ ನಯೋತಿ ‘‘ಆಗತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಆಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ವತ್ತಮಾನಸಮೀಪೇ ವತ್ತಮಾನವೋಹಾರೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।

೩೪೮-೩೪೯. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕೇವಲಂ ಯಾಚನಾಯ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾತುಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಯಂ ಯಾಚಿತಕೇಹಿ ಉಪಕರಣೇಹೀ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ। ಉದ್ಧಂಮುಖಂ ಲಿತ್ತಾ ಉಲ್ಲಿತ್ತಾ, ಅಧೋಮುಖಂ ಲಿತ್ತಾ ಅವಲಿತ್ತಾ। ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಉದ್ಧಂಮುಖಂ ಲಿಮ್ಪನ್ತಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅನ್ತೋ ಲಿಮ್ಪನ್ತಿ, ಅಧೋಮುಖಂ ಲಿಮ್ಪನ್ತಾ ಚ ಬಹಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಲ್ಲಿತ್ತಾತಿ ಅನ್ತೋಲಿತ್ತಾ, ಅವಲಿತ್ತಾತಿ ಬಹಿಲಿತ್ತಾ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಉಲ್ಲಿತ್ತಾ ನಾಮ ಠಪೇತ್ವಾ ತುಲಾಪಿಟ್ಠಸಙ್ಘಾತವಾತಪಾನಧೂಮಛಿದ್ದಾದಿಭೇದಂ ಅಲೇಪೋಕಾಸಂ ಅವಸೇಸೇ ಲೇಪೋಕಾಸೇ ಕುಟ್ಟೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಛದನಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಸುಧಾಯ ವಾ ಮತ್ತಿಕಾಯ ವಾ ಲಿತ್ತಾ। ಅವಲಿತ್ತಾ ನಾಮ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಛದನಸ್ಸ ಬಹಿ ಲಿತ್ತಾ। ಉಲ್ಲಿತ್ತಾವಲಿತ್ತಾ ನಾಮ ತಥೇವ ಛದನಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ಲಿತ್ತಾ।

ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಸಮೇತೀತಿ ‘‘ಕಾರಯಮಾನೇನಾ’’ತಿ ಹೇತುಕತ್ತುವಸೇನ ಉದ್ದಿಟ್ಠಪದಸ್ಸ ‘‘ಕಾರಾಪೇನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಹೇತುಕತ್ತುವಸೇನೇವ ನಿದ್ದೇಸಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಸಮೇತಿ। ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ಕರೋನ್ತೋ ವಾ ಕಾರಾಪೇನ್ತೋ ವಾ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಪದಭಾಜನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಅತ್ತನಾ ವಿಪ್ಪಕತಂ ಪರೇಹಿ ಪರಿಯೋಸಾಪೇತೀ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ ‘‘ಕರೋನ್ತೇನಪಿ ಇಧ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಇಧ ವುತ್ತನಯೇನೇವಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ। ಉಭೋಪೇತೇತಿ ಕಾರಕಕಾರಾಪಕಾ। ಕಾರಯಮಾನೇನಾತಿ ಇಮಿನಾವ ಪದೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ಕಥಂ ಸಙ್ಗಹಿತಾ। ನ ಹಿ ಕಾರಯಮಾನೋ ಕರೋನ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಪನೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ಯಸ್ಮಾ ಕರೋನ್ತೇನಪಿ ಕಾರಯಮಾನೇನಪಿ ಇಧ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ ಕಾರಯಮಾನೇನ ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಪಗೇವ ಕರೋನ್ತೇನಾತಿ ಇದಂ ಅತ್ಥತೋ ಆಗತಮೇವಾತಿ ‘‘ಕಾರಯಮಾನೇನಾ’’ತಿ ಭಗವತಾ ವುತ್ತಂ। ತತೋ ‘‘ಕಾರಯಮಾನೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ ಲಬ್ಭಮಾನೋಪಿ ಅತ್ಥೋ ತೇನೇವ ಸಙ್ಗಹಿತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ। ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ವಿಲೋಮಿತಂ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಕಾರಯಮಾನೇನಾ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ‘‘ಕರೋನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಇದಂ ಪರಿಯಾಯವಚನಂ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕರೋನ್ತೇನ ವಾ ಕಾರಾಪೇನ್ತೇನ ವಾತಿ ಪದತ್ಥವಸೇನ ನಿದ್ದೇಸೇ ಕತೇ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ವಿರುದ್ಧಂ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅತ್ಥಮತ್ತಮೇವಾತಿ ಪದತ್ಥತೋ ಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ ಚ ಲಬ್ಭಮಾನಂ ಅತ್ಥಮತ್ತಮೇವ।

ಉದ್ದೇಸೋತಿ ಉದ್ದಿಸಿತಬ್ಬೋ। ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕನ್ತಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ। ‘‘ಆಯಾಮತೋ ಚ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಚಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪತ್ಥಸ್ಸ ವಾ-ಸದ್ದಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ಏಕತೋಭಾಗೇನ ವಡ್ಢಿತೇಪಿ ಆಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯೋ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತಿಹತ್ಥಾತಿ ವಡ್ಢಕೀಹತ್ಥೇನ ತಿಹತ್ಥಾ। ಪಮಾಣಯುತ್ತೋ ಮಞ್ಚೋತಿ ಪಕತಿವಿದತ್ಥಿಯಾ ನವವಿದತ್ಥಿಪ್ಪಮಾಣೋ ಮಞ್ಚೋ। ಪಮಾಣಿಕಾ ಕಾರೇತಬ್ಬಾತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪ್ಪಮಾಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತತ್ತಾ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪ್ಪಮಾಣಯುತ್ತಾವ ಕುಟಿ ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಕಾ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಪಮಾಣತೋ ಪನ ಊನತರಾ ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಕಾಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಸನ್ದೇಹೋ ಸಿಯಾತಿ ತಂನಿವತ್ತನತ್ಥಂ ‘‘ಪಮಾಣತೋ ಊನತರಮ್ಪೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಪಮಾಣತೋ ಊನತರನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣತೋ ಊನತರಂ। ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಪಮಾಣೇನ ಚತುಹತ್ಥತೋ ಊನತರಾ ಕುಟಿ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ಚತುಹತ್ಥತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕುಟಿಲಕ್ಖಣಪ್ಪತ್ತಂ ಕುಟಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಚತುಹತ್ಥಂ ಪಞ್ಚಹತ್ಥಮ್ಪೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಕಲಲಲೇಪೋತಿ ಕೇನಚಿ ಸಿಲೇಸೇನ ಕತಲೇಪೋ, ತಮ್ಬಮತ್ತಿಕಾದಿಕಲಲಲೇಪೋ ವಾ। ಅಲೇಪೋ ಏವಾತಿ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಾಯೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಪಿಟ್ಠಸಙ್ಘಾಟೋ ದ್ವಾರಬಾಹಾ। ಓಲೋಕೇತ್ವಾಪೀತಿ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾಪಿ, ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮವಸೇನಪಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।

೩೫೩. ಯಥಾ ಸೀಹಾದೀನಂ ಗೋಚರಾಯ ಪಕ್ಕಮನ್ತಾನಂ ನಿಬದ್ಧಗಮನಮಗ್ಗೋ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಂ ಹತ್ಥೀನಮ್ಪಿ ನಿಬದ್ಧಗಮನಮಗ್ಗೋ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಏತೇಸನ್ತಿ ಸೀಹಾದೀನಂ। ಚಾರಿಭೂಮೀತಿ ಗೋಚರಭೂಮಿ। ನ ಗಹಿತಾತಿ ನ ವಾರಿತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಆರೋಗ್ಯತ್ಥಾಯಾತಿ ನಿರುಪದ್ದವತ್ಥಾಯ। ಸೇಸಾನೀತಿ ಪುಬ್ಬಣ್ಣನಿಸ್ಸಿತಾದೀನಿ। ಪುಬ್ಬಣ್ಣನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪುಬ್ಬಣ್ಣವಿರುಹನಟ್ಠಾನಂ ಪುಬ್ಬಣ್ಣ-ಸದ್ದೇನ ಗಹಿತಂ। ತೇನಾಹ – ‘‘ಸತ್ತನ್ನಂ ಧಞ್ಞಾನಂ…ಪೇ॰… ಠಿತ’’ನ್ತಿ। ಅಭಿಹನನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಅಬ್ಭಾಘಾತಂ। ‘‘ವೇರಿಘರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಚೋರಾನಂ ಮಾರಣತ್ಥಾಯ ಕತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಧಮ್ಮಗನ್ಧಿಕಾತಿ ಹತ್ಥಪಾದಾದಿಛಿನ್ದನಗನ್ಧಿಕಾ।

ಆವಿಜ್ಜಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತೀತಿ ಛಿನ್ದತಟಾದಿಸಮ್ಭವತೋ ನ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ಆವಿಜ್ಜಿತುಂ। ಪಾಚಿನನ್ತಿ ಕುಟಿವತ್ಥುಸಾಮನ್ತಾ ಚಿನಿತಬ್ಬಅಧಿಟ್ಠಾನಂ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಇಧ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗಸಹಪಯೋಗಾನಂ ಅದಿನ್ನಾದಾನೇ ವಿಯ ವಿಸೇಸೋ ನತ್ಥಿ, ತಥಾಪಿ ತೇಸಂ ವಿಭಾಗೇನ ದಸ್ಸನಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪುನ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ಏತ್ಥ ಕುಟಿಯಾ ಭೇದನಪರಿಚ್ಛೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಕತಂ। ತದತ್ಥಾಯಾತಿ ತಚ್ಛನತ್ಥಾಯ। ಏವಂ ಕತನ್ತಿ ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಂ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ವಾ ಕತಂ। ದಾರುನಾ ಕತಂ ಕುಟ್ಟಂ ಏತ್ಥಾತಿ ದಾರುಕುಟ್ಟಿಕಾ, ಕುಟಿ। ಸಿಲಾಕುಟ್ಟಿಕನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಪಣ್ಣಸಾಲನ್ತಿ ಬಹಿ ಪಣ್ಣೇಹಿ ಛಾದೇತಬ್ಬಂ ಉಲ್ಲಿತ್ತಾವಲಿತ್ತಂ ಕುಟಿಮೇವ ವದತಿ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಸಭಿತ್ತಿಚ್ಛದನಂ ಲಿಮ್ಪಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ।

ಅನ್ತೋಲೇಪೇನೇವ ನಿಟ್ಠಾಪೇತುಕಾಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅನ್ತೋಲೇಪೇ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಬಹಿಲೇಪೇ ವಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ತಸ್ಮಿಂ ದ್ವಾರಬದ್ಧೇ ವಾ ವಾತಪಾನೇ ವಾ ಠಪಿತೇತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ತಸ್ಸೋಕಾಸನ್ತಿ ತಸ್ಸ ದ್ವಾರಬದ್ಧಸ್ಸ ವಾ ವಾತಪಾನಸ್ಸ ವಾ ಓಕಾಸಂ। ಪುನ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ವಾತಿ ಪುಬ್ಬೇವ ಠಪಿತೋಕಾಸಂ ಖುದ್ದಕಂ ಚೇ, ಭೇದನೇನ ಪುನ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ। ಲೇಪೋ ನ ಘಟಿಯತೀತಿ ಪುಬ್ಬೇ ದಿನ್ನಲೇಪೋ ದ್ವಾರಬದ್ಧೇನ ವಾ ವಾತಪಾನೇನ ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ನ ಘಟಿಯತಿ, ಏಕಾಬದ್ಧಂ ಹುತ್ವಾ ನ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತನ್ತಿ ದ್ವಾರಬದ್ಧಂ ವಾ ವಾತಪಾನಂ ವಾ। ಪಠಮಮೇವ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋತಿ ಲೇಪಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ನಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ ದ್ವಾರಬದ್ಧಂ ವಾ ವಾತಪಾನಂ ವಾ ಠಪನತೋ ಪುಬ್ಬೇಯೇವ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ। ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಮತ್ತೇನ ಅಪ್ಪತ್ತಚ್ಛದನಂ ಕತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಏವಂ ಮೇ ಆಪತ್ತಿ ನ ಸಿಯಾತಿ ಭಿತ್ತಿಯಂ ವಾ ಛದನೇ ವಾ ಏಕಙ್ಗುಲಮತ್ತಮ್ಪಿ ಓಕಾಸಂ ಲೇಪೇನ ಅಘಟೇತ್ವಾ ಠಪೇತಿ, ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಿ। ಮತ್ತಿಕಾಕುಟ್ಟಮೇವ ಮತ್ತಿಕಾಲೇಪಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಸಚೇ ಮತ್ತಿಕಾಯ ಕುಟ್ಟಂ ಕರೋತಿ, ಛದನಲೇಪೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಘಟನೇ ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ। ಉಭಿನ್ನಂ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಪುರಿಮಸ್ಸ ಲೇಪಸ್ಸ ಅಘಟಿತತ್ತಾ ದುತಿಯಸ್ಸ ಅತ್ತುದ್ದೇಸಿಕತಾಸಮ್ಭವತೋ ಉಭಿನ್ನಂ ಅನಾಪತ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವಿನಾಪಿ ವತ್ತಸೀಸೇನ ತೇನ ಅನಾಣತ್ತೋ ತಸ್ಸ ಕರೋಮೀತಿ ಕರೋತಿ, ಉಭಿನ್ನಂ ಅನಾಪತ್ತಿಯೇವ। ಸಚೇ ತೇನ ಆಣತ್ತೋ ಕರೋತಿ, ಮೂಲಟ್ಠಸ್ಸೇವ ಆಪತ್ತಿ।

೩೫೪. ಛತ್ತಿಂಸ ಚತುಕ್ಕಾನಿ ನಾಮ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಕುಟಿಂ ಕರೋತೀ’’ತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಪಠಮವಾರೇ ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಕಚತುಕ್ಕಂ ದೇಸಿತವತ್ಥುಕಚತುಕ್ಕಂ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಚತುಕ್ಕಂ ಪಮಾಣಿಕಚತುಕ್ಕಂ ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಕಪ್ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಚತುಕ್ಕಂ ದೇಸಿತವತ್ಥುಕಪ್ಪಮಾಣಿಕಚತುಕ್ಕನ್ತಿ ಛ ಚತುಕ್ಕಾನಿ, ಏವಂ ಸಮಾದಿಸತಿವಾರಾದೀಸುಪಿ ಪಞ್ಚಸೂತಿ ಛತ್ತಿಂಸ। ಆಪತ್ತಿಭೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಾನೀತಿ ‘‘ಸಾರಮ್ಭೇ ಚೇ ಭಿಕ್ಖು ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅಪರಿಕ್ಕಮನೇ’’ತಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ಮಾತಿಕಾಯ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಾರಮ್ಭಅಪರಿಕ್ಕಮನೇಸುಪಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋವ ಸಿಯಾತಿ ಮಿಚ್ಛಾಗಾಹನಿವತ್ತನತ್ಥಂ ಸಾರಮ್ಭೇ ಅಪರಿಕ್ಕಮನೇ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ, ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಕತಾಯ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತತಾಯ ಚ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋತಿ ಏವಂ ಆಪತ್ತಿಭೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಾನಿ।

೩೫೫-೩೬೧. ‘‘ದ್ವೀಹಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ವಿಭತ್ತಿಬ್ಯತ್ತಯೇನ ಚ ವಚನಬ್ಯತ್ತಯೇನ ಚ ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇನಾತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದ್ವೀಹಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇಹಿ…ಪೇ॰… ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ। ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಾ ದಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಿಪ್ಪಕತಂ ಕುಟಿಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಪಿ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಕತತ್ತಾ ಅನಾಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ವದನ್ತಿ। ಅಪಚಿನಿತಬ್ಬಾತಿ ವಿದ್ಧಂಸೇತಬ್ಬಾ। ಭೂಮಿಸಮಂ ಕತ್ವಾತಿ ಕುಟಿವತ್ಥುಸಮಂ ಕತ್ವಾ।

೩೬೪. ನ ಹೇತ್ಥ ಲೇಪೋ ಘಟಿಯತೀತಿ ಛದನಲೇಪಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ, ವಿಸುಂಯೇವ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಪನ ಸಚೇಪಿ ಲೇಣಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಉಪರಿಭಾಗೇ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಾದಿಕರಣತ್ಥಂ ಲೇಪಂ ದೇನ್ತಿ, ವಟ್ಟತಿಯೇವ। ಲೇಪದಾನವಸೇನ ಅಕತಾ ಇಟ್ಠಕಾದಿಗುಹಾ ಗುಹಾ ನಾಮಾತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ। ತಿಣೇಹಿ ವಾ ಪಣ್ಣೇಹಿ ವಾ ಛಾದಿತಕುಟಿಕಾವ ವುತ್ತಾತಿ ‘‘ಕುಕ್ಕುಟಚ್ಛಿಕಗೇಹಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಛದನಂ ದಣ್ಡಕೇಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪುನ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇಹಿ ತಿಣಪಣ್ಣಚ್ಛದನಾ ಕುಟಿಕಾವ ವುತ್ತಾ। ಛದನಂ ದಣ್ಡಕೇಹಿ ಜಾಲಬನ್ಧಂ ಕತ್ವಾತಿ ಛದನಂ ದೀಘತೋ ತಿರಿಯತೋ ಚ ಠಪಿತದಣ್ಡಕೇಹಿ ಜಾಲಂ ವಿಯ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ। ಓಗುಮ್ಫೇತ್ವಾತಿ ತಿಣಾದಿಂ ವಿದ್ಧಂಸೇತ್ವಾ। ಭಿತ್ತಿಲೇಪೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಲೇಪೇ ಘಟಿತೇತಿ ಏತ್ಥ ಉಲ್ಲಿತ್ತಾವಲಿತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಛದನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಚೇಪಿ ಭಿತ್ತಿಲೇಪೇನ ಅನತ್ಥಿಕೋ ಹೋತಿ, ಛದನಲೇಪೇ ಸಮನ್ತತೋ ಭಿತ್ತಿಯಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇನಪಿ ಘಟಿತೇ ಭಿತ್ತಿಲೇಪೇನ ವಿನಾಪಿ ಆಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ವದನ್ತಿ। ಉಪಚಿಕಾಮೋಚನತ್ಥಮೇವ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಾಸಾಣಕುಟ್ಟಂ ಕತ್ವಾ ತಂ ಅಲಿಮ್ಪಿತ್ವಾ ಉಪರಿ ಲಿಮ್ಪತಿ, ಲೇಪೋ ನ ಘಟಿಯತಿ ನಾಮ, ಅನಾಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನೇನ ತಂ ನ ಸಮೇತಿ। ತತ್ಥ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ ‘‘ಭಿತ್ತಿಂ ಅಲಿಮ್ಪಿತುಕಾಮತಾಯ ಅಭಾವತೋ ಛದನಲೇಪೇ ಪಾಸಾಣಕುಟ್ಟೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಘಟಿತೇಪಿ ತತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ’’ತಿ, ತಮ್ಪಿ ನ ಯುತ್ತಂ। ‘‘ಉಪಚಿಕಾಮೋಚನತ್ಥಮೇವಾ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಾಸಾಣಕುಟ್ಟೇ ಪುನ ಲಿಮ್ಪಿತುಕಾಮತಾಯ ಅಭಾವೋಯೇವ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ, ತೇನೇವ ‘‘ತಂ ಅಲಿಮ್ಪಿತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಸ್ಮಾ ‘‘ಉಲ್ಲಿತ್ತಾದಿಭಾವೋ…ಪೇ॰… ಛದನಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತೋ’’ತಿ ಇದಂ ಸತಿಪಿ ಭಿತ್ತಿಲೇಪೇ ಛದನಲೇಪೇನ ವಿನಾ ಆಪತ್ತಿ ನ ಹೋತೀತಿ ಛದನಲೇಪಸ್ಸ ಪಧಾನಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಭಿತ್ತಿಲೇಪೇನ ವಿನಾಪಿ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ಇದಮೇವ ಚೇತ್ಥ ಯುತ್ತತರನ್ತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತಿ। ಏತ್ಥಾತಿ ತಿಣಕುಟಿಕಾಯ।

ಏತ್ಥ ಚ ತಿಣಕುಟಿಕಾಯ ಏವ ಸಬ್ಬಥಾ ಅನಾಪತ್ತಿಭಾವಸ್ಸ ದಸ್ಸನಂ ಪರಿವಾರಪಾಳಿಂ ಆನೇತ್ವಾ ತಿಣಕುಟಿಕಾಯ ಸಾರಮ್ಭಾದಿಪಚ್ಚಯಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿಭಾವೋ ಸುಖೇನ ಸಕ್ಕಾ ಸಾಧೇತುನ್ತಿ ಕತಂ। ತಿಣಕುಟಿಕಾಯ ಚ ಸಬ್ಬಥಾ ಅನಾಪತ್ತಿಭಾವೇ ಸಾಧಿತೇ ತೇನೇವ ನಯೇನ ಲೇಣಗುಹಾದೀಸುಪಿ ಸಾರಮ್ಭಾದಿಪಚ್ಚಯಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿಭಾವೋ ಸಕ್ಕಾ ವಿಞ್ಞಾತುನ್ತಿ। ತೇನೇವ ‘‘ಯಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತಥಾ ಹಿ ತಿಣಕುಟಿಕಾಯ ಸಾರಮ್ಭಾದಿಪಚ್ಚಯಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿಭಾವೇ ಸಾಧಿತೇ ತೇನೇವ ನಯೇನ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಪಿ ಸಾರಮ್ಭಾದಿಪಚ್ಚಯಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿಭಾವೋ ಅತ್ಥತೋ ದಸ್ಸಿತೋಯೇವ ಹೋತಿ। ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ಭಿಕ್ಖು ಸಮಾದಿಸಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮತಿ ‘‘ಕುಟಿಂ ಮೇ ಕರೋಥಾ’’ತಿ, ಸಮಾದಿಸತಿ ಚ ದೇಸಿತವತ್ಥುಕಾ ಚ ಹೋತು ಅನಾರಮ್ಭಾ ಚ ಸಪರಿಕ್ಕಮನಾ ಚಾತಿ, ತಸ್ಸ ಕುಟಿಂ ಕರೋನ್ತಿ ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಕಂ ಸಾರಮ್ಭಂ ಅಪರಿಕ್ಕಮನಂ। ‘‘ಆಪತ್ತಿ ಕಾರುಕಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ದುಕ್ಕಟಾನ’’ನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಪಿ ಸಾರಮ್ಭಾದಿಪಚ್ಚಯಾಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಇಮಂ ಚೋದನಂ ಮನಸಿ ನಿಧಾಯ ‘‘ಯಂ ಪನ…ಪೇ॰… ಅಕರಣಪಚ್ಚಯಾ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ವುತ್ತಂ। ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಪಿ ಸಾರಮ್ಭಾದಿಪಚ್ಚಯಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿಯೇವ। ‘‘ಆಪತ್ತಿ ಕಾರುಕಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ದುಕ್ಕಟಾನ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಪನ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ನ ಸಾರಮ್ಭಾದಿಪಚ್ಚಯಾ ಆಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ಕಿಞ್ಚರಹಿ ಯಥಾಸಮಾದಿಟ್ಠಾಯ ಅಕರಣಪಚ್ಚಯಾ ಆಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ। ಯಸ್ಮಾ ಬಹೂಸು ಪೋತ್ಥಕೇಸು ಸತಸೋಧಿತಸಮ್ಮತೇ ಚ ಪುರಾಣಪೋತ್ಥಕೇ ಅಯಮೇವ ಪಾಠಕ್ಕಮೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಥಾದಿಟ್ಠಪಾಠಾನುಕ್ಕಮೇನೇವೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ಪಕಾಸಿತೋ। ಕತ್ಥಚಿ ಪೋತ್ಥಕೇ ಪನ ‘‘ಕುಟಿಲಕ್ಖಣಪ್ಪತ್ತಮ್ಪಿ ಕುಟಿಂ…ಪೇ॰… ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸಾನನ್ತರಂ ‘‘ಯಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಪಾಠಂ ಲಿಖನ್ತಿ, ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ತತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಪಾಕಟೋಯೇವ। ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ವತ್ವಾತಿ ಉಪೋಸಥಾಗಾರಞ್ಚ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಅಹಞ್ಚ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿಆದೀಸು ವಾಸಾಗಾರತ್ಥಾಯ ಏವ ಅನಿಯಮಿತತ್ತಾ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ವತ್ವಾ।

ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಕುಟಿಕರಣಲಕ್ಖಣಾ ಕಿರಿಯಾಯೇವ, ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಮೂಲಿಕಾಯಪಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಙ್ಗಂ ಹೋತಿ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಮೂಲಿಕಾಯಪಿ, ತದುಭಯಂ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ‘‘ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ವತ್ಥುಂ ಅದೇಸಾಪೇತ್ವಾ ಪಮಾಣಯುತ್ತಂ ಕುಟಿಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಪಿ ವತ್ಥುಂ ದೇಸಾಪೇತ್ವಾ ಅಕಿರಿಯಾಯ ಕುಟಿಕರಣಕಿರಿಯಾಯ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾನತೋ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯತೋವ ಸಮುಟ್ಠಾತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಅಚಿತ್ತಕನ್ತಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿಅಜಾನನಚಿತ್ತೇನ ಅಚಿತ್ತಕಂ। ಉಲ್ಲಿತ್ತಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರತಾ, ಹೇಟ್ಠಿಮಪ್ಪಮಾಣಸಮ್ಭವೋ, ಅದೇಸಿತವತ್ಥುತಾ, ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತತಾ, ಅತ್ತುದ್ದೇಸಿಕತಾ, ವಾಸಾಗಾರತಾ, ಲೇಪಘಟ್ಟನಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಛ ವಾ ಸತ್ತ ವಾ ಅಙ್ಗಾನಿ।

ಕುಟಿಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೭. ವಿಹಾರಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೩೬೫. ಸತ್ತಮೇ ಏವಂನಾಮಕೇ ನಗರೇತಿ ಕೋಸಮ್ಬೀನಾಮಕೇ। ತಸ್ಸ ಕಿರ ನಗರಸ್ಸ ಆರಾಮಪೋಕ್ಖರಣೀಆದೀಸು ತೇಸು ತೇಸು ಠಾನೇಸು ಕೋಸಮ್ಬರುಕ್ಖಾವ ಉಸ್ಸನ್ನಾ ಅಹೇಸುಂ, ತಸ್ಮಾ ಕೋಸಮ್ಬೀತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಕುಸುಮ್ಬಸ್ಸ ನಾಮ ಇಸಿನೋ ಅಸ್ಸಮತೋ ಅವಿದೂರೇ ಮಾಪಿತತ್ತಾತಿ ಏಕೇ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಕುಸುಮ್ಬಸ್ಸ ಇಸಿನೋ ನಿವಾಸಭೂಮಿ ಕೋಸಮ್ಬೀ, ತಸ್ಸ ಚ ಅವಿದೂರೇ ಭವತ್ತಾ ನಗರಂ ಕೋಸಮ್ಬೀತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗತನ್ತಿ। ಘೋಸಿತನಾಮಕೇನ ಕಿರ ಸೇಟ್ಠಿನಾ ಸೋ ಕಾರಿತೋತಿ ಏತ್ಥ ಕೋ ಘೋಸಿತಸೇಟ್ಠಿ, ಕಥಞ್ಚಾನೇನ ಸೋ ಆರಾಮೋ ಕಾರಿತೋತಿ? ಪುಬ್ಬೇ ಕಿರ ಅದ್ದಿಲರಟ್ಠಂ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ। ತತೋ ಕೋತೂಹಲಕೋ ನಾಮ ದಲಿದ್ದೋ ಛಾತಕಭಯೇನ ಸಪುತ್ತದಾರೋ ಸುಭಿಕ್ಖಂ ರಟ್ಠಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪುತ್ತಂ ವಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ। ಮಾತಾ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗತಾ। ತೇ ಏಕಂ ಗೋಪಾಲಕಗಾಮಂ ಪವಿಸಿಂಸು। ಗೋಪಾಲಕಾನಞ್ಚ ತದಾ ಬಹುಪಾಯಾಸೋ ಪಟಿಯತ್ತೋ ಹೋತಿ, ತತೋ ಪಾಯಾಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿಂಸು। ಅಥ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಬಹುತರಂ ಪಾಯಾಸಂ ಭುತ್ತೋ ಜೀರಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಸುನಖಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕುಕ್ಕುರೋ ಜಾತೋ, ಸೋ ಗೋಪಾಲಕಸ್ಸ ಪಿಯೋ ಅಹೋಸಿ। ಗೋಪಾಲಕೋ ಚ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ಉಪಟ್ಠಾತಿ। ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋಪಿ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಕಾಲೇ ಕುಕ್ಕುರಸ್ಸ ಏಕಂ ಪಿಣ್ಡಂ ದೇತಿ। ಸೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ ಸಿನೇಹಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಗೋಪಾಲಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಣ್ಣಸಾಲಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ, ಗೋಪಾಲಕೇ ಅಸನ್ನಿಹಿತೇ ಭತ್ತವೇಲಾಯಂ ಸಯಮೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಾಲಾರೋಚನತ್ಥಂ ಪಣ್ಣಸಾಲದ್ವಾರೇ ಭುಸ್ಸತಿ, ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇಪಿ ಚಣ್ಡಮಿಗೇ ದಿಸ್ವಾ ಭುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಪಲಾಪೇತಿ। ಸೋ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ ಮುದುಕೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ತತ್ರಾಸ್ಸ ‘‘ಘೋಸಕದೇವಪುತ್ತೋ’’ತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ।

ಸೋ ದೇವಲೋಕತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕುಲಘರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ। ತಂ ಅಪುತ್ತಕೋ ಕಿರ ಸೇಟ್ಠಿ ತಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಧನಂ ದತ್ವಾ ಪುತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ। ಅಥ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತೇ ಜಾತೇ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಘಾತಾಪೇತುಂ ಉಪಕ್ಕಮಿ। ಸೋ ಪುಞ್ಞವನ್ತತಾಯ ಸತ್ತಸುಪಿ ಠಾನೇಸು ಮರಣಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ಅವಸಾನೇ ಏಕಾಯ ಸೇಟ್ಠಿಧೀತಾಯ ವೇಯ್ಯತ್ತಿಯೇನ ಲದ್ಧಜೀವಿಕೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ಸೇಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ ಪತ್ವಾ ಘೋಸಿತಸೇಟ್ಠಿ ನಾಮ ಜಾತೋ। ಅಞ್ಞೇಪಿ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಕುಕ್ಕುಟಸೇಟ್ಠಿ, ಪಾವಾರಿಯಸೇಟ್ಠೀತಿ ದ್ವೇ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಅತ್ಥಿ, ಇಮಿನಾ ಸದ್ಧಿಂ ತಯೋ ಅಹೇಸುಂ।

ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ತೇಸಂ ಸಹಾಯಕಾನಂ ಸೇಟ್ಠೀನಂ ಕುಲೂಪಕಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಇಸಯೋ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ವಸಿಂಸು। ತೇ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಲೋಣಮ್ಬಿಲಸೇವನತ್ಥಂ ಮನುಸ್ಸಪಥಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಅಥೇಕಸ್ಮಿಂ ವಾರೇ ಗಿಮ್ಹಸಮಯೇ ಮನುಸ್ಸಪಥಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಾ ನಿರುದಕಂ ಮಹಾಕನ್ತಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕನ್ತಾರಪರಿಯೋಸಾನೇ ಮಹನ್ತಂ ನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸುಂ ‘‘ಯಾದಿಸೋ ಅಯಂ ರುಕ್ಖೋ, ಅದ್ಧಾ ಏತ್ಥ ಮಹೇಸಕ್ಖಾಯ ದೇವತಾಯ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಸಾಧು ವತಸ್ಸ, ಸಚೇ ನೋ ಪಾನೀಯಂ ವಾ ಪರಿಭೋಜನೀಯಂ ವಾ ದದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ದೇವತಾ ಇಸೀನಂ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ವಿದಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇಸಂ ಸಙ್ಗಹಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ವಿಟಪನ್ತರತೋ ನಙ್ಗಲಸೀಸಮತ್ತಂ ಉದಕಧಾರಂ ಪವತ್ತೇಸಿ। ಇಸಿಗಣೋ ರಜತಕ್ಖನ್ಧಸದಿಸಂ ಉದಕವಟ್ಟಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಭಾಜನೇಹಿ ಉದಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ದೇವತಾಯ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪರಿಭೋಗುದಕಂ ದಿನ್ನಂ, ಇದಂ ಪನ ಅಗಾಮಕಂ ಮಹಾರಞ್ಞಂ, ಸಾಧು ವತಸ್ಸ, ಸಚೇ ನೋ ಆಹಾರಮ್ಪಿ ದದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ದೇವತಾ ಇಸೀನಂ ಉಪಕಪ್ಪನವಸೇನ ದಿಬ್ಬಾನಿ ಯಾಗುಖಜ್ಜಕಾದೀನಿ ದತ್ವಾ ಸನ್ತಪ್ಪೇಸಿ।

ಇಸಯೋ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು ‘‘ದೇವತಾಯ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪರಿಭೋಗುದಕಮ್ಪಿ ಭೋಜನಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಂ ದಿನ್ನಂ, ಸಾಧು ವತಸ್ಸ , ಸಚೇ ನೋ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ದೇವತಾ ತೇಸಂ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಉಪಡ್ಢಕಾಯಂ ದಸ್ಸೇಸಿ। ದೇವತೇ ಮಹತೀ ತೇ ಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಕಿಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಇಮಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅಧಿಗತಾಸೀತಿ। ನಾತಿಮಹನ್ತಂ ಪರಿತ್ತಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾತಿ। ಉಪಡ್ಢುಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಹಿ ದೇವತಾಯ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಲದ್ಧಾ। ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಕಿರ ಗೇಹೇ ಅಯಂ ದೇವಪುತ್ತೋ ಕಮ್ಮಕಾರೋ ಅಹೋಸಿ। ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಹಿ ಗೇಹೇ ಉಪೋಸಥದಿವಸೇಸು ಅನ್ತಮಸೋ ದಾಸಕಮ್ಮಕಾರೇ ಉಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬೋ ಜನೋ ಉಪೋಸಥಿಕೋ ಹೋತಿ। ಏಕದಿವಸಂ ಅಯಂ ಕಮ್ಮಕಾರೋ ಏಕಕೋವ ಪಾತೋ ಉಟ್ಠಾಯ ಕಮ್ಮನ್ತಂ ಗತೋ। ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ನಿವಾಪಂ ಲಭಮಾನಮನುಸ್ಸೇ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೋ ಏತಸ್ಸೇವೇಕಸ್ಸ ಅರಞ್ಞಂ ಗತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಅಸ್ಸ ಸಾಯಮಾಸತ್ಥಾಯ ನಿವಾಪಂ ಅದಾಸಿ। ಭತ್ತಕಾರದಾಸೀ ಏಕಸ್ಸೇವ ಭತ್ತಂ ಪಚಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞತೋ ಆಗತಸ್ಸ ಭತ್ತಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ। ಕಮ್ಮಕಾರೋ ಚಿನ್ತಯಿ ‘‘ಅಞ್ಞೇಸು ದಿವಸೇಸು ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಗೇಹಂ ಏಕಸದ್ದಂ ಅಹೋಸಿ, ಅಜ್ಜ ಅತಿವಿಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಂ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಏತ’’ನ್ತಿ। ತಸ್ಸ ಸಾ ಆಚಿಕ್ಖಿ ‘‘ಅಜ್ಜ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗೇಹೇ ಸಬ್ಬೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಉಪೋಸಥಿಕಾ, ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ತುಯ್ಹೇವೇಕಸ್ಸ ನಿವಾಪಂ ಅದಾಸೀ’’ತಿ। ಏವಂ ಅಮ್ಮಾತಿ। ಆಮ ಸಾಮೀತಿ। ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಉಪೋಸಥಂ ಸಮಾದಿನ್ನಸ್ಸ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ, ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿಂ ಪುಚ್ಛ ಅಮ್ಮಾತಿ। ತಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿತೋ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ಆಹ – ‘‘ಸಕಲಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ನ ಹೋತಿ, ಉಪಡ್ಢಕಮ್ಮಂ ಪನ ಹೋತಿ, ಉಪೋಸಥಿಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ। ಕಮ್ಮಕಾರೋ ಭತ್ತಂ ಅಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಮುಖಂ ವಿಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ। ತಸ್ಸ ಆಹಾರಪರಿಕ್ಖೀಣಕಾಯಸ್ಸ ರತ್ತಿಂ ವಾತೋ ಕುಪ್ಪಿ। ಸೋ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಉಪಡ್ಢುಪೋಸಥಕಮ್ಮನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಮಹಾವತ್ತನಿಅಟವಿದ್ವಾರೇ ನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖದೇವಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ।

ಸೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಇಸೀನಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ಇಸಯೋ ಪುಚ್ಛಿಂಸು ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಮಯಂ ‘ಬುದ್ಧೋ ಧಮ್ಮೋ ಸಙ್ಘೋ’ತಿ ಅಸ್ಸುತಪುಬ್ಬಂ ಸಾವಿತಾ, ಉಪ್ಪನ್ನೋ ನು ಖೋ ಲೋಕೇ ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ। ಆಮ, ಭನ್ತೇ, ಉಪ್ಪನ್ನೋತಿ। ಇದಾನಿ ಕುಹಿಂ ವಸತೀತಿ। ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೇತವನೇ, ಭನ್ತೇತಿ। ಇಸಯೋ ‘‘ತಿಟ್ಠಥ ತುಮ್ಹೇ, ಮಯಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಕೋಸಮ್ಬೀನಗರಂ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿಂಸು। ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿನೋ ‘‘ಇಸಯೋ ಆಗತಾ’’ತಿ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸ್ವೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಥ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಇಸಿಗಣಸ್ಸ ಮಹಾದಾನಂ ಅದಂಸು। ಇಸಯೋ ‘‘ಭುತ್ವಾವ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಆಪುಚ್ಛಿಂಸು। ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಏಕಮ್ಪಿ ಮಾಸಂ ದ್ವೇಪಿ ತಯೋಪಿ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಮಾಸೇ ವಸಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛಥ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ವಾರೇ ಹಿಯ್ಯೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜೇವ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ವದಥ, ಕಿಂ ಇದನ್ತಿ। ಆಮ ಗಹಪತಯೋ ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ನ ಖೋ ಪನ ಸಕ್ಕಾ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯೋ ಜಾನಿತುಂ, ತೇನ ಮಯಂ ತುರಿತಾ ಗಚ್ಛಾಮಾತಿ । ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಮಯಮ್ಪಿ ಆಗಚ್ಛಾಮ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಗಚ್ಛಥಾತಿ। ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಅಗಾರಿಯಾ ನಾಮ ಮಹಾಜಟಾ, ತಿಟ್ಠಥ ತುಮ್ಹೇ, ಮಯಂ ಪುರೇತರಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ದ್ವೇ ದಿವಸಾನಿ ಅವಸಿತ್ವಾ ತುರಿತಗಮನೇನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪತ್ವಾ ಜೇತವನವಿಹಾರೇ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಮೇವ ಅಗಮಂಸು। ತತ್ಥ ಮಧುರಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇವ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು।

ತೇಪಿ ತಯೋ ಸೇಟ್ಠಿನೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಕಟಸತೇಹಿ ಸಪ್ಪಿಮಧುಫಾಣಿತಾದೀನಿ ಚೇವ ಪಟ್ಟುಣ್ಣದುಕೂಲಾದೀನಿ ಚ ಆದಾಯ ಕೋಸಮ್ಬಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪತ್ವಾ ಜೇತವನಸಾಮನ್ತೇ ಖನ್ಧಾವಾರಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು। ಸತ್ಥಾ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಸಹಾಯಾನಂ ಮಧುರಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇಸಿ। ತೇ ಬಲವಸೋಮನಸ್ಸಜಾತಾ ಸತ್ಥಾರಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಮಹಾದಾನಂ ಅದಂಸು, ಪುನ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇತಿ ಏವಂ ಅಡ್ಢಮಾಸಂ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಜನಪದಂ ಆಗಮನಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಿಂಸು। ಭಗವಾ ‘‘ಸುಞ್ಞಾಗಾರೇ ಖೋ ಗಹಪತಯೋ ತಥಾಗತಾ ಅಭಿರಮನ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಏತ್ತಾವತಾ ಪಟಿಞ್ಞಾ ದಿನ್ನಾ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ ಗಹಪತಯೋ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ದಿನ್ನಾ ನೋ ಭಗವತಾ ಪಟಿಞ್ಞಾ’’ತಿ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ದಸಬಲಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಯೋಜನೇ ಯೋಜನೇ ವಿಹಾರಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಕೋಸಮ್ಬಿಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ಲೋಕೇ ಬುದ್ಧೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ಕಥಯಿಂಸು। ತಯೋ ಜನಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಆರಾಮೇ ಮಹನ್ತಂ ಧನಪರಿಚ್ಚಾಗಂ ಕತ್ವಾ ಭಗವತೋ ವಿಹಾರೇ ಕಾರಾಪೇಸುಂ। ತತ್ಥ ಕುಕ್ಕುಟಸೇಟ್ಠಿನಾ ಕಾರಿತೋ ಕುಕ್ಕುಟಾರಾಮೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ। ಪಾವಾರಿಕಸೇಟ್ಠಿನಾ ಅಮ್ಬವನೇ ಕಾರಿತೋ ಪಾವಾರಿಕಮ್ಬವನಂ ನಾಮ। ಘೋಸಿತೇನ ಕಾರಿತೋ ಘೋಸಿತಾರಾಮೋ ನಾಮ ಅಹೋಸಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಘೋಸಿತನಾಮಕೇನ ಕಿರ ಸೇಟ್ಠಿನಾ ಸೋ ಕಾರಿತೋ’’ತಿ।

ಯೋ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮನಕಾಲೇ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ, ಯಸ್ಸ ಚ ಸತ್ಥಾರಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲೇ ಬ್ರಹ್ಮದಣ್ಡೋ ಆಣತ್ತೋ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಬೋಧಿಸತ್ತಕಾಲೇ ಉಪಟ್ಠಾಕಛನ್ನಸ್ಸಾ’’ತಿ। ಇಮಿನಾ ಚ ಯೋ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯೇ ಛನ್ನೋವಾದಸುತ್ತೇ (ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೩೮೯ ಆದಯೋ) ಗಿಲಾನೋ ಹುತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ ಓವದಿಯಮಾನೋಪಿ ಮಾರಣನ್ತಿಕವೇದನಂ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ತಿಣ್ಹೇನ ಸತ್ಥೇನ ಕಣ್ಠನಾಳಿಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮರಣಭಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಗತಿನಿಮಿತ್ತೇ ಚ ಉಪಟ್ಠಿತೇ ಅತ್ತನೋ ಪುಥುಜ್ಜನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಸಂವಿಗ್ಗೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಸಙ್ಖಾರೇ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಸಮಸೀಸೀ ಹುತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ, ಅಯಂ ಸೋ ನ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪೂಜಾವಚನಪ್ಪಯೋಗೇ ಕತ್ತರಿ ಸಾಮಿವಚನಸ್ಸಪಿ ಇಚ್ಛಿತತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ಗಾಮಸ್ಸ ವಾ ಪೂಜಿತ’’ನ್ತಿ। ಲಕ್ಖಣಂ ಪನೇತ್ಥ ಸದ್ದಸತ್ಥಾನುಸಾರತೋ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಏಕೇಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋತಿ ಏಕೇಕೋ ಭಾಗೋ।

೩೬೬. ಕಿರಿಯತೋ ಸಮುಟ್ಠಾನಭಾವೋತಿ ಕೇವಲಂ ಕಿರಿಯಾಮತ್ತತೋ ಸಮುಟ್ಠಾನಭಾವಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ವತ್ಥುನೋ ಪನ ಅದೇಸನಾಯ ಕುಟಿಕರಣಕಿರಿಯಾಯ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾನತೋ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ । ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಭಿಕ್ಖೂ ವಾ ಅನಭಿನೇಯ್ಯಾತಿ ಏತ್ಥ ವಾ-ಸದ್ದೋ ‘‘ಅಯಂ ವಾ ಸೋ ಮಹಾನಾಗೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಅವಧಾರಣತ್ಥೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।

ವಿಹಾರಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೮. ಪಠಮದುಟ್ಠದೋಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೩೮೦. ಅಟ್ಠಮೇ ಪಾಕಾರೇನ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಗೋಪುರಟ್ಟಾಲಕಯುತ್ತನ್ತಿ ದ್ವಾರಪಾಸಾದೇನ ಚ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಾಕಾರಮತ್ಥಕೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತಅಟ್ಟಾಲಕೇಹಿ ಚ ಯುತ್ತಂ। ವೇಳೂಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಪುಪ್ಫೂಪಗಫಲೂಪಗರುಕ್ಖಸಞ್ಛನ್ನತ್ತಾ ಚ ನೀಲೋಭಾಸಂ। ಛಾಯೂದಕಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಭೂಮಿಭಾಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಮನೋರಮಂ। ಕಾಳಕವೇಸೇನಾತಿ ಕಲನ್ದಕರೂಪೇನ। ನಿವಾಪನ್ತಿ ಭೋಜನಂ। ತನ್ತಿ ಉಯ್ಯಾನಂ। ದಬ್ಬೋತಿ ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ನಾಮನ್ತಿ ದಬ್ಬತ್ಥಮ್ಭೇ ಪತಿತತ್ತಾ ದಬ್ಬೋತಿ ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ।

ಕಸ್ಸಪದಸಬಲಸ್ಸ ಸಾಸನೋಸಕ್ಕನಕಾಲೇ ಕಿರ ಸತ್ತ ಭಿಕ್ಖೂ ಏಕಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇ ಸಾಸನೇ ಅಗಾರವಂ ಕರೋನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಧ ಕಿಂ ಕರೋಮ, ಏಕಮನ್ತೇ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಉಚ್ಚಂ ಪಬ್ಬತಸಿಖರಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಬಲಂ ಜಾನನ್ತಾ ‘‘ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಪಾತೇನ್ತು, ಜೀವಿತೇ ಸಾಲಯಾ ಓತರನ್ತು, ಮಾ ಪಚ್ಛಾನುತಪ್ಪಿನೋ ಅಹುವತ್ಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಏಕಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಪಾತೇತ್ವಾ ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋಥ, ಆವುಸೋ’’ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಓವದಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತರುಚಿಯೇಸು ಠಾನೇಸು ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಆರಭಿಂಸು।

ತತ್ರೇಕೋ ಥೇರೋ ಪಞ್ಚಮೇ ದಿವಸೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ಮಮ ಕಿಚ್ಚಂ ನಿಪ್ಫನ್ನಂ, ಅಹಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಇದ್ಧಿಯಾ ಉತ್ತರಕುರುತೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಇಮಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಥ, ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಕಿಚ್ಚಂ ಮಮಾಯತ್ತಂ ಹೋತು, ತುಮ್ಹೇ ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ। ಕಿಂ ನು ಮಯಂ, ಆವುಸೋ, ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಪಾತೇನ್ತಾ ಏವಂ ಅವಚುಮ್ಹ ‘‘ಯೋ ಪಠಮಂ ಧಮ್ಮಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋತಿ, ಸೋ ಭಿಕ್ಖಂ ಆಹರತು, ತೇನಾಭತಂ ಸೇಸಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ। ನತ್ಥಿ, ಆವುಸೋತಿ। ತುಮ್ಹೇ ಅತ್ತನೋ ಪುಬ್ಬಹೇತುನಾವ ಲಭಿತ್ಥ, ಮಯಮ್ಪಿ ಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ವಟ್ಟಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ಗಚ್ಛಥ ತುಮ್ಹೇತಿ। ಥೇರೋ ತೇ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಫಾಸುಕಟ್ಠಾನೇ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಗತೋ। ಅಪರೋಪಿ ಥೇರೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಪತ್ವಾ ತತೋ ಚುತೋ ಸುದ್ಧಾವಾಸಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಇತರೇ ಥೇರಾ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರಿತ್ವಾ ತೇಸು ತೇಸು ಕುಲೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಾ। ಏಕೋ ಗನ್ಧಾರರಟ್ಠೇ ತಕ್ಕಸಿಲನಗರೇ ರಾಜಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಏಕೋ ಪಚ್ಚನ್ತಿಮರಟ್ಠೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾಯ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಏಕೋ ಬಾಹಿಯರಟ್ಠೇ ಕುಟುಮ್ಬಿಯಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಏಕೋ ರಾಜಗಹೇ ಕುಟುಮ್ಬಿಯಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ।

ಅಯಂ ಪನ ದಬ್ಬತ್ಥೇರೋ ಮಲ್ಲರಟ್ಠೇ ಅನುಪಿಯನಗರೇ ಏಕಸ್ಸ ಮಲ್ಲರಞ್ಞೋ ಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ। ತಸ್ಸ ಮಾತಾ ಉಪವಿಜಞ್ಞಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ। ಮತಸರೀರಂ ಸುಸಾನಂ ನೇತ್ವಾ ದಾರುಚಿತಕಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಅದಂಸು। ಅಗ್ಗಿವೇಗಸನ್ತತ್ತಂ ಉದರಪಟಲಂ ದ್ವೇಧಾ ಅಹೋಸಿ। ದಾರಕೋ ಅತ್ತನೋ ಪುಞ್ಞಬಲೇನ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ದಬ್ಬತ್ಥಮ್ಭೇ ನಿಪತಿ, ತಂ ದಾರಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಯ್ಯಿಕಾಯ ಅದಂಸು। ಸಾ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ ಗಣ್ಹನ್ತೀ ದಬ್ಬತ್ಥಮ್ಭೇ ಪತಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಜೀವಿಕತ್ತಾ ‘‘ದಬ್ಬೋ’’ತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಾಸಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ದಬ್ಬೋತಿ ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ನಾಮ’’ನ್ತಿ।

ತಸ್ಸ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಮಲ್ಲರಟ್ಠೇ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಅನುಪಿಯನಿಗಮಂ ಪತ್ವಾ ಅನುಪಿಯಮ್ಬವನೇ ವಿಹರತಿ। ದಬ್ಬಕುಮಾರೋ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಹ ದಸ್ಸನೇನೇವ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತುಕಾಮೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ದಸಬಲಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಯ್ಯಿಕಂ ಆಪುಚ್ಛಿ। ಸಾ ‘‘ಸಾಧು ತಾತಾ’’ತಿ ದಬ್ಬಕುಮಾರಂ ಆದಾಯ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಂ ಕುಮಾರಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ಸತ್ಥಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಇಮಂ ದಾರಕಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಹೀ’’ತಿ। ಸೋ ಥೇರೋ ಸತ್ಥು ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ದಬ್ಬಕುಮಾರಂ ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತೋ ತಚಪಞ್ಚಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ। ಪುಬ್ಬಹೇತುಸಮ್ಪನ್ನೋ ಕತಾಭಿನೀಹಾರೋ ಪಠಮಕೇಸವಟ್ಟಿಯಾ ವೋರೋಪನಕ್ಖಣೇಯೇವ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ, ದುತಿಯಾಯ ಕೇಸವಟ್ಟಿಯಾ ಓರೋಪಿಯಮಾನಾಯ ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲೇ, ತತಿಯಾಯ ಅನಾಗಾಮಿಫಲೇ, ಸಬ್ಬಕೇಸಾನಂ ಪನ ಓರೋಪನಞ್ಚ ಅರಹತ್ತಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾ ಚ ಅಪಚ್ಛಾ ಅಪುರೇ ಅಹೋಸಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಥೇರೋ ಕಿರ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕೋವ ಸಂವೇಗಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಖುರಗ್ಗೇಯೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ।

ಸಾವಕೇನ ಪತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಯಥುಪನಿಸ್ಸಯಂ ತೇನ ತೇನ ಸಾವಕೇನ ಪತ್ತಬ್ಬಂ। ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾತಿಆದಿ ಯಥಾಸಮ್ಭವವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಗುಣಜಾತನ್ತಿ ‘‘ಯಞ್ಚ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಾವಕೇನ ಪತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗಸಮ್ಬನ್ಧದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಸೋಳಸವಿಧಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಕತತ್ತಾತಿ ದುಕ್ಖಸಮುದಯನಿರೋಧಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತೇಸು ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ದುಕ್ಖಪರಿಞ್ಞಾ ಸಮುದಯಪ್ಪಹಾನಂ ನಿರೋಧಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾ ಮಗ್ಗಭಾವನಾತಿ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಚತುನ್ನಂ ಚತುನ್ನಂ ಕಿಚ್ಚಾನಂ ವಸೇನ ಸೋಳಸವಿಧಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ। ತತೋ ತತೋ ಪಟಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ತತೋ ತತೋ ಕಿಚ್ಚತೋ ಆರಮ್ಮಣತೋ ಚ ಪಟಿವತ್ತಿತ್ವಾ। ಸಿಲಾಪಟ್ಟಕೇತಿ ಪಾಸಾಣಫಲಕೇ। ತೇರಸಾಪೀತಿ ಭತ್ತುದ್ದೇಸಕಸೇನಾಸನಗ್ಗಾಹಾಪಕಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಚೀವರಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಚೀವರಭಾಜನಕಯಾಗುಭಾಜನಕಫಲಭಾಜನಕಖಜ್ಜಭಾಜನಕಅಪ್ಪಮತ್ತಕವಿಸ್ಸಜ್ಜಕಸಾಟಿಯಗ್ಗಾಹಾಪಕಪತ್ತಗ್ಗಾಹಾಪಕಆರಾಮಿಕಪೇಸಕಸಾಮಣೇರಪೇಸಕಸಮ್ಮುತೀನಂ ವಸೇನ ತೇರಸಾಪಿ ಸಮ್ಮುತಿಯೋ ದಾತುಂ ವಟ್ಟನ್ತಿ।

೩೮೨. ಅಪಿಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಸೂತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಅಪಿ-ಸದ್ದೋ ಅಟ್ಠಾನಪ್ಪಯುತ್ತೋ ‘‘ವಿಕಾಲೇ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅನನ್ತರಂ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ವಿಕಾಲೇಪಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಜಾನನ್ತಾತಿ ದೂರಭಾವಂ ಜಾನನ್ತಾ। ಏವಂ ಸಬ್ಬಪದೇಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಕತಿಕಸಣ್ಠಾನಾದೀನಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರತ್ತಾ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಕತಿಕವತ್ತಾದೀನಿ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಕಥಾಪೇತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸಬ್ಬವಿಹಾರೇಸು ಚ ಗಮನಮಗ್ಗೇ ಸಮಪ್ಪಮಾಣೇ ಕತ್ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತೀತಿ ವದನ್ತಿ। ಅಯಞ್ಹಿ ನಿಮ್ಮಿತಾನಂ ಧಮ್ಮತಾತಿ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ನಿಮ್ಮಿತಾನಂ ಅಯಂ ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭಾಸಮಾನಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಆದಿ ಧಮ್ಮತಾ। ತಥಾ ಹಿ ಯೇ ವಣ್ಣವಯಸರೀರಾವಯವಪರಿಕ್ಖಾರಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸಾದೀಹಿ ನಿಯಮಂ ಅಕತ್ವಾ ನಿಮ್ಮಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ನಿಮ್ಮಿತತ್ತಾ ಇದ್ಧಿಮತಾ ಸದಿಸಾವ ಹೋನ್ತಿ। ಠಾನನಿಸಜ್ಜಾದೀಸು ಭಾಸಿತತುಣ್ಹೀಭಾವಾದೀಸು ವಾ ಯಂ ಯಂ ಇದ್ಧಿಮಾ ಕರೋತಿ, ತಂ ತದೇವ ಕರೋನ್ತಿ। ಸಚೇ ಪನ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇ ಕಾತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಕೇಚಿ ಪಠಮವಯೇ, ಕೇಚಿ ಮಜ್ಝಿಮವಯೇ, ಕೇಚಿ ಪಚ್ಛಿಮವಯೇ, ತಥಾ ದೀಘಕೇಸೇ, ಉಪಡ್ಢಮುಣ್ಡೇ , ಮಿಸ್ಸಕಕೇಸೇ, ಉಪಡ್ಢರತ್ತಚೀವರೇ, ಪಣ್ಡುಕಚೀವರೇ, ಪದಭಾಣಧಮ್ಮಕಥಾಸರಭಞ್ಞಪಞ್ಹಪುಚ್ಛನಪಞ್ಹವಿಸ್ಸಜ್ಜನಚೀವರಸಿಬ್ಬನಧೋವನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತೇ, ಅಪರೇಪಿ ವಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಕೇ ಕಾತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತೇನ ಪಾದಕಜ್ಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ‘‘ಏತ್ತಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಠಮವಯಾ ಹೋನ್ತೂ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಅಧಿಟ್ಠಿತೇ ಅಧಿಟ್ಠಾನಚಿತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಪ್ಪಕಾರಾಯೇವ ಹೋನ್ತಿ। ಅವತ್ಥುಕವಚನಂ ನ ಹೋತೀತಿ ನಿಮ್ಮಿತಾನಂ ‘‘ಅಯಂ ಮಞ್ಚೋ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವತ್ಥುಕಂ ನ ಹೋತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಮಞ್ಚಪೀಠಾನಂ ಸಮ್ಭವತೋ।

೩೮೩. ಏಕಚಾರಿಕಭತ್ತನ್ತಿ ಅತಿಮನಾಪತ್ತಾ ವಿಸುಂ ಠಿತಿಕಾಯ ಪಾಪೇತಬ್ಬಂ ಭತ್ತಂ। ತದ್ಧಿತವೋಹಾರೇನಾತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಪರಿಮಾಣಮಸ್ಸ ಚತುಕ್ಕನ್ತಿ ಏವಂ ತದ್ಧಿತವೋಹಾರೇನ। ಓದನಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾಯ ಸಾಧಕತಮತ್ತಾ ಆಹ – ‘‘ಕರಣತ್ಥೇಯೇವ ಕರಣವಚನ’’ನ್ತಿ, ಓದನೇನ ಕರಣಭೂತೇನ ಪುಚ್ಛನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಯೇ ಚ ಓದನೇನ ಕರಣಭೂತೇನ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಪುಚ್ಛನಾಕಾರದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಓದನಂ ದೇಮಾತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।

ಭವೋತಿ ಭವಿತಬ್ಬೋ। ಅಸಮನ್ನಾಹರಿತ್ವಾತಿ ಆಭೋಗಂ ಅಕತ್ವಾ। ರತ್ತಿಂ ಸಮ್ಮನ್ತಯಮಾನಾತಿ ಕಞ್ಚಿ ಕಾಲಂ ಸುಪಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಸಮ್ಮನ್ತಯಮಾನಾ। ರತ್ತಿಯಞ್ಹಿ ಪಠಮಯಾಮಮಜ್ಝಿಮಯಾಮೇಸು ಸುಪಿತ್ವಾ ಪಬುದ್ಧಾನಂ ಅಜ್ಜತನಕಾಲೇಪಿ ಅನಜ್ಜತನಾಭಿಮಾನೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ‘‘ಹಿಯ್ಯೋ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ಯೇ ಪನ ರತ್ತಿಯಂ ಕಮ್ಮಪ್ಪಸುತಾ ಜಾಗರಿಯಮನುಯುತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಅಜ್ಜತನಾಭಿಮಾನೋಯೇವ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ‘‘ಅಜ್ಜ’’ಇಚ್ಚೇವ ವೋಹರನ್ತಿ, ನ ‘‘ಹಿಯ್ಯೋ’’ತಿ। ಪಧೂಪಾಯನ್ತಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಕೋಧವಸೇನ ಪಧೂಪಾಯನ್ತಾ।

೩೮೪. ದಬ್ಬ ದಬ್ಬಾತಿ ದುತಿಯೋ ದಬ್ಬ-ಸದ್ದೋ ಪಣ್ಡಿತಾಧಿವಚನೋತಿ ಆಹ ‘‘ದಬ್ಬಾ ಪಣ್ಡಿತಾ’’ತಿ। ಏವಂ ನ ನಿಬ್ಬೇಠೇನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ನಿಬ್ಬೇಠೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ತಾನಂ ದೋಸತೋ ಮೋಚೇನ್ತಿ। ವುಟ್ಠಾನಲಕ್ಖಣಂ ಮಞ್ಞಮಾನಾತಿ ವುಟ್ಠಾನಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ। ನ ಘಟಿಯತೀತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಸುಸೀಲಪಟಿಞ್ಞಾಯ ತಸ್ಸಾ ದುಸ್ಸೀಲಪಟಿಞ್ಞಾವಚನಂ ನ ಘಟಿಯತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಏತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಪರತೋ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ನಾಸೇಥಾತಿ ಸೇತಕಂ ದತ್ವಾ ಗಿಹಿಭಾವಂ ಪಾಪೇಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಲಿಙ್ಗನಾಸನಾ ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ಇಮಮೇವ ಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ನಾಸನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಏಕಕಮ್ಮಾದಿಸಂವಾಸಸ್ಸ ಅಕರಣಂ ಸಂವಾಸನಾಸನಾ। ದಣ್ಡಕಮ್ಮನಾಸನಾ ನಾಮ ವಾಲುಕಾದೀನಿ ಓಕಿರಿತ್ವಾ ಯಾವ ಖಮಾಪೇತಿ, ತಾವ ದಣ್ಡಕಮ್ಮವಸೇನ ನಿಕ್ಕಡ್ಢನಂ। ಚರ ಪಿರೇ ವಿನಸ್ಸಾತಿ ನಿಕ್ಕಡ್ಢನಾಕಾರದಸ್ಸನಂ। ತತ್ಥ ಚರಾತಿ ಗಚ್ಛ, ಅಪೇಹೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಪಿರೇತಿ ಪರ ಅಮಾಮಕ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನಜ್ಝತ್ತಿಕಭೂತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಿರೇತಿ ಹಿ ಪರ-ಸದ್ದೇನ ಸಮಾನತ್ಥಂ ಸಮ್ಬೋಧನವಚನಂ। ಅಥ ವಾ ಪಿರೇತಿ ‘‘ಪರತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮಾನತ್ಥಂ ನಿಪಾತಪದಂ, ತಸ್ಮಾ ಚರ ಪಿರೇತಿ ಪರತೋ ಗಚ್ಛ, ಮಾ ಇಧ ತಿಟ್ಠಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಿನಸ್ಸಾತಿ ಅದಸ್ಸನಂ ಗಚ್ಛ।

ಯಸ್ಮಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತ್ತಾನಂ ಅಪ್ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಠಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ಅನುಯುಞ್ಜಥಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಗವೇಸಥ ಜಾನಾಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ। ಕಾರಕೋ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಅಯ್ಯೇನಮ್ಹಿ ದೂಸಿತಾ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಾತತ್ತಾ ತಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಯದಿ ನಾಸಿತಾ, ಥೇರೋ ಕಾರಕೋ ಹೋತಿ, ಸದೋಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಕಾರಕೋ ಹೋತೀತಿ ತಾಯ ಕತಪಟಿಞ್ಞಂ ಅನಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಯದಿ ಭಗವತಾ ಪಕತಿದುಸ್ಸೀಲಭಾವಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ಸಾ ನಾಸಿತಾ, ಥೇರೋ ಅಕಾರಕೋ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ‘‘ಸಕಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ನಾಸೇಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅಯ್ಯೇನಮ್ಹಿ ದೂಸಿತಾ’’ತಿ ತಾಯ ಕತಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಭೂತತಾ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಾದೇ ಥೇರೋ ಕಾರಕೋ ಹೋತಿ ಸದೋಸೋ’’ತಿ। ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಅನುದ್ಧಂಸೇತಿ, ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾವಾದೋ ದಸ್ಸಿತೋ। ಮುಸಾವಾದೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಅನುದ್ಧಂಸೇನ್ತಸ್ಸ ಮುಸಾವಾದೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ವುತ್ತಂ।

ತತ್ರಾತಿ ತೇಸು ದುಕ್ಕಟಪಾಚಿತ್ತಿಯೇಸು। ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ತಸ್ಮಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ ಯುಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವಚನಪರಿಯನ್ತಂ ದ್ವೀಸುಪಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಅಧಿಪ್ಪಾಯವಿಭಾವನಂ। ತತ್ಥ ಪುರಿಮನಯೇತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಅನುದ್ಧಂಸೇತಿ, ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಅಟ್ಠಕಥಾನಯೇ। ದುಕ್ಕಟಮೇವ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಚೇ? ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಥಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಭಿಕ್ಖುನೋ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋತಿ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅಮೂಲಕೇನ ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುನಾ ಅನುದ್ಧಂಸೇನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಚ್ಛಿಮನಯೇಪಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಅನುದ್ಧಂಸೇನ್ತಸ್ಸ ಮುಸಾವಾದೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಕುರುನ್ದೀನಯೇಪಿ ಮುಸಾವಾದತ್ತಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ವಿಸಂವಾದಪುರೇಕ್ಖತಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಯದಿ ಏವಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅಮೂಲಕೇನ ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುನಾ ಅನುದ್ಧಂಸೇನ್ತಸ್ಸ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಸ್ಸ ಚ ಮುಸಾವಾದತ್ತಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯೇನೇವ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಚೇ? ತತ್ಥ ಸತಿಪಿ ಮುಸಾವಾದೇ ವಚನಪ್ಪಮಾಣತೋ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಓಮಸವಾದಪಾಚಿತ್ತಿಯೇಹೇವ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ನ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದಪಾಚಿತ್ತಿಯೇನಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ವಚನಪ್ಪಮಾಣತೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ವಚನಪ್ಪಮಾಣತೋತಿ ಭಗವತಾ ವುತ್ತಪಾಳಿವಚನಪ್ಪಮಾಣತೋ। ಇದಾನಿ ತಂ ವಚನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅನುದ್ಧಂಸನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ವಚನಂ ನತ್ಥೀತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಅನುದ್ಧಂಸನೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ವಚನಂ ನತ್ಥಿ ತಥಾ ಪಾಳಿಯಂ ಅನಾಗತತ್ತಾ। ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ವಚನಮತ್ಥೀತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತಂ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ದಸ್ಸೇತಿ।

ಇದಾನಿ ದ್ವೀಸುಪಿ ಅಟ್ಠಕಥಾವಾದೇಸು ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ವಿಭಾವೇತ್ವಾ ತೇಸು ಪಚ್ಛಿಮವಾದೇ ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪುರಿಮವಾದಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇತುಕಾಮೋ ಆಚರಿಯೋ ‘‘ತತ್ರ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ರಾತಿ ‘‘ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ ಯುಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವುತ್ತವಾದೇ। ಅನುದ್ಧಂಸನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇ ಅಸತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ವಿಸುಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯತೋ ವಿಸುಂ ಅಞ್ಞಮೇವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ವುತ್ತಂ। ಏತೇಹಿ ನಾಸನಾ ನತ್ಥೀತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತಂ, ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪನ ದುಕ್ಕಟೇನ ನಾಸನಾ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಯದಿ ಏವಂ ಕಸ್ಮಾ ನಂ ಭಗವಾ ನಾಸೇತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ।

೩೮೫-೩೮೬. ದೂಸಿತೋತಿ ದುಟ್ಠಸದ್ದಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸಾಧನತಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ದೂಸಯತಿ ಪರಂ ವಿನಾಸೇತೀತಿ ದೂಸಕೋ। ಇಮಿನಾ ‘‘ದೂಸಯತೀತಿ ದೋಸೋ’’ತಿ ದೋಸಸದ್ದಸ್ಸ ಕತ್ತುಸಾಧನತಾ ವುತ್ತಾ। ಪಕತಿಭಾವಂ ಜಹಾಪಿತೋತಿ ದುಸಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಕತಿಯಂ ಪಠಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ, ಪಕತಿಯಾ ಸೋಮ್ಮಭಾವಂ ಜಹಾಪಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ, ವಿಕಾರಮಾಪಾದಿತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಆಕಾರನಾನತ್ತೇನಾತಿ ದೂಸಿತಾಕಾರಸ್ಸ ದೂಸಕಾಕಾರಸ್ಸ ಚ ನಾನತ್ತೇನ। ಅನಭಿರದ್ಧೋತಿ ಅತುಟ್ಠೋ। ಯೋ ಪನ ಅತುಟ್ಠೋ, ಸೋ ಸುಖಿತೋ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಸುಖಿತೋ’’ತಿ। ‘‘ಆರಾಧಿತೋ ರಾಜಾ’’ತಿಆದೀಸು ಪಸಾದಿತೋತಿ ಅತ್ಥಸಮ್ಭವತೋ ‘‘ನ ವಾ ಪಸಾದಿತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಖೀಲಸದ್ದೋ ಥದ್ಧಭಾವವಚನೋ ಕಚವರಪರಿಯಾಯೋ ಚ ಹೋತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಚಿತ್ತಥದ್ಧಭಾವಚಿತ್ತಕಚವರಸಙ್ಖಾತಂ ಪಟಿಘಖೀಲ’’ನ್ತಿ। ಖೀಲಯತಿ ತೇನ ಚಿತ್ತಂ ಥದ್ಧಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಖೀಲಂ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಥದ್ಧಭಾವೋ। ಸೋ ಚ ಅತ್ಥತೋ ಪಟಿಘೋಯೇವ। ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಥದ್ಧಭಾವಲಕ್ಖಣೋ ಹಿ ಪಟಿಘೋ, ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಚಿತ್ತಂ ಉಕ್ಲಾಪಜಾತಟ್ಠಾನಂ ವಿಯ ಅಮನುಞ್ಞಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಚವರಸದಿಸತ್ತಾಪಿ ಪಟಿಘೋವ ‘‘ಖೀಲ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಪಟಿಘಖೀಲ’’ನ್ತಿ। ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಥದ್ಧಭಾವತ್ತಾ ಕಚವರಸದಿಸತ್ತಾ ಚ ಪಟಿಘೋಯೇವ ಖೀಲಂ ಪಟಿಘಖೀಲಂ। ನಪ್ಪತೀತೋತಿ ಪೀತಿಸುಖಾದೀಹಿ ನ ಅಭಿಗತೋ ನ ಅನುಗತೋ, ನ ಉಪೇತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯೋ ಚ ಪೀತಿಸುಖಾದೀಹಿ ಅನುಪಗತೋ, ಸೋ ತೇಹಿ ವಜ್ಜಿತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪೀತಿಸುಖಾದೀಹಿ ವಜ್ಜಿತೋ’’ತಿ। ಯೋ ಚ ತೇಹಿ ವಜ್ಜಿತೋ, ನ ಸೋ ತೇನ ಅಭಿಸಟೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಅಭಿಸಟೋ’’ತಿ, ಪೀತಿಸುಖಾದೀಹಿ ನ ಪತ್ಥಟೋತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಯೇನಾತಿ ಯೇನ ಕೋಪೇನ। ದುಟ್ಠೋತಿ ಮಾತಿಕಾಯ ಆಗತಪದಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಕುಪಿತೋತಿ ಪದಭಾಜನೇ ಆಗತಪದಂ। ಅತ್ಥತೋ ಏಕತ್ತೇಪಿ ಉಭಿನ್ನಂ ಪದಾನಂ ವಸೇನ ‘‘ಉಭಯಮ್ಪೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಏವಂ ‘‘ತೇನ ಚ ಕೋಪೇನ ತೇನ ಚ ದೋಸೇನಾ’’ತಿ ಇಮೇಸಂ ಪದಾನಂ ವಸೇನ ‘‘ದ್ವೀಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಅತ್ಥತೋ ಪನ ದೋಸೋಯೇವ। ಸೋ ಚ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧಪರಿಯಾಪನ್ನೋತಿ ಆಹ ‘‘ಇಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧಮೇವ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ। ‘‘ಅನತ್ತಮನತಾ ಅನಭಿರದ್ಧೀ’’ತಿ ವಚನೇಹಿ ದೋಮನಸ್ಸವೇದನಾವ ವುತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಇಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧಂ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ।

ಯದಾ ಪನ ಚೋದಕೇನ ಅದಿಟ್ಠಂ ಅಸುತಂ ಅಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ ವಾ ಹೋತಿ, ತದಾ ಅಮೂಲಕಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತಂ ಪನಸ್ಸ…ಪೇ॰… ಚೋದಕವಸೇನ ಅಧಿಪ್ಪೇತ’’ನ್ತಿ। ಯದಿ ಚುದಿತಕವಸೇನ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ಸಿಯಾ, ಅಮೂಲಕಂ ನಾಮ ಅನಜ್ಝಾಪನ್ನನ್ತಿ ಪದಭಾಜನಂ ವದೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಯಂ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅನುರೂಪೇಸು ಏಕೂನವೀಸತಿಯಾ ಪಾರಾಜಿಕೇಸು ಅಞ್ಞತರಂ। ಪದಭಾಜನೇ ಪನ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಾನೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಚತುನ್ನಂ ಅಞ್ಞತರೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಏತನ್ತಿ ಚುದಿತಕಸ್ಸ ಆಪನ್ನಾನಾಪನ್ನತ್ತಂ। ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ।

ತಥೇವಾತಿ ಪಸಾದಸೋತೇನ ದಿಬ್ಬಸೋತೇನ ವಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಅತಿದಿಸತಿ। ಸುತ್ವಾವ ಜಾನಿತಬ್ಬತೋ ‘‘ಸುತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಪರಿಸಙ್ಕನಂ ಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ, ದಿಟ್ಠಾನುಗತಂ ಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ ದಿಟ್ಠಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ। ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ। ಇಮೇಸನ್ತಿ ಕತ್ತುಅತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ಇಮೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕರಿಸ್ಸನ್ತಿ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ವಿಭತ್ತಿಪರಿಣಾಮಂ ಕತ್ವಾ ಇಮೇತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ದಿಟ್ಠಂ ಅತ್ಥಿ ಸಮೂಲಕಂ, ಅತ್ಥಿ ಅಮೂಲಕನ್ತಿ ಇದಂ ಅಜ್ಝಾಚಾರಸ್ಸ ಸಬ್ಭಾವಾಸಬ್ಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಅತ್ಥಿ ಸಞ್ಞಾಸಮೂಲಕಂ, ಅತ್ಥಿ ಸಞ್ಞಾಅಮೂಲಕನ್ತಿ ಇದಂ ಪನ ದಿಟ್ಠಸಞ್ಞಾಯ ಸಬ್ಭಾವಾಸಬ್ಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ।

ಸಮೀಪೇ ಠತ್ವಾತಿ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಬ್ಭನ್ತರೇ ಸಮೀಪೇ ಠತ್ವಾತಿ ವದನ್ತೀತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ। ಪರತೋ ಪನ ‘‘ದೂತಂ ವಾ ಪಣ್ಣಂ ವಾ ಸಾಸನಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಚೋದೇನ್ತಸ್ಸ ಸೀಸಂ ನ ಏತೀ’’ತಿ ಪರಮ್ಮುಖಾಚೋದನಾಯ ಏವ ಅನಾಪತ್ತಿಯಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಸಮೀಪೇ ಠತ್ವಾ’’ತಿ ಇದಂ ಸಮ್ಮುಖಭಾವಮತ್ತದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತಿ । ತೇನೇವ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ದುಟ್ಠದೋಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ಅಙ್ಗಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ‘‘ಚಾವನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಸಮ್ಮುಖಾಚೋದನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಚ ಸಮ್ಮುಖಭಾವೋ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಬ್ಭನ್ತರೇಯೇವಾತಿ ನಿಯಮೋ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ಥುಂ। ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯಞ್ಚ ಪತ್ವಾ ಗರುಕೇಯೇವ ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಯುತ್ತತರಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಚೋದಾಪಕಸ್ಸೇವ ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋತಿ ಆಣತ್ತಸ್ಸ ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯ ಚೋದಾಪಕಸ್ಸ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ। ಮಯಾಪಿ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಇದಂ ಆಣತ್ತಸ್ಸಪಿ ಚೋದಕಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ಪನ ಅವತ್ವಾಪಿ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋಸೀ’’ತಿ ಇದಮೇವ ವಚನಂ ಪರಸ್ಸ ವಚನಂ ವಿಯ ಅಕತ್ವಾ ಅನುದ್ಧಂಸನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವದನ್ತಸ್ಸ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋಯೇವ। ಸತಿಪಿ ಪನ ಅನುದ್ಧಂಸನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇ ‘‘ಅಸುಕೇನ ಏವಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ವದನ್ತಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋತಿ ವದನ್ತಿ।

ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಸಮ್ಬಹುಲೇಹಿ ವತ್ಥೂಹಿ ಚೋದೇನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಮ್ಬಹುಲೇತಿ ಬಹುತ್ತನಿದ್ದೇಸೇ ಕಾರಣಂ ನ ದಿಸ್ಸತಿ। ವತ್ಥುಚೋದಕಾನಂಯೇವ ಹಿ ಏಕಾನೇಕವಸೇನ ಇದಂ ಚತುಕ್ಕಮಾಗತಂ, ನ ಚುದಿತಕಸ್ಸಪಿ ಏಕಾನೇಕವಸೇನ। ತಥಾ ಹಿ ಏಕಸ್ಸೇವ ಚುದಿತಕಸ್ಸ ವಸೇನ ಏಕವತ್ಥುಏಕಚೋದಕಏಕವತ್ಥುನಾನಾಚೋದಕನಾನಾವತ್ಥುಏಕಚೋದಕನಾನಾವತ್ಥುನಾನಾಚೋದಕಪ್ಪಭೇದಂ ಇದಂ ಚತುಕ್ಕಮಾಗತಂ, ತೇನೇವ ಚತುತ್ಥಚೋದನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನಪಿ ‘‘ಇಮಿಸ್ಸಾ ಚೋದನಾಯ ನಾನಾವತ್ಥೂನಿ ನಾನಾಚೋದಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ‘‘ನಾನಾಚುದಿತಕಾ’’ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಮ್ಬಹುಲೇ’’ತಿ ಬಹುತ್ತನಿದ್ದೇಸೇ ಕಾರಣಂ ನ ದಿಸ್ಸತಿ। ಅಥ ವಾ ಪಠಮಂ ತೀಸುಪಿ ಚೋದನಾಸು ಏಕತ್ತೇನ ಚುದಿತಕಂ ನಿದ್ದಿಸಿತ್ವಾಪಿ ಇಧ ಬಹುತ್ತೇನ ನಿದ್ದೇಸೋ ‘‘ನ ಕೇವಲಂ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಚುದಿತಕೇ ಚೋದನಾ ಸಮ್ಭವತಿ, ಅಥ ಖೋ ಸಮ್ಬಹುಲೇಸುಪೀ’’ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಕತೋ।

ಚೋದೇತುಂ ಪನ ಕೋ ಲಭತಿ, ಕೋ ನ ಲಭತೀತಿಆದಿ ಅನುದ್ಧಂಸನಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ವಿನಾಪಿ ಚೋದನಾಲಕ್ಖಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ। ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಇದಂ ದುಸ್ಸೀಲಸ್ಸ ವಚನಂ ಅಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವುತ್ತಂ। ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖುಂ ಚೋದೇತುಂ ಅನಿಸ್ಸರತ್ತಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸತಿಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಅನಿಸ್ಸರಭಾವೇ ತಾಹಿ ಕತಚೋದನಾಪಿ ಚೋದನಾರುಹತ್ತಾ ಚೋದನಾಯೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಪಞ್ಚಪಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸುತ್ವಾ ಚೋದೇತೀತಿಆದಿನಾ ಚೋದಕೋ ಯೇಸಂ ಸುತ್ವಾ ಚೋದೇತಿ, ತೇಸಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಪಮಾಣಮೇವಾತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತತ್ತಾ ತೇಸಂ ಚೋದನಾಪಿ ರುಹತೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಥೇರೋ ಸುತ್ತಂ ನಿದಸ್ಸೇಸಿ।

ದೂತಂ ವಾ ಪಣ್ಣಂ ವಾ ಸಾಸನಂ ವಾ ಪೇಸೇತ್ವಾತಿ ‘‘ತ್ವಂಯೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಚೋದೇಹೀ’’ತಿ ದೂತಂ ವಾ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಯೋ ತಂ ಚೋದೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಸ ಮುಖಸಾಸನಂ ವಾ ಪಣ್ಣಂ ವಾ ಪೇಸೇತ್ವಾ। ಸೀಸಂ ನ ಏತೀತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಚೋದೇತಿ ವಾ ಚೋದಾಪೇತಿ ವಾ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತತ್ತಾ ದೂತಸಾಸನಾದೀಹಿ ಚೋದಾಪೇನ್ತಸ್ಸಪಿ ಆಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ‘‘ಸೀಸಂ ನ ಏತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಪನ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಪ್ಪಮಾಣೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಸಮಯೇನಾತಿ ಪಕತಿಯಾ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಅತ್ಥವಿಜಾನನಸಮಯೇನ।

ಗರುಕಾನಂ ದ್ವಿನ್ನನ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾನಂ। ಅವಸೇಸಾನಂ ವಸೇನಾತಿ ಪಞ್ಚಲಹುಕಾಪತ್ತೀನಂ ವಸೇನ। ‘‘ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿ ದಸವತ್ಥುಕಾ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ। ‘‘ಅನ್ತವಾ ಲೋಕೋ, ಅನನ್ತವಾ ಲೋಕೋ’’ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಾ ದಿಟ್ಠಿ ಸಸ್ಸತುಚ್ಛೇದಸಙ್ಖಾತಂ ಅನ್ತಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಅನ್ತಗ್ಗಾಹಿಕಾ। ಆಜೀವಹೇತು ಪಞ್ಞತ್ತಾನಂ ಛನ್ನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ವಸೇನಾತಿ ಆಜೀವಹೇತು ಆಜೀವಕಾರಣಾ ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ಇಚ್ಛಾಪಕತೋ ಅಸನ್ತಂ ಅಭೂತಂ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಂ ಉಲ್ಲಪತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ, ಆಜೀವಹೇತು ಆಜೀವಕಾರಣಾ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸ್ಸ, ಆಜೀವಹೇತು ಆಜೀವಕಾರಣಾ ಯೋ ತೇ ವಿಹಾರೇ ವಸತಿ, ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಅರಹಾತಿ ಭಣತಿ, ಪಟಿವಿಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸ, ಆಜೀವಹೇತು ಆಜೀವಕಾರಣಾ ಭಿಕ್ಖು ಪಣೀತಭೋಜನಾನಿ ಅಗಿಲಾನೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ, ಆಜೀವಹೇತು ಆಜೀವಕಾರಣಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಪಣೀತಭೋಜನಾನಿ ಅಗಿಲಾನಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾಟಿದೇಸನೀಯಸ್ಸ, ಆಜೀವಹೇತು ಆಜೀವಕಾರಣಾ ಭಿಕ್ಖು ಸೂಪಂ ವಾ ಓದನಂ ವಾ ಅಗಿಲಾನೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸ, ಆಜೀವವಿಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯಾ ಇಮಾ ಛ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಏವಂ ಪರಿವಾರಪಾಳಿಯಂ (ಪರಿ॰ ೨೮೭) ದಸ್ಸಿತಾನಂ ಛನ್ನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ವಸೇನ। ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿಆಜೀವವಿಪತ್ತೀಹಿ ಚೋದೇನ್ತೋಪಿ ತಮ್ಮೂಲಿಕಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಏವ ಚೋದೇತಿ।

‘‘ಕಸ್ಮಾ ಮಂ ನ ವನ್ದಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೇ ‘‘ಅಸ್ಸಮಣೋಸಿ ಅಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯೋಸೀ’’ತಿ ಅವನ್ದನಕಾರಣಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋ ನ ವನ್ದಿತಬ್ಬೋತಿ ವದನ್ತಿ। ಚೋದೇತುಕಾಮತಾಯ ಏವ ಅವನ್ದಿತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ವತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವನ್ದಿಯಭಾವೇ ತಂ ಕಾರಣಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಚೂಳಗಣ್ಠಿಪದೇ ಮಜ್ಝಿಮಗಣ್ಠಿಪದೇ ಚ ವುತ್ತಂ। ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನಸ್ಸ ಅವನ್ದನೀಯೇಸು ಅವುತ್ತತ್ತಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಯನ್ತಸ್ಸ ಸಹಸೇಯ್ಯಾಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ ತಸ್ಸ ಚ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ರುಹನತೋ ತದೇವ ಯುತ್ತತರನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಯಾವ ಸೋ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ತಾವ ವನ್ದಿತಬ್ಬೋ। ಯದಾ ಪನ ‘‘ಅಸ್ಸಮಣೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ತದಾ ನ ವನ್ದಿತಬ್ಬೋತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನಸ್ಸ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಂ ಪಟಿಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವ ಭಿಕ್ಖುಭಾವೋ, ನ ತತೋ ಪರಂ। ಭಿಕ್ಖುಭಾವಂ ಅಪ್ಪಟಿಜಾನನ್ತೋ ಹಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಪಕ್ಖಂ ಭಜತಿ। ಯಸ್ಮಾ ಆಮಿಸಂ ದೇನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಇಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ದೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ನಿಸಿನ್ನಾನಂ ಯಾಗುಭತ್ತಾದೀನಿ ದೇನ್ತೇನ ಏಕಸ್ಸ ಚೋದೇತುಕಾಮತಾಯ ಅದಿನ್ನೇಪಿ ಚೋದನಾ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನ ತಾವತಾ ಚೋದನಾ ಹೋತೀ’’ತಿ।

ತಿಂಸಾನೀತಿ ತಿಂಸ ಏತೇಸಮತ್ಥೀತಿ ತಿಂಸಾನಿ, ತಿಂಸವನ್ತಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ತಿಂಸಾಧಿಕಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಗುಣವಚನತ್ತಾ ತದ್ಧಿತಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ತಿಂಸಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅಥ ವಾ ತಿಂಸ ಚೋದನಾ ಅಧಿಕಾ ಏತೇಸೂತಿ ತಿಂಸಾನಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಅಧಿಕಮಿತಿ ಡಕಾರಪಚ್ಚಯೇ ಸತಿ ರೂಪಮಿದಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ನವುತಾನೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।

ಉಬ್ಬಾಹಿಕಾಯ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಉಬ್ಬಾಹಿಕಾಯ ಸಮ್ಮತೇಹಿ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತಬ್ಬಂ। ಅಲಜ್ಜುಸ್ಸನ್ನಾಯ ಹಿ ಪರಿಸಾಯ ದಸಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ಉಬ್ಬಾಹಿಕಾಯ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬೋ। ‘‘ಸೀಲವಾ ಹೋತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸಂವುತೋ ವಿಹರತಿ ಆಚಾರಗೋಚರಸಮ್ಪನ್ನೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಮಥಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಚೂಳವ॰ ೨೩೧) ವುತ್ತದಸಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ದ್ವೇ ತಯೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಚ್ಚಿನಿತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ವುತ್ತಾಯ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬಾ। ಏವಂ ಸಮ್ಮತೇಹಿ ಪನ ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ವಿಸುಂ ವಾ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾಯೇವ ವಾ ಪರಿಸಾಯ ‘‘ಅಞ್ಞೇಹಿ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಸಾವೇತ್ವಾ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತಬ್ಬಂ। ತುಮ್ಹಾಕನ್ತಿ ಚುದಿತಕಚೋದಕೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ।

ಕಿಮ್ಹೀತಿ ಕಿಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ। ಕಿಮ್ಹಿ ನಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಾಸೀತಿ ಕಿಮ್ಹಿ ನನ್ತಿ ವಚನಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಾಸಿ। ನಾಸ್ಸ ಅನುಯೋಗೋ ದಾತಬ್ಬೋತಿ ನಾಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾ ಪಟಿಪುಚ್ಛಾ ದಾತಬ್ಬಾ। ‘‘ದುಮ್ಮಙ್ಕೂನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ನಿಗ್ಗಹಾಯಾ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ ‘‘ಅಲಜ್ಜೀನಿಗ್ಗಹತ್ಥಾಯ…ಪೇ॰… ಪಞ್ಞತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಏಹಿತೀತಿ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ। ದಿಟ್ಠಸನ್ತಾನೇನಾತಿ ದಿಟ್ಠಸಮ್ಬನ್ಧೇನ, ದಿಟ್ಠನಿಯಾಮೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ವಿವಾದವತ್ಥುಸಙ್ಖಾತೇ ಅತ್ಥೇ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ ಅತ್ಥಪ್ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ। ಸಞ್ಞಂ ದತ್ವಾತಿ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಚನಂ ಸಾಧೇತುಂ ಸಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ। ಅಸುದ್ಧಸಞ್ಞಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ‘‘ಅನನುಚ್ಛವಿಕೋ’’ತಿ ಆಹ। ಏಕಸಮ್ಭೋಗಪರಿಭೋಗಾತಿ ಇದಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಾ ತೇಸಂ ಮೋಚನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸಮ್ಭೋಗೇ ಯೋಜನತ್ಥಂ। ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಚನೇ ಅಟ್ಠಾತಬ್ಬಸಭಾವಾ ಏತೇ ಅಲಜ್ಜಿನೋ’’ತಿ ಜಾನನ್ತೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ।

ವಿರದ್ಧಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ತನಾ ಕತದೋಸಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥಂ ಕಞ್ಚಿ ಮುಸಾವಾದಂ ಕತ್ವಾ ವಿರದ್ಧಂ ಹೋತಿ। ಪಟಿಞ್ಞಂ ನ ದೇತೀತಿ ಸಚೇ ಮಯಾ ಕತದೋಸಂ ವಕ್ಖಾಮಿ, ಮಯ್ಹಂ ಅನುವತ್ತಕಾ ಭಿಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ‘‘ಕತಂ ಮಯಾ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಂ ನ ದೇತಿ। ಸುದ್ಧೋ ಹೋತೂತಿ ತೇಸಂ ವಚನೇನ ಸುದ್ಧೋ ನಾಮ ಹೋತು, ತೇಸಂ ವಚನೇನ ಏಕದ್ವೇವಾರಮಸ್ಸ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ದಾತಬ್ಬೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಠಾನೇ ನ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಲಜ್ಜಿಟ್ಠಾನೇ ನ ತಿಟ್ಠತಿ। ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ನ ದಾತಬ್ಬೋತಿ ಅಲಜ್ಜಿಭಾವಮಾಪನ್ನತ್ತಾ ನ ದಾತಬ್ಬೋ।

ಅಮೂಲಕಮ್ಪಿ ಸಮೂಲಕಮ್ಪಿ ಮೂಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವದನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ದ್ವೇ ಮೂಲಾನೀ’’ತಿ। ಕಾಲೇನ ವಕ್ಖಾಮೀತಿಆದೀಸು ಏಕೋ ಏಕಂ ಓಕಾಸಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಚೋದೇನ್ತೋ ಕಾಲೇನ ವದತಿ ನಾಮ। ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಗಣಮಜ್ಝೇ ಸಲಾಕಗ್ಗಯಾಗುಅಗ್ಗವಿತಕ್ಕಮಾಳಕಭಿಕ್ಖಾಚಾರಮಗ್ಗಆಸನಸಾಲಾದೀಸು ಉಪಟ್ಠಾಕೇಹಿ ಪರಿವಾರಿತಕ್ಖಣೇ ವಾ ಚೋದೇನ್ತೋ ಅಕಾಲೇನ ವದತಿ ನಾಮ। ತಚ್ಛೇನ ವದನ್ತೋ ಭೂತೇನ ವದತಿ ನಾಮ। ‘‘ಅಮ್ಭೋ ಮಹಲ್ಲಕ-ಪರಿಸಾವಚರ-ಪಂಸುಕೂಲಿಕ-ಧಮ್ಮಕಥಿಕ-ಪತಿರೂಪಂ ತವ ಇದ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತೋ ಫರುಸೇನ ವದತಿ ನಾಮ। ಕಾರಣನಿಸ್ಸಿತಂ ಪನ ಕತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ ಮಹಲ್ಲಕಾತ್ಥ, ಪರಿಸಾವಚರಾ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಾ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಾತ್ಥ, ಪತಿರೂಪಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತೋ ಸಣ್ಹೇನ ವದತಿ ನಾಮ। ಕಾರಣನಿಸ್ಸಿತಂ ಕತ್ವಾ ವದನ್ತೋ ಅತ್ಥಸಞ್ಹಿತೇನ ವದತಿ ನಾಮ। ಮೇತ್ತಚಿತ್ತೋ ವಕ್ಖಾಮಿ, ನೋ ದೋಸನ್ತರೋತಿ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ವಕ್ಖಾಮಿ, ನ ದುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ। ಪನ್ನರಸಸು ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಸಮಾಚಾರತಾ, ಪರಿಸುದ್ಧವಚೀಸಮಾಚಾರತಾ, ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಸು ಮೇತ್ತಚಿತ್ತತಾ, ಬಹುಸ್ಸುತತಾ, ಉಭಿನ್ನಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಾನಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಸ್ವಾಗತಸುವಿಭತ್ತಸುಪ್ಪವತ್ತಸುವಿನಿಚ್ಛಿತತಾ, ‘‘ಕಾಲೇನ ವಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಪಞ್ಚಧಮ್ಮಾ, ಕಾರುಞ್ಞತಾ, ಹಿತೇಸಿತಾ, ಅನುಕಮ್ಪತಾ, ಆಪತ್ತಿವುಟ್ಠಾನತಾ, ವಿನಯಪುರೇಕ್ಖಾರತಾತಿ ಇಮೇಸು ಪನ್ನರಸಸು ಧಮ್ಮೇಸು। ತತ್ಥ ಕಾರುಞ್ಞತಾತಿ ಕಾರುಣಿಕಭಾವೋ। ಇಮಿನಾ ಕರುಣಾ ಚ ಕರುಣಾಪುಬ್ಬಭಾಗೋ ಚ ದಸ್ಸಿತೋ। ಹಿತೇಸಿತಾತಿ ಹಿತಗವೇಸನತಾ। ಅನುಕಮ್ಪತಾತಿ ತೇನ ಹಿತೇನ ಸಂಯೋಜನಾ। ದ್ವೀಹಿಪಿ ಮೇತ್ತಾ ಚ ಮೇತ್ತಾಪುಬ್ಬಭಾಗೋ ಚ ದಸ್ಸಿತೋ। ಆಪತ್ತಿವುಟ್ಠಾನತಾತಿ ಆಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಸುದ್ಧನ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪನಾ। ವತ್ಥುಂ ಚೋದೇತ್ವಾ ಸಾರೇತ್ವಾ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಯಥಾಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಕಮ್ಮಕರಣಂ ವಿನಯಪುರೇಕ್ಖಾರತಾ ನಾಮ। ಸಚ್ಚೇ ಚ ಅಕುಪ್ಪೇ ಚಾತಿ ವಚೀಸಚ್ಚೇ ಚ ಅಕುಪ್ಪತಾಯ ಚ। ಚುದಿತಕೇನ ಹಿ ಸಚ್ಚಞ್ಚ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಕೋಪೋ ಚ ನ ಕಾತಬ್ಬೋ, ನೇವ ಅತ್ತನಾ ಕುಜ್ಝಿತಬ್ಬೋ, ನ ಪರೋ ಘಟ್ಟೇತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಭುಮ್ಮಪ್ಪತ್ತಿಯಾತಿ ಭುಮ್ಮವಚನೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ, ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಇದಂ ಉಪಯೋಗವಚನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅಧಿಕರೀಯನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಅಧಿಕರಣಾನಿ। ಕೇ ಅಧಿಕರೀಯನ್ತಿ? ಸಮಥಾ। ಕಥಂ ಅಧಿಕರೀಯನ್ತಿ? ಸಮನವಸೇನ। ಅಧಿಕರಣಂ ಸಮೇನ್ತಿ ವೂಪಸಮೇನ್ತೀತಿ ಹಿ ಸಮಥಾ। ಅಥ ವಾ ಸಮನತ್ಥಾಯ ಪವತ್ತಮಾನೇಹಿ ಸಮಥೇಹಿ ಅಧಿಕಾತಬ್ಬಾನೀತಿ ಅಧಿಕರಣಾನಿ। ಯಥಾ ಹಿ ಸಮನವಸೇನ ಸಮಥಾನಂ ವಿವಾದಾದೀಸು ಅಧಿಕತ್ತುಭಾವೋ, ಏವಂ ವಿವಾದಾದೀನಂ ತೇಹಿ ಅಧಿಕತ್ತಬ್ಬತಾಪಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮಥೇಹಿ ಅಧಿಕರಣೀಯತಾ’’ತಿ। ಇಮಿನಾ ಅಧಿಕರಣಸದ್ದಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸಾಧನತಾ ವುತ್ತಾ। ಗಾಹನ್ತಿ ‘‘ಅಸುಕಂ ಚೋದೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಮನಸಾ ಚೋದನಾಯ ಗಹಣಂ। ಚೇತನನ್ತಿ ‘‘ಚೋದೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಚೇತನಂ। ಅಕ್ಖನ್ತಿನ್ತಿ ಚುದಿತಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಕ್ಖನ್ತಿಂ। ವೋಹಾರನ್ತಿ ಚೋದನಾವಸಪ್ಪತ್ತವಚನಂ। ಪಣ್ಣತ್ತಿನ್ತಿ ಚೋದನಾವಸಪ್ಪವತ್ತನಾಮಪಣ್ಣತ್ತಿಂ। ಅತ್ತಾದಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಚೋದನಂ ಮನಸಾ ಗಹೇತ್ವಾ। ತಂ ಅಧಿಕರಣನ್ತಿ ತಂ ಗಾಹಲಕ್ಖಣಂ ಅಧಿಕರಣಂ।

ತಸ್ಮಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿ ಅಧಿಕರಣನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಕತಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಮ್ಪಿ ನ ಯುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಂ ಪನೇತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ತೇತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾ। ಪಾರಾಜಿಕಧಮ್ಮೋತಿ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿ। ಅಚ್ಚನ್ತಅಕುಸಲತ್ತಾತಿ ಲೋಕವಜ್ಜಭಾವತೋ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಯಾ ಏಕನ್ತಅಕುಸಲತ್ತಾ। ಯಾಯ ಪಣ್ಣತ್ತಿಯಾತಿ ನಾಮಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಅಭಿಲಾಪೇನಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ। ಪಞ್ಞತ್ತೋತಿ ವೋಹಾರವಸೇನ ಕಥಿತೋ। ಅಧಿಕರಣೇ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಚ ಅಧಿಕರಣನ್ತಿ ಮಞ್ಚಟ್ಠೇಸು ಮಞ್ಚವೋಹಾರೋ ವಿಯ। ಯಸ್ಮಾ ಅಮೂಲಕೇನ ಚೋದೇನ್ತೋ ಚುದಿತಕೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ನತ್ಥೀತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಅಭಿಧೇಯ್ಯಸುಞ್ಞನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಭಾವತೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ। ತಞ್ಚ ಖೋ ಇಧೇವಾತಿ ತಞ್ಚ ಯಥಾವುತ್ತಪರಿಯಾಯೇನ ಪಣ್ಣತ್ತಿಯಾ ಅಧಿಕರಣಭಾವೋ ಇಧೇವ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ। ‘‘ಮಾತಾಪಿ ಪುತ್ತೇನ ವಿವದತೀ’’ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಸ್ಸ ವಿವಾದಸ್ಸ ಅಧಿಕರಣಭಾವೋ ನ ಸಮ್ಭವತಿ ಸಮಥೇಹಿ ಅನಧಿಕರಣೀಯತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ವಿವಾದೋ’’ತಿ।

ಅಟ್ಠಾರಸಭೇದಕರವತ್ಥೂನೀತಿ ಲಕ್ಖಣವಚನಮೇತಂ ಯಥಾ ‘‘ಯದಿ ಮೇ ಬ್ಯಾಧಿತಾ ದಹೇಯ್ಯುಂ, ದಾತಬ್ಬಮಿದಮೋಸಧ’’ನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸು ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ವಿವಾದೋ ‘‘ಅಟ್ಠಾರಸಭೇದಕರವತ್ಥೂನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಅನುವಾದೋತಿ ಉಪವದನಾ ಚೇವ ಚೋದನಾ ಚ। ತತ್ಥ ಉಪವದನಾ ನಾಮ ಅಕ್ಕೋಸೋ। ಪಞ್ಚಪಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾತಿ ಮಾತಿಕಾಯ ಆಗತಾ ಪಞ್ಚ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ। ಸತ್ತಾತಿ ತೇಯೇವ ಪಞ್ಚ, ವಿಭಙ್ಗೇ ಆಗತಾ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯದುಬ್ಭಾಸಿತಾಪತ್ತಿಯೋ ದ್ವೇತಿ ಸತ್ತ। ಕಿಚ್ಚಯತಾತಿ ಕತ್ತಬ್ಬತಾ। ಕರಣೀಯತಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ। ಉಭಯೇನಪಿ ಅಪಲೋಕನಾದಿಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂಯೇವ ದಸ್ಸೇತಿ, ತೇನಾಹ ‘‘ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದಿ।

ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾಧಿಕರಣೇಹಿ ಚೋದನಾಯೇವ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನತ್ಥೇ…ಪೇ॰… ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತ’’ನ್ತಿ। ಸಪದಾನುಕ್ಕಮನಿದ್ದೇಸಸ್ಸಾತಿ ಪದಾನಂ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ನಿದ್ದೇಸೋ ಪದಾನುಕ್ಕಮನಿದ್ದೇಸೋ, ಪದಭಾಜನಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ತೇನ ಸಹ ವತ್ತಮಾನಂ ಸಪದಾನುಕ್ಕಮನಿದ್ದೇಸಂ, ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ, ತಸ್ಸ ಪದಾನುಕ್ಕಮನಿದ್ದೇಸಸಹಿತಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಪದಭಾಜನಸಹಿತಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।

ಅಸ್ಸಾತಿ ಕತ್ತುಅತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ಅನೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಏತೇನ ಚೋದಕೇನಾ’’ತಿಆದಿ। ಇಧಾಗತೇಸೂತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಆಗತೇಸು। ಅಞ್ಞತ್ರ ಆಗತೇಸೂತಿ ಇತೋ ಅಞ್ಞತ್ರ ಓಮಸವಾದಾದಿಸಿಕ್ಖಾಪದಪಾಳಿಯಂ ಆಗತೇಸು। ದುಸ್ಸೀಲೋತಿ ನಿಸ್ಸೀಲೋ ಸೀಲವಿರಹಿತೋ। ಪಾಪಧಮ್ಮೋತಿ ದುಸ್ಸೀಲತ್ತಾ ಏವ ಹೀನಜ್ಝಾಸಯತಾಯ ಲಾಮಕಸಭಾವೋ। ಅಸುಚಿಸಙ್ಕಸ್ಸರಸಮಾಚಾರೋತಿ ಅಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಕಮ್ಮಾದಿತಾಯ ಅಸುಚಿ ಹುತ್ವಾ ಸಙ್ಕಾಯ ಸರಿತಬ್ಬಸಮಾಚಾರೋ। ದುಸ್ಸೀಲೋ ಹಿ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಅಸಾರುಪ್ಪಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಅಸುಕೇನ ಕತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪರೇಸಂ ಆಸಙ್ಕನೀಯೋ ಹೋತಿ, ಕೇನಚಿದೇವ ವಾ ಕರಣೀಯೇನ ಮನ್ತಯನ್ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಚ್ಚಿ ನು ಖೋ ಇಮೇ ಮಯಾ ಕತಕಮ್ಮಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಮನ್ತೇನ್ತೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋಯೇವ ಸಙ್ಕಾಯ ಸರಿತಬ್ಬಸಮಾಚಾರೋ। ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕಮ್ಮನ್ತೋತಿ ಲಜ್ಜಿತಬ್ಬತಾಯ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಬ್ಬಕಮ್ಮನ್ತೋ। ಅಸ್ಸಮಣೋತಿ ನ ಸಮಣೋ। ಸಲಾಕಗ್ಗಹಣಾದೀಸು ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಸಮಣೋ’’ತಿ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಸಮಣಪಟಿಞ್ಞೋ। ಅಸೇಟ್ಠಚಾರಿತಾಯ ಅಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ। ಉಪೋಸಥಾದೀಸು ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ’’ತಿ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಪಟಿಞ್ಞೋ। ಪೂತಿನಾ ಕಮ್ಮೇನ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಯಾ ಅನ್ತೋ ಅನುಪವಿಟ್ಠತ್ತಾ ಅನ್ತೋಪೂತಿ। ಛದ್ವಾರೇಹಿ ರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸಾನುವಸ್ಸನೇನ ತಿನ್ತತ್ತಾ ಅವಸ್ಸುತೋ। ಸಞ್ಜಾತರಾಗಾದಿಕಚವರತ್ತಾ ಸೀಲವನ್ತೇಹಿ ಛಡ್ಡೇತಬ್ಬತ್ತಾ ಚ ಕಸಮ್ಬುಜಾತೋ।

ಇಧ ಪಾಳಿಯನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪಾಳಿಯಂ। ಜೇಟ್ಠಬ್ಬತಿಕೋತಿ ಕಲಿದೇವೀವತನಿಯುತ್ತೋ। ಕಲಿದೇವೀ ಕಿರ ಸಿರೀದೇವಿಯಾ ಜೇಟ್ಠಾ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸಾ ವತಧರೋ ‘‘ಜೇಟ್ಠಬ್ಬತಿಕೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತಂ ಪನ ವತಂ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಪೂರೇನ್ತೋ ಸಕಲಸರೀರೇ ಮಸಿಂ ಮಕ್ಖೇತ್ವಾ ಕಾಕಪತ್ತಾನಿ ಮುಟ್ಠಿಯಂ ಕತ್ವಾ ಕಲಿದೇವಿಂ ಫಲಕೇ ಲಿಖಾಪೇತ್ವಾ ತಂ ಕಾಜಕೋಟಿಯಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಥೋಮೇನ್ತೋ ವಿಚರತಿ। ಯದಗ್ಗೇನಾತಿ ಯತ್ತಕೇನ। ತದಗ್ಗೇನಾತಿ ತತ್ತಕೇನ। ನೋ ಕಪ್ಪೇತೀತಿಆದಿ ವೇಮತಿಕಭಾವದೀಪನತ್ಥಮೇವ ವುತ್ತನ್ತಿ ಮಹಾಪದುಮತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ದುತಿಯತ್ಥೇರೋ ಪನ ‘‘ನೋ ಕಪ್ಪೇತಿ, ನಸ್ಸರತಿ, ಪಮುಟ್ಠೋ’’ತಿ ಏತೇಹಿ ವೇಮತಿಕಭಾವಾವತ್ಥಾಯ ಅದೀಪನತೋ ಅಞ್ಞೋ ವೇಮತಿಕಭಾವೋ, ಅಞ್ಞಾನಿ ನೋ ಕಪ್ಪನಾದೀನೀತಿ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ವಿಭಾಗೇನ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ವಾದೋ ಯುತ್ತತರೋತಿ ಪಚ್ಛಾ ವುತ್ತೋ। ದಸ್ಸನೇ ವೇಮತಿಕೋ ಹೋತೀತಿ ಪುಗ್ಗಲೇ ಞಾತೇಪಿ ತಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಯ ಸಮ್ಮಾ ಅದಿಟ್ಠಭಾವತೋ ಚಿರಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮತೋ ವಾ ತಂ ಕಿರಿಯಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಏಸ ಮಯಾ ದಿಟ್ಠೋ ವಾ, ನ ವಾ’’ತಿ ದಸ್ಸನೇ ವೇಮತಿಕೋ ಹೋತಿ। ಪುಗ್ಗಲೇ ವೇಮತಿಕೋ ಹೋತೀತಿ ತೇನ ಕತಕಮ್ಮೇ ಞಾತೇಪಿ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾ ಅದಿಟ್ಠಭಾವತೋ ಕಾಲನ್ತರಭಾವತೋ ವಾ ‘‘ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಾರಕೋ ಅಯಂ ವಾ, ನೋ’’ತಿ ಪುಗ್ಗಲೇ ವೇಮತಿಕೋ ಹೋತಿ।

೩೮೯. ‘‘ತಜ್ಜನೀಯಕಮ್ಮಾದಿಸತ್ತವಿಧಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಚೋದೇನ್ತಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಕಮ್ಮಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ‘‘ಆಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವುಟ್ಠಾನಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅನುದ್ಧಂಸೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಇಮಿನಾ ಚಾವನಾಧಿಪ್ಪಾಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಕ್ಕೋಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವದನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅಕ್ಕೋಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಸತ್ತಹಿಪಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇಹಿ ಸಮ್ಮುಖಾ ವದನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಅಕ್ಕೋಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವದನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ।

‘‘ಏವಂ ಸಂವದ್ಧಾ ಹಿ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಪರಿಸಾ ಯದಿದಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಚನೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವುಟ್ಠಾಪನೇನಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಕುರುನ್ದಟ್ಠಕಥಾನಯಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇನ್ತೋ ‘‘ಕುರುನ್ದಿಯಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ । ಸಬ್ಬತ್ಥೇವಾತಿ ಸಬ್ಬಅಟ್ಠಕಥಾಸು। ಯ್ಯ-ಕಾರೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ರೇ-ಕಾರೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ರೇ-ಕಾರೇ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತೇ’’ತಿ। ಉಪೋಸಥಸ್ಸ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಭಾವತೋ ಞತ್ತಿಯಾ ಸಮತ್ತಾಯ ಉಪೋಸಥೋ ಕತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯ್ಯ-ಕಾರೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ನ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ।

ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚಾತಿ ‘‘ಪಾಣಾತಿಪಾತಂ ಅದಿನ್ನಾದಾನ’’ನ್ತಿಆದಿಂ। ‘‘ಅಸುಕೋ ಚ ಅಸುಕೋ ಚ ಅಸ್ಸಮಣೋ ಅನುಪಾಸಕೋ’’ತಿ ಅಕ್ಕೋಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಪರಮ್ಮುಖಾ ವದನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ, ಸಮ್ಮುಖಾ ವದನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ। ಯಥಾ ‘‘ಅಸೂರಿಯಂ ಪಸ್ಸತಿ ಕಞ್ಞಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸೂರಿಯಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ ಕಞ್ಞಾ’’ತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಲಬ್ಭತಿ, ಏವಂ ‘‘ಅನೋಕಾಸಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಓಕಾಸಂ ಅಕಾರಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ಯಂ ಚೋದೇತಿ, ತಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಸಙ್ಖ್ಯೂಪಗಮನಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಸುದ್ಧಸಞ್ಞಿತಾ, ಯೇನ ಪಾರಾಜಿಕೇನ ಚೋದೇತಿ, ತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಾದಿವಸೇನ ಅಮೂಲಕತಾ, ಚಾವನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಸಮ್ಮುಖಾ ಚೋದನಾ, ತಸ್ಸ ತಙ್ಖಣವಿಜಾನನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ।

ಪಠಮದುಟ್ಠದೋಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೯. ದುತಿಯದುಟ್ಠದೋಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೩೯೧. ನವಮೇ ದಿಸ್ವಾತಿ ಅಜಿಕಾಯ ವಿಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಂ ಛಗಲಕಂ ದಿಸ್ವಾ। ಮೇತ್ತಿಯಂ ಭಿಕ್ಖುನಿನ್ತಿ ತಸ್ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಕಾಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭೂತಪುಬ್ಬವೋಹಾರೇನ ವೋಹರನ್ತಿ। ವೇಳುವನೇಯೇವಾತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತೇಹಿ ವುತ್ತಭತ್ತುದ್ದೇಸವೇಲಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಕಚ್ಚಿ ನೋತಿ ಕಚ್ಚಿ ನು। ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುನ್ತಿ ಅಞ್ಞಭಾಗಿಯಸ್ಸ ಅಧಿಕರಣಸ್ಸ ಕಞ್ಚಿದೇಸಂ ಲೇಸಮತ್ತಂ ಉಪಾದಾಯ ಪಾರಾಜಿಕೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಅನುದ್ಧಂಸಿತಭಾವಂ ಆರೋಚೇಸುಂ।

ಅಞ್ಞಭಾಗಸ್ಸಾತಿ ಅಞ್ಞಕೋಟ್ಠಾಸಸ್ಸ, ಥೇರಸ್ಸ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಭಿಕ್ಖುಭಾವತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ತಿರಚ್ಛಾನಜಾತಿಛಗಲಕಭಾವಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಕೋಟ್ಠಾಸಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಇದನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ನಪುಂಸಕನಿದ್ದೇಸೇನ ಛಗಲಕಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ, ಇದಂ ಛಗಲಕಜಾತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ಅಯಂ ಛಗಲಕೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅಧಿಕರಣಸದ್ದಾಪೇಕ್ಖೋ ವಾ ನಪುಂಸಕನಿದ್ದೇಸೋ, ಇದಂ ಛಗಲಕಸಙ್ಖಾತಂ ಅಧಿಕರಣನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅಞ್ಞಭಾಗೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತತಿರಚ್ಛಾನಜಾತಿಛಗಲಕಭಾವಸಙ್ಖಾತೋ ಅಞ್ಞಭಾಗೋ, ಅಞ್ಞಕೋಟ್ಠಾಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಛಗಲಕಸ್ಸ। ‘‘ಅಞ್ಞಭಾಗಸಮ್ಬನ್ಧೀ ಅಞ್ಞಭಾಗಿಯ’’ನ್ತಿ ಪಠಮವಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ, ‘‘ಅಞ್ಞಭಾಗವನ್ತಂ ಅಞ್ಞಭಾಗಿಯ’’ನ್ತಿ ದುತಿಯವಿಗ್ಗಹಸ್ಸ। ದ್ವೀಹಿಪಿ ವಿಗ್ಗಹೇಹಿ ಅಞ್ಞಭಾಗಿಯನ್ತಿ ಛಗಲಕೋವ ವುತ್ತೋ। ತಿರಚ್ಛಾನಜಾತಿಛಗಲಕಭಾವಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಪರಮತ್ಥತೋ ವಿಸುಂ ಛಗಲಕೇ ಅಸತಿಪಿ ‘‘ಪಟಿಮಾಯ ಸರೀರ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಅಭೇದೇಪಿ ಭೇದಕಪ್ಪನಾಯ ಪವತ್ತಲೋಕವೋಹಾರವಸೇನ ‘‘ಅಞ್ಞಭಾಗಸ್ಸ ಇದಂ, ಅಞ್ಞಭಾಗೋ ವಾ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।

ಇದಾನಿ ದ್ವೀಹಿಪಿ ವಿಗ್ಗಹೇಹಿ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯೋ ಹಿ ಸೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಸೋತಿ ಸೋ ಛಗಲಕೋ। ತಸ್ಸ ‘‘ಹೋತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತೋತಿ ತತೋ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿತೋ ಭಿಕ್ಖುಭಾವತೋ ಚ। ಸೋ ವಾ ಅಞ್ಞಭಾಗೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತತಿರಚ್ಛಾನಜಾತಿಛಗಲಕಭಾವಸಙ್ಖಾತೋ ಅಞ್ಞಭಾಗೋ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಛಗಲಕಸ್ಸ। ಸೋ ಛಗಲಕೋ ಅಞ್ಞಭಾಗಿಯಸಙ್ಖಾತಂ ಲಭತೀತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ‘‘ಅಧಿಕರಣನ್ತಿ ಆಧಾರೋ, ವತ್ಥು ಅಧಿಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಚಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತೇಸನ್ತಿ ಮೇತ್ತಿಯಭೂಮಜಕಾನಂ। ಇಮನ್ತಿ ಛಗಲಕಂ। ನಾಮಕರಣಸಞ್ಞಾಯಾತಿ ನಾಮಕರಣಸಙ್ಖಾತಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ಸೋ ಛಗಲಕೋ ಅಧಿಕರಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ತಞ್ಹಿ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ‘‘ಅವಸ್ಸಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಲೇಸೋ ಓಡ್ಡಿತೋ, ಕಿಂ ವದಥ, ಕಿಂ ಪಸ್ಸಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಅನುಯುತ್ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ‘‘ಛಗಲಕಸ್ಸ ವಿಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ದಬ್ಬಸ್ಸ ನಾಮಂ ತಸ್ಸ ಕರಿಮ್ಹಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ತಸ್ಸ ನಾಮಕರಣಸಞ್ಞಾಯ ಅಧಿಟ್ಠಾನಭೂತಂ ತಂ ಛಗಲಕಂ ಸನ್ಧಾಯ। ತೇ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ತೇ ಅನುಯುಞ್ಜಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ। ಆಪತ್ತಿಲೇಸಮ್ಪಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಮಿಂಯೇವ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಪುಗ್ಗಲಾನಂಯೇವ ಲೇಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಪದಭಾಜನೇ ಪನ…ಪೇ॰… ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ನಾಮಕರಣಸಞ್ಞಾಯ ಆಧಾರಭೂತಸ್ಸ ಛಗಲಕಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಅಧಿಕರಣಸ್ಸ ಅವಚನೇ ಕಾರಣಂ ವುತ್ತಂ।

೩೯೩. ‘‘ಅಞ್ಞಭಾಗಿಯಸ್ಸ ಅಧಿಕರಣಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪಾಳಿಆಗತಅಧಿಕರಣಸದ್ದಪತಿರೂಪಕಂ ಅಞ್ಞಂ ಅಧಿಕರಣಸದ್ದಂ ಪಾಳಿಆಗತತದಞ್ಞಸಾಧಾರಣತಾಯ ಉಭಯಪದತ್ಥಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ‘‘ಅಧಿಕರಣಂ ನಾಮ ಚತ್ತಾರಿ ಅಧಿಕರಣಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ಹಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಸದ್ದಪತಿರೂಪಕೋ ಅಞ್ಞೋ ಸದ್ದೋ ಉಭಯಪದತ್ಥೋ ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬೋ, ನ ಚ ಅಞ್ಞಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ತಸ್ಮಾ ಪಾಳಿಆಗತಅಧಿಕರಣಸದ್ದಪತಿರೂಪಕೋ ಅಞ್ಞೋಯೇವ ಉಭಯಪದತ್ಥಸಾಧಾರಣೋ ಅಧಿಕರಣಸದ್ದೋ ಉದ್ಧಟೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಅಧಿಕರಣನ್ತಿ ವಚನಸಾಮಞ್ಞತೋ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ಪವತ್ತಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅಧಿಕರಣಾನೀ’’ತಿ। ಯಾ ಚ ಸಾ ಅವಸಾನೇ…ಪೇ॰… ಚೋದನಾ ವುತ್ತಾತಿ ಭಿಕ್ಖು ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಅಜ್ಝಾಪಜ್ಜನ್ತೋ ದಿಟ್ಠೋ ಹೋತಿ, ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸದಿಟ್ಠೀ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚೇ ಪಾರಾಜಿಕೇನ ಚೋದೇತೀತಿಆದಿಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ।

ಮೇಥುನವೀತಿಕ್ಕಮಾಪತ್ತಿಯೋ ವತ್ಥುತೋ ಸಭಾಗಾ, ಇತರಾಸಂ ಪನ ಅದಿನ್ನಾದಾನಾದಿಆಪತ್ತೀನಂ ಸಮಾನೇಪಿ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಭಾವೇ ವತ್ಥುತೋ ವಿಸಭಾಗಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸಭಾಗವಿಸಭಾಗವತ್ಥುತೋ’’ತಿ। ಸಭಾವಸರಿಕ್ಖಾಸರಿಕ್ಖತೋತಿ ಸಭಾವೇನ ಸದಿಸಾಸದಿಸಭಾವತೋ। ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಞ್ಹಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಯಾ ಮೇಥುನರಾಗೇನ ಸಭಾವತೋ ಸದಿಸಂ, ದೋಸಸಮ್ಪಯುತ್ತಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹೇನ ಅಸದಿಸಂ। ನನು ಚ ‘‘ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಸ್ಸ ಸಿಯಾ ತಬ್ಭಾಗಿಯಂ, ಸಿಯಾ ಅಞ್ಞಭಾಗಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಉದ್ದೇಸಾನುಕ್ಕಮೇನ ತಬ್ಭಾಗಿಯತಂ ಅನಿದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಭಾಗಿಯತಾ ಪಠಮಂ ಕಸ್ಮಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾತಿ ಆಹ ‘‘ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿಆದಿ। ವುತ್ತನಯೇನೇವಾತಿ ‘‘ಸಭಾಗವಿಸಭಾಗವತ್ಥುತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತನಯೇನ।

‘‘ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಾನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮತೋ ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣಂ ವಿಸುಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕಿಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಕಿಚ್ಚಮೇವ ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಾನಮೇವೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಾನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇಪೀ’’ತಿಆದಿ। ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಸ್ಸ ಭಗವತಾ ವುತ್ತಂ ಇತಿಕತ್ತಬ್ಬತಾಲಕ್ಖಣಂಯೇವ ತತೋ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಪ್ಫಜ್ಜನತೋ ಫಲೂಪಚಾರೇನ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅರಹತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯಂ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣಂ ಮನಸಿ ಕರೋತಿ, ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ’’ತಿ। ಪರಿವಾಸಾದಿಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಾನತ್ತಾದೀನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿಕಮ್ಮಾದೀನಿ ಇಸ್ಸಾಯ ಓಸಾರಣಸೀಮಾಸಮೂಹನನಾದಿಕಮ್ಮಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಚ ‘‘ಪುರಿಮಂ ಪುರಿಮಂ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ।

೩೯೫-೪೦೦. ಸವತ್ಥುಕಂ ಕತ್ವಾತಿ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ। ದೀಘಾದಿನೋತಿ ದೀಘರಸ್ಸಕಾಳಓದಾತಾದಿನೋ। ದಿಟ್ಠಾದಿನೋತಿ ದಿಟ್ಠಸುತಾದಿನೋ। ಲೋಹಪತ್ತಸದಿಸೋತಿ ಅಯೋಪತ್ತಸದಿಸೋ। ಅಙ್ಗಾನಿ ಪಠಮದುಟ್ಠದೋಸೇ ವುತ್ತಸದಿಸಾನಿ, ಇಧ ಪನ ಕಞ್ಚಿದೇಸಂ ಲೇಸಮತ್ತಂ ಉಪಾದಿಯನಾ ಅಧಿಕಾ।

ದುತಿಯದುಟ್ಠದೋಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೧೦. ಪಠಮಸಙ್ಘಭೇದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೧೦. ದಸಮೇ ಯೇ ದುಬ್ಬಲಾ ಹೋನ್ತಿ ಅಪ್ಪಥಾಮಾ, ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ ಅರಞ್ಞಕಾದೀನಿ ಸೇವನ್ತಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕಾತುಂ, ತೇ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಬಹೂನಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಮಗ್ಗನ್ತರಾಯಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ। ಅಧಿವಾಸನಖನ್ತಿಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ‘‘ಖಮೋ ಹೋತಿ ಸೀತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಸೀತುಣ್ಹಾದಿಸಹನಲಕ್ಖಣಾಯ ಖನ್ತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಬ್ಯಞ್ಜನಪದಮೇವ ಪರಮಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪದಪರಮೋ। ಯಸ್ಸ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಬಹುಮ್ಪಿ ಸುಣತೋ ಬಹುಮ್ಪಿ ಭಣತೋ ಬಹುಮ್ಪಿ ಧಾರಯತೋ ಬಹುಮ್ಪಿ ವಾಚಯತೋ ನ ತಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಹೋತಿ , ಅಯಂ ‘‘ಪದಪರಮೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಅಭಿಸಮ್ಭುಣಿತ್ವಾತಿ ನಿಪ್ಫಾದೇತ್ವಾ। ನಾಭಿಸಮ್ಭುಣಾತೀತಿ ನ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ, ಅರಞ್ಞವಾಸಂ ಸಮ್ಪಾದೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಧಮ್ಮತೋ ಅಪೇತಂ ಉದ್ಧಮ್ಮಂ। ಅಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಅಸ್ಸಾತಿ ತೇಸಂ ಅನುರೂಪಸ್ಸ ಅಜಾನನತೋ ಅಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಭವೇಯ್ಯ। ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸೇನಾಸನಿಕೇನ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೨೦೪) ವಚನತೋ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಪನ…ಪೇ॰… ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಇದಮೇವ ವಚನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಾಳಿಯಮ್ಪಿ ‘‘ಅಟ್ಠ ಮಾಸೇ ಖೋ ಮಯಾ ದೇವದತ್ತ ರುಕ್ಖಮೂಲಸೇನಾಸನಂ ಅನುಞ್ಞಾತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ।

ತೀಹಿ ಕೋಟೀಹೀತಿ ತೀಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ, ತೀಹಿ ಕಾರಣೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತದುಭಯವಿಮುತ್ತಪರಿಸಙ್ಕಿತನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತನ್ತಿ ಇದಂ ಉಭಯಂ ಅನಿಸ್ಸಾಯ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಇದಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ವಧಿತ್ವಾ ಸಮ್ಪಾದಿತ’’ನ್ತಿ ಕೇವಲಮೇವ ಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ। ಮಚ್ಛಬನ್ಧನಂ ಜಾಲಂ, ವಾಗುರಾ ಮಿಗಬನ್ಧನೀ। ಕಪ್ಪತೀತಿ ಯದಿ ತೇಸಂ ವಚನೇನ ಆಸಙ್ಕಾ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನಾ ಹೋತಿ, ವಟ್ಟತಿ। ಪವತ್ತಮಂಸನ್ತಿ ವಿಕ್ಕಾಯಿಕಮಂಸಂ। ಮಙ್ಗಲಾದೀನನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಆಹುನಪಾಹುನಾದಿಕೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಭಿಕ್ಖೂನಂಯೇವ ಅತ್ಥಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಟ್ಠಾನಪ್ಪಯುತ್ತೋ ಏವ-ಸದ್ದೋ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಅಕತಮೇವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ತಸ್ಮಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚ ದಸ್ಸಾಮ, ಮಙ್ಗಲಾದೀನಞ್ಚ ಅತ್ಥಾಯ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಂಯೇವಾತಿ ಅವಧಾರಣೇನ ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚ ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ಅತ್ಥಾಯ ಕತಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ। ಯತ್ಥ ಚ ನಿಬ್ಬೇಮತಿಕೋ ಹೋತೀತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಕತೇಪಿ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಪರಿಸಙ್ಕಿತಾಭಾವಮಾಹ। ತಮೇವತ್ಥಂ ಆವಿಕಾತುಂ ‘‘ಸಚೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಇತರೇಸಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಜಾನನ್ತಾನಂ ವಟ್ಟತಿ, ಜಾನತೋ ಏವೇತ್ಥ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ। ತೇಯೇವಾತಿ ಯೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತಂ, ತೇಯೇವ। ಉದ್ದಿಸಕತಮಂಸಪರಿಭೋಗತೋ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಪರಿಭೋಗಸ್ಸ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಪುರಿಮಸ್ಮಿಂ ಸಚಿತ್ತಕಾ ಆಪತ್ತಿ, ಇತರಸ್ಮಿಂ ಅಚಿತ್ತಕಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸಪಿ ಆಪತ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ। ‘‘ಪರಿಭೋಗಕಾಲೇ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ ಸಿಯಾ। ಅಜಾನಿತ್ವಾಪಿ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸೇವ ಹಿ ಆಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ। ವತ್ತನ್ತಿ ವದನ್ತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಆಪತ್ತಿ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।

ಸಲ್ಲೇಖಾ ವುತ್ತಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ಸಲ್ಲೇಖವುತ್ತಿನೋ। ಬಾಹುಲಿಕೋತಿ ಏಕಸ್ಸ ಲ-ಕಾರಸ್ಸ ಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ। ಕಪ್ಪನ್ತಿ ಆಯುಕಪ್ಪಂ। ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ ಹಿ ಏಕಂ ಕಪ್ಪಂ ಅಸೀತಿಭಾಗೇ ಕತ್ವಾ ತತೋ ಏಕಭಾಗಮತ್ತಂ ಕಾಲಂ ನಿರಯೇ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ ಆಯುಕಪ್ಪಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಕಪ್ಪಂ ನಿರಯಮ್ಹಿ ಪಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಕಪ್ಪಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ವಿಭ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೮೦೯) ಪನ ‘‘ಸಣ್ಠಹನ್ತೇ ಹಿ ಕಪ್ಪೇ ಕಪ್ಪವೇಮಜ್ಝೇ ವಾ ಸಙ್ಘಭೇದಂ ಕತ್ವಾ ಕಪ್ಪವಿನಾಸೇಯೇವ ಮುಚ್ಚತಿ। ಸಚೇಪಿ ಹಿ ಸ್ವೇ ಕಪ್ಪೋ ವಿನಸ್ಸಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಜ್ಜ ಸಙ್ಘಭೇದಂ ಕರೋತಿ, ಸ್ವೇವ ಮುಚ್ಚತಿ, ಏಕದಿವಸಮೇವ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥಾಪಿ ಕಪ್ಪವಿನಾಸೇಯೇವಾತಿ ಆಯುಕಪ್ಪವಿನಾಸೇಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೇ ಸತಿ ನತ್ಥಿ ವಿರೋಧೋ। ಸಣ್ಠಹನ್ತೇತಿ ಇದಮ್ಪಿ ‘‘ಸ್ವೇ ವಿನಸ್ಸಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಿಯ ಅಭೂತಪರಿಕಪ್ಪನವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಏಕದಿವಸಮೇವ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ತತೋ ಪರಂ ಕಪ್ಪಾಭಾವೇ ಆಯುಕಪ್ಪಸ್ಸಪಿ ಅಭಾವತೋತಿ ಅವಿರೋಧತೋ ಅತ್ಥಯೋಜನಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ। ಬ್ರಹ್ಮಂ ಪುಞ್ಞನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಂ ಪುಞ್ಞಂ। ಕಪ್ಪಂ ಸಗ್ಗಮ್ಹಿ ಮೋದತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಆಯುಕಪ್ಪಮೇವ।

೪೧೧. ಲದ್ಧಿನಾನಾಸಂವಾಸಕೇನಾತಿ ಭಾವಪ್ಪಧಾನೋಯಂ ನಿದ್ದೇಸೋ, ಲದ್ಧಿನಾನಾಸಂವಾಸಕಭಾವೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಮ್ಮನಾನಾಸಂವಾಸಕೇನಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಅಞ್ಞಥಾ ನಾನಾಸಂವಾಸಕೇನ ಸಹಿತಸ್ಸ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸ್ಸಪಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅಸಮಾನಸಂವಾಸಕತ್ತಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ। ತತ್ಥ ಲದ್ಧಿನಾನಾಸಂವಾಸಕೋ ನಾಮ ಉಕ್ಖಿತ್ತಾನುವತ್ತಕೋ। ಸೋ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಲದ್ಧಿಯಾ ನಾನಾಸಂವಾಸಕೋ ಜಾತೋತಿ ‘‘ಲದ್ಧಿನಾನಾಸಂವಾಸಕೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಕಮ್ಮನಾನಾಸಂವಾಸಕೋ ನಾಮ ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮಕತೋ। ಸೋ ಹಿ ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮವಸೇನ ನಾನಾಸಂವಾಸಕೋ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಕಮ್ಮನಾನಾಸಂವಾಸಕೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ವಿರಹಿತೋತಿ ವಿಮುತ್ತೋ। ಕಾಯಸಾಮಗ್ಗೀದಾನಂ ತೇಸು ತೇಸು ಸಙ್ಘಕಮ್ಮೇಸು ಹತ್ಥಪಾಸೂಪಗಮನವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।

‘‘ಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವಿಸುಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ಭೇದನಸಂವತ್ತನಿಕಸ್ಸ ಅಧಿಕರಣಸ್ಸ ಸಮಾದಾಯ ಪಗ್ಗಣ್ಹತೋ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪಕ್ಖಪರಿಯೇಸನಾದಿವಸೇನ ಸಙ್ಘಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಸಮನುಭಾಸನಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಇಮಾನಿ ವತ್ಥೂನೀತಿ ಅಟ್ಠಾರಸ ಭೇದಕರವತ್ಥೂನಿ। ಕಮ್ಮೇನಾತಿ ಅಪಲೋಕನಾದೀಸು ಚತೂಸು ಕಮ್ಮೇಸು ಅಞ್ಞತರೇನ ಕಮ್ಮೇನ। ಉದ್ದೇಸೇನಾತಿ ಪಞ್ಚಸು ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೇಸು ಅಞ್ಞತರೇನ ಉದ್ದೇಸೇನ। ವೋಹಾರೇನಾತಿ ತಾಹಿ ತಾಹಿ ಉಪಪತ್ತೀಹಿ ‘‘ಅಧಮ್ಮಂ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದಿಅಟ್ಠಾರಸಭೇದಕರವತ್ಥುದೀಪಕೇನ ವೋಹಾರೇನ। ಅನುಸ್ಸಾವನಾಯಾತಿ ‘‘ನನು ತುಮ್ಹೇ ಜಾನಾಥ ಮಯ್ಹಂ ಉಚ್ಚಾಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತಭಾವಂ ಬಹುಸ್ಸುತಭಾವಞ್ಚ, ಮಾದಿಸೋ ನಾಮ ಉದ್ಧಮ್ಮಂ ಉಬ್ಬಿನಯಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ ಗಾಹೇಯ್ಯಾತಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಯುತ್ತಂ, ಕಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಅವೀಚಿ ನೀಲುಪ್ಪಲವನಂ ವಿಯ ಸೀತಲೋ, ಕಿಮಹಂ ಅಪಾಯತೋ ನ ಭಾಯಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಕಣ್ಣಮೂಲೇ ವಚೀಭೇದಂ ಕತ್ವಾ ಅನುಸ್ಸಾವನೇನ। ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹೇನಾತಿ ಏವಂ ಅನುಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೇತ್ವಾ ಅನಿವತ್ತಿಧಮ್ಮೇ ಕತ್ವಾ ‘‘ಗಣ್ಹಥ ಇಮಂ ಸಲಾಕ’’ನ್ತಿ ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹೇನ। ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಸಙ್ಘಭೇದೋ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕಮ್ಮಮೇವ ಉದ್ದೇಸೋ ವಾ ಸಙ್ಘಭೇದೇ ಪಧಾನಕಾರಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ವೋಹಾರಾನುಸ್ಸಾವನಸಲಾಕಗ್ಗಾಹಾ ಪನ ಪುಬ್ಬಭಾಗಾ। ಅಟ್ಠಾರಸವತ್ಥುದೀಪನವಸಏನ ಹಿ ವೋಹರನ್ತೇನ ತತ್ಥ ರುಚಿಜನನತ್ಥಂ ಅನುಸ್ಸಾವೇತ್ವಾ ಸಲಾಕಾಯ ಗಹಿತಾಯಪಿ ಅಭಿನ್ನೋವ ಹೋತಿ ಸಙ್ಘೋ। ಯದಾ ಪನ ಏವಂ ಚತ್ತಾರೋ ವಾ ಅತಿರೇಕಾ ವಾ ಸಲಾಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆವೇಣಿಕಕಮ್ಮಂ ವಾ ಉದ್ದೇಸಂ ವಾ ಕರೋನ್ತಿ, ತದಾ ಸಙ್ಘೋ ಭಿನ್ನೋ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಅಬ್ಭುಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತಂ। ಅಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ವಿಹರೇಯ್ಯ, ಪವತ್ತೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

‘‘ಲಜ್ಜೀ ರಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಆಪತ್ತಿಭಯೇನ ಆರೋಚನಂ ಲಜ್ಜೀನಂಯೇವ ಭಾರೋತಿ ಆಹ ‘‘ಲಜ್ಜೀಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹೀ’’ತಿ। ಅಲಜ್ಜಿಸ್ಸಪಿ ಅನಾರೋಚೇನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಯೇವ ‘‘ಯೇ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ಯೇ ಸುಣನ್ತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ। ಸಮಾಗಚ್ಛತೂತಿ ಏಕೀ ಭವತು। ಏಕೀಭಾವೋ ಚ ಸಮಾನಲದ್ಧಿವಸೇನ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಏಕಲದ್ಧಿಕೋ ಹೋತೂ’’ತಿ। ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾತಿ ಸೀಲಾದಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ। ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿಭಾವತೋ ‘‘ಸೋತ್ಥಿಭಾವೋ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತೋ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ವದನ್ತಾನಂ ಗಣನಾಯ ದುಕ್ಕಟಂ। ಪಹೋನ್ತೇನಾತಿ ಗನ್ತುಂ ಸಮತ್ಥೇನ ಅಗಿಲಾನೇನ। ಸಙ್ಘಭೇದಸ್ಸ ಗರುಕಭಾವತೋ ಅವಸ್ಸಂ ಕತ್ತಬ್ಬತಾದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ದೂರೇಪಿ ಭಾರೋಯೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಆಪತ್ತಿ ಪನ ಅದ್ಧಯೋಜನಬ್ಭನ್ತರೇ ಗನ್ತುಂ ಸಮತ್ಥಸ್ಸ ಅಗಿಲಾನಸ್ಸೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।

೪೧೬. ಅಸಮನುಭಾಸನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಕಮ್ಮಕಾರಕೇ ಕತ್ತುನಿದ್ದೇಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಸಮನುಭಾಸಿಯಮಾನಸ್ಸಾ’’ತಿ। ತತಿಯಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೋ ಞತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ ದ್ವೀಹಿ ಕಮ್ಮವಾಚಾಹಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯೇ ಚ ಆಪಜ್ಜತಿಯೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇನ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ। ಅಸ್ಸಾತಿ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ। ಕತೇನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮನುಭಾಸನಕಮ್ಮೇನ ಕತೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ। ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಮತ್ತೇನ ವದೇಯ್ಯಾತಿಆದಿಕಮ್ಮಿಕತ್ತಾ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತಸ್ಸಪಿ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವದೇಯ್ಯ। ಅಪಞ್ಞತ್ತೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಸಮನುಭಾಸನಕಮ್ಮಸ್ಸೇವ ಅಭಾವತೋ ‘‘ನ ಹಿ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೇನೇವ ಹಿ ಸಮನುಭಾಸನಕಮ್ಮಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ। ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತತೋತಿ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೋಮನ್ಥಕಸ್ಸ ರೋಮನ್ಥನ’’ನ್ತಿಆದಿಂ (ಚೂಳವ॰ ೨೭೩) ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದನ್ತಿ। ಅನಾಪತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ। ಆಪತ್ತಿಂ ರೋಪೇತಬ್ಬೋತಿ ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜನಪಚ್ಚಯಾ ಆಪನ್ನಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಪತ್ತಿಂ ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮಕರಣತ್ಥಂ ಆರೋಪೇತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ।

ಆಪತ್ತಿಯೇವ ನ ಜಾತಾತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಪತ್ತಿ ನ ಜಾತಾಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಾ ಪನೇಸಾತಿ ಸಾ ಪನ ಏಸಾ ಅನಾಪತ್ತಿ। ತಿವಙ್ಗಿಕನ್ತಿ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತವಸೇನ ತಿವಙ್ಗಿಕಂ, ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ‘‘ನಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವೇನ ಮುಚ್ಚನತೋ ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ। ಸಚಿತ್ತಕನ್ತಿ ‘‘ನಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿ ಜಾನನಚಿತ್ತೇನ ಸಚಿತ್ತಕಂ। ಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮನಂ, ಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇನ ಸಮನುಭಾಸನಂ, ಕಮ್ಮವಾಚಾಪರಿಯೋಸಾನಂ, ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।

ಪಠಮಸಙ್ಘಭೇದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೧೧. ದುತಿಯಸಙ್ಘಭೇದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೧೭-೪೧೮. ಏಕಾದಸಮೇ ಯಂ ವಚನಂ ಸಮಗ್ಗೇಪಿ ವಗ್ಗೇ ಅವಯವಭೂತೇ ಕರೋತಿ ಭಿನ್ದತಿ, ತಂ ಕಲಹಕಾರಕವಚನಂ ಇಧ ವಗ್ಗನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಆಹ ‘‘ವಗ್ಗಂ ಅಸಾಮಗ್ಗಿಪಕ್ಖಿಯವಚನಂ ವದನ್ತೀ’’ತಿ। ಅಸಾಮಗ್ಗಿಪಕ್ಖೇ ಭವಾ ಅಸಾಮಗ್ಗಿಪಕ್ಖಿಯಾ, ಕಲಹಕಾ। ತೇಸಂ ವಚನಂ ಅಸಾಮಗ್ಗಿಪಕ್ಖಿಯವಚನಂ, ಅಸಾಮಗ್ಗಿಪಕ್ಖೇ ವಾ ಭವಂ ವಚನಂ ಅಸಾಮಗ್ಗಿಪಕ್ಖಿಯವಚನಂ। ಯಸ್ಮಾ ಉಬ್ಬಾಹಿಕಾದಿಕಮ್ಮಂ ಬಹೂನಮ್ಪಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನ ಹಿ ಸಙ್ಘೋ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಇದಂ ನಿಗ್ಗಹವಸೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಅಙ್ಗಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮನಂ ಪಹಾಯ ಅನುವತ್ತನಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಸದಿಸಾನೇವ।

ದುತಿಯಸಙ್ಘಭೇದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೧೨. ದುಬ್ಬಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೨೪. ದ್ವಾದಸಮೇ ವಮ್ಭನವಚನನ್ತಿ ಗರಹವಚನಂ। ಅಪಸಾದೇತುಕಾಮೋತಿ ಖಿಪಿತುಕಾಮೋ, ತಜ್ಜೇತುಕಾಮೋ ವಾ, ಘಟ್ಟೇತುಕಾಮೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸಟಸದ್ದೋ ಪತಿತಸದ್ದೇನ ಸಮಾನತ್ಥೋ। ವಿಸೇಸನಸ್ಸ ಚ ಪರನಿಪಾತಂ ಕತ್ವಾ ತಿಣಕಟ್ಠಪಣ್ಣಸಟನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪತಿತಂ ತಿಣಕಟ್ಠಪಣ್ಣ’’ನ್ತಿ। ಕೇನಾಪೀತಿ ವಾತಸದಿಸೇನ ನದೀಸದಿಸೇನ ಚ ಕೇನಾಪಿ।

೪೨೫-೪೨೬. ವತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೋತಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಅಸಹನತೋ ಓವದಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೋ। ದುಕ್ಖಂ ವಚೋ ಏತಸ್ಮಿಂ ವಿಪ್ಪಟಿಕೂಲಗ್ಗಾಹೇ ವಿಪಚ್ಚನೀಕವಾದೇ ಅನಾದರೇ ಪುಗ್ಗಲೇತಿ ದುಬ್ಬಚೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ದುಕ್ಖೇನ ಕಿಚ್ಛೇನ ವದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದಿ। ದುಬ್ಬಚಭಾವಕರಣೀಯೇಹೀತಿ ದುಬ್ಬಚಭಾವಕಾರಕೇಹಿ। ಕತ್ತುಅತ್ಥೇ ಅನೀಯಸದ್ದೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ದುಬ್ಬಚಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿಆದಿ। ಪಾಪಿಕಾ ಇಚ್ಛಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಪಾಪಿಚ್ಛೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪಾಪಿಚ್ಛತಾ, ಅಸನ್ತಗುಣಸಮ್ಭಾವನತಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಚ ಅಮತ್ತಞ್ಞುತಾ ಪಾಪಿಚ್ಛತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸಕಾ ಚ ತೇ ಪರವಮ್ಭಕಾ ಚಾತಿ ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸಕಪರವಮ್ಭಕಾ। ಯೇ ಅತ್ತಾನಂ ಉಕ್ಕಂಸನ್ತಿ ಉಕ್ಖಿಪನ್ತಿ ಉಚ್ಚೇ ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಿ, ಪರಞ್ಚ ವಮ್ಭೇನ್ತಿ ಗರಹನ್ತಿ ನೀಚೇ ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಿ, ತೇಸಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ತೇಸಂ ಭಾವೋ ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸಕಪರವಮ್ಭಕತಾ। ಕುಜ್ಝನಸೀಲೋ ಕೋಧನೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಕೋಧನತಾ। ಕುಜ್ಝನಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಕೋಧಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ।

ಪುಬ್ಬಕಾಲೇ ಕೋಧೋ, ಅಪರಕಾಲೇ ಉಪನಾಹೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕೋಧಹೇತು ಉಪನಾಹಿತಾ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಉಪನಹನಸೀಲೋ, ಉಪನಾಹೋ ವಾ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಉಪನಾಹೀ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಉಪನಾಹಿತಾ। ಪುನಪ್ಪುನಂ ಚಿತ್ತಪರಿಯೋನದ್ಧಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಕೋಧಸ್ಸೇವೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಸಕಿಞ್ಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಕೋಧೋ ಕೋಧೋಯೇವ, ತತುತ್ತರಿ ಉಪನಾಹೋ। ಅಭಿಸಙ್ಗೋತಿ ದುಮ್ಮೋಚನೀಯೋ ಬಲವಉಪನಾಹೋ। ಸೋ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಅಭಿಸಙ್ಗೀ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಅಭಿಸಙ್ಗಿತಾ। ದುಮ್ಮೋಚನೀಯಸ್ಸ ಬಲವಉಪನಾಹಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಚೋದಕಂ ಪಟಿಪ್ಫರಣತಾತಿ ಚೋದಕಸ್ಸ ಪಟಿವಿರುದ್ಧೇನ ಪಚ್ಚನೀಕೇನ ಹುತ್ವಾ ಅವಟ್ಠಾನಂ। ಚೋದಕಂ ಅಪಸಾದನತಾತಿ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ತುಯ್ಹಂ ಬಾಲಸ್ಸ ಅಬ್ಯತ್ತಸ್ಸ ಭಣಿತೇನ, ತ್ವಮ್ಪಿ ನಾಮ ಭಣಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಏವಂ ಚೋದಕಸ್ಸ ಘಟ್ಟನಾ। ಚೋದಕಸ್ಸ ಪಚ್ಚಾರೋಪನತಾತಿ ‘‘ತ್ವಮ್ಪಿ ಖೋಸಿ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ, ತಂ ತಾವ ಪಟಿಕರೋಹೀ’’ತಿ ಏವಂ ಚೋದಕಸ್ಸ ಉಪರಿ ಪಟಿಆರೋಪನತಾ।

ಅಞ್ಞೇನ ಅಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರಣತಾತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಕಾರಣೇನ, ವಚನೇನ ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಕಾರಣಸ್ಸ, ವಚನಸ್ಸ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದನವಸೇನ ಚರಣತಾ। ಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥೋ ಏವ ವಾ ಚರಸದ್ದೋ ಅನೇಕತ್ಥತ್ತಾ ಧಾತೂನನ್ತಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದನತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಯಂ ಚೋದಕೇನ ದೋಸವಿಭಾವನಕಾರಣಂ, ವಚನಂ ವಾ ವುತ್ತಂ, ತಂ ತತೋ ಅಞ್ಞೇನೇವ ಚೋದನಾಯ ಅಮೂಲಿಕಭಾವದೀಪನೇನ ಕಾರಣೇನ, ತದತ್ಥಬೋಧಕೇನ ವಚನೇನ ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ। ‘‘ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಕೋ ಆಪನ್ನೋ, ಕಿಂ ಆಪನ್ನೋ, ಕಿಸ್ಮಿಂ ಆಪನ್ನೋ, ಕಂ ಭಣಥ, ಕಿಂ ಭಣಥಾ’’ತಿ ವಾ ವತ್ವಾ ‘‘ಏವರೂಪಂ ಕಿಞ್ಚಿ ತಯಾ ದಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ನ ಸುಣಾಮೀ’’ತಿ ಸೋತಂ ವಾ ಉಪನಾಮೇತ್ವಾ ವಿಕ್ಖೇಪಂ ಕರೋನ್ತೋಪಿ ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ। ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋಸೀ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೇ ‘‘ಪಾಟಲಿಪುತ್ತಂ ಗತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ನ ತವ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತಗಮನಂ ಪುಚ್ಛಾಮ, ಆಪತ್ತಿಂ ಪುಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತತೋ ‘‘ರಾಜಗಹಂ ಗತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ರಾಜಗಹಂ ವಾ ಯಾಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಂ ವಾ, ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ತತ್ಥ ಮೇ ಸೂಕರಮಂಸಂ ಲದ್ಧ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ಕಥಾವಿಕ್ಖಿಪನಮ್ಪಿ ಅತ್ಥತೋ ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರಣಮೇವಾತಿ ವಿಸುಂ ನ ಗಹಿತಂ।

ಅಪದಾನೇನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಚರಿಯಾಯ। ಅಪದೀಯನ್ತಿ ಹಿ ದೋಸಾ ಏತೇನ ದಕ್ಖೀಯನ್ತಿ, ಲುಯನ್ತಿ ಛಿಜ್ಜನ್ತೀತಿ ವಾ ಅಪದಾನಂ, ಸತ್ತಾನಂ ಸಮ್ಮಾ ಮಿಚ್ಛಾ ವಾ ವತ್ತಪ್ಪಯೋಗೋ। ನ ಸಮ್ಪಾಯನತಾತಿ ‘‘ಆವುಸೋ, ತ್ವಂ ಕುಹಿಂ ವಸಸಿ, ಕಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಸಸೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಯಂ ತ್ವಂ ವದೇಸಿ ‘ಮಯಾ ಏಸ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೋ ದಿಟ್ಠೋ’ತಿ, ತ್ವಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಕಿಂ ಕರೋಸಿ, ಅಯಂ ಕಿಂ ಕರೋತಿ, ಕತ್ಥ ಚ ತ್ವಂ ಅಹೋಸಿ, ಕತ್ಥ ಅಯ’’ನ್ತಿ ವಾ ಆದಿನಾ ನಯೇನ ಚರಿಯಂ ಪುಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಅಕಥನಂ।

ಮಕ್ಖಿಪಳಾಸಿತಾತಿ ಏತ್ಥ ಪರಗುಣಮಕ್ಖನಲಕ್ಖಣೋ ಮಕ್ಖೋ, ಸೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮಕ್ಖೀ। ತಾದಿಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅಗಾರಿಯೋ ಅನಗಾರಿಯೋ ವಾ ಸಮಾನೋ ಪರೇಸಂ ಸುಕತಕರಣಂ ವಿನಾಸೇತಿ। ಅಗಾರಿಯೋಪಿ ಹಿ ಕೇನಚಿ ಅನುಕಮ್ಪಕೇನ ದಲಿದ್ದೋ ಸಮಾನೋ ಉಚ್ಚಟ್ಠಾನೇ ಠಪಿತೋ, ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ‘‘ಕಿಂ ತಯಾ ಮಯ್ಹಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಸುಕತಕರಣಂ ವಿನಾಸೇತಿ। ಅನಗಾರಿಯೋಪಿ ಸಾಮಣೇರಕಾಲತೋ ಪಭುತಿ ಆಚರಿಯೇನ ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ವಾ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಉದ್ದೇಸಪರಿಪುಚ್ಛಾದೀಹಿ ಚ ಅನುಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಾನಯಪಕರಣಕೋಸಲ್ಲಾದೀನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪಿತೋ, ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ರಾಜರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾದೀಹಿ ಸಕ್ಕತೋ ಗರುಕತೋ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇಸು ಅಚಿತ್ತೀಕತೋ ಚರಮಾನೋ ‘‘ಅಯಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ ದಹರಕಾಲೇ ಏವ ಅನುಗ್ಗಹಿತೋ ಸಂವದ್ಧಿತೋ ಚ, ಅಥ ಚ ಪನಿದಾನಿ ನಿಸ್ಸಿನೇಹೋ ಜಾತೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ‘‘ಕಿಂ ಮಯ್ಹಂ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಕತ’’ನ್ತಿ ತೇಸಂ ಸುಕತಕರಣಂ ವಿನಾಸೇತಿ।

‘‘ಬಹುಸ್ಸುತೇಪಿ ಪುಗ್ಗಲೇ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ಈದಿಸಸ್ಸ ಚೇವ ಬಹುಸ್ಸುತಸ್ಸ ಅನಿಯತಾ ಗತಿ, ತವ ವಾ ಮಮ ವಾ ಕೋ ವಿಸೇಸೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಯುಗಗ್ಗಾಹಲಕ್ಖಣೋ ಪಳಾಸೋ। ಸೋ ಪರಗುಣೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಗುಣಾನಂ ಸಮಕರಣರಸೋ। ತಥಾ ಹೇಸ ಪರೇಸಂ ಗುಣೇ ಡಂಸಿತ್ವಾ ವಿಯ ಅತ್ತನೋ ಗುಣೇಹಿ ಸಮೇ ಕರೋತೀತಿ ಪಳಾಸೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಸೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಪಳಾಸೀ। ಮಕ್ಖೀ ಚ ಪಳಾಸೀ ಚ ಮಕ್ಖಿಪಳಾಸಿನೋ, ತೇಸಂ ಭಾವೋ ಮಕ್ಖಿಪಳಾಸಿತಾ। ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಮಕ್ಖೋ ಚೇವ ಪಳಾಸೋ ಚ।

ಇಸ್ಸತಿ ಪರಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ನ ಸಹತೀತಿ ಇಸ್ಸುಕೀ। ಮಚ್ಛರಾಯತಿ ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ನಿಗೂಹತಿ, ಪರೇಸಂ ಸಾಧಾರಣಭಾವಂ ನ ಸಹತಿ, ಮಚ್ಛೇರಂ ವಾ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮಚ್ಛರೀ। ಸಠಯತಿ ನ ಸಮ್ಮಾ ಭಾಸತೀತಿ ಸಠೋ, ಅತ್ತನೋ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಗುಣಪ್ಪಕಾಸನಲಕ್ಖಣೇನ ಸಾಠೇಯ್ಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಕೇರಾಟಿಕಪುಗ್ಗಲೋ। ಕೇರಾಟಿಕೋ ಚ ಆನನ್ದಮಚ್ಛೋ ವಿಯ ಹೋತಿ। ಆನನ್ದಮಚ್ಛೋ ನಾಮ ಕಿರ ಮಚ್ಛಾನಂ ನಙ್ಗುಟ್ಠಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಸಪ್ಪಾನಂ ಸೀಸಂ ‘‘ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದಿಸೋ ಅಹ’’ನ್ತಿ ಜಾನಾಪೇತುಂ, ಏವಮೇವ ಕೇರಾಟಿಕೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಯಂ ಯಂ ಸುತ್ತನ್ತಿಕಂ ವಾ ಆಭಿಧಮ್ಮಿಕಂ ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮತಿ, ತಂ ತಂ ಏವಂ ವದತಿ ‘‘ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅನ್ತೇವಾಸೀ, ತುಮ್ಹೇ ಮಯ್ಹಂ ಅನುಕಮ್ಪಕಾ, ನಾಹಂ ತುಮ್ಹೇ ಮುಞ್ಚಾಮೀ’’ತಿ ‘‘ಏವಮೇತೇ ‘ಸಗಾರವೋ ಅಯಂ ಅಮ್ಹೇಸು ಸಪ್ಪತಿಸ್ಸೋ’ತಿ ಮಞ್ಞಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ। ಸಾಠೇಯ್ಯೇನ ಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಸನ್ತಗುಣಸಮ್ಭಾವನೇನ ಚಿತ್ತಾನುರೂಪಕಿರಿಯಾವಿಹರತೋ ‘‘ಏವಂಚಿತ್ತೋ ಏವಂಕಿರಿಯೋ’’ತಿ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯತ್ತಾ ಕುಚ್ಛಿಂ ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಂ ವಾ ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ। ಯತೋ ಸೋ –

‘‘ವಾಮೇನ ಸೂಕರೋ ಹೋತಿ, ದಕ್ಖಿಣೇನ ಅಜಾಮಿಗೋ।

ಸರೇನ ನೇಲಕೋ ಹೋತಿ, ವಿಸಾಣೇನ ಜರಗ್ಗವೋ’’ತಿ॥ (ದೀ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨೯೬; ವಿಭ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೮೯೪; ಮಹಾನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೬೬) –

ಏವಂ ವುತ್ತಯಕ್ಖಸೂಕರಸದಿಸೋ ಹೋತಿ। ಕತಪಾಪಪಟಿಚ್ಛಾದನಲಕ್ಖಣಾ ಮಾಯಾ, ಸಾ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮಾಯಾವೀ।

ಥಮ್ಭಸಮಙ್ಗಿತಾಯ ಥದ್ಧೋ। ವಾತಭರಿತಭಸ್ತಾಸದಿಸಥದ್ಧಭಾವಪಗ್ಗಹಿತಸಿರಅನಿವಾತವುತ್ತಿಕಾರಕರೋತಿ ಥಮ್ಭೋ। ಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಗಿಲಿತನಙ್ಗಲಸದಿಸೋ ವಿಯ ಅಜಗರೋ, ವಾತಭರಿತಭಸ್ತಾ ವಿಯ ಚ ಥದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಗರುಟ್ಠಾನಿಯೇ ದಿಸ್ವಾ ಓನಮಿತುಮ್ಪಿ ನ ಇಚ್ಛತಿ, ಪರಿಯನ್ತೇನೇವ ಚರತಿ। ಅಬ್ಭುನ್ನತಿಲಕ್ಖಣೋ ಅತಿಮಾನೋ, ಸೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಅತಿಮಾನೀ।

ಸಂ ಅತ್ತನೋ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪರಾಮಸತಿ ಸಭಾವಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪರತೋ ಆಮಸತೀತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಪರಾಮಾಸೀ। ಆಧಾನಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಆಧಾನಗ್ಗಾಹೀ। ‘‘ಆಧಾನ’’ನ್ತಿ ದಳ್ಹಂ ವುಚ್ಚತಿ, ದಳ್ಹಗ್ಗಾಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯುತ್ತಂ ಕಾರಣಂ ದಿಸ್ವಾವ ಲದ್ಧಿಂ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತೀತಿ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೀ, ದುಕ್ಖೇನ ಕಿಚ್ಛೇನ ಕಸಿರೇನ ಬಹುಮ್ಪಿ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಂ ಕಾತುನ್ತಿ ದುಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೀ, ಯೋ ಅತ್ತನೋ ದಿಟ್ಠಿಂ ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ದಳ್ಹಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅಪಿ ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ನ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ತಾದಿಸೋ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಯಂ ಯದೇವ ಧಮ್ಮಂ ವಾ ಅಧಮ್ಮಂ ವಾ ಸುಣಾತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ‘‘ಏವಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯೇಹಿ ಕಥಿತಂ, ಏವಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸುತ’’ನ್ತಿ ಕುಮ್ಮೋವ ಅಙ್ಗಾನಿ ಸಕೇ ಕಪಾಲೇ ಅನ್ತೋಯೇವ ಸಮೋದಹತಿ। ಯಥಾ ಹಿ ಕಚ್ಛಪೋ ಅತ್ತನೋ ಪಾದಾದಿಕೇ ಅಙ್ಗೇ ಕೇನಚಿ ಘಟ್ಟಿತೇ ಸಬ್ಬಾನಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಅತ್ತನೋ ಕಪಾಲೇಯೇವ ಸಮೋದಹತಿ, ನ ಬಹಿ ನೀಹರತಿ, ಏವಮಯಮ್ಪಿ ‘‘ನ ಸುನ್ದರೋ ತವ ಗಾಹೋ, ಛಡ್ಡೇಹಿ ನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ ತಂ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ, ಅನ್ತೋಯೇವ ಅತ್ತನೋ ಹದಯೇ ಏವ ಠಪೇತ್ವಾ ವಿಚರತಿ। ಯಥಾ ಕುಮ್ಭೀಲಾ ಗಹಿತಂ ನ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತಿ, ಏವಂ ಕುಮ್ಭೀಲಗ್ಗಾಹಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ। ಮಕ್ಖಿಪಳಾಸಿತಾದಿಯುಗಳತ್ತಯೇನ ದಸ್ಸಿತೇ ಮಕ್ಖಪಳಾಸಾದಯೋ ಛ ಧಮ್ಮೇ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಏಕೂನವೀಸತಿ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅನುಮಾನಸುತ್ತಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಮ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೧೮೧) ಪನ ಮಕ್ಖಪಳಾಸಾದಯೋಪಿ ಯುಗಳವಸೇನ ಏಕಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸೋಳಸ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।

ಪಕಾರೇಹಿ ಆವಹನಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ, ತತೋ ಪದಕ್ಖಿಣತೋ ಗಹಣಸೀಲೋ ಪದಕ್ಖಿಣಗ್ಗಾಹೀ, ನ ಪದಕ್ಖಿಣಗ್ಗಾಹೀ ಅಪ್ಪದಕ್ಖಿಣಗ್ಗಾಹೀ। ಯೋ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಮಂ ಕಸ್ಮಾ ವದಥ, ಅಹಂ ಅತ್ತನೋ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯಂ ಸಾವಜ್ಜಾನವಜ್ಜಂ ಅತ್ಥಾನತ್ಥಂ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಅಯಂ ಅನುಸಾಸನಿಂ ಪದಕ್ಖಿಣತೋ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ವಾಮತೋವ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಪ್ಪದಕ್ಖಿಣಗ್ಗಾಹೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತೇನಾಹ ‘‘ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿಆದಿ।

ಉದ್ದೇಸೇತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೇ। ಅಥ ಸಬ್ಬಾನೇವ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಕಥಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಪರಿಯಾಪನ್ನಾನೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಸ ಸಿಯಾ ಆಪತ್ತಿ, ಸೋ ಆವಿಕರೇಯ್ಯಾತಿ ಏವಂ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ’’ತಿ। ‘‘ಯಸ್ಸ ಸಿಯಾ ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ಹಿ ಇಮಿನಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಆಪತ್ತಿಯೋ ನಿದಾನುದ್ದೇಸೇ ಸಙ್ಗಹಿತಾಯೇವ ಹೋನ್ತಿ। ಪಞ್ಚಹಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬತ್ತಾತಿ ಲಬ್ಭಮಾನವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇನ ಸಹಕಾರಣೇನಾತಿಪಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ‘‘ವಚನಾಯಾ’’ತಿ ನಿಸ್ಸಕ್ಕೇ ಸಮ್ಪದಾನವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತತೋ ಮಮ ವಚನತೋ’’ತಿ। ಅಙ್ಗಾನಿ ಚೇತ್ಥ ಪಠಮಸಙ್ಘಭೇದಸದಿಸಾನಿ। ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಯಥಾ ತತ್ಥ ಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮನಂ, ಏವಂ ಇಧ ಅವಚನೀಯಕರಣತಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ।

ದುಬ್ಬಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

೧೩. ಕುಲದೂಸಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

೪೩೧. ತೇರಸಮೇ ಕೀಟಾಗಿರೀತಿ ತಸ್ಸ ನಿಗಮಸ್ಸ ನಾಮಂ। ತಞ್ಹಿ ಸನ್ಧಾಯ ಪರತೋ ‘‘ನ ಅಸ್ಸಜಿಪುನಬ್ಬಸುಕೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಕೀಟಾಗಿರಿಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತೇನ ಪನ ಯೋಗತೋ ಸೋ ಜನಪದೋಪಿ ‘‘ಕೀಟಾಗಿರಿ’’ಇಚ್ಚೇವ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಏವಂನಾಮಕೇ ಜನಪದೇ’’ತಿ। ಆವಾಸೇ ನಿಯುತ್ತಾ ಆವಾಸಿಕಾ, ನಿಬದ್ಧವಾಸಿನೋ। ತೇ ಅಕತಂ ಸೇನಾಸನಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಜಿಣ್ಣಂ ಪಟಿಸಙ್ಖರೋನ್ತಿ, ಕತೇ ಇಸ್ಸರಾ ಹೋನ್ತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸೋ ಯೇಸಂ ಆಯತ್ತೋ…ಪೇ॰… ತೇ ಆವಾಸಿಕಾ’’ತಿ । ನಿವಾಸೋ ನಿವಾಸಮತ್ತಂ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ನೇವಾಸಿಕಾತಿ ಆಹ ‘‘ಯೇ ಪನ ಕೇವಲ’’ನ್ತಿಆದಿ। ತೇತಿ ಅಸ್ಸಜಿಪುನಬ್ಬಸುಕಾ। ಛ ಜನಾತಿ ಪಣ್ಡುಕೋ ಲೋಹಿತಕೋ ಮೇತ್ತಿಯೋ ಭೂಮಜಕೋ ಅಸ್ಸಜಿ ಪುನಬ್ಬಸುಕೋತಿ ಇಮೇ ಛ ಜನಾ। ಸಮ್ಮಾತಿ ಆಲಪನವಚನಮೇತಂ। ಆಯಮುಖಭೂತಾತಿ ಆಯಸ್ಸ ಮುಖಭೂತಾ। ಧುರಟ್ಠಾನೇತಿ ಸಾವತ್ಥಿಯಾ ಅವಿದೂರೇ ಠಾನೇ। ವಸ್ಸಾನೇ ಹೇಮನ್ತೇ ಚಾತಿ ದ್ವೀಸು ಉತೂಸು ವಸ್ಸನತೋ ‘‘ದ್ವೀಹಿ ಮೇಘೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ದಿಯಡ್ಢಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸತೋ ಗಣಾಚರಿಯಾನಂ ಛನ್ನಂ ಜನಾನಂ ಅಧಿಕತ್ತಾ ‘‘ಸಮಧಿಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಸಾಧಿಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿವಸೇನ ಆಗತೋ। ಅಕತವತ್ಥುನ್ತಿ ಅಕತಪುಬ್ಬಂ ಅಭಿನವವತ್ಥುಂ।

ಕಣಿಕಾರಾದಯೋ ಪುಪ್ಫರುಕ್ಖಾ, ಜಾತಿಸುಮನಾದಯೋ ಪುಪ್ಫಗಚ್ಛಾ। ಕೋಟ್ಟನನ್ತಿ ಸಯಂ ಛಿನ್ದನಂ। ಕೋಟ್ಟಾಪನನ್ತಿ ‘‘ಇಮಂ ಛಿನ್ದ ಭಿನ್ದಾ’’ತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಛೇದಾಪನಂ। ಆಳಿಯಾ ಬನ್ಧನನ್ತಿ ಯಥಾ ಗಚ್ಛಮೂಲೇ ಉದಕಂ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ, ತಥಾ ಸಮನ್ತತೋ ಬನ್ಧನಂ। ಉದಕಸ್ಸಾತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಉದಕಸ್ಸ। ಕಪ್ಪಿಯಉದಕಸಿಞ್ಚನನ್ತಿ ಇಮಿನಾವ ಸಿಞ್ಚಾಪನಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ನನು ‘‘ಉದಕಸ್ಸ ಸೇಚನಂ ಸೇಚಾಪನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾವ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯಉದಕಸಿಞ್ಚನಾದಿಂ ಸಕ್ಕಾ ಸಙ್ಗಹೇತುಂ, ತಸ್ಮಾ ಕಪ್ಪಿಯಉದಕಸಿಞ್ಚನಾದಿ ಕಸ್ಮಾ ವಿಸುಂ ವುತ್ತನ್ತಿ? ‘‘ಆರಾಮಾದಿಅತ್ಥಂ ರೋಪಿತೇ ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇಸುಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಉದಕಸಿಞ್ಚನಾದಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ಇಧಾಪಿ ವಿಭಾಗಂ ಕತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಉದಕಸಿಞ್ಚನಾದಿ ವಿಸುಂ ದಸ್ಸಿತಂ। ಹತ್ಥಮುಖಪಾದಧೋವನನ್ಹಾನೋದಕಸಿಞ್ಚನನ್ತಿ ಇಮಿನಾಪಿ ಪಕಾರನ್ತರೇನ ಕಪ್ಪಿಯಉದಕಸಿಞ್ಚನಮೇವ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೋ’’ತಿ ಕೋಟ್ಟನಖಣನಾದಿವಸೇನ ಸಯಂ ಕರಣಸ್ಸಪಿ ಕಥಂ ಸಙ್ಗಹೋತಿ? ಅಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ವೋಹರೀಯತೀತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೋತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಭೂತಂ ಕರಣಕಾರಾಪನಾದಿ ಸಬ್ಬಮೇವ ಸಙ್ಗಹಿತಂ, ನ ಪನ ಅಕಪ್ಪಿಯವಚನಮತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಸುಕ್ಖಮಾತಿಕಾಯ ಉಜುಕರಣನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪುರಾಣಪಣ್ಣಾದಿಹರಣಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಕುದಾಲಾದೀನಿ ಭೂಮಿಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಠಾನತೋ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಾನಮೇವ ಪಾಕಟತರನ್ತಿ ‘‘ಓಭಾಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।

ಮಹಾಪಚ್ಚರಿವಾದಮ್ಹಿ ಪತಿಟ್ಠಪೇತುಕಾಮೋ ಪಚ್ಛಾ ವದತಿ। ವನತ್ಥಾಯಾತಿ ಇದಂ ಕೇಚಿ ‘‘ವತತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತೇಸಂ ವತಿಅತ್ಥಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇಪಿ ಏಕಚ್ಚಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಸೇಸ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮಾತಿಕನ್ತಿ ಸುಕ್ಖಮಾತಿಕಂ ವಾ ಅಸುಕ್ಖಮಾತಿಕಂ ವಾ। ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಉದಕಂ ಸಿಞ್ಚಿತು’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಉದಕಂ ಸಿಞ್ಚಥಾತಿ ವತ್ತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಯಂ ರೋಪೇತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ರೋಪೇಹೀತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿಪಿ ಸಿದ್ಧಂ। ಅಞ್ಞತ್ಥಾಯ ವಾ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾತಿ ವತ್ಥುಪೂಜಾದಿಅತ್ಥಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ। ಕಸ್ಮಾ ನ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ವತ್ಥುಪೂಜನತ್ಥಾಯ ಗನ್ಥನಾದೀಸು ಕಸ್ಮಾ ನ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಅನಾಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ಪಟಿವಚನಂ ದತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಮೇವ ಅನಾಪತ್ತಿಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥಾತಿ ಆರಾಮಾದಿಅತ್ಥಾಯ ರುಕ್ಖರೋಪನೇ। ತಥಾ ವತ್ಥುಪೂಜನತ್ಥಾಯಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ರತನತ್ತಯಪೂಜನತ್ಥಾಯಪಿ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ಪರಿಯಾಯಾದೀಹಿ ಚ ಗನ್ಥಾಪನೇ ಅನಾಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।

‘‘ತಥಾ ವತ್ಥುಪೂಜನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಹಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತೇಪಿ ‘‘ಯಥಾ ಹಿ ತತ್ಥ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ಪರಿಯಾಯಾದೀಹಿ ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರಾದೀಹಿ ಗನ್ಥಾಪನೇ ಏವ ಅನಾಪತ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ, ನ ಸಯಂ ಗನ್ಥನೇ, ತೇನೇವ ಪರೋ ಸಯಂ ಗನ್ಥನಮ್ಪಿ ಕಸ್ಮಾ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಚೋದೇನ್ತೋ ‘‘ನನು ಚಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಯಥಾ ಆರಾಮಾದಿಅತ್ಥಂ ಕಪ್ಪಿಯಪಥವಿಯಂ ಸಯಂ ರೋಪೇತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ತಥಾ ವತ್ಥುಪೂಜನತ್ಥಾಯ ಸಯಂ ಗನ್ಥನೇಪಿ ಕಸ್ಮಾ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಚೋದಕಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ವುತ್ತನ್ತಿಆದಿ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಪರಿಹಾರೋ। ಅಥ ‘‘ನ ಪನ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯ’’ನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವದತಿ। ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಆದೀಸು ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಹಿ ಪಮಾಣಮೇವಾತಿ ನಾಯಂ ವಿರೋಧೋ, ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಅವುತ್ತಮ್ಪಿ ತತ್ಥೇವ ವುತ್ತೇನ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಪಮಾಣಮೇವಾತಿ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತುಂ ವುತ್ತತ್ತಾ। ತಂ ಕಥನ್ತಿ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ಕಪ್ಪಿಯಉದಕಸೇಚನಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಕಥನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಆರಾಮಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಕಪ್ಪಿಯಪಥವಿಯಂ ಸಯಂ ರೋಪನಂ ನ ವುತ್ತಂ, ಕಪ್ಪಿಯಉದಕಸ್ಸ ಪನ ಸಯಂ ಸಿಞ್ಚನಂ ವುತ್ತಮೇವ, ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ಆರಾಮಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಕಪ್ಪಿಯಉದಕಂ ಸಯಂ ಸಿಞ್ಚಿತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ತಥಾ ವತ್ಥುಪೂಜನತ್ಥಾಯ ಸಯಂ ಗನ್ಥನಮ್ಪಿ ಕಸ್ಮಾ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ। ತಮ್ಪಿ ನ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ ಯದೇತಂ ಆರಾಮಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಸಯಂ ರೋಪನಂ ಕಪ್ಪಿಯಉದಕಸಿಞ್ಚನಞ್ಚ ವುತ್ತಂ, ತಮ್ಪಿ ನ ವಿರುಜ್ಝತಿ। ಕಥಂ ತಂ ನ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತತ್ರಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಏತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಮಾಲಾವಚ್ಛಂ ರೋಪೇನ್ತಿಪಿ ರೋಪಾಪೇನ್ತಿಪಿ ಸಿಞ್ಚನ್ತಿಪಿ ಸಿಞ್ಚಾಪೇನ್ತಿಪೀತಿ ಏತಂ ವುತ್ತಂ। ಅಞ್ಞತ್ರ ಪನ ಪರಿಯಾಯೋ ಅತ್ಥೀತಿ ‘‘ಮಾಲಾವಚ್ಛಂ ರೋಪೇನ್ತಿಪಿ ರೋಪಾಪೇನ್ತಿಪಿ ಸಿಞ್ಚನ್ತಿಪಿ ಸಿಞ್ಚಾಪೇನ್ತಿಪೀ’’ತಿ ಕುಲಸಙ್ಗಹತ್ಥಾಯ ರೋಪನಸಿಞ್ಚನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತತ್ತಾ ತತೋ ಅಞ್ಞತ್ರ ಆರಾಮಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಮಾಲಾವಚ್ಛರೋಪನೇ ಪರಿಯಾಯೋ ಅತ್ಥಿ। ತತ್ಥ ಪರಿಯಾಯಂ ಇಧ ಚ ಪರಿಯಾಯಾಭಾವಂ ಞತ್ವಾತಿ ತತ್ಥ ‘‘ಮಾಲಾವಚ್ಛಂ ರೋಪೇನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು ‘‘ಮಾಲಾವಚ್ಛ’’ನ್ತಿ ವಿಸೇಸವಚನಸಬ್ಭಾವತೋ ಪರಿಯಾಯಂ, ಇಧ ‘‘ಗನ್ಥೇನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು ತಥಾವಿಧವಿಸೇಸವಚನಾಭಾವತೋ ಪರಿಯಾಯಾಭಾವಞ್ಚ ಞತ್ವಾ।

ನನು ಚ ಯಥಾ ‘‘ಗನ್ಥೇನ್ತೀ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪರಿಯಾಯೋ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಅತ್ಥಾಯ ಸಯಂ ಗನ್ಥನಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಏವಂ ‘‘ಗನ್ಥಾಪೇನ್ತೀ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪರಿಯಾಯೇನ ಗನ್ಥಾಪನಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ಪರತೋ ‘‘ಏವಂ ಜಾನ, ಏವಂ ಕತೇ ಸೋಭೇಯ್ಯ, ಯಥಾ ಏತಾನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ನ ವಿಕಿರಿಯನ್ತಿ, ತಥಾ ಕರೋಹೀತಿಆದಿನಾ ಕಪ್ಪಿಯವಚನೇನ ಕಾರೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇದಂ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ? ನ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ಪರಿಯಾಯೇನ ಹಿ ಕಾರಾಪನಂ ಗನ್ಥಾಪನಮೇವ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಪರಿಯಾಯತೋ ಕಾರಾಪನಂ ವಟ್ಟತಿ। ಸಬ್ಬಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಮೇವ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ನಿಗಮೇತಿ। ಹರಣಾದೀಸು ಕಸ್ಮಾ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ವತ್ಥುಪೂಜನತ್ಥಾಯ ಹರಣಾದೀಸು ಕಸ್ಮಾ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಕುಲಿತ್ಥಿಆದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಹರಣತೋತಿ ಕುಲಿತ್ಥಿಆದೀನಂ ಹರಣಸ್ಸ ತತ್ಥ ವುತ್ತತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಹರಣಾಧಿಕಾರೇ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಮಾಲನ್ತಿ ಪುಪ್ಫದಾಮಂ। ಮಞ್ಜರೀ ವಿಯಾತಿ ಕುಸುಮಮಞ್ಜರೀ ವಿಯ। ಹಾರಸದಿಸನ್ತಿ ಮುತ್ತಾಹಾರಸದಿಸಂ।

ಪಾಚಿತ್ತಿಯಞ್ಚೇವ ದುಕ್ಕಟಞ್ಚಾತಿ ಪಥವೀಖಣನಪಚ್ಚಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಕುಲಸಙ್ಗಹಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ। ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನಾತಿ ‘‘ಇದಂ ಖಣ, ಇದಂ ರೋಪೇಹೀ’’ತಿಆದಿಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ। ದುಕ್ಕಟಮೇವಾತಿ ಕುಲಸಙ್ಗಹಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ। ಉಭಯತ್ಥಾತಿ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯಪಥವಿಯಂ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಕುಲಸಙ್ಗಹಪರಿಭೋಗಆರಾಮಾದಿಅತ್ಥಾಯ ರೋಪಿತೇ। ದುಕ್ಕಟಮ್ಪೀತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ। ಕಪ್ಪಿಯೇನಾತಿ ಕಪ್ಪಿಯೇನ ಉದಕೇನ। ತೇಸಂಯೇವ ದ್ವಿನ್ನನ್ತಿ ಕುಲದೂಸನಪರಿಭೋಗಾನಂ। ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಕುಲಸಙ್ಗಹತ್ಥಾಯ ಸಯಂ ಸಿಞ್ಚನೇ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ವಾ ಸಿಞ್ಚಾಪನೇ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ, ಪರಿಭೋಗತ್ಥಾಯ ಪನ ಸಯಂ ಸಿಞ್ಚನೇ ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ಸಿಞ್ಚಾಪನೇ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ। ಆಪತ್ತಿಬಹುಲತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಯಂ ಸಿಞ್ಚನೇ ಧಾರಾಪಚ್ಛೇದಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಗಣನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಸಿಞ್ಚಾಪನೇ ಪನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಆಣಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯ ಆಪತ್ತಿ, ಸಕಿಂ ಆಣತ್ತಸ್ಸ ಬಹೂನಂ ಸಿಞ್ಚನೇಪಿ ಏಕಾವ।

ದುಕ್ಕಟಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನೀತಿ ಕುಲಸಙ್ಗಹಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ, ಭೂತಗಾಮಪಾತಬ್ಯತಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ಅಞ್ಞತ್ಥಾತಿ ವತ್ಥುಪೂಜಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಓಚಿನನೇ। ಸಕಿಂ ಆಣತ್ತೋತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ಆಣತ್ತೋ। ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವಾತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯವಚನೇನ ಆಣತ್ತತ್ತಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ಕಪ್ಪಿಯವಚನೇನ ಪನ ವತ್ಥುಪೂಜಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಓಚಿನಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿಯೇವ।

ಗನ್ಥನೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಗನ್ತಿಮಂ। ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ। ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಕುಲಸಙ್ಗಹತ್ಥಾಯ ವತ್ಥುಪೂಜಾದಿಅತ್ಥಾಯ ವಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಚ ಕಾರಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪುರಿಮನಯೇನೇವಾತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತನಯೇನ। ಧಮ್ಮಾಸನವಿತಾನೇ ಬದ್ಧಕಣ್ಟಕೇಸು ಪುಪ್ಫಾನಿ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಠಪೇನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಉಪರೂಪರಿ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಛತ್ತಸದಿಸಂ ಕತ್ವಾ ಆವುಣನತೋ ‘‘ಛತ್ತಾತಿಛತ್ತಂ ವಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಕದಲಿಕ್ಖನ್ಧಮ್ಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಂ ಸಬ್ಬಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ತಂ ಅತಿಓಳಾರಿಕಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಸಯಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಅಕಪ್ಪಿಯವಚನೇನೇವ ಕಾರಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪುಪ್ಫವಿಜ್ಝನತ್ಥನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪುಪ್ಫಾನಿ ವಿಜ್ಝಿತುಂಯೇವ ಕಣ್ಟಕಂ ಬನ್ಧಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಪುಪ್ಫದಾಮಾದಿಬನ್ಧನತ್ಥಂ ಪನ ವಟ್ಟತಿ। ಕಣ್ಟಕಮ್ಪಿ ಬನ್ಧಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಚ ಇದಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಪ್ಪಮಾಣೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಪವೇಸೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪುಪ್ಫಚ್ಛಿದ್ದೇ ಅಪವೇಸೇತ್ವಾ ಉಪರೂಪರಿ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಜಾಲಮಯಂ ವಿತಾನಂ ಜಾಲವಿತಾನಂ। ನಾಗದನ್ತಕಮ್ಪಿ ಸಚ್ಛಿದ್ದಕಂಯೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಪುಪ್ಫಪಟಿಚ್ಛಕಂ ದಣ್ಡಾದೀಹಿ ಕತಪುಪ್ಫಾಧಾರಣಂ, ತಮ್ಪಿ ಸಚ್ಛಿದ್ದಮೇವ ಇಧ ವುತ್ತಂ। ಅಸೋಕಪಿಣ್ಡಿಯಾತಿ ಅಸೋಕಪುಪ್ಫಮಞ್ಜರಿಕಾಯ। ‘‘ಧಮ್ಮರಜ್ಜು ನಾಮ ಚೇತಿಯಂ ವಾ ಬೋಧಿಂ ವಾ ಪುಪ್ಫಪವೇಸನತ್ಥಂ ಆವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಬದ್ಧರಜ್ಜೂ’’ತಿ ಮಹಾಗಣ್ಠಿಪದೇ ಮಜ್ಝಿಮಗಣ್ಠಿಪದೇ ಚ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ತಥಾಬದ್ಧಾಯ ರಜ್ಜುಯಾ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತರೇ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಪವೇಸೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ಗಣ್ಠಿಪದೇ ಪನ ‘‘ಧಮ್ಮರಜ್ಜುನ್ತಿ ಸಿಥಿಲಂ ವಟ್ಟಿಕಂ ರಜ್ಜುಂ ಕತ್ವಾ ಬೋಧಿಂ ವಾ ಚೇತಿಯಂ ವಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಾಸನೇ ವಾ ಲಮ್ಬಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಪವೇಸೇನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಸಿಥಿಲವಟ್ಟಿಕಾಯ ರಜ್ಜುಯಾ ಅನ್ತರೇಪಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಪವೇಸೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ, ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಯುತ್ತತರಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ಪನೇತ್ಥ ನೇವತ್ಥಿ ವಿರೋಧೋತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತಿ।

ಮತ್ಥಕದಾಮನ್ತಿ ಧಮ್ಮಾಸನಾದಿಮತ್ಥಕೇ ಲಮ್ಬಕದಾಮಂ। ಪುಪ್ಫೇಹಿ ವೇಠೇನ್ತೀತಿ ಪುಪ್ಫದಾಮೇನ ವೇಠೇನ್ತಿ। ತೇಸಂಯೇವಾತಿ ಉಪ್ಪಲಾದೀನಂಯೇವ। ವಾಕೇನ ವಾ ದಣ್ಡಕೇನ ವಾತಿ ವಿಸುಂ ಅಚ್ಛಿನ್ನೇನ ಪುಪ್ಫಸಹಿತೇನೇವ ವಾಕೇನ ವಾ ದಣ್ಡಕೇನ ವಾ। ಖನ್ಧೇ ಠಪಿತಕಾಸಾವಸ್ಸಾತಿ ಖನ್ಧೇ ಠಪಿತಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ತಞ್ಹಿ ತಥಾ ಬನ್ಧಿತುಂ ಸಕ್ಕಾ ಭವೇಯ್ಯ। ಇಮಿನಾವ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ತಾದಿಸಂ ಕಾಸಾವಂ ವಾ ವತ್ಥಂ ವಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ। ಅಂಸಭಣ್ಡಿಕಂ ಪಸಿಬ್ಬಕೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಸದಿಸತ್ತಾ ವೇಠಿಮಂ ನಾಮ ನ ಜಾತಂ, ತಸ್ಮಾ ಸಿಥಿಲಬನ್ಧಸ್ಸ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಪಕ್ಖಿಪಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಿ।

ಪುಪ್ಫಪಟೇ ಚ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ ಪುಪ್ಫಪಟಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ದೀಘತೋ ಪುಪ್ಫದಾಮಸ್ಸ ಹರಣಪಚ್ಚಾಹರಣವಸೇನ ಪೂರಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ತಿರಿಯತೋ ಹರಣಂ ಪನ ವಾಯಿಮಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ನ ಪೂರಿಮಂ। ಪುರಿಮಟ್ಠಾನಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅಫುಸಾಪೇತ್ವಾಪಿ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ತೀಸುಪಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ। ‘‘ಪುರಿಮಟ್ಠಾನಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತೀ’’ತಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ತಂ ಯುತ್ತಂ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಫುಸಾಪೇತ್ವಾ ಅನೇಕಕ್ಖತ್ತುಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ, ತತ್ಥ ಕಾರಣಂ ನ ದಿಸ್ಸತಿ। ಬನ್ಧಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಪುಪ್ಫರಹಿತಾಯ ಸುತ್ತಕೋಟಿಯಾ ವಾಕಕೋಟಿಯಾ ವಾ ಬನ್ಧಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಏಕವಾರಂ ಹರಿತ್ವಾ ವಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಾತಿ ಇದಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಚೇತಿಯಾದಿಪರಿಕ್ಖೇಪಂ ಪುಪ್ಫಪಟಕರಣಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಚೇತಿಯಂ ವಾ ಬೋಧಿಂ ವಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪನ್ತೇನ ಏಕವಾರಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುರಿಮಟ್ಠಾನಂ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಂ, ತೇನಪಿ ಏಕವಾರಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಥೇವ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಪುಪ್ಫಪಟಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಚ ಏಕವಾರಂ ಹರಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬಂ, ತೇನಪಿ ತಥೇವ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಸಚೇಪಿ ದ್ವೇಯೇವ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಠತ್ವಾ ಪರಿಯಾಯೇನ ಹರನ್ತಿ, ವಟ್ಟತಿಯೇವಾತಿ ವದನ್ತಿ।

ಪೂರಿತನ್ತಿ ದೀಘತೋ ಪಸಾರಣವಸೇನ ಪೂರಿತಂ। ವಾಯಿತುಂ ನ ಲಭತೀತಿ ದೀಘತೋ ಪಸಾರಿತೇ ತಿರಿಯತೋ ಹರಣಂ ವಾಯನಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಏಕವಾರಮ್ಪಿ ಪುಪ್ಫಗುಣಂ ತಿರಿಯತೋ ಹರಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಪುಪ್ಫಾನಿ ಠಪೇನ್ತೇನಾತಿ ಅಗನ್ಥಿತಾನಿ ಪಾಕತಿಕಪುಪ್ಫಾನಿ ಠಪೇನ್ತೇನ। ಪುಪ್ಫದಾಮಂ ಪನ ಪೂಜನತ್ಥಾಯ ಭೂಮಿಯಂ ಠಪೇನ್ತೇನ ಫುಸಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ಅಫುಸಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ದಿಗುಣಂ ಕತ್ವಾ ಠಪೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಿ। ಘಟಿಕದಾಮಓಲಮ್ಬಕೋತಿ ಅನ್ತೇ ಘಟಿಕಾಕಾರಯುತ್ತೋ ಯಮಕದಾಮಓಲಮ್ಬಕೋ। ಏಕೇಕಂ ಪನ ದಾಮಂ ನಿಕ್ಖನ್ತಸುತ್ತಕೋಟಿಯಾವ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಓಲಮ್ಬಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಪುಪ್ಫದಾಮದ್ವಯಂ ಸಙ್ಘಟಿತುಕಾಮೇನಪಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಸುತ್ತಕೋಟಿಯಾವ ಸುತ್ತಕೋಟಿಂ ಸಙ್ಘಟಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಅಡ್ಢಚನ್ದಾಕಾರೇನ ಮಾಲಾಗುಣಪರಿಕ್ಖೇಪೋತಿ ಅಡ್ಢಚನ್ದಾಕಾರೇನ ಮಾಲಾಗುಣಸ್ಸ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಹರಣಪಚ್ಚಾಹರಣವಸೇನ ಪೂರೇತ್ವಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪನಂ। ತೇನೇವ ತಂ ಪೂರಿಮೇ ಪವಿಟ್ಠಂ, ತಸ್ಮಾ ಏತಮ್ಪಿ ಅಡ್ಢಚನ್ದಾಕಾರಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಹರಣಪಚ್ಚಾಹರಣವಸೇನ ಪೂರಿತಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಏಕವಾರಂ ಪನ ಅಡ್ಢಚನ್ದಾಕಾರೇನ ಮಾಲಾಗುಣಂ ಹರಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಿ। ಪುಪ್ಫದಾಮಕರಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸುತ್ತಕೋಟಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾಪಿ ಏಕತೋ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಿ। ಗೇಣ್ಡುಕಖರಪತ್ತದಾಮಾನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ಚೇಲಾದೀಹಿ ಕತದಾಮಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಾನುಲೋಮತ್ತಾತಿ ವದನ್ತಿ।

‘‘ಲಾಸಿಯನಾಟಕಂ ನಾಟೇನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಮೇವ ಪರಿಯಾಯನ್ತರೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ರೇಚಕಂ ದೇನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಅಭಿನಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ ನಚ್ಚಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪಠಮಂ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ನಚ್ಚನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಮುಖೇ ಅಙ್ಗುಲಿಯೋ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತಾ ಚಕ್ಕಮಿವ ಅತ್ತಾನಂ ಭಮಯಮಾನಾ ರೇಚಕಂ ದೇನ್ತಿ ನಾಮಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಏಕೇಕಾಯ ಪನ್ತಿಯಾ ಅಟ್ಠ ಅಟ್ಠ ಪದಾನಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅಟ್ಠಪದಂ। ‘‘ಅಟ್ಠಾಪದ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ। ದಸಪದೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಪದಾನೀತಿ ಚ ಸಾರಿಆದೀನಂ ಪತಿಟ್ಠಾನಟ್ಠಾನಾನಿ। ದಸಪದಂ ನಾಮ ದ್ವೀಹಿ ಪನ್ತೀಹಿ ವೀಸತಿಯಾ ಪದೇಹಿ ಕೀಳನಜೂತಂ। ಆಕಾಸೇಯೇವ ಕೀಳನ್ತೀತಿ ‘‘ಅಯಂ ಸಾರೀ ಅಸುಕಪದಂ ಮಯಾ ನೀತಾ, ಅಯಂ ಅಸುಕಪದ’’ನ್ತಿ ಕೇವಲಂ ಮುಖೇನೇವ ವದನ್ತಾ ಆಕಾಸೇಯೇವ ಜೂತಂ ಕೀಳನ್ತಿ। ಜೂತಫಲಕೇತಿ ಜೂತಮಣ್ಡಲೇ। ಪಾಸಕಕೀಳಾಯ ಕೀಳನ್ತೀತಿ ಪಾಸಕಂ ವುಚ್ಚತಿ ಛಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಏಕೇಕಂ ಯಾವ ಛಕ್ಕಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತಕೀಳನಂ, ತಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಯಥಾಲದ್ಧಏಕಕಾದಿವಸೇನ ಸಾರಿಯೋ ಅಪನೇನ್ತಾ ಉಪನೇನ್ತಾ ಚ ಕೀಳನ್ತಿ। ಘಟೇನ ಕೀಳಾ ಘಟಿಕಾತಿ ಏಕೇ।

ಮಞ್ಜಟ್ಠಿಯಾ ವಾತಿ ಮಞ್ಜಟ್ಠಿರುಕ್ಖಸಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಕಸಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಸಲಾಕಹತ್ಥನ್ತಿ ತಾಲಹೀರಾದೀನಂ ಕಲಾಪಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಬಹೂಸು ಸಲಾಕಾಸು ವಿಸೇಸರಹಿತಂ ಏಕಂ ಸಲಾಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಾಸು ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪುನ ತಂಯೇವ ಉದ್ಧರನ್ತಾ ಸಲಾಕಹತ್ಥೇನ ಕೀಳನ್ತೀತಿ ಕೇಚಿ। ಪಣ್ಣೇನ ವಂಸಾಕಾರೇನ ಕತಾ ನಾಳಿಕಾ ಪಣ್ಣನಾಳಿಕಾ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ತಂ ಧಮನ್ತಾ’’ತಿ। ಪುಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಮುಖಾಗತಂ ಅಕ್ಖರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನಟ್ಠಮುಟ್ಠಿಲಾಭಾಲಾಭಾದಿಜಾನನಕೀಳಾ ಅಕ್ಖರಿಕಾತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ಹತ್ಥಿಸ್ಮಿನ್ತಿ ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮಂ, ಹತ್ಥಿನಿಮಿತ್ತಸಿಪ್ಪೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಸ್ಸಸ್ಮಿನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ‘‘ಉಸ್ಸೇಳೇನ್ತಿ ಅಪ್ಫೋಟೇನ್ತೀ’’ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪದಾನಂ ಅತ್ಥೋ ಪಾಕಟೋಯೇವಾತಿ ನ ವುತ್ತೋ। ತತ್ಥ ಉಸ್ಸೇಳೇನ್ತೀತಿ ಮುಖೇನ ಉಸ್ಸೇಳನಸದ್ದಂ ಪಮುಞ್ಚನ್ತಿ, ಮಹನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಅಬ್ಯತ್ತಸದ್ದಂ ಪವತ್ತೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಅಜಾನಂ ಸಞ್ಞಂ ದೇನ್ತಾ ಅಜಪಾಲಕಾ ವಿಯ ಮುಖೇನ ವಾತಂ ನಿಚ್ಛಾರೇನ್ತಾ ಸುಖುಮಂ ಅಬ್ಯತ್ತನಾದಂ ಪವತ್ತೇನ್ತೀ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ಅಪ್ಫೋಟೇನ್ತೀತಿ ಭುಜಹತ್ಥಸಙ್ಘಟ್ಟನಸದ್ದಂ ಪವತ್ತೇನ್ತಿ, ವಾಮಹತ್ಥಂ ಉರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪಾಣಿನಾ ತತ್ಥ ತಾಳನೇನ ಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮುಖಡಿಣ್ಡಿಮನ್ತಿ ಮುಖಭೇರಿಯಾ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ।

೪೩೨. ಪಸಾದಾವಹೇನಾತಿ ಪಸಾದಜನನಕೇನ। ಅಭಿಕ್ಕಮನಂ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಗಮನೇನಾ’’ತಿ। ಪಟಿಕ್ಕಮನಂ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತಂ। ನಿವತ್ತನೇನಾತಿ ನಿವತ್ತಿಮತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಪನ ಗಮನಂ ಗಮನಮೇವ। ಅಭಿಮುಖಂ ಲೋಕಿತಂ ಆಲೋಕಿತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪುರತೋ ದಸ್ಸನೇನಾ’’ತಿ। ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ದಸ್ಸನೇನಾತಿ ಅನುದಿಸಾಪೇಕ್ಖನಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯಂದಿಸಾಭಿಮುಖೋ ಗಚ್ಛತಿ ತಿಟ್ಠತಿ ನಿಸೀದತಿ, ತದಭಿಮುಖಂ ಪೇಕ್ಖನಂ ಆಲೋಕಿತಂ, ತದನುಗತದಿಸಾಲೋಕನಂ ‘‘ವಿಲೋಕಿತ’’ನ್ತಿ ಹಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಅಞ್ಞಾನಿಪಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಉಪರಿ ಪಚ್ಛತೋ ಪೇಕ್ಖನವಸೇನ ಓಲೋಕಿತಉಲ್ಲೋಕಿತಾಪಲೋಕಿತಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ। ತಾನಿ ಪನ ನ ಸಮಣಸಾರುಪ್ಪಾನಿ ಅಪ್ಪಸಾದಾವಹಾನಿ, ತೇನೇವೇತ್ಥ ಆಲೋಕಿತವಿಲೋಕಿತಾನೇವ ಗಹಿತಾನಿ। ತೇಸನ್ತಿ ಸಮಾಸೇ ಗುಣೀಭೂತಾನಿಪಿ ಪಬ್ಬಾನಿ ಪರಾಮಸತಿ। ‘‘ಪಬ್ಬಸಙ್ಕೋಚನೇನಾ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಬ್ಬಾನಿ ತತ್ಥ ಗುಣೀಭೂತಾನಿ ಸಙ್ಕೋಚನಸ್ಸ ಪಧಾನತ್ತಾ। ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇಹೀತಿ ಸಾತ್ಥಕತಾದಿಪರಿಗ್ಗಾಹಿಕಾಯ ಸತಿಯಾ ತಥಾಪವತ್ತಸಮ್ಪಜಞ್ಞೇನ ಚ ಸಮನ್ತತೋ ಪಕಾರೇಹಿ, ಪಕಟ್ಠಂ ವಾ ಸವಿಸೇಸಂ ಜಾನಾತೀತಿ ಸಮ್ಪಜಾನೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ। ತಥಾಪವತ್ತಞಾಣಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಅಭಿಸಙ್ಖತತ್ತಾತಿ ಸಮ್ಮಾ ಪವತ್ತಿತತ್ತಾ। ಹೇಟ್ಠಾಖಿತ್ತಚಕ್ಖೂತಿ ಖನ್ಧಂ ಅನಾಮೇತ್ವಾವ ಅಧೋಖಿತ್ತಚಕ್ಖು। ಖನ್ಧಂ ನಾಮೇತ್ವಾ ಹಿ ಹೇಟ್ಠಾವಲೋಕನಂ ನ ಸಮಣಸಾರುಪ್ಪಂ। ‘‘ಓಕ್ಖಿತ್ತಚಕ್ಖೂ’’ತಿ ಚ ಇಮಿನಾ ಯುಗಮತ್ತದಸ್ಸಿತಾ ವುತ್ತಾ।

ಬೋನ್ದೋತಿ ಲೋಲೋ ಮನ್ದಧಾತುಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭಕುಟಿಂ ಕತ್ವಾತಿ ಭಮುಕಭೇದಂ ಕತ್ವಾ। ಸಾಖಲ್ಯೇನ ಯುತ್ತಾತಿ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮಂ ಸಾಖಲ್ಯಂ? ಯಾ ಸಾ ವಾಚಾ ನೇಲಾ ಕಣ್ಣಸುಖಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಧ॰ ಸ॰ ೧೩೫೦) ನಯೇನ ವುತ್ತಸಾಖಲ್ಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ, ಮುದುವಚನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ನೇಲಾತಿ ಏಲಂ ವುಚ್ಚತಿ ದೋಸೋ, ನಾಸ್ಸಾ ಏಲನ್ತಿ ನೇಲಾ, ನಿದ್ದೋಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಣ್ಣಸುಖಾತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಮಧುರತಾಯ ಕಣ್ಣಾನಂ ಸುಖಾ, ಸೂಚಿನಾ ವಿಜ್ಝನಂ ವಿಯ ಕಣ್ಣಸೂಲಂ ನ ಜನೇತಿ। ದಾನನಿಬದ್ಧಾನೀತಿ ನಿಬದ್ಧದಾನಾನಿ।

‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇ ಆಮನ್ತೇಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛಥ ತುಮ್ಹೇ ಸಾರಿಪುತ್ತಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತಾ’’ತಿ ಇದಂ ಏಕಸೇಸನಯೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಪಾಕಟೋಯೇವಾತಿ ನ ವುತ್ತೋ। ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತಾ’’ತಿ ಹಿ ಇದಂ ಏಕಸೇಸನಯೇನ ವುತ್ತಂ ವಿರೂಪೇಕಸೇಸಸ್ಸಪಿ ಇಚ್ಛಿತತ್ತಾ, ತೇನೇವೇತ್ಥ ಬಹುವಚನನಿದ್ದೇಸೋ ಕತೋತಿ। ಸದ್ಧಸ್ಸ ಪಸನ್ನಸ್ಸಾತಿ ರತನತ್ತಯಸ್ಸ ಸದ್ಧಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ತತೋಯೇವ ಚ ಪಸನ್ನಸ್ಸ, ಕಮ್ಮಫಲಸದ್ಧಾಯ ವಾ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಸದ್ಧಸ್ಸ ರತನತ್ತಯಪ್ಪಸಾದಬಹುಲತಾಯ ಪಸನ್ನಸ್ಸ।

೪೩೩. ಆಪತ್ತಿಂ ರೋಪೇತಬ್ಬಾತಿ ಕುಲದೂಸಕಕಮ್ಮೇನ ಆಪನ್ನಾಪತ್ತಿಂ ರೋಪೇತಬ್ಬಾ। ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇತಿ ಬಹಿಗಾಮೇ ವಿಹಾರಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ವಿಹಾರೋ ಪನ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ನ ವಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾವ ಸಙ್ಗಹಿತೋ ಗಾಮಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಹಿತತ್ತಾ। ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ’’ತಿ ವಚನತೋ ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಸಾಮನ್ತಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ವಸಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಸಾಮನ್ತಗಾಮೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ನ ಚರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ವಾಸಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ಯದಿ ತತ್ಥ ವಸತಿ, ತೇನ ಸಾಮನ್ತಗಾಮೇಪಿ ಪಿಣ್ಡಾಯ ನ ಚರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ನ ಚರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಕುಲದೂಸಕಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ನ ಚರಿತಬ್ಬಂ। ಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಗಾಮೇ ವಾ ನಿಗಮೇ ವಾ ಕುಲದೂಸಕಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ಯಸ್ಮಿಞ್ಚ ವಿಹಾರೇ ವಸತಿ, ನೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ವಾ ನಿಗಮೇ ವಾ ಚರಿತುಂ ಲಬ್ಭತಿ, ನ ವಿಹಾರೇ ವಸಿತುಂ। ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೇ ವಸನ್ತೇನ ಪನ ಸಾಮನ್ತಗಾಮೇ ಚರಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ ತತ್ಥ ವಾಸಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ।

೪೩೫. ಅಟ್ಠಾರಸ ವತ್ತಾನೀತಿ ‘‘ನ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬಂ, ನ ನಿಸ್ಸಯೋ ದಾತಬ್ಬೋ, ನ ಸಾಮಣೇರೋ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬೋ, ನ ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದಕಸಮ್ಮುತಿ ಸಾದಿತಬ್ಬಾ, ಸಮ್ಮತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ನ ಓವದಿತಬ್ಬಾ, ಯಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಸಙ್ಘೇನ ಪಬ್ಬಾಜನೀಯಕಮ್ಮಂ ಕತಂ ಹೋತಿ, ನ ಸಾ ಆಪತ್ತಿ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ ಅಞ್ಞಾ ವಾ ತಾದಿಸಿಕಾ ತತೋ ವಾ ಪಾಪಿಟ್ಠತರಾ, ಕಮ್ಮಂ ನ ಗರಹಿತಬ್ಬಂ, ಕಮ್ಮಿಕಾ ನ ಗರಹಿತಬ್ಬಾ, ನ ಪಕತತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಉಪೋಸಥೋ ಠಪೇತಬ್ಬೋ, ನ ಪವಾರಣಾ ಠಪೇತಬ್ಬಾ, ನ ಸವಚನೀಯಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ನ ಅನುವಾದೋ ಠಪೇತಬ್ಬೋ, ನ ಓಕಾಸೋ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ, ನ ಚೋದೇತಬ್ಬೋ, ನ ಸಾರೇತಬ್ಬೋ, ನ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸಮ್ಪಯೋಜೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾಗತಾನಿ ಅಟ್ಠಾರಸ ವತ್ತಾನಿ।

ಅಸ್ಸಜಿಪುನಬ್ಬಸುಕಪ್ಪಧಾನಾ ಅಸ್ಸಜಿಪುನಬ್ಬಸುಕಾತಿ ವುತ್ತಾ ಸಹಚರಣಞಾಯೇನ। ಅನುಲೋಮಪಟಿಪದಂ ಅಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜನತಾಯಾತಿ ಯಥಾಪಞ್ಞತ್ತಸಮ್ಮಾವತ್ತಸಙ್ಖಾತಂ ಅನುಲೋಮಪಟಿಪದಂ ಅಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜನತಾಯ, ಯೇನ ವತ್ತೇನ ಚಿಣ್ಣೇನ ಸಙ್ಘೋ ಅನುಲೋಮಿಕೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಅವತ್ತನತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ನ ಪನ್ನಲೋಮಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಪತಿತಲೋಮಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ಅನುಕೂಲವುತ್ತಿನೋ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಿತ್ಥರಣಮಗ್ಗಂ ನ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಅನುಲೋಮವತ್ತಸಙ್ಖಾತಂ ನಿತ್ಥರಣೂಪಾಯಂ ನ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಯೇನ ವತ್ತೇನ ಚಿಣ್ಣೇನ ಸಾಪತ್ತಿಕಭಾವತೋ ನಿತ್ತಿಣ್ಣಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ನಿತ್ಥರಣಕವತ್ತಸ್ಮಿಂ ನ ವತ್ತನ್ತಿ, ಆಪತ್ತಿವುಟ್ಠಾನತ್ಥಂ ತುರಿತತುರಿತಾ ಛನ್ದಜಾತಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ದಸಹಿ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥೂಹೀತಿ ಜಾತಿನಾಮಗೋತ್ತಕಮ್ಮಸಿಪ್ಪಆಬಾಧಲಿಙ್ಗಕಿಲೇಸಆಪತ್ತಿಹೀನಸಙ್ಖಾತೇಹಿದಸಹಿ ಅಕ್ಕೋಸಕಾರಣೇಹಿ। ಛನ್ದಗಾಮಿತಾ ಪಾಪೇನ್ತೀತಿಆದೀಸು ಯ-ಕಾರೋ ‘‘ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಲುತ್ತನಿದ್ದಿಟ್ಠೋತಿ ಆಹ ‘‘ಛನ್ದಗಾಮಿತಾಯಪಿ ಪಾಪೇನ್ತೀ’’ತಿಆದಿ। ತೇಸನ್ತಿ ಅಸ್ಸಜಿಪುನಬ್ಬಸುಕಾನಂ ಗಣಪಾಮೋಕ್ಖಾನಂ।

೪೩೬-೪೩೭. ನಿಗಮಸ್ಸ ಅಪಾಕಟತ್ತಾ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಪರಸನ್ತಕಂ ದೇತಿ, ದುಕ್ಕಟಮೇವಾತಿ ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹೇನ ಪರಸನ್ತಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದೇನ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ತಞ್ಚ ಖೋ ವತ್ಥುಪೂಜನತ್ಥಾಯಾತಿ ಮಾತಾಪಿತೂನಮ್ಪಿ ದೇನ್ತೇನ ವತ್ಥುಪೂಜನತ್ಥಾಯ ಏವ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಮಣ್ಡನತ್ಥಾಯ ಪನ ಸಿವಲಿಙ್ಗಾದಿಪೂಜನತ್ಥಾಯಾತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತತ್ತಾ ಇಮಂ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಜೀವಿಕಮ್ಪಿ ಕಪ್ಪೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಮಾತುಆದೀನಂ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಕಸ್ಸಚಿಪೀತಿ ಞಾತಕಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾತಕಸ್ಸ ವಾ ಕಸ್ಸಚಿಪಿ। ಞಾತಿಸಾಮಣೇರೇಹೇವಾತಿ ಅನುಚ್ಛವಿಕತ್ತಾ ವುತ್ತಂ। ಸಮ್ಪತ್ತಾನಂ ಸಾಮಣೇರಾನಂ ಉಪಡ್ಢಭಾಗಂ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಙ್ಘಿಕಸ್ಸ ಲಾಭಸ್ಸ ಉಪಚಾರಸೀಮಗತಾನಂ ಸಾಮಣೇರಾನಮ್ಪಿ ಸನ್ತಕತ್ತಾ ತೇಸಮ್ಪಿ ಉಪಡ್ಢಭಾಗೋ ಲಬ್ಭತೇವಾತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ। ಚೂಳಕನ್ತಿ ಉಪಡ್ಢಭಾಗತೋಪಿ ಉಪಡ್ಢಂ। ಚತುತ್ಥಭಾಗಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ।

‘‘ಸಾಮಣೇರಾ…ಪೇ॰… ಠಪೇನ್ತೀ’’ತಿ ಇದಂ ವಸ್ಸಗ್ಗೇನ ಅಭಾಜಿಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ಮಗ್ಗೇ ವಾ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣೇ ವಾ। ದಾಪೇತುಂ ನ ಲಭನ್ತೀತಿ ಸಾಮಣೇರೇಹಿ ದಾಪೇತುಂ ಅನನುಚ್ಛವಿಕತ್ತಾ ವುತ್ತಂ। ನ ಹಿ ತಂ ಪುಪ್ಫದಾನಂ ನಾಮ ಸಿಯಾ। ಯದಿ ಹಿ ತಥಾ ಆಗತಾನಂ ತೇಸಂ ದಾನಂ ಪುಪ್ಫದಾನಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಸಾಮಣೇರೇಹಿಪಿ ದಾತುಂ ನ ಲಬ್ಭೇಯ್ಯ। ಸಯಮೇವಾತಿ ಸಾಮಣೇರಾ ಸಯಮೇವ। ಯಾಗುಭತ್ತಾದೀನಿ ಆದಾಯಾತಿ ಇದಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಯಾಗುಭತ್ತಾದಿಸಮ್ಪಾದನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತಂ।

ವುತ್ತನಯೇನೇವಾತಿ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ತಾವ ಹರಿತ್ವಾಪಿ ಹರಾಪೇತ್ವಾಪಿ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾಪಿ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾಪಿ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಸೇಸಞಾತಕಾನಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾವ। ಮಾತಾಪಿತೂನಞ್ಚ ಹರಾಪೇನ್ತೇನ ಞಾತಿಸಾಮಣೇರೇಹೇವ ಹರಾಪೇತಬ್ಬಂ, ಇತರೇ ಪನ ಯದಿ ಸಯಮೇವ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ವಟ್ಟತೀತಿ ಇಮಂ ಪುಪ್ಫೇ ವುತ್ತನಯಂ ಫಲೇಪಿ ಅತಿದಿಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ಫಲಮ್ಪಿ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಹರಣಹರಾಪನಾದಿನಾ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಸೇಸಞಾತೀನಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾವ। ಇದಾನಿ ‘‘ಯೋ ಹರಿತ್ವಾ ವಾ ಹರಾಪೇತ್ವಾ ವಾ…ಪೇ॰… ಇಸ್ಸರವತಾಯ ದದತೋ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯ’’ನ್ತಿ ಇಮಂ ಪುಪ್ಫೇ ವುತ್ತನಯಂ ಫಲೇಪಿ ಸಙ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಕುಲಸಙ್ಗಹತ್ಥಾಯ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಖೀಣಪರಿಬ್ಬಯಾನನ್ತಿ ಆಗನ್ತುಕೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಫಲಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ವಾತಿ ‘‘ಏತ್ತಕಾನಿ ಫಲಾನಿ ದಾತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ಏವಂ ಫಲಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ವಾ। ರುಕ್ಖಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ವಾತಿ ‘‘ಇಮೇಹಿ ರುಕ್ಖೇಹಿ ದಾತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ ಏವಂ ರುಕ್ಖಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ವಾ। ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇಸುಪಿ ರುಕ್ಖೇಸು ‘‘ಇಧ ಫಲಾನಿ ಸುನ್ದರಾನಿ, ಇತೋ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವದನ್ತೇನ ಕುಲಸಙ್ಗಹೋ ಕತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಏವಂ ಪನ ನ ವತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ।

ರುಕ್ಖಚ್ಛಲ್ಲೀತಿ ರುಕ್ಖತ್ತಚೋ। ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಗಿಹೀನಂ ಗಾಮನ್ತರದೇಸನ್ತರಾದೀಸು ಸಾಸನಪಟಿಸಾಸನಹರಣಂ ಜಙ್ಘಪೇಸನಿಕಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಗಿಹೀನಂ ದೂತೇಯ್ಯಂ ಸಾಸನಹರಣಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ। ದೂತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ದೂತೇಯ್ಯಂ। ಪಠಮಂ ಸಾಸನಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾಪಿ…ಪೇ॰… ಪದೇ ಪದೇ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಇದಂ ತಸ್ಸ ಸಾಸನಂ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಗಮನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಪನ ಸಾಸನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಯಮೇವ ಕಾರುಞ್ಞೇ ಠಿತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪತಿರೂಪಂ ಸಾಸನಂ ಆರೋಚೇತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿ। ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರನ್ತಿ ‘‘ಮಮ ವಚನೇನ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ವನ್ದಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪಠಮಂ ವುತ್ತಂ। ಪಕ್ಕಮತಾಯಸ್ಮಾತಿ ಇದಂ ಪಬ್ಬಾಜನೀಯಕಮ್ಮವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಪುನ ಪಕ್ಕಮತಾಯಸ್ಮಾತಿ ಇದಂ ಪನ ಪಬ್ಬಾಜನೀಯಕಮ್ಮಕತಸ್ಸ ವತ್ತವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಪಠಮಸಙ್ಘಭೇದಸದಿಸಾನೇವಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಙ್ಗೇಸುಪಿ ಯಥಾ ತತ್ಥ ಪರಕ್ಕಮನಂ, ಏವಂ ಇಧ ಛನ್ದಾದೀಹಿ ಪಾಪನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಸೇಸಂ ತಾದಿಸಮೇವಾತಿ।

ಕುಲದೂಸಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।

ನಿಗಮನವಣ್ಣನಾ

೪೪೨. ಪಠಮಂ ಆಪತ್ತಿ ಆಪಜ್ಜನಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಪಠಮಾಪತ್ತಿಕಾ। ತತ್ತಕಾನಿ ಅಹಾನೀತಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದಿತದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಆರೋಚಿತದಿವಸೋ, ತಾವ ದಿವಸಪಕ್ಖಮಾಸಸಂವಚ್ಛರವಸೇನ ಯತ್ತಕೋ ಕಾಲೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ, ತತ್ತಕಂ ಕಾಲನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಕಾಮೇನ ಅವಸೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಪ್ಪಟಿಕಮ್ಮಕತಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಾವರಣಭಾವತೋ ಅನಿಚ್ಛನ್ತೇನಪಿ ಪರಿವಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅವ್ಹಾತಬ್ಬೋತಿ ಅಬ್ಭಾನಕಮ್ಮವಸೇನ ಪಕ್ಕೋಸಿತಬ್ಬೋ। ತೇ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಾರಯ್ಹಾತಿ ಏತ್ಥ ಯೇ ಊನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಅಬ್ಭೇನ್ತಿ, ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಚ ಗರಹಿತಬ್ಬಾ ಸಾತಿಸಾರಾ ಸದೋಸಾ, ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಪಾಕಟೋಯೇವಾತಿ ನ ವುತ್ತೋ। ಸಾಮೀಚೀತಿ ವತ್ತಂ।

ಇತಿ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ

ತೇರಸಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।