೧೦. ಕೋಸಮ್ಬಕಕ್ಖನ್ಧಕಂ
ಕೋಸಮ್ಬಕವಿವಾದಕಥಾ
೪೫೧. ಕೋಸಮ್ಬಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅದಸ್ಸನೇ ಉಕ್ಖಿಪಿಂಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ – ದ್ವೇ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖೂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಆವಾಸೇ ವಸನ್ತಿ ವಿನಯಧರೋ ಚ ಸುತ್ತನ್ತಿಕೋ ಚ। ತೇಸು ಸುತ್ತನ್ತಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಏಕದಿವಸಂ ವಚ್ಚಕುಟಿಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ಆಚಮನಉದಕಾವಸೇಸಂ ಭಾಜನೇ ಠಪೇತ್ವಾವ ನಿಕ್ಖಮಿ। ವಿನಯಧರೋ ಪಚ್ಛಾ ಪವಿಟ್ಠೋ ತಂ ಉದಕಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಆವುಸೋ, ತಯಾ ಇದಂ ಉದಕಂ ಠಪಿತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಮಾವುಸೋ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ತ್ವಂ ಏತ್ಥ ಆಪತ್ತಿಭಾವಂ ನ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ನ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಹೋತಿ, ಆವುಸೋ ಏತ್ಥ ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಚೇ ಹೋತಿ, ದೇಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಸಚೇ ಪನ ತೇ, ಆವುಸೋ, ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಅಸತಿಯಾ ಕತಂ, ನತ್ಥಿ
ವಿನಯಧರೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ನಿಸ್ಸಿತಕಾನಂ ‘‘ಅಯಂ ಸುತ್ತನ್ತಿಕೋ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಮಾನೋಪಿ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಆರೋಚೇಸಿ। ತೇ ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಿತಕೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾಪಿ ಆಪತ್ತಿಭಾವಂ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು। ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸುಂ। ಸೋ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಅಯಂ ವಿನಯಧರೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ ವದತಿ। ಮುಸಾವಾದೀ ಏಸೋತಿ। ತೇ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಮುಸಾವಾದೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಕಲಹಂ ವಡ್ಢಯಿಂಸು। ತತೋ ವಿನಯಧರೋ ಓಕಾಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅದಸ್ಸನೇ ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅದಸ್ಸನೇ ಉಕ್ಖಿಪಿಂಸೂ’’ತಿ।
೪೫೩. ಭಿನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಭಿನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋತಿ ಏತ್ಥ ನ ತಾವ ಭಿನ್ನೋ; ಅಪಿಚ ಖೋ ಯಥಾ ದೇವೇ ವುಟ್ಠೇ ‘‘ಇದಾನಿ ಸಸ್ಸಂ ನಿಪ್ಫನ್ನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಅವಸ್ಸಞ್ಹಿ ತಂ ನಿಪ್ಫಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ಏವಮೇವ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಆಯತಿಂ ಅವಸ್ಸಂ ಭಿಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಚ ಖೋ ಕಲಹವಸೇನ ನ ಸಙ್ಘಭೇದವಸೇನ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಭಿನ್ನೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸಮ್ಭಮಅತ್ಥವಸೇನ ಚೇತ್ಥ ಆಮೇಡಿತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
೪೫೪. ಏತಮತ್ಥಂ ಭಾಸಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಕ್ಕಾಮೀತಿ ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ಭಾಸಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ? ಸಚೇ ಹಿ ಭಗವಾ ಉಕ್ಖೇಪಕೇ ವಾ ‘‘ಅಕಾರಣೇ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಉಕ್ಖಿತ್ತೋ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯ, ಉಕ್ಖಿತ್ತಾನುವತ್ತಕೇ ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನಾ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯ, ‘‘ಏತೇಸಂ ಭಗವಾ ಪಕ್ಖೋ, ಏತೇಸಂ ಭಗವಾ ಪಕ್ಖೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆಘಾತಂ ಬನ್ಧೇಯ್ಯುಂ, ತಸ್ಮಾ ತನ್ತಿಮೇವ ಠಪೇತ್ವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ಭಾಸಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ।
೪೫೫. ಅತ್ತನಾ ವಾ ಅತ್ತಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯೋ ಸಙ್ಘೇನ ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕತಾನಂ ಅಧಮ್ಮವಾದೀನಂ ಪಕ್ಖೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಕಿಂ ಭಣಥಾ’’ತಿ ತೇಸಞ್ಚ ಇತರೇಸಞ್ಚ ಲದ್ಧಿಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಅಧಮ್ಮವಾದಿನೋ, ಇತರೇ ಧಮ್ಮವಾದಿನೋ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಅಯಂ ತೇಸಂ ಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋವ ತೇಸಂ ನಾನಾಸಂವಾಸಕೋ ಹೋತಿ, ಕಮ್ಮಂ ಕೋಪೇತಿ, ಇತರೇಸಮ್ಪಿ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಅನಾಗತತ್ತಾ ಕೋಪೇತಿ। ಏವಂ ಅತ್ತನಾ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ನಾನಾಸಂವಾಸಕಂ ಕರೋತಿ। ಸಮಾನಸಂವಾಸಕನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಯೋ ಅಧಮ್ಮವಾದೀನಂ ಪಕ್ಖೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ಅಧಮ್ಮವಾದಿನೋ ಇಮೇ, ಇತರೇ ಧಮ್ಮವಾದಿನೋ’’ತಿ ತೇಸಂ ಮಜ್ಝಂ ಪವಿಸತಿ, ಯತ್ಥ ವಾ ತತ್ಥ
೪೫೬. ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ವಚೀಕಮ್ಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಯೇನ ಪಹರನ್ತಾ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ಉಪದಂಸೇನ್ತಿ, ಫರುಸಂ ವದನ್ತಾ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಉಪದಂಸೇನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಹತ್ಥಪರಾಮಾಸಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಕೋಧವಸೇನ ಹತ್ಥೇಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪರಾಮಸನಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಅಧಮ್ಮಿಯಾಯಮಾನೇತಿ ಅಧಮ್ಮಿಯಾನಿ ಕಿಚ್ಚಾನಿ ಕುರುಮಾನೇ। ಅಸಮ್ಮೋದಿಕಾವತ್ತಮಾನಾಯಾತಿ ಅಸಮ್ಮೋದಿಕಾಯ ವತ್ತಮಾನಾಯ। ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ। ಸಮ್ಮೋದನಕಥಾಯ ಅವತ್ತಮಾನಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತ್ತಾವತಾ ನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವೇ ಪನ್ತಿಯೋ ಕತ್ವಾ ಉಪಚಾರಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಂ, ಧಮ್ಮಿಯಾಯಮಾನೇ ಪನ ಸಮ್ಮೋದಿಕಾಯ ವತ್ತಮಾನಾಯ ಆಸನನ್ತರಿಕಾಯ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಂ, ಏಕೇಕಂ ಆಸನಂ ಅನ್ತರಂ ಕತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಂ।
೪೫೭-೪೫೮. ಮಾ ಭಣ್ಡನನ್ತಿಆದೀಸು ‘‘ಅಕತ್ಥಾ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಮಾ ಭಣ್ಡನಂ ಅಕತ್ಥಾ’’ತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಅಧಮ್ಮವಾದೀತಿ ಉಕ್ಖಿತ್ತಾನುವತ್ತಕೇಸು ಅಞ್ಞತರೋ। ಅಯಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವತೋ ಅತ್ಥಕಾಮೋ, ಅಯಂ ಕಿರಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಅನತ್ಥತೋತಿ ಅನತ್ಥೋ ಅತೋ; ಏತಸ್ಮಾ ಮೇ ಪುರಿಸಾ ಅನತ್ಥೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅಥ ವಾ ಅನತ್ಥತೋತಿ ಅನತ್ಥದೋ। ಸೇಸಂ ಪಾಕಟಮೇವ।
೪೬೪. ಪುಥುಸದ್ದೋತಿಆದಿಗಾಥಾಸು ಪುಥುಸದ್ದೋ। ಸಮಜನೋತಿ ಸಮಾನೋ ಏಕಸದಿಸೋ ಜನೋ; ಸಬ್ಬೋ ಚಾಯಂ ಭಣ್ಡನಕಾರಕೋಜನೋ ಸಮನ್ತತೋ ಸದ್ದನಿಚ್ಛಾರಣೇನ ಪುಥುಸದ್ದೋ ಚೇವ ಸದಿಸೋ ಚಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ನ ಬಾಲೋ ಕೋಚಿ ಮಞ್ಞಥಾತಿ ತತ್ಥ ಕೋಚಿ ಏಕೋಪಿ ‘‘ಅಹಂ ಬಾಲೋ’’ತಿ ನ ಮಞ್ಞಿತ್ಥ; ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪಣ್ಡಿತಮಾನಿನೋಯೇವ। ನಾಞ್ಞಂ ಭಿಯ್ಯೋ ಅಮಞ್ಞರುನ್ತಿ ಕೋಚಿ ಏಕೋಪಿ ‘‘ಅಹಂ ಬಾಲೋ’’ತಿ ಚ ನ ಮಞ್ಞಿತ್ಥ; ಭಿಯ್ಯೋ ಚ ಸಙ್ಘಸ್ಮಿಂ ಭಿಜ್ಜಮಾನೇ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಏಕಂ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಕಾರಣಾ ಸಙ್ಘೋ ಭಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಕಾರಣಂ ನ ಮಞ್ಞಿತ್ಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಪರಿಮುಟ್ಠಾತಿ ಪರಿಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿನೋ। ವಾಚಾಗೋಚರಭಾಣಿನೋತಿ ರಾಕಾರಸ್ಸ ರಸ್ಸಾದೇಸೋ ಕತೋ ಯಾವಿಚ್ಛನ್ತಿ ಮುಖಾಯಾಮಂ ಯಾವ ಮುಖಂ ಪಸಾರೇತುಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ, ತಾವ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ಭಾಣಿನೋ, ಏಕೋಪಿ ಸಙ್ಘಗಾರವೇನ ಮುಖಸಙ್ಕೋಚಂ ನ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯೇನ ನೀತಾತಿ ಯೇನ ಕಲಹೇನ ಇಮಂ ನಿಲ್ಲಜ್ಜಭಾವಂ ನೀತಾ। ನ ತಂ ವಿದೂತಿ ನ ತಂ ಜಾನನ್ತಿ, ‘‘ಏವಂ ಸಾದೀನವೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ।
ಯೇ ಚ ತಂ ಉಪನಯ್ಹನ್ತೀತಿ ತಂ ‘‘ಅಕ್ಕೋಚ್ಛಿ ಮಂ, ಅವಧಿ ಮ’’ನ್ತಿಆದಿಕಂ ಆಕಾರಂ ಯೇ ಚ ಉಪನಯ್ಹನ್ತಿ। ಸನನ್ತನೋತಿ ಪೋರಾಣೋ।
ಪರೇತಿ ಪಣ್ಡಿತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಅಞ್ಞೇ ಭಣ್ಡನಕಾರಕಾ ಪರೇ ನಾಮ। ತೇ ಏತ್ಥ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಾ ‘‘ಮಯಂ ಯಮಾಮಸೇ ಉಪಯಮಾಮ; ಸತತಂ ಸಮಿತಂ ಮಚ್ಚುಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ನ ಜಾನನ್ತಿ। ಯೇ ಚ ತತ್ಥ ವಿಜಾನನ್ತೀತಿ ಯೇ ತತ್ಥ ಪಣ್ಡಿತಾ ‘‘ಮಯಂ ಮಚ್ಚುಸಮೀಪಂ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ವಿಜಾನನ್ತಿ। ತತೋ ಸಮ್ಮನ್ತಿ ಮೇಧಗಾತಿ ಏವಞ್ಹಿ ತೇ ಜಾನನ್ತಾ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಮೇಧಗಾನಂ ಕಲಹಾನಂ ವೂಪಸಮಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಿ।
ಅಟ್ಠಿಚ್ಛಿನ್ನಾತಿ ಅಯಂ ಗಾಥಾ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಞ್ಚ ದೀಘಾವುಕುಮಾರಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಾ। ತೇಸಮ್ಪಿ ಹೋತಿ ಸಙ್ಗತಿ, ಕಸ್ಮಾ ತುಮ್ಹಾಕಂ ನ ಹೋತಿ, ಯೇಸಂ ವೋ ನೇವ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅಟ್ಠೀನಿ ಛಿನ್ನಾನಿ, ನ ಪಾಣಾ ಹತಾ, ನ ಗವಾಸ್ಸಧನಾನಿ ಹಟಾನೀತಿ।
ಸಚೇ ಲಭೇಥಾತಿಆದಿಗಾಥಾ ಪಣ್ಡಿತಸಹಾಯಸ್ಸ ಚ ಬಾಲಸಹಾಯಸ್ಸ ಚ ವಣ್ಣಾವಣ್ಣದೀಪನತ್ಥಂ ವುತ್ತಾ। ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಸಬ್ಬಾನಿ ಪರಿಸ್ಸಯಾನೀತಿ ಪಾಕಟಪರಿಸ್ಸಯೇ ಚ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಪರಿಸ್ಸಯೇ ಚ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅತ್ತಮನೋ ಸತಿಮಾ ಚರೇಯ್ಯ।
ರಾಜಾವ ರಟ್ಠಂ ವಿಜಿತನ್ತಿ ಯಥಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಜಿತಂ ರಟ್ಠಂ ಮಹಾಜನಕರಾಜಾ ಚ ಅರಿನ್ದಮಮಹಾರಾಜಾ ಚ ಪಹಾಯ ಏಕಕಾ ಚರಿಂಸು; ಏವಂ ಚರೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮಾತಙ್ಗರಞ್ಞೇವ ನಾಗೋತಿ ಮಾತಙ್ಗೋ ಅರಞ್ಞೇ ನಾಗೋವ। ಮಾತಙ್ಗೋತಿ ಹತ್ಥೀ ವುಚ್ಚತಿ; ನಾಗೋತಿ ಮಹನ್ತಾಧಿವಚನಮೇತಂ। ಯಥಾ ಹಿ ಮಾತುಪೋಸಕೋ ಮಾತಙ್ಗನಾಗೋ ಅರಞ್ಞೇ ಏಕೋ ಚರಿ, ನ ಚ ಪಾಪಾನಿ
ಪಾಲಿಲೇಯ್ಯಕಗಮನಕಥಾ
೪೬೭. ಪಾಲಿಲೇಯ್ಯಕೇ ವಿಹರತಿ ರಕ್ಖಿತವನಸಣ್ಡೇತಿ ಪಾಲಿಲೇಯ್ಯಕಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ರಕ್ಖಿತವನಸಣ್ಡೇ ವಿಹರತಿ। ಹತ್ಥಿನಾಗೋತಿ ಮಹಾಹತ್ಥೀ। ಹತ್ಥಿಕಲಭೇಹೀತಿ ಹತ್ಥಿಪೋತಕೇಹಿ। ಹತ್ಥಿಚ್ಛಾಪೇಹೀತಿ ಖೀರೂಪಕೇಹಿ ದಹರಪೋತಕೇಹಿ। ಛಿನ್ನಗ್ಗಾನೀತಿ ತೇಹಿ ಪುರತೋ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೇಹಿ ಛಿನ್ನಗ್ಗಾನಿ ಖಾಯಿತಾವಸೇಸಾನಿ ಖಾಣುಸದಿಸಾನಿ ತಿಣಾನಿ ಖಾದತಿ। ಓಭಗ್ಗೋಭಗ್ಗನ್ತಿ ತೇನ ಹತ್ಥಿನಾಗೇನ ಉಚ್ಚಟ್ಠಾನತೋ ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪಾತಿತಂ। ಅಸ್ಸ ಸಾಖಾಭಙ್ಗನ್ತಿ ಏತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಸಾಖಾಭಙ್ಗಂ ತೇ ಖಾದನ್ತಿ। ಆವಿಲಾನೀತಿ ತೇಹಿ ಪಠಮತರಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಪಿವನ್ತೇಹಿ ಆಲುಲಿತಾನಿ ಕದ್ದಮೋದಕಾನಿ ಪಿವತಿ। ಓಗಾಹಾತಿ ತಿತ್ಥತೋ।
ನಾಗಸ್ಸ ನಾಗೇನಾತಿ ಹತ್ಥಿನಾಗಸ್ಸ ಬುದ್ಧನಾಗೇನ। ಈಸಾದನ್ತಸ್ಸಾತಿ ರಥಈಸಾಸದಿಸದನ್ತಸ್ಸ। ಯದೇಕೋ ರಮತೀ ವನೇತಿ ಯಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧನಾಗೋ ವಿಯ ಅಯಮ್ಪಿ ಹತ್ಥಿನಾಗೋ ಏಕೋ ಪವಿವಿತ್ತೋ ವನೇ ರಮತಿ; ತಸ್ಮಾಸ್ಸ ನಾಗಸ್ಸ
ಯಥಾಭಿರನ್ತಂ ವಿಹರಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ತೇಮಾಸಂ ಭಗವಾ ತತ್ಥ ವಿಹಾಸೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಏತ್ತಾವತಾ ಕೋಸಮ್ಬಕೇಹಿ ಕಿರ ಉಬ್ಬಾಳ್ಹೋ ಭಗವಾ ತೇಮಾಸಂ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಸೀತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಕಥಾ ಪತ್ಥಟಾ ಅಹೋಸಿ।
ಅಥ ಖೋ ಕೋಸಮ್ಬಕಾ ಉಪಾಸಕಾತಿ ಅಥ ಖೋ ಇಮಂ ಕಥಾಸಲ್ಲಾಪಂ ಸುತ್ವಾ ಕೋಸಮ್ಬಿವಾಸಿನೋ ಉಪಾಸಕಾ।
ಅಟ್ಠಾರಸವತ್ಥುಕಥಾ
೪೬೮. ಅಧಮ್ಮಂ ಧಮ್ಮೋತಿಆದೀನಿ ಅಟ್ಠಾರಸ ಭೇದಕರವತ್ಥೂನಿ ಸಙ್ಘಭೇದಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ।
೪೭೫. ತಂ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಓಸಾರೇತ್ವಾತಿ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸೀಮಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿಂ ದೇಸಾಪೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಓಸಾರೇತ್ವಾ। ತಾವದೇವ ಉಪೋಸಥೋತಿ ತಂದಿವಸಮೇವ ಉಪೋಸಥಕ್ಖನ್ಧಕೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸಾಮಗ್ಗೀಉಪೋಸಥೋ ಕಾತಬ್ಬೋ।
೪೭೬. ಅಮೂಲಾ ಮೂಲಂ ಗನ್ತ್ವಾತಿ ನ ಮೂಲಾ ಮೂಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ; ತಂ ವತ್ಥುಂ ಅವಿನಿಚ್ಛಿನಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಉಪಾಲಿ ಸಙ್ಘಸಾಮಗ್ಗೀ ಅತ್ಥಾಪೇತಾ ಬ್ಯಞ್ಜನೂಪೇತಾತಿ ಅತ್ಥತೋ ಅಪಗತಾ, ‘‘ಸಙ್ಘಸಾಮಗ್ಗೀ’’ತಿ ಇಮಂ ಪನ ಬ್ಯಞ್ಜನಮತ್ತಂ ಉಪೇತಾ।
೪೭೭. ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚೇಸೂತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕರಣೀಯೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು। ಮನ್ತನಾಸೂತಿ ಅತ್ಥೇಸು ಜಾತೇಸೂತಿ ವಿನಯಅತ್ಥೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು। ವಿನಿಚ್ಛಯೇಸೂತಿ ತೇಸಂಯೇವ ಅತ್ಥಾನಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೇಸು। ಮಹತ್ಥಿಕೋತಿ ಮಹಾಉಪಕಾರೋ। ಪಗ್ಗಹಾರಹೋತಿ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿತುಂ ವುತ್ತೋ।
ಅನಾನುವಜ್ಜೋ ಪಠಮೇನ ಸೀಲತೋತಿಆದಿಮ್ಹಿಯೇವ ತಾವ ಸೀಲತೋ ನ ಉಪವಜ್ಜೋ। ಅವೇಕ್ಖಿತಾಚಾರೋತಿ ಅಪೇಕ್ಖಿತಾಚಾರೋ; ಆಲೋಕಿತೇ ವಿಲೋಕಿತೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಾಚಾರೋ। ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಪನ ‘‘ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಚಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
ವಿಸಯ್ಹಾತಿ ಅನುಯ್ಯುತಂ ಭಣನ್ತಿ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಅನಪಗತಂ ಭಣನ್ತೋ। ಯಸ್ಮಾ ಹಿ ಸೋ ಅನುಯ್ಯುತಂ ಭಣತಿ, ಉಸೂಯಾಯ ವಾ ಅಗತಿಗಮನವಸೇನ ವಾ ಕಾರಣಾಪಗತಂ ನ ಭಣತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅತ್ಥಂ ನ ಹಾಪೇತಿ। ಉಸೂಯಾಯ ಪನ ಅಗತಿಗಮನವಸೇನ ವಾ ಭಣನ್ತೋ ಅತ್ಥಂ ಹಾಪೇತಿ, ಕಾರಣಂ ನ ದೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ಪರಿಸಗತೋ ಛಮ್ಭತಿ ಚೇವ ವೇಧತಿ ಚ। ಯೋ ಈದಿಸೋ ನ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ‘‘ಪಗ್ಗಹಾರಹೋ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ ‘‘ತಥೇವ ಪಞ್ಹ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಾ, ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಥಾ ಚ ಅನುಯ್ಯುತಂ ಭಣನ್ತೋ ಅತ್ಥಂ ನ ಹಾಪೇತಿ, ತಥೇವ ಪರಿಸಾಯ ಮಜ್ಝೇ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತೋ ಸಮಾನೋ ನ ಚೇವ ಪಜ್ಝಾಯತಿ, ನ ಚ ಮಙ್ಕು ಹೋತಿ। ಯೋ ಹಿ ಅತ್ಥಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಸೋ ಪಜ್ಝಾಯತಿ। ಯೋ ವತ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಸೋ ಮಙ್ಕು ಹೋತಿ। ಯೋ ಪನ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಜಾನಾತಿ, ವತ್ತುಞ್ಚ ಸಕ್ಕೋತಿ; ಸೋ ನ ಪಜ್ಝಾಯತಿ, ನ ಮಙ್ಕು ಹೋತಿ। ಕಾಲಾಗತನ್ತಿ ಕಥೇತಬ್ಬಯುತ್ತಕಾಲೇ ಆಗತಂ। ಬ್ಯಾಕರಣಾರಹನ್ತಿ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ಅತ್ಥಾನುಲೋಮತಾಯ ಬ್ಯಾಕರಣಾನುಚ್ಛವಿಕಂ। ವಚೋತಿ ವದನ್ತೋ; ಏವರೂಪಂ ವಚನಂ ಭಣನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ರಞ್ಜೇತೀತಿ ತೋಸೇತಿ। ವಿಞ್ಞೂಪರಿಸನ್ತಿ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಪರಿಸಂ।
ಆಚೇರಕಮ್ಹಿ ಚ ಸಕೇತಿ ಅತ್ತನೋ ಆಚರಿಯವಾದೇ। ಅಲಂ ಪಮೇತುನ್ತಿ ವೀಮಂಸಿತುಂ ತಂ ತಂ ಕಾರಣಂ ಪಞ್ಞಾಯ ತುಲಯಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ। ಪಗುಣೋತಿ ಕತಪರಿಚಯೋ ಲದ್ಧಾಸೇವನೋ। ಕಥೇತವೇತಿ ಕಥೇತಬ್ಬೇ। ವಿರದ್ಧಿಕೋವಿದೋತಿ ವಿರದ್ಧಟ್ಠಾನಕುಸಲೋ।
ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ ಯೇನ ವಜನ್ತೀತಿ ಅಯಂ ಗಾಥಾ ಯಾದಿಸೇ ಕಥೇತಬ್ಬೇ ಪಗುಣೋ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಾ। ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಯಾದಿಸೇನ ಕಥಿತೇನ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ ಚ ನಿಗ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಮಹಾಜನೋ ಚ ಸಞ್ಞಪನಂ ಗಚ್ಛತಿ; ಸಞ್ಞತ್ತಿಂ ಅವಬೋಧನಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ
ದೂತೇಯ್ಯಕಮ್ಮೇಸು ಅಲನ್ತಿ ಅಟ್ಠಹಿ ದೂತಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದೂತೇಯ್ಯಕಮ್ಮೇಸು ಸಮತ್ಥೋ। ಸುಟ್ಠು ಉಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಸಮುಗ್ಗಹೋ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ ಕರಂ ವಚೋತಿ ವಚನಂ ಕರೋನ್ತೋ। ನ ತೇನ ಮಞ್ಞತೀತಿ ತೇನ ವಚನಕರಣೇನ ‘‘ಅಹಂ ಕರೋಮಿ, ಸಙ್ಘಭಾರಂ ನಿತ್ಥರಾಮೀ’’ತಿ ನ ಮಾನಾತಿಮಾನಂ ಜಪ್ಪೇತಿ।
ಆಪಜ್ಜತಿ ಯಾವತಕೇಸು ವತ್ಥೂಸೂತಿ ಯತ್ತಕೇಸು ವತ್ಥೂಸು ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಮಾನೋ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಹೋತಿ ಯಥಾ ಚ ವುಟ್ಠಿತೀತಿ ತಸ್ಸಾ ಚ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಯಥಾ ವುಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ। ಏತೇ ವಿಭಙ್ಗಾತಿ ಯೇಸು ವತ್ಥೂಸು ಆಪಜ್ಜತಿ, ಯಥಾ ಚ ವುಟ್ಠಾನಂ ಹೋತಿ, ಇಮೇಸಂ ಅತ್ಥಾನಂ ಜೋತಕಾ ಏತೇ ವಿಭಙ್ಗಾ। ಉಭಯಸ್ಸಾತಿ ಉಭಯೇ ಅಸ್ಸ। ಸ್ವಾಗತಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಆಗತಾ। ಆಪತ್ತಿವುಟ್ಠಾನಪದಸ್ಸ ಕೋವಿದೋತಿ ಆಪತ್ತಿವುಟ್ಠಾನಕಾರಣಕುಸಲೋ।
ಯಾನಿ ಚಾಚರನ್ತಿ ಯಾನಿ ಚ ಭಣ್ಡನಕಾರಣಾದೀನಿ ಆಚರನ್ತೋ ತಜ್ಜನೀಯಕಮ್ಮಾದಿವಸೇನ ನಿಸ್ಸಾರಣಂ ಗಚ್ಛತಿ। ಓಸಾರಣಂ ತಂವುಸಿತಸ್ಸ ಜನ್ತುನೋತಿ ತಂ ವತ್ತಂ ವುಸಿತಸ್ಸ ಜನ್ತುನೋ, ಯಾ ಓಸಾರಣಾ ಕಾತಬ್ಬಾ, ಏತಮ್ಪಿ ಜಾನಾತಿ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।
ಕೋಸಮ್ಬಕಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಸಂವಣ್ಣನಾಯ
ಮಹಾವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ಸಮತ್ತಾ।
ಮಹಾವಗ್ಗ-ಅಟ್ಠಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।