॥ ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ॥
ವಿನಯಪಿಟಕೇ
ಚೂಳವಗ್ಗ-ಅಟ್ಠಕಥಾ
೧. ಕಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಕಂ
ತಜ್ಜನೀಯಕಮ್ಮಕಥಾ
೧. ಚೂಳವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಣ್ಡುಕಲೋಹಿತಕಾತಿ ಪಣ್ಡುಕೋ ಚೇವ ಲೋಹಿತಕೋ ಚಾತಿ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇಸು ದ್ವೇ ಜನಾ; ತೇಸಂ ನಿಸ್ಸಿತಕಾಪಿ ಪಣ್ಡುಕಲೋಹಿತಕಾತ್ವೇವ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ। ಬಲವಾಬಲವಂ ಪಟಿಮನ್ತೇಥಾತಿ ಸುಟ್ಠುಬಲವಂ ಪಟಿವದಥ। ಅಲಮತ್ಥತರಾತಿ ಸಮತ್ಥತರಾ।
ತಜ್ಜನೀಯಕಮ್ಮಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮದ್ವಾದಸಕಕಥಾ
೪. ಅಸಮ್ಮುಖಾ ಕತನ್ತಿಆದೀಸು ಸಙ್ಘಧಮ್ಮವಿನಯಪುಗ್ಗಲಸಮ್ಮುಖಾನಂ ವಿನಾ ಕತಂ, ಚುದಿತಕಂ ಅಪ್ಪಟಿಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಕತಂ, ತಸ್ಸೇವ ಅಪ್ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಕತಂ। ಅದೇಸನಾಗಾಮಿನಿಯಾತಿ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಪತ್ತಿಯಾ ವಾ। ಏತ್ಥ ಪುರಿಮಕೇಸು ತೀಸು ತಿಕೇಸು ನವ ಪದಾ ಅಧಮ್ಮೇನಕತಂ ವಗ್ಗೇನಕತನ್ತಿ ಇಮೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕೇಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ನವ ತಿಕಾ ವುತ್ತಾ। ಏವಂ ಸಬ್ಬೇಪಿ ದ್ವಾದಸ ತಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ। ಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೇಸುಪಿ ಏತೇಯೇವ ದ್ವಾದಸ ತಿಕಾ ವುತ್ತಾ।
೬. ಅನನುಲೋಮಿಕೇಹಿ ಗಿಹಿಸಂಸಗ್ಗೇಹೀತಿ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಅನನುಚ್ಛವಿಕೇಹಿ ಸಹಸೋಕಿತಾದೀಹಿ ಗಿಹಿಸಂಸಗ್ಗೇಹಿ।
ತಿಣ್ಣಂ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂನನ್ತಿಆದಿ ಏಕೇಕೇನಾಪಿ ಅಙ್ಗೇನ ತಜ್ಜನೀಯಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ತಜ್ಜನೀಯಸ್ಸ ಹಿ ವಿಸೇಸೇನ ಭಣ್ಡನಕಾರಕತ್ತಂ ಅಙ್ಗಂ, ನಿಯಸ್ಸಸ್ಸ ಅಭಿಣ್ಹಾಪತ್ತಿಕತ್ತಂ, ಪಬ್ಬಾಜನೀಯಸ್ಸ ಕುಲದೂಸಕತ್ತಂ ವುತ್ತಂ। ಇಮೇಸು ಪನ ತೀಸು ಅಙ್ಗೇಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಯದಿ ಏವಂ ಯಂ ಚಮ್ಪೇಯ್ಯಕ್ಖನ್ಧಕೇ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತಜ್ಜನೀಯಕಮ್ಮಾರಹಸ್ಸ ನಿಯಸ್ಸಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ…ಪೇ॰… ಉಪಸಮ್ಪದಾರಹಂ ಅಬ್ಭೇತಿ; ಏವಂ ಖೋ ಉಪಾಲಿ ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ ಅವಿನಯಕಮ್ಮಂ, ಏವಞ್ಚ ಪನ ಸಙ್ಘೋ ಸಾತಿಸಾರೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇದಂ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ। ಇದಞ್ಚ ನ ವಿರುಜ್ಝತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ವಚನತ್ಥನಾನತ್ತತೋ, ‘‘ತಜ್ಜನೀಯಕಮ್ಮಾರಹಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಹಿ ವಚನಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ತಿಣ್ಣಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿವಚನಸ್ಸ ಅಙ್ಗಸಮ್ಭವೋ, ತಸ್ಮಾ ಯದಾ ಸಙ್ಘೇನ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕತಂ ಹೋತಿ, ತದಾ ಕಮ್ಮಾರಹೋ ನಾಮ ಹೋತಿ। ತಸ್ಸ ಇಮಿನಾ ಲಕ್ಖಣೇನ ತಜ್ಜನೀಯಾದಿಕಮ್ಮಾರಹಸ್ಸ ನಿಯಸ್ಸಕಮ್ಮಾದಿಕರಣಂ
ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ತಜ್ಜನೀಯಕಮ್ಮೇ ಭಣ್ಡನಕಾರಕವಸೇನ ಕಮ್ಮವಾಚಾ ವುತ್ತಾ, ಅಥ ಖೋ ಬಾಲಸ್ಸ ಅಬ್ಯತ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಬಹುಲಸ್ಸ ತಜ್ಜನೀಯಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಬಾಲಅಬ್ಯತ್ತವಸೇನೇವ ಕಮ್ಮವಾಚಾ ಕಾತಬ್ಬಾ ಅಟ್ಠಾರಸ ಸಮ್ಮಾವತ್ತನವತ್ಥೂನಿ ಪಾರಿವಾಸಿಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ।
ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮದ್ವಾದಸಕಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ನಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭೇತಬ್ಬಅಟ್ಠಾರಸಕಾದಿಕಥಾ
೮. ಲೋಮಂ ಪಾತೇನ್ತೀತಿ ಪನ್ನಲೋಮಾ ಹೋನ್ತಿ; ಭಿಕ್ಖೂ ಅನುವತ್ತನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ನೇತ್ಥಾರಂ ವತ್ತನ್ತೀತಿ ನಿತ್ಥರನ್ತಾನಂ ಏತನ್ತಿ ನೇತ್ಥಾರಂ; ಯೇನ ಸಕ್ಕಾ ನಿಸ್ಸಾರಣಾ ನಿತ್ಥರಿತುಂ, ತಂ ಅಟ್ಠಾರಸವಿಧಂ ಸಮ್ಮಾವತ್ತನಂ ವತ್ತನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಿತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ವತ್ತಂ ಪೂರೇತಬ್ಬನ್ತಿ? ದಸ ವಾ ಪಞ್ಚ ವಾ ದಿವಸಾನಿ। ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಏತ್ತಕೇನ ವತ್ತಂ ಪೂರಿತಮೇವ ಹೋತಿ।
ನಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭೇತಬ್ಬಅಟ್ಠಾರಸಕಾದಿಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ನಿಯಸ್ಸಕಮ್ಮಕಥಾ
೧೧. ಸೇಯ್ಯಸಕವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ – ಅಪಿಸ್ಸು ಭಿಕ್ಖೂ ಪಕತಾತಿ ಅಪಿಸ್ಸು ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಚ್ಚಂ ಬ್ಯಾವಟಾ ಹೋನ್ತಿ। ಸೇಸಂ ತಜ್ಜನೀಯೇ ವುತ್ತಸದಿಸಮೇವ।
ನಿಯಸ್ಸಕಮ್ಮಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಪಬ್ಬಾಜನೀಯಕಮ್ಮಕಥಾ
೨೧. ಅಸ್ಸಜಿಪುನಬ್ಬಸುಕವತ್ಥು ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತಂ।
೨೭. ಕಾಯಿಕೇನ ದವೇನಾತಿಆದೀಸು ಪನೇತ್ಥ ಕಾಯಿಕೋ ದವೋ ನಾಮ ಕಾಯಕೀಳಾ ವುಚ್ಚತಿ। ಸೇಸಪದದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಕಾಯಿಕೋ ಅನಾಚಾರೋ ನಾಮ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವೀತಿಕ್ಕಮೋ ವುಚ್ಚತಿ ಕಾಯಿಕಂ ಉಪಘಾತಿಕಂ ನಾಮ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಪಞ್ಞತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಅಸಿಕ್ಖನಭಾವೇನ ಉಪಹನನಂ ವುಚ್ಚತಿ; ನಾಸನಂ ವಿನಾಸನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಸದ್ವಯೇಪಿ ಕಾಯಿಕೋ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವೋ ನಾಮ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಾದಿವಸೇನ ತೇಲಪಚನಅರಿಟ್ಠಪಚನಾದೀನಿ। ವಾಚಸಿಕೋ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವೋ ನಾಮ ಗಿಹೀನಂ ಸಾಸನಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಾರೋಚನಾದೀನಿ। ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕೋ ನಾಮ ತದುಭಯಂ। ಸೇಸಂ ತಜ್ಜನೀಯೇ ವುತ್ತನಯಮೇವ।
ಪಬ್ಬಾಜನೀಯಕಮ್ಮಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಪಟಿಸಾರಣೀಯಕಮ್ಮಕಥಾ
೩೩. ಸುಧಮ್ಮವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪನ – ಅನಪಲೋಕೇತ್ವಾತಿ ನ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ। ಏತದವೋಚಾತಿ ಕಿಂ ತೇ ಗಹಪತಿ ಥೇರಾನಂ ಪಟಿಯತ್ತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ವಿವರಾಪೇತ್ವಾ ದಿಸ್ವಾ ಏತಂ ಅವೋಚ। ಏಕಾ ಚ ಖೋ ಇಧ ನತ್ಥಿ ಯದಿದಂ ತಿಲಸಂಗುಳಿಕಾತಿ ಯಾ ಅಯಂ ತಿಲಸಕ್ಖಲಿಕಾ ನಾಮ ವುಚ್ಚತಿ, ಸಾ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಸ್ಸ ಕಿರ ಗಹಪತಿನೋ ಯದೇವ ಕಿಞ್ಚೀತಿ ಏವಂ ಬಹುಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ರತನಂ ಪಹಾಯ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ತಿಲಸಂಗುಳಿಕಾವಚನಂ ಭಾಸಿತಂ। ಕುಕ್ಕುಟಪೋತಕಉದಾಹರಣೇನ ಇದಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಯಥಾ ಸೋ ನೇವ ಕಾಕವಸ್ಸಿತಂ ನ ಕುಕ್ಕುಟವಸ್ಸಿತಂ ಅಕಾಸಿ, ಏವಂ ತಯಾಪಿ ನೇವ ಭಿಕ್ಖುವಚನಂ ನ ಗಿಹಿವಚನಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ।
ಪಟಿಸಾರಣೀಯಕಮ್ಮಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮಾದಿದ್ವಾದಸಕಕಥಾ
೩೭. ಅಸಮ್ಮುಖಾ ಕತನ್ತಿಆದಯೋ ತಿಕಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾ ಏವ।
೩೯. ಅಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗಮೋ ಪುರಿಮೇಹಿ ಅಸದಿಸೋ। ತತ್ಥ ಯಥಾ ಲಾಭಂ ನ ಲಭನ್ತಿ; ಏವಂ ಪರಿಸಕ್ಕನ್ತೋ ಪರಕ್ಕಮನ್ತೋ ಅಲಾಭಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕತಿ ನಾಮ। ಏಸ ನಯೋ ಅನತ್ಥಾದೀಸು। ತತ್ಥ ಅನತ್ಥೋತಿ ಅತ್ಥಭಙ್ಗೋ। ಅನಾವಾಸೋತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅವಸನಂ। ಗಿಹೀನಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅವಣ್ಣನ್ತಿ ಗಿಹೀನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅವಣ್ಣಂ ಭಾಸತಿ। ಧಮ್ಮಿಕಂ ಪಟಿಸ್ಸವಂ ನ ಸಚ್ಚಾಪೇತೀತಿ ಯಥಾ ಸಚ್ಚೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿ ಏಕಙ್ಗೇನಪಿ ಕಮ್ಮಾರಹಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಞ್ಚೇವ, ತಜ್ಜನೀಯೇ ಚ ವುತ್ತನಯಮೇವ।
ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮಾದಿದ್ವಾದಸಕಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅದಸ್ಸನೇ ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮಕಥಾ
೪೬. ಛನ್ನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಆವಾಸಪರಮ್ಪರಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖವೇ ಸಂಸಥಾತಿ ಸಬ್ಬಾವಾಸೇಸು ಆರೋಚೇಥ।
೫೦. ಭಣ್ಡನಕಾರಕೋತಿಆದೀಸು ಭಣ್ಡನಾದಿಪಚ್ಚಯಾ ಆಪನ್ನಂ ಆಪತ್ತಿಂ ರೋಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಅದಸ್ಸನೇಯೇವ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ। ತಿಕಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾ ಏವ।
೫೧. ಸಮ್ಮಾವತ್ತನಾಯಂ ಪನೇತ್ಥ ತೇಚತ್ತಾಲೀಸ ವತ್ತಾನಿ। ತತ್ಥ ನ ಅನುದ್ಧಂಸೇತಬ್ಬೋತಿ ನ ಚೋದೇತಬ್ಬೋ। ನ ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖೂಹೀತಿ ಅಞ್ಞೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಞ್ಞೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ನ ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬೋ। ನ ಗಿಹಿದ್ಧಜೋತಿ ಓದಾತವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನದಸಪುಪ್ಫದಸಾನಿ ಚ ನ ಧಾರೇತಬ್ಬಾನಿ। ನ ತಿತ್ಥಿಯದ್ಧಜೋತಿ ಕುಸಚೀರಾದೀನಿ ನ ಧಾರೇತಬ್ಬಾನಿ। ನ ಆಸಾದೇತಬ್ಬೋತಿ ನ ಅಪಸಾದೇತಬ್ಬೋ। ಅನ್ತೋ ವಾ ಬಹಿ ವಾತಿ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ವಾ ಬಹಿ ವಾ। ನ ತಿತ್ಥಿಯಾದಿಪದತ್ತಯಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ
೬೫. ಅರಿಟ್ಠವತ್ಥು ಖುದ್ದಕವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಭಣ್ಡನಕಾರಕೋ’’ತಿಆದೀಸು ಯಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಭಣ್ಡನಾದೀನಿ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಸಾ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೇಯೇವ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಸೇಸಂ ತಜ್ಜನೀಯೇ ವುತ್ತನಯಮೇವ। ಸಮ್ಮಾವತ್ತನಾಯಮ್ಪಿ ಹಿ ಇಧ ತೇಚತ್ತಾಲೀಸಂಯೇವ ವತ್ತಾನೀತಿ।
ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅದಸ್ಸನೇ ಉಕ್ಖೇಪನೀಯಕಮ್ಮಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಕಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।