೪. ಸಮಥಕ್ಖನ್ಧಕಂ
ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯಕಥಾ
೧೮೬-೧೮೭. ಸಮಥಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಸಞ್ಞಾಪೇತೀತಿ ಕಾರಣಪತಿರೂಪಕಾನಿ ವತ್ವಾ ಪರಿತೋಸೇತ್ವಾ ಜಾನಾಪೇತಿ। ನಿಜ್ಝಾಪೇತೀತಿ ಯಥಾ ಸೋ ತಂ ಅತ್ಥಂ ನಿಜ್ಝಾಯತಿ, ಓಲೋಕೇತಿ; ಏವಂ ಕರೋತಿ। ಪೇಕ್ಖತಿ ಅನುಪೇಕ್ಖತೀತಿ ಯಥಾ ಸೋ ತಂ ಅತ್ಥಂ ಪೇಕ್ಖತಿ ಚೇವ ಪುನಪ್ಪುನಞ್ಚ ಪೇಕ್ಖತಿ; ಏವಂ ಕರೋತಿ। ದಸ್ಸೇತಿ ಅನುದಸ್ಸೇತೀತಿ ತೇಸಞ್ಞೇವ ಪರಿಯಾಯವಚನಾನಿ। ಅಧಮ್ಮೇನ ವೂಪಸಮ್ಮತೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸೋ ಅಧಮ್ಮಮೇವ ‘‘ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಮೋಹೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಧಮ್ಮೇನ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ ನಾಮ।
೧೮೮. ಧಮ್ಮೇನ ವೂಪಸಮ್ಮತೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮವಾದೀ ಧಮ್ಮಮೇವ ‘‘ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅಮೋಹೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮೇನ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ ನಾಮ।
ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಸತಿವಿನಯಕಥಾ
೧೯೫. ಪಞ್ಚಿಮಾನಿ ಭಿಕ್ಖವೇ ಧಮ್ಮಿಕಾನಿ ಸತಿವಿನಯಸ್ಸ ದಾನಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಸುದ್ಧಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿಕಸ್ಸ ದಾನಂ ಏಕಂ, ಅನುವದಿತಸ್ಸ ದಾನಂ ಏಕಂ, ಯಾಚಿತಸ್ಸ ದಾನಂ ಏಕಂ, ಸಙ್ಘೇನ ದಾನಂ ಏಕಂ, ಧಮ್ಮೇನ ಸಮಗ್ಗದಾನಂ ಏಕನ್ತಿ ಏವಂ ಪಞ್ಚ। ಏತಾನಿ ಪನ ಏಕೇಕಅಙ್ಗವಸೇನ ನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನುವದನ್ತೀತಿ ಚೋದೇನ್ತಿ। ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ। ಅಯಂ ಪನ ಸತಿವಿನಯೋ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸೇವ ದಾತಬ್ಬೋ ನ ಅಞ್ಞಸ್ಸ, ಅನ್ತಮಸೋ ಅನಾಗಾಮಿನೋಪಿ। ಸೋ ಚ ಖೋ ಅಞ್ಞೇನ ಚೋದಿಯಮಾನಸ್ಸೇವ, ನ ಅಚೋದಿಯಮಾನಸ್ಸ। ದಿನ್ನೇ ಚ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ಚೋದಕಸ್ಸ ಕಥಾ ನ ರುಹತಿ। ಚೋದೇನ್ತೋಪಿ ‘‘ಅಯಂ ಖೀಣಾಸವೋ ಸತಿವಿನಯಲದ್ಧೋ, ಕೋ ತುಯ್ಹಂ ಕಥಂ ಗಹೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅಪಸಾದೇತಬ್ಬತಂ ಆಪಜ್ಜತಿ।
ಸತಿವಿನಯಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಅಮೂಳ್ಹವಿನಯಕಥಾ
೧೯೬. ಭಾಸಿತಪರಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ಸರತಾಯಸ್ಮಾ ಏವರೂಪಿಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತಾತಿ ಏತ್ಥ ಸರತು ಆಯಸ್ಮಾ ಏವರೂಪಿಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತಾ; ಆಯಸ್ಮಾ ಏವರೂಪಿಯಾ ಆಪತ್ತಿಯಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ। ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಪಠಮಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ತಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಸರತು ಆಯಸ್ಮಾತಿ।
ಅಮೂಳ್ಹವಿನಯಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾಕಥಾ
೨೦೨. ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾಯ ವೂಪಸಮೇತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯಸ್ಸಾ ಕಿರಿಯಾಯ ಧಮ್ಮವಾದಿನೋ ಬಹುತರಾ, ಏಸಾ ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾ ನಾಮ।
೨೦೪. ಅಧಮ್ಮಿಕಸಲಾಕಗ್ಗಾಹೇಸು ಓರಮತ್ತಕನ್ತಿ ಪರಿತ್ತಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ ಭಣ್ಡನಮತ್ತಮೇವ। ನ ಚ ಗತಿಗತನ್ತಿ ದ್ವೇ ತಯೋ ಆವಾಸೇ ನ ಗತಂ, ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ವಾ ದ್ವತ್ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಅವಿನಿಚ್ಛಿತಂ। ನ ಚ ಸರಿತಸಾರಿತನ್ತಿ ದ್ವತ್ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸಯಂ ಸರಿತಂ ವಾ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಸಾರಿತಂ ವಾ ನ ಹೋತಿ। ಜಾನಾತೀತಿ ಸಲಾಕಂ ಗಾಹೇನ್ತೋ ಜಾನಾತಿ ‘‘ಅಧಮ್ಮವಾದೀ ಬಹುತರಾ’’ತಿ। ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮಾತಿ ಇಮಿನಾ ನೀಹಾರೇನ ಸಲಾಕಾಯ ಗಾಹಿಯಮಾನಾಯ ‘‘ಅಪಿ ನಾಮ ಅಧಮ್ಮವಾದಿನೋ ಬಹುತರಾ ಅಸ್ಸೂ’’ತಿ ಅಯಮಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯೋ ಹೋತಿ। ಅಪರೇಸುಪಿ ದ್ವೀಸು ಏಸೇವ ನಯೋ।
ಅಧಮ್ಮೇನ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ವಗ್ಗಾ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ದ್ವೇ ಧಮ್ಮವಾದಿನೋ ಏಕಂ ಧಮ್ಮವಾದಿಸಲಾಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ ‘‘ಏವಂ ಧಮ್ಮವಾದಿನೋ ನ ಬಹೂ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ। ನ ಚ ಯಥಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಧಮ್ಮವಾದಿನೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಬಲವಪಕ್ಖಂ ಭಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಅಧಮ್ಮವಾದಿಸಲಾಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ। ಧಮ್ಮಿಕಸಲಾಕಗ್ಗಾಹೇಸು ಅಯಮೇವತ್ಥೋ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಏವಂ ಸಲಾಕಂ ಗಾಹೇತ್ವಾ ಸಚೇ ಬಹುತರಾ ಧಮ್ಮವಾದಿನೋ ಹೋನ್ತಿ; ಯಥಾ ತೇ ವದನ್ತಿ, ಏವಂ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮೇತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾಯ ವೂಪಸನ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ। ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ಪರತೋಪಿ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ।
ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ತಸ್ಸಪಾಪಿಯಸಿಕಾಕಥಾ
೨೦೭. ಅಸುಚೀತಿ ಅಲಜ್ಜೀತಿ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಆಪಜ್ಜನಾದಿನಾ ಅಲಜ್ಜಿಲಕ್ಖಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಸಾನುವಾದೋತಿ ಸಉಪವಾದೋ। ಇತಿ ಇಮೇಸಞ್ಚ ತಿಣ್ಣಂ ಅಙ್ಗಾನಂ ವಸೇನ ತೀಣಿ ಕರಣಾನಿ, ಸಙ್ಘೇನ ಕರಣಂ, ಧಮ್ಮೇನ ಸಮಗ್ಗೇನ ಕರಣನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಚ ದ್ವೇತಿ ಪಞ್ಚ ತಸ್ಸಪಾಪಿಯಸಿಕಾಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕರಣಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ತಜ್ಜನೀಯಾದೀಸು ವುತ್ತನಯಮೇವ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಚನತ್ಥೋ – ಇದಞ್ಹಿ ಯೋ ಪಾಪುಸ್ಸನ್ನತಾಯ ಪಾಪಿಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ, ತಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬತೋ ‘‘ತಸ್ಸಪಾಪಿಯಸಿಕಾಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
ತಸ್ಸಪಾಪಿಯಸಿಕಾಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ತಿಣವತ್ಥಾರಕಾದಿಕಥಾ
೨೧೨. ಕಕ್ಖಳತ್ತಾಯ ವಾಳತ್ತಾಯಾತಿ ಕಕ್ಖಳಭಾವಾಯ ಚೇವ ವಾಳಭಾವಾಯ ಚ। ಭೇದಾಯಾತಿ ಸಙ್ಘಭೇದಾಯ। ಸಬ್ಬೇಹೇವ ಏಕಜ್ಝನ್ತಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಛನ್ದಂ ಅನಾಹರಿತ್ವಾ ಗಿಲಾನೇಪಿ ತತ್ಥೇವ ಆನೇತ್ವಾ ಏಕತೋ ಸನ್ನಿಪತಿತಬ್ಬಂ। ತಿಣವತ್ಥಾರಕೇನ ವೂಪಸಮೇಯ್ಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಇದಂ ಕಮ್ಮಂ ತಿಣವತ್ಥಾರಕಸದಿಸತ್ತಾ ‘‘ತಿಣವತ್ಥಾರಕೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಯಥಾ ಹಿ ಗೂಥಂ ವಾ ಮುತ್ತಂ ವಾ ಘಟ್ಟಿಯಮಾನಂ ದುಗ್ಗನ್ಧತಾಯ ಬಾಧತಿ, ತಿಣೇಹಿ ಅವತ್ಥರಿತ್ವಾ ಸುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿತಸ್ಸ ಪನಸ್ಸ ಸೋ ಗನ್ಧೋ ನ ಬಾಧತಿ; ಏವಮೇವ ಯಂ ಅಧಿಕರಣಂ
೨೧೩. ಥುಲ್ಲವಜ್ಜನ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಞ್ಚೇವ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಞ್ಚ। ಗಿಹಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತನ್ತಿ ಗಿಹೀನಂ ಹೀನೇನ ಖುಂಸನವಮ್ಭನಧಮ್ಮಿಕಪಟಿಸ್ಸವೇಸು ಆಪನ್ನಂ ಆಪತ್ತಿಂ।
೨೧೪. ಏವಞ್ಚ ಪನ ಭಿಕ್ಖವೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತಾಹಿ ಆಪತ್ತೀಹಿ ವುಟ್ಠಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಏವಂ ತಿಣವತ್ಥಾರಕಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಕತಾಯ ಕಮ್ಮವಾಚಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಯತ್ತಕಾ ತತ್ಥ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಸುತ್ತಾಪಿ ಸಮಾಪನ್ನಾಪಿ ಅಞ್ಞವಿಹಿತಾಪಿ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಯಾವ ಉಪಸಮ್ಪದಮಣ್ಡಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಥುಲ್ಲವಜ್ಜಞ್ಚ ಗಿಹಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಪನ್ನಾ, ಸಬ್ಬಾಹಿ ತಾಹಿ ಆಪತ್ತೀಹಿ ವುಟ್ಠಿತಾ ಹೋನ್ತಿ। ಯೇ ಪನ ‘‘ನ
ತಿಣವತ್ಥಾರಕಾದಿಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಅಧಿಕರಣಕಥಾ
೨೧೫. ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಅನುಪಖಜ್ಜಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಅನ್ತೋ ಪವಿಸಿತ್ವಾ। ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಾದೀನಂ ವಚನತ್ಥೋ ದುಟ್ಠದೋಸವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತೋಯೇವ। ವಿಪಚ್ಚತಾಯ ವೋಹಾರೋತಿ ಚಿತ್ತದುಕ್ಖತ್ಥಂ ವೋಹಾರೋ; ಫರುಸವಚನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯೋ ತತ್ಥ ಅನುವಾದೋತಿ ಯೋ ತೇಸು ಅನುವದನ್ತೇಸು ಉಪವಾದೋ। ಅನುವದನಾತಿ ಆಕಾರನಿದಸ್ಸನಮೇತಂ; ಉಪವದನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನುಲ್ಲಪನಾ ಅನುಭಣನಾತಿ ಉಭಯಂ ಅನುವದನವೇವಚನಮತ್ತಮೇವ। ಅನುಸಮ್ಪವಙ್ಕತಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕಾಯಚಿತ್ತವಾಚಾಹಿ ತತ್ಥೇವ ಸಮ್ಪವಙ್ಕತಾ; ಅನುವದನಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಬ್ಭುಸ್ಸಹನತಾತಿ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ನ ಉಪವದಿಸ್ಸಾಮಿ, ಉಪವದಿಸ್ಸಾಮಿಯೇವಾ’’ತಿ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಕತ್ವಾ ಅನುವದನಾ। ಅನುಬಲಪ್ಪದಾನನ್ತಿ ಪುರಿಮವಚನಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮವಚನೇನ ಬಲಪ್ಪದಾನಂ।
ಕಿಚ್ಚಯತಾ ಕರಣೀಯತಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಿಚ್ಚಮೇವ ಕಿಚ್ಚಯಂ, ಕಿಚ್ಚಯಸ್ಸ ಭಾವೋ ಕಿಚ್ಚಯತಾ, ಕರಣೀಯಸ್ಸ ಭಾವೋ ಕರಣೀಯತಾ; ಉಭಯಮ್ಪೇತಂ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮನ್ತಿಆದಿ ಪನ ತಸ್ಸೇವ ಪಭೇದವಚನಂ। ತತ್ಥ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಸೀಮಟ್ಠಕಸಙ್ಘಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಛನ್ದಾರಹಾನಂ ಛನ್ದಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಮಗ್ಗಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅನುಮತಿಯಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸಾವೇತ್ವಾ ಕತ್ತಬ್ಬಕಮ್ಮಂ। ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸಮಗ್ಗಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅನುಮತಿಯಾ ಏಕಾಯ ಞತ್ತಿಯಾ ಕತ್ತಬ್ಬಕಮ್ಮಂ। ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸಮಗ್ಗಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅನುಮತಿಯಾ ಏಕಾಯ ಞತ್ತಿಯಾ ಏಕಾಯ ಚ ಅನುಸ್ಸಾವನಾಯಾತಿ ಏವಂ ಞತ್ತಿದುತಿಯಾಯ ಅನುಸ್ಸಾವನಾಯ ಕತ್ತಬ್ಬಕಮ್ಮಂ। ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸಮಗ್ಗಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅನುಮತಿಯಾ ಏಕಾಯ ಞತ್ತಿಯಾ ತೀಹಿ ಚ ಅನುಸ್ಸಾವನಾಹೀತಿ ಏವಂ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಾಹಿ ತೀಹಿ ಅನುಸ್ಸಾವನಾಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಕಮ್ಮಂ।
ತತ್ಥ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾವ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಾದಿವಸೇನ ನ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಏಕಂ ಞತ್ತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾವ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಾದಿವಸೇನ ನ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಂ ಪನ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ಕತ್ತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ, ಅಕತ್ತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿ। ತತ್ಥ ಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿ ಸೀಮಾಸಮೂಹನನಂ ಕಥಿನದಾನಂ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರೋ
ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನ ಇಮಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ‘‘ಕತಿಹಾಕಾರೇಹಿ ವಿಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪರಿವಾರಾವಸಾನೇ ಕಮ್ಮವಗ್ಗೇ ಏತೇಸಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಆಗತೋಯೇವ। ಯಂ ಪನ ತತ್ಥ ಅನುತ್ತಾನಂ, ತಂ ಕಮ್ಮವಗ್ಗೇಯೇವ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ। ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ನ ಅಟ್ಠಾನೇ ವಣ್ಣನಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚ
೨೧೬. ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಸ್ಸ ಕಿಂ ಮೂಲನ್ತಿಆದೀನಿ ಪಾಳಿವಸೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ।
೨೨೦. ‘‘ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ಸಿಯಾ ಕುಸಲ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಯೇನ ವಿವದನ್ತಿ, ಸೋ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ವಿವಾದೋ, ಸಮಥೇಹಿ ಚ ಅಧಿಕರಣೀಯತಾಯ ಅಧಿಕರಣನ್ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
೨೨೨. ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ಸಿಯಾ ಅಕುಸಲಂ ಸಿಯಾ ಅಬ್ಯಾಕತಂ, ನತ್ಥಿ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ಕುಸಲನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಪಥವಿಖಣನಾದಿಕೇ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣೇ ಕುಸಲಚಿತ್ತಂ ಅಙ್ಗಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ ‘‘ನತ್ಥಿ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ಕುಸಲ’’ನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಯಿದಂ ಅಙ್ಗಪ್ಪಹೋನಕಚಿತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಇದಂ ಪನ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಯಂ ತಾವ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ತಂ ಏಕನ್ತತೋ ಅಕುಸಲಮೇವ, ತತ್ಥ ‘‘ಸಿಯಾ ಅಕುಸಲ’’ನ್ತಿ ವಿಕಪ್ಪೋ ನತ್ಥಿ। ಯಂ ಪನ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ತಂ ಯಸ್ಮಾ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ‘‘ಇಮಂ ಆಪತ್ತಿಂ ವೀತಿಕ್ಕಮಾಮೀ’’ತಿ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸೇವ ಅಕುಸಲಂ ಹೋತಿ, ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಪನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಸಹಸೇಯ್ಯಾದಿವಸೇನ ಆಪಜ್ಜತೋ ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚಾಸಞ್ಚಿಚ್ಚವಸೇನ ಇಮಂ ವಿಕಪ್ಪಭಾವಂ
ಸಚೇ ಪನ ‘‘ಯಂ ಕುಸಲಚಿತ್ತೋ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ಕುಸಲ’’ನ್ತಿ ವದೇಯ್ಯ, ಅಚಿತ್ತಕಾನಂ ಪನ ಏಳಕಲೋಮಪದಸೋಧಮ್ಮಾದಿಸಮುಟ್ಠಾನಾನಮ್ಪಿ ಕುಸಲಚಿತ್ತಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ನ ಚ ತತ್ಥ ವಿಜ್ಜಮಾನಮ್ಪಿ ಕುಸಲಚಿತ್ತಂ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಙ್ಗಂ। ಕಾಯವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿವಸೇನ ಪನ ಚಲಿತಪ್ಪವತ್ತಾನಂ ಕಾಯವಾಚಾನಂ ಅಞ್ಞತರಮೇವ ಅಙ್ಗಂ, ತಞ್ಚ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ಅಬ್ಯಾಕತನ್ತಿ।
ಯಂ ಜಾನನ್ತೋತಿಆದಿಮ್ಹಿ ಪನ ಅಯಮತ್ಥೋ – ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಙ್ಗಂ ಹೋತಿ, ತೇನ ವತ್ಥುಂ ಜಾನನ್ತೋ ‘‘ಇದಂ ವೀತಿಕ್ಕಮಾಮೀ’’ತಿ ಚ ವೀತಿಕ್ಕಮಾಕಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಜಾನನ್ತೋ ಸಞ್ಜಾನನ್ತೋ ವೀತಿಕ್ಕಮಚೇತನಾವಸೇನ ಚೇತೇತ್ವಾ ಪಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಉಪಕ್ಕಮವಸೇನ ಮದ್ದನ್ತೋ ಅಭಿವಿತರಿತ್ವಾ ನಿರಾಸಙ್ಕಚಿತ್ತಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಯಂ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ವೀತಿಕ್ಕಮಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಏವಂ ವೀತಿಕ್ಕಮತೋ
ಅಬ್ಯಾಕತವಾರೇಪಿ ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಙ್ಗಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ ಅಜಾನನ್ತೋ ವೀತಿಕ್ಕಮಾಕಾರೇನ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಅಸಞ್ಜಾನನ್ತೋ ಆಪತ್ತಿಅಙ್ಗಭೂತಾಯ ವೀತಿಕ್ಕಮಚೇತನಾಯ ಅಭಾವೇನ ಅಚೇತೇತ್ವಾ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಮದ್ದನಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ ಅನಭಿವಿತರಿತ್ವಾ ನಿರಾಸಙ್ಕಚಿತ್ತಂ ಅಪೇಸೇತ್ವಾ ಯಂ
೨೨೪. ಅಯಂ ವಿವಾದೋ ನೋ ಅಧಿಕರಣನ್ತಿಆದೀಸು ಸಮಥೇಹಿ ಅಧಿಕರಣೀಯತಾಯ ಅಭಾವತೋ ನೋಅಧಿಕರಣನ್ತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಅಧಿಕರಣಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಅಧಿಕರಣವೂಪಸಮನಸಮಥಕಥಾ
೨೨೮. ಯಾವತಿಕಾ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ಚತುವಗ್ಗಕರಣೇ ಕಮ್ಮೇ ಚತ್ತಾರೋ, ಪಞ್ಚವಗ್ಗಕರಣೇ ಪಞ್ಚ, ದಸವಗ್ಗಕರಣೇ ದಸ, ವೀಸತಿವಗ್ಗಕರಣೇ ವೀಸತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
೨೩೦. ಸುಪರಿಗ್ಗಹಿತನ್ತಿ
೨೩೧. ಅನನ್ತಾನಿ ಚೇವ ಭಸ್ಸಾನಿ ಜಾಯನ್ತೀತಿ ಅಪರಿಮಾಣಾನಿ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ವಚನಾನಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ। ‘‘ಭಾಸಾನೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅಯಮೇವತ್ಥೋ। ಉಬ್ಬಾಹಿಕಾಯ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬೋತಿ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ವಾ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬೋ ಪರತೋ ವುತ್ತಾಯ ಞತ್ತಿದುತಿಯಾಯ ವಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ। ಏವಂ ಸಮ್ಮತೇಹಿ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ವಿಸುಂ ವಾ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾಯೇವ ವಾ ಪರಿಸಾಯ ‘‘ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅಸಮ್ಮತೇಹಿ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಸಾವೇತ್ವಾ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವಿನಿಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ।
೨೩೩. ತತ್ರಾಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸಂ ಪರಿಸತಿ ಭವೇಯ್ಯ। ನೇವ ಸುತ್ತಂ ಆಗತನ್ತಿ ನ ಮಾತಿಕಾ ಆಗತಾ। ನೋ ಸುತ್ತವಿಭಙ್ಗೋತಿ ವಿನಯೋಪಿ ನ ಪಗುಣೋ। ಬ್ಯಞ್ಜನಚ್ಛಾಯಾಯ ಅತ್ಥಂ ಪಟಿಬಾಹತೀತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಮತ್ತಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ಥಂ ಪಟಿಸೇಧೇತಿ। ಜಾತರೂಪರಜತಖೇತ್ತವತ್ಥುಪಟಿಗ್ಗಹಣಾದೀಸು ವಿನಯಧರೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರಿಯಮಾನೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಇಮೇ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರೇಥ, ‘ನನು ಜಾತರೂಪರಜತಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ
೨೩೪. ಯಥಾ ಬಹುತರಾ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಏತ್ಥ ಏಕೇನಪಿ ಅಧಿಕಾ ಬಹುತರಾವ ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ದ್ವೀಹಿ ತೀಹೀತಿ।
ಅಧಿಕರಣವೂಪಸಮನಸಮಥಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ತಿವಿಧಸಲಾಕಗ್ಗಾಹಕಥಾ
೨೩೫. ಸಞ್ಞತ್ತಿಯಾತಿ ಸಞ್ಞಾಪನತ್ಥಾಯ। ಗೂಳ್ಹಕನ್ತಿಆದೀಸು ಅಲಜ್ಜುಸ್ಸನ್ನಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಗೂಳ್ಹಕೋ ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹೋ ಕಾತಬ್ಬೋ, ಲಜ್ಜುಸ್ಸನ್ನಾಯ ಪರಿಸಾಯ ವಿವಟಕೋ, ಬಾಲುಸ್ಸನ್ನಾಯ ಸಕಣ್ಣಜಪ್ಪಕೋ। ವಣ್ಣಾವಣ್ಣಾಯೋ ಕತ್ವಾತಿ ಧಮ್ಮವಾದೀನಞ್ಚ ಅಧಮ್ಮವಾದೀನಞ್ಚ ಸಲಾಕಾಯೋ ನಿಮಿತ್ತಸಞ್ಞಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಸಭಾಗಾ ಕಾತಬ್ಬಾ। ತತೋ ತಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಚೀವರಭೋಗೇ ದುಗ್ಗಹೋತಿ ಪಚ್ಚುಕ್ಕಡ್ಢಿತಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ದುಗ್ಗಹಿತಾ ಸಲಾಕಾಯೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ಗಹೇತ್ವಾ ಯಾವತತಿಯಂ ಗಾಹೇತಬ್ಬಾ। ಸುಗ್ಗಹೋತಿ ಸಾವೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಏಕಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮವಾದಿಮ್ಹಿ ಅತಿರೇಕಜಾತೇ ‘‘ಸುಗ್ಗಹಿತಾ ಸಲಾಕಾಯೋ’’ತಿ ಸಾವೇತಬ್ಬಂ। ಯಥಾ ಚ ತೇ ಧಮ್ಮವಾದಿನೋ ವದನ್ತಿ ತಥಾ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮೇತಬ್ಬನ್ತಿ। ಅಥ ಯಾವತತಿಯಮ್ಪಿ ಅಧಮ್ಮವಾದಿನೋವ ಬಹುತರಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಜ್ಜ ‘‘ಅಕಾಲೋ, ಸ್ವೇ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವುಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಅಲಜ್ಜೀನಂ ಪಕ್ಖಭೇದತ್ಥಾಯ ಧಮ್ಮವಾದಿಪಕ್ಖಂ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹೋ ಕಾತಬ್ಬೋ। ಅಯಂ ಗೂಳ್ಹಕೋ ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹೋ।
ಸಕಣ್ಣಜಪ್ಪಕೇ ಪನ ಗಹಿತೇ ವತ್ತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ ಅಧಮ್ಮವಾದಿಸಲಾಕಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸೋ ಏವಂ ಅವಬೋಧೇತಬ್ಬೋ – ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ಮಹಲ್ಲಕಾ ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಏತಂ ನ ಯುತ್ತಂ, ಅಯಂ ಪನ ಧಮ್ಮವಾದಿಸಲಾಕಾ’’ತಿ ಅಸ್ಸ ಇತರಾ ಸಲಾಕಾ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾ। ಸಚೇ ಸೋ ತಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ದಾತಬ್ಬಾ। ಅಥ ನೇವ ಅವಬುಜ್ಝತಿ, ತತೋ ‘‘ಮಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಆರೋಚೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ। ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ। ವಿವಟಕೋ ವಿವಟತ್ಥೋಯೇವ।
ತಿವಿಧಸಲಾಕಗ್ಗಾಹಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ತಸ್ಸಪಾಪಿಯಸಿಕಾವಿನಯಕಥಾ
೨೩೮. ಪಾರಾಜಿಕಸಾಮನ್ತಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಮೇಥುನಧಮ್ಮೇ ಪಾರಾಜಿಕಸಾಮನ್ತಂ ನಾಮ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತಿ। ಅದಿನ್ನಾದಾನಾದೀಸು ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ। ನಿಬ್ಬೇಠೇನ್ತನ್ತಿ ‘‘ನ ಸರಾಮೀ’’ತಿ ವಚನೇನ ನಿಬ್ಬೇಠಯಮಾನಂ। ಅತಿವೇಠೇತೀತಿ ‘‘ಇಙ್ಘಾಯಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿವಚನೇಹಿ ಅತಿವೇಠಿಯತಿ। ಸರಾಮಿ ಖೋ ಅಹಂ ಆವುಸೋತಿ ಪಾರಾಜಿಕಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥಾಯ ಏವಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ। ಪುನ ತೇನ ಅತಿವೇಠಿಯಮಾನೋ ‘‘ಸರಾಮಿ ಖೋ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಮಂ ನಾಸೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಭಯೇನ ‘‘ದವಾಯ ಮೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಏತಸ್ಸ ತಸ್ಸಪಾಪಿಯಸಿಕಾಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ಸೀಲವಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ವತ್ತಂ ಪರಿಪೂರೇತ್ವಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಂ ಲಭತಿ, ನೋ ಚೇ ತಥಾ ನಾಸಿತಕೋವ ಭವಿಸ್ಸತಿ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವಾತಿ।
ತಸ್ಸಪಾಪಿಯಸಿಕಾವಿನಯಕಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಸಮಥಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।