೭. ಸಙ್ಘಭೇದಕಕ್ಖನ್ಧಕಂ
೧. ಪಠಮಭಾಣವಾರೋ
ಛಸಕ್ಯಪಬ್ಬಜ್ಜಾಕಥಾ
೩೩೦. ತೇನ ಸಮಯೇನ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ಅನುಪಿಯಾಯಂ ವಿಹರತಿ, ಅನುಪಿಯಂ ನಾಮ ಮಲ್ಲಾನಂ ನಿಗಮೋ। ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಅಭಿಞ್ಞಾತಾ ಅಭಿಞ್ಞಾತಾ ಸಕ್ಯಕುಮಾರಾ ಭಗವನ್ತಂ ಪಬ್ಬಜಿತಂ ಅನುಪಬ್ಬಜನ್ತಿ। ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಮಹಾನಾಮೋ ಚ ಸಕ್ಕೋ ಅನುರುದ್ಧೋ ಚ ಸಕ್ಕೋ ದ್ವೇಭಾತಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ। ಅನುರುದ್ಧೋ ಸಕ್ಕೋ ಸುಖುಮಾಲೋ ಹೋತಿ। ತಸ್ಸ ತಯೋ ಪಾಸಾದಾ ಹೋನ್ತಿ – ಏಕೋ ಹೇಮನ್ತಿಕೋ, ಏಕೋ ಗಿಮ್ಹಿಕೋ, ಏಕೋ ವಸ್ಸಿಕೋ। ಸೋ ವಸ್ಸಿಕೇ ಪಾಸಾದೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ವಸ್ಸಿಕೇ ಪಾಸಾದೇ ವಸ್ಸಿಕೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ (ಸೀ॰) ನಿಪ್ಪುರಿಸೇಹಿ ತೂರಿಯೇಹಿ ಪರಿಚಾರಯಮಾನೋ ಪರಿಚಾರಿಯಮಾನೋ (ಕ॰) ನ ಹೇಟ್ಠಾಪಾಸಾದಂ ಓರೋಹತಿ। ಅಥ ಖೋ ಮಹಾನಾಮಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಏತರಹಿ ಖೋ ಅಭಿಞ್ಞಾತಾ ಅಭಿಞ್ಞಾತಾ ಸಕ್ಯಕುಮಾರಾ ಭಗವನ್ತಂ ಪಬ್ಬಜಿತಂ ಅನುಪಬ್ಬಜನ್ತಿ। ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ಪನ ಕುಲಾ ನತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ। ಯಂನೂನಾಹಂ ವಾ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯಂ, ಅನುರುದ್ಧೋ ವಾ’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಮಹಾನಾಮೋ ಸಕ್ಕೋ ಯೇನ ಅನುರುದ್ಧೋ ಸಕ್ಕೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅನುರುದ್ಧಂ ಸಕ್ಕಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಏತರಹಿ, ತಾತ ಅನುರುದ್ಧ, ಅಭಿಞ್ಞಾತಾ ಅಭಿಞ್ಞಾತಾ ಸಕ್ಯಕುಮಾರಾ ಭಗವನ್ತಂ ಪಬ್ಬಜಿತಂ ಅನುಪಬ್ಬಜನ್ತಿ। ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಚ ಪನ ಕುಲಾ ನತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ। ತೇನ ಹಿ ತ್ವಂ ವಾ ಪಬ್ಬಜ, ಅಹಂ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಅಹಂ ಖೋ ಸುಖುಮಾಲೋ, ನಾಹಂ ಸಕ್ಕೋಮಿ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತುಂ। ತ್ವಂ ಪಬ್ಬಜಾಹೀ’’ತಿ। ‘‘ಏಹಿ ಖೋ ತೇ, ತಾತ ಅನುರುದ್ಧ, ಘರಾವಾಸತ್ಥಂ ಅನುಸಾಸಿಸ್ಸಾಮಿ। ಪಠಮಂ ಖೇತ್ತಂ ಕಸಾಪೇತಬ್ಬಂ। ಕಸಾಪೇತ್ವಾ ವಪಾಪೇತಬ್ಬಂ। ವಪಾಪೇತ್ವಾ ಉದಕಂ ಅಭಿನೇತಬ್ಬಂ। ಉದಕಂ ಅಭಿನೇತ್ವಾ ಉದಕಂ ನಿನ್ನೇತಬ್ಬಂ। ಉದಕಂ ನಿನ್ನೇತ್ವಾ ನಿದ್ಧಾಪೇತಬ್ಬಂ। ನಿದ್ಧಾಪೇತ್ವಾ ನಿಡ್ಡಹೇತಬ್ಬಂ, ನಿಡ್ಡಹೇತ್ವಾ (ಸೀ॰) ಲವಾಪೇತಬ್ಬಂ। ಲವಾಪೇತ್ವಾ ಉಬ್ಬಾಹಾಪೇತಬ್ಬಂ। ಉಬ್ಬಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಪುಞ್ಜಂ ಕಾರಾಪೇತಬ್ಬಂ। ಪುಞ್ಜಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಮದ್ದಾಪೇತಬ್ಬಂ। ಮದ್ದಾಪೇತ್ವಾ ಪಲಾಲಾನಿ ಉದ್ಧರಾಪೇತಬ್ಬಾನಿ। ಪಲಾಲಾನಿ ಉದ್ಧರಾಪೇತ್ವಾ ಭುಸಿಕಾ ಉದ್ಧರಾಪೇತಬ್ಬಾ। ಭುಸಿಕಂ ಉದ್ಧರಾಪೇತ್ವಾ ಓಪುನಾಪೇತಬ್ಬಂ ಓಫುನಾಪೇತಬ್ಬಂ (ಸ್ಯಾ॰ ಕ॰), ಓಫುಣಾಪೇತಬ್ಬಂ (ಯೋಜನಾ)। ಓಪುನಾಪೇತ್ವಾ ಅತಿಹರಾಪೇತಬ್ಬಂ। ಅತಿಹರಾಪೇತ್ವಾ ಆಯತಿಮ್ಪಿ ವಸ್ಸಂ ಏವಮೇವ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಆಯತಿಮ್ಪಿ ವಸ್ಸಂ ಏವಮೇವ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ। ‘‘ನ ಕಮ್ಮಾ ಖೀಯನ್ತಿ? ನ ಕಮ್ಮಾನಂ ಅನ್ತೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ? ಕದಾ ಕಮ್ಮಾ ಖೀಯಿಸ್ಸನ್ತಿ? ಕದಾ ಕಮ್ಮಾನಂ ಅನ್ತೋ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತಿ? ಕದಾ ಮಯಂ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾಮಗುಣೇಹಿ ಸಮಪ್ಪಿತಾ ಸಮಙ್ಗೀಭೂತಾ ಪರಿಚಾರೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ? ‘‘ನ ಹಿ, ತಾತ ಅನುರುದ್ಧ, ಕಮ್ಮಾ ಖೀಯನ್ತಿ। ನ ಕಮ್ಮಾನಂ ಅನ್ತೋ ಪಞ್ಞಾಯತಿ। ಅಖೀಣೇವ ಕಮ್ಮೇ ಪಿತರೋ ಚ ಪಿತಾಮಹಾ ಚ ಕಾಲಙ್ಕತಾ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಿ ತ್ವಞ್ಞೇವ ಘರಾವಾಸತ್ಥೇನ ಉಪಜಾನಾಹಿ। ಅಹಂ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ।
ಅಥ ಖೋ ಅನುರುದ್ಧೋ ಸಕ್ಕೋ ಯೇನ ಮಾತಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಾತರಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಇಚ್ಛಾಮಹಂ, ಅಮ್ಮ, ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತುಂ। ಅನುಜಾನಾಹಿ ಮಂ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯಾ’’ತಿ। ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಅನುರುದ್ಧಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಮಾತಾ ಅನುರುದ್ಧಂ ಸಕ್ಕಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಖೋ ಮೇ, ತಾತ ಅನುರುದ್ಧ, ದ್ವೇ ಪುತ್ತಾ ಪಿಯಾ ಮನಾಪಾ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಾ। ಮರಣೇನಪಿ ವೋ ಅಕಾಮಕಾ ವಿನಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ। ಕಿಂ ಪನಾಹಂ ತುಮ್ಹೇ ಜೀವನ್ತೇ ಅನುಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯಾ’’ತಿ? ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ…ಪೇ॰… ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಅನುರುದ್ಧೋ ಸಕ್ಕೋ ಮಾತರಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಇಚ್ಛಾಮಹಂ, ಅಮ್ಮ, ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತುಂ। ಅನುಜಾನಾಹಿ ಮಂ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅನನ್ತರಂ ಕೇಸುಚಿ ಪೋತ್ಥಕೇಸು ಏವಮ್ಪಿ ಪಾಠೋ ದಿಸ್ಸತಿ –- ‘‘ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಅನುರುದ್ಧಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಮಾತಾ ಏವಮಾಹ ‘ಸಚೇ ತಾತ ಅನುರುದ್ಧ ಭದ್ದಿಯೋ ಸಕ್ಯರಾಜಾ ಸಕ್ಯಾನಂ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತಿ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜತಿ, ಏವಂ ತ್ವಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಜಾಹೀ’’’ತಿ। ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭದ್ದಿಯೋ ಸಕ್ಯರಾಜಾ ಸಕ್ಯಾನಂ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತಿ। ಸೋ ಚ ಅನುರುದ್ಧಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಸಹಾಯೋ ಹೋತಿ। ಅಥ ಖೋ ಅನುರುದ್ಧಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಮಾತಾ – ‘ಅಯಂ ಖೋ ಭದ್ದಿಯೋ ಸಕ್ಯರಾಜಾ ಸಕ್ಯಾನಂ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇತಿ; ಅನುರುದ್ಧಸ್ಸ ಸಕ್ಕಸ್ಸ ಸಹಾಯೋ; ಸೋ ನ ಉಸ್ಸಹತಿ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತು’ನ್ತಿ – ಅನುರುದ್ಧಂ ಸಕ್ಕಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಚೇ, ತಾತ ಅನುರುದ್ಧ, ಭದ್ದಿಯೋ ಸಕ್ಯರಾಜಾ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜತಿ, ಏವಂ ತ್ವಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಜಾಹೀ’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಅನುರುದ್ಧೋ ಸಕ್ಕೋ ಯೇನ ಭದ್ದಿಯೋ ಸಕ್ಯರಾಜಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭದ್ದಿಯಂ ಸಕ್ಯರಾಜಾನಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಮಮ ಖೋ, ಸಮ್ಮ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ತವ ಪಟಿಬದ್ಧಾ’’ತಿ। ‘‘ಸಚೇ ತೇ, ಸಮ್ಮ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಮಮ ಪಟಿಬದ್ಧಾ ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಾ ವಾ ಸಾ ಹೋತು, ಅಹಂ ತಯಾ; ಯಥಾ ಸುಖಂ ಪಬ್ಬಜಾಹೀ’’ತಿ। ‘‘ಏಹಿ, ಸಮ್ಮ, ಉಭೋ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ‘‘ನಾಹಂ, ಸಮ್ಮ, ಸಕ್ಕೋಮಿ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತುನ್ತಿ । ಯಂ ತೇ ಸಕ್ಕಾ ಅಞ್ಞಂ ಮಯಾ ಕಾತುಂ, ಕ್ಯಾಹಂ ತ್ಯಾಹಂ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰) ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ। ತ್ವಂ ಪಬ್ಬಜಾಹೀ’’ತಿ। ‘‘ಮಾತಾ ಖೋ ಮಂ, ಸಮ್ಮ, ಏವಮಾಹ – ‘ಸಚೇ, ತಾತ ಅನುರುದ್ಧ, ಭದ್ದಿಯೋ ಸಕ್ಯರಾಜಾ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜತಿ, ಏವಂ ತ್ವಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಜಾಹೀ’’’ತಿ। ‘‘ಭಾಸಿತಾ ಖೋ ಪನ ತೇ, ಸಮ್ಮ, ಏಸಾ ವಾಚಾ। ಸಚೇ ತೇ, ಸಮ್ಮ, ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಮಮ ಪಟಿಬದ್ಧಾ ವಾ, ಅಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಾ ವಾ ಸಾ ಹೋತು, ಅಹಂ ತಯಾ; ಯಥಾ ಸುಖಂ ಪಬ್ಬಜಾಹೀ’’ತಿ। ‘‘ಏಹಿ, ಸಮ್ಮ, ಉಭೋ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ।
ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಮನುಸ್ಸಾ ಸಚ್ಚವಾದಿನೋ ಹೋನ್ತಿ, ಸಚ್ಚಪಟಿಞ್ಞಾ। ಅಥ ಖೋ ಭದ್ದಿಯೋ ಸಕ್ಯರಾಜಾ ಅನುರುದ್ಧಂ ಸಕ್ಕಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಆಗಮೇಹಿ, ಸಮ್ಮ, ಸತ್ತವಸ್ಸಾನಿ। ಸತ್ತನ್ನಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಉಭೋ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಅತಿಚಿರಂ, ಸಮ್ಮ, ಸತ್ತವಸ್ಸಾನಿ। ನಾಹಂ ಸಕ್ಕೋಮಿ ಸತ್ತವಸ್ಸಾನಿ ಆಗಮೇತು’’ನ್ತಿ। ‘‘ಆಗಮೇಹಿ, ಸಮ್ಮ, ಛವಸ್ಸಾನಿ…ಪೇ॰… ಪಞ್ಚವಸ್ಸಾನಿ… ಚತ್ತಾರಿ ವಸ್ಸಾನಿ… ತೀಣಿ ವಸ್ಸಾನಿ… ದ್ವೇ ವಸ್ಸಾನಿ… ಏಕಂ ವಸ್ಸಂ। ಏಕಸ್ಸ ವಸ್ಸಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇನ ಉಭೋ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಅತಿಚಿರಂ, ಸಮ್ಮ, ಏಕವಸ್ಸಂ। ನಾಹಂ ಸಕ್ಕೋಮಿ ಏಕಂ ವಸ್ಸಂ ಆಗಮೇತು’’ನ್ತಿ। ‘‘ಆಗಮೇಹಿ, ಸಮ್ಮ, ಸತ್ತಮಾಸೇ। ಸತ್ತನ್ನಂ ಮಾಸಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಉಭೋಪಿ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಅತಿಚಿರಂ, ಸಮ್ಮ, ಸತ್ತಮಾಸಾ। ನಾಹಂ ಸಕ್ಕೋಮಿ ಸತ್ತಮಾಸೇ ಆಗಮೇತು’’ನ್ತಿ। ‘‘ಆಗಮೇಹಿ, ಸಮ್ಮ, ಛ ಮಾಸೇ…ಪೇ॰… ಪಞ್ಚ ಮಾಸೇ… ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ… ತಯೋ ಮಾಸೇ… ದ್ವೇ ಮಾಸೇ… ಏಕಂ ಮಾಸಂ… ಅಡ್ಢಮಾಸಂ। ಅಡ್ಢಮಾಸಸ್ಸ ಅಚ್ಚಯೇನ ಉಭೋಪಿ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಅತಿಚಿರಂ, ಸಮ್ಮ, ಅಡ್ಢಮಾಸೋ। ನಾಹಂ ಸಕ್ಕೋಮಿ ಅಡ್ಢಮಾಸಂ ಆಗಮೇತು’’ನ್ತಿ। ‘‘ಆಗಮೇಹಿ, ಸಮ್ಮ, ಸತ್ತಾಹಂ ಯಾವಾಹಂ ಪುತ್ತೇ ಚ ಭಾತರೋ ಚ ರಜ್ಜಂ ನಿಯ್ಯಾದೇಮೀ’’ತಿ। ‘‘ನ ಚಿರಂ, ಸಮ್ಮ, ಸತ್ತಾಹೋ, ಆಗಮೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ।
೩೩೧. ಅಥ ಖೋ ಭದ್ದಿಯೋ ಚ ಸಕ್ಯರಾಜಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ಚ ಆನನ್ದೋ ಚ ಭಗು ಚ ಕಿಮಿಲೋ ಚ ದೇವದತ್ತೋ ಚ, ಉಪಾಲಿಕಪ್ಪಕೇನ ಸತ್ತಮಾ, ಯಥಾ ಪುರೇ ಚತುರಙ್ಗಿನಿಯಾ ಸೇನಾಯ ಉಯ್ಯಾನಭೂಮಿಂ ನಿಯ್ಯನ್ತಿ, ಏವಮೇವ ಚತುರಙ್ಗಿನಿಯಾ ಸೇನಾಯ ನಿಯ್ಯಿಂಸು। ತೇ ದೂರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೇನಂ ನಿವತ್ತಾಪೇತ್ವಾ ಪರವಿಸಯಂ ಓಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಭರಣಂ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇನ ಭಣ್ಡಿಕಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಉಪಾಲಿಂ ಕಪ್ಪಕಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಹನ್ದ, ಭಣೇ ಉಪಾಲಿ, ನಿವತ್ತಸ್ಸು; ಅಲಂ ತೇ ಏತ್ತಕಂ ಜೀವಿಕಾಯಾ’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಉಪಾಲಿಸ್ಸ ಕಪ್ಪಕಸ್ಸ ನಿವತ್ತನ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಚಣ್ಡಾ ಖೋ ಸಾಕಿಯಾ; ಇಮಿನಾ ಕುಮಾರಾ ನಿಪ್ಪಾತಿತಾತಿ ಘಾತಾಪೇಯ್ಯುಮ್ಪಿ ಮಂ। ಇಮೇ ಹಿ ನಾಮ ಸಕ್ಯಕುಮಾರಾ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಕಿಮಙ್ಗ ಕಿಮಙ್ಗ (ಸೀ॰) ಪನಾಹ’’ನ್ತಿ। ಭಣ್ಡಿಕಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ತಂ ಭಣ್ಡಂ ರುಕ್ಖೇ ಆಲಗ್ಗೇತ್ವಾ ‘ಯೋ ಪಸ್ಸತಿ, ದಿನ್ನಂಯೇವ ಹರತೂ’ತಿ ವತ್ವಾ ಯೇನ ತೇ ಸಕ್ಯಕುಮಾರಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ। ಅದ್ದಸಾಸುಂ ಖೋ ತೇ ಸಕ್ಯಕುಮಾರಾ ಉಪಾಲಿಂ ಕಪ್ಪಕಂ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ। ದಿಸ್ವಾನ ಉಪಾಲಿಂ ಕಪ್ಪಕಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಕಿಸ್ಸ, ಭಣೇ ಉಪಾಲಿ, ನಿವತ್ತೇಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಇಧ ಮೇ, ಅಯ್ಯಪುತ್ತಾ, ನಿವತ್ತನ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಚಣ್ಡಾ ಖೋ ಸಾಕಿಯಾ; ಇಮಿನಾ ಕುಮಾರಾ ನಿಪ್ಪಾತಿತಾತಿ ಘಾತಾಪೇಯ್ಯುಮ್ಪಿ ಮಂ। ಇಮೇ ಹಿ ನಾಮ ಸಕ್ಯಕುಮಾರಾ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸನ್ತಿ। ಕಿಮಙ್ಗ ಪನಾಹ’ನ್ತಿ। ಸೋ ಖೋ ಅಹಂ, ಅಯ್ಯಪುತ್ತಾ, ಭಣ್ಡಿಕಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ತಂ ಭಣ್ಡಂ ರುಕ್ಖೇ ಆಲಗ್ಗೇತ್ವಾ ‘ಯೋ ಪಸ್ಸತಿ, ದಿನ್ನಞ್ಞೇವ ಹರತೂ’ತಿ ವತ್ವಾ ತತೋಮ್ಹಿ ಪಟಿನಿವತ್ತೋ’’ತಿ। ‘‘ಸುಟ್ಠು, ಭಣೇ ಉಪಾಲಿ, ಅಕಾಸಿ ಯಮ್ಪಿ ನ ನಿವತ್ತೋ ಯಂ ನಿವತ್ತೋ (ಸೀ॰), ಯಂ ಪನ ನಿವತ್ತೋ (ಸ್ಯಾ॰)। ಚಣ್ಡಾ ಖೋ ಸಾಕಿಯಾ; ಇಮಿನಾ ಕುಮಾರಾ ನಿಪ್ಪಾತಿತಾತಿ ಘಾತಾಪೇಯ್ಯುಮ್ಪಿ ತ’’ನ್ತಿ।
ಅಥ ಖೋ ಸಕ್ಯಕುಮಾರಾ ಉಪಾಲಿಂ ಕಪ್ಪಕಂ ಆದಾಯ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ತೇ ಸಕ್ಯಕುಮಾರಾ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಾಕಿಯಾ ನಾಮ ಮಾನಸ್ಸಿನೋ। ಅಯಂ , ಭನ್ತೇ, ಉಪಾಲಿ ಕಪ್ಪಕೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ದೀಘರತ್ತಂ ಪರಿಚಾರಕೋ। ಇಮಂ ಭಗವಾ ಪಠಮಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತು। ಇಮಸ್ಸ ಮಯಂ ಅಭಿವಾದನಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನಅಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ। ಏವಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಾಕಿಯಾನಂ ಸಾಕಿಯಮಾನೋ ನಿಮ್ಮಾನಾಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ನಿಮ್ಮಾದಯಿಸ್ಸತೀತಿ (ಸೀ॰), ನಿಮ್ಮಾನಿಯಿಸ್ಸತೀತಿ (ಸ್ಯಾ॰)।
ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಉಪಾಲಿಂ ಕಪ್ಪಕಂ ಪಠಮಂ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ, ಪಚ್ಛಾ ತೇ ಸಕ್ಯಕುಮಾರೇ। ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಭದ್ದಿಯೋ ತೇನೇವ ಅನ್ತರವಸ್ಸೇನ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ। ಆಯಸ್ಮಾ ಅನುರುದ್ಧೋ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ। ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ। ದೇವದತ್ತೋ ಪೋಥುಜ್ಜನಿಕಂ ಇದ್ಧಿಂ ಅಭಿನಿಪ್ಫಾದೇಸಿ।
೩೩೨. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಭದ್ದಿಯೋ ಅರಞ್ಞಗತೋಪಿ ರುಕ್ಖಮೂಲಗತೋಪಿ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಗತೋಪಿ ಅಭಿಕ್ಖಣಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ – ‘‘ಅಹೋ ಸುಖಂ, ಅಹೋ ಸುಖ’’ನ್ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಆಯಸ್ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ಭದ್ದಿಯೋ ಅರಞ್ಞಗತೋಪಿ ರುಕ್ಖಮೂಲಗತೋಪಿ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಗತೋಪಿ ಅಭಿಕ್ಖಣಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ – ‘ಅಹೋ ಸುಖಂ, ಅಹೋ ಸುಖ’ನ್ತಿ। ನಿಸ್ಸಂಸಯಂ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಆಯಸ್ಮಾ ಭದ್ದಿಯೋ ಅನಭಿರತೋವ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರತಿ। ತಂಯೇವ ವಾ ಪುರಿಮಂ ರಜ್ಜಸುಖಂ ಸಮನುಸ್ಸರನ್ತೋ ಅರಞ್ಞಗತೋಪಿ ರುಕ್ಖಮೂಲಗತೋಪಿ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಗತೋಪಿ ಅಭಿಕ್ಖಣಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ – ‘ಅಹೋ ಸುಖಂ, ಅಹೋ ಸುಖ’’’ನ್ತಿ।
ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏಹಿ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಮಮ ವಚನೇನ ಭದ್ದಿಯಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಮನ್ತೇಹಿ – ‘ಸತ್ಥಾ ತಂ, ಆವುಸೋ ಭದ್ದಿಯ, ಆಮನ್ತೇತೀ’’’ತಿ । ‘‘ಏವಂ ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವತೋ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಭದ್ದಿಯೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಭದ್ದಿಯಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸತ್ಥಾ ತಂ, ಆವುಸೋ ಭದ್ದಿಯ, ಆಮನ್ತೇತೀ’’ತಿ। ‘‘ಏವಮಾವುಸೋ’’ತಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಭದ್ದಿಯೋ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಭದ್ದಿಯಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ, ಭದ್ದಿಯ, ಅರಞ್ಞಗತೋಪಿ ರುಕ್ಖಮೂಲಗತೋಪಿ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಗತೋಪಿ ಅಭಿಕ್ಖಣಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ – ‘ಅಹೋ ಸುಖಂ, ಅಹೋ ಸುಖ’’’ನ್ತಿ? ‘‘ಏವಂ ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತ್ವಂ, ಭದ್ದಿಯ, ಅತ್ಥವಸಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಅರಞ್ಞಗತೋಪಿ ರುಕ್ಖಮೂಲಗತೋಪಿ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಗತೋಪಿ ಅಭಿಕ್ಖಣಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ – ‘ಅಹೋ ಸುಖಂ ಅಹೋ ಸುಖ’’’ನ್ತಿ? ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ರಞ್ಞೋ ಸತೋಪಿ ಅನ್ತೋಪಿ ಅನ್ತೇಪುರೇ ರಕ್ಖಾ ಸುಸಂವಿಹಿತಾ ಹೋತಿ, ಬಹಿಪಿ ಅನ್ತೇಪುರೇ ರಕ್ಖಾ ಸುಸಂವಿಹಿತಾ ಹೋತಿ, ಅನ್ತೋಪಿ ನಗರೇ ರಕ್ಖಾ ಸುಸಂವಿಹಿತಾ ಹೋತಿ, ಬಹಿಪಿ ನಗರೇ ರಕ್ಖಾ ಸುಸಂವಿಹಿತಾ ಹೋತಿ, ಅನ್ತೋಪಿ ಜನಪದೇ ರಕ್ಖಾ ಸುಸಂವಿಹಿತಾ ಹೋತಿ, ಬಹಿಪಿ ಜನಪದೇ ರಕ್ಖಾ ಸುಸಂವಿಹಿತಾ ಹೋತಿ। ಸೋ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏವಂ ರಕ್ಖಿತೋಪಿ ಗೋಪಿತೋಪಿ ಸನ್ತೋ ಭೀತೋ ಉಬ್ಬಿಗ್ಗೋ ಉಸ್ಸಙ್ಕೀ ಉತ್ರಸ್ತೋ ವಿಹರಾಮಿ। ಏತರಹಿ ಖೋ ಪನ ಅಹಂ ಏಕೋ, ಭನ್ತೇ, ಅರಞ್ಞಗತೋಪಿ ರುಕ್ಖಮೂಲಗತೋಪಿ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಗತೋಪಿ ಅಭೀತೋ ಅನುಬ್ಬಿಗ್ಗೋ ಅನುಸ್ಸಙ್ಕೀ ಅನುತ್ರಸ್ತೋ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋ ಪನ್ನಲೋಮೋ ಪರದತ್ತವುತ್ತೋ ಮಿಗಭೂತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರಾಮೀತಿ। ಇಮಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅತ್ಥವಸಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಅರಞ್ಞಗತೋಪಿ ರುಕ್ಖಮೂಲಗತೋಪಿ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಗತೋಪಿ ಅಭಿಕ್ಖಣಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಮಿ – ‘ಅಹೋ ಸುಖಂ, ಅಹೋ ಸುಖ’’’ನ್ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾ ತಾಯಂ ವೇಲಾಯಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ –
ಉದಾ॰ ೨೦ ‘‘ಯಸ್ಸನ್ತರತೋ ನ ಸನ್ತಿ ಕೋಪಾ, ಇತಿ ಭವಾಭವತಞ್ಚ ವೀತಿವತ್ತೋ।
ತಂ ವಿಗತಭಯಂ ಸುಖಿಂ ಅಸೋಕಂ, ದೇವಾ ನಾನುಭವನ್ತಿ ದಸ್ಸನಾಯಾ’’ತಿ॥
ದೇವದತ್ತವತ್ಥು
೩೩೩. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಅನುಪಿಯಾಯಂ ಯಥಾಭಿರನ್ತಂ ವಿಹರಿತ್ವಾ ಯೇನ ಕೋಸಮ್ಬೀ ತೇನ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಯೇನ ಕೋಸಮ್ಬೀ ತದವಸರಿ। ತತ್ರ ಸುದಂ ಭಗವಾ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಘೋಸಿತಾರಾಮೇ। ಅಥ ಖೋ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ರಹೋಗತಸ್ಸ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನಸ್ಸ ಏವಂ ಚೇತಸೋ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ – ‘‘ಕಂ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಪಸಾದೇಯ್ಯಂ, ಯಸ್ಮಿಂ ಮೇ ಪಸನ್ನೇ ಬಹುಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ? ಅಥ ಖೋ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಯಂ ಖೋ ಅಜಾತಸತ್ತು ಕುಮಾರೋ ತರುಣೋ ಚೇವ ಆಯತಿಂ ಭದ್ದೋ ಚ। ಯಂನೂನಾಹಂ ಅಜಾತಸತ್ತುಂ ಕುಮಾರಂ ಪಸಾದೇಯ್ಯಂ। ತಸ್ಮಿಂ ಮೇ ಪಸನ್ನೇ ಬಹುಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ।
ಅಥ ಖೋ ದೇವದತ್ತೋ ಸೇನಾಸನಂ ಸಂಸಾಮೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಯೇನ ರಾಜಗಹಂ ತೇನ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಯೇನ ರಾಜಗಹಂ ತದವಸರಿ। ಅಥ ಖೋ ದೇವದತ್ತೋ ಸಕವಣ್ಣಂ ಪಟಿಸಂಹರಿತ್ವಾ ಕುಮಾರಕವಣ್ಣಂ ಅಭಿನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ಅಹಿಮೇಖಲಿಕಾಯ ಅಜಾತಸತ್ತುಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಉಚ್ಛಙ್ಗೇ ಉಚ್ಚಙ್ಕೇ (ಸ್ಯಾ॰) ಪಾತುರಹೋಸಿ। ಅಥ ಖೋ ಅಜಾತಸತ್ತು ಕುಮಾರೋ ಭೀತೋ ಅಹೋಸಿ, ಉಬ್ಬಿಗ್ಗೋ ಉಸ್ಸಙ್ಕೀ ಉತ್ರಸ್ತೋ। ಅಥ ಖೋ ದೇವದತ್ತೋ ಅಜಾತಸತ್ತುಂ ಕುಮಾರಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಭಾಯಸಿ ಮಂ ತ್ವಂ ಕುಮಾರಾ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭಾಯಾಮಿ। ಕೋಸಿ ತ್ವ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅಹಂ ದೇವದತ್ತೋ’’ತಿ। ‘‘ಸಚೇ ಖೋ ತ್ವಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಯ್ಯೋ ದೇವದತ್ತೋ, ಇಙ್ಘ ಸಕೇನೇವ ವಣ್ಣೇನ ಪಾತುಭವಸ್ಸೂ’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ದೇವದತ್ತೋ ಕುಮಾರಕವಣ್ಣಂ ಪಟಿಸಂಹರಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘಾಟಿಪತ್ತಚೀವರಧರೋ ಅಜಾತಸತ್ತುಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ಪುರತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅಥ ಖೋ ಅಜಾತಸತ್ತು ಕುಮಾರೋ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಇಮಿನಾ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯೇನ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನೋ ಪಞ್ಚಹಿ ರಥಸತೇಹಿ ಸಾಯಂ ಪಾತಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಪಞ್ಚ ಚ ಥಾಲಿಪಾಕಸತಾನಿ ಭತ್ತಾಭಿಹಾರೋ ಅಭಿಹರೀಯತಿ। ಅಥ ಖೋ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕೇನ ಅಭಿಭೂತಸ್ಸ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏವರೂಪಂ ಇಚ್ಛಾಗತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ – ‘‘ಅಹಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ । ಸಹ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾವ ದೇವದತ್ತೋ ತಸ್ಸಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ಪರಿಹಾಯಿ।
ಅ॰ ನಿ॰ ೫.೧೦೦ ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಕಕುಧೋ ನಾಮ ಕೋಳಿಯಪುತ್ತೋ, ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ, ಅಧುನಾ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಮನೋಮಯಂ ಕಾಯಂ ಉಪಪನ್ನೋ। ತಸ್ಸ ಏವರೂಪೋ ಅತ್ತಭಾವಪ್ಪಟಿಲಾಭೋ ಹೋತಿ – ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ದ್ವೇ ವಾ ತೀಣಿ ವಾ ಮಾಗಧಕಾನಿ ಮಾಗಧಿಕಾನಿ (ಸ್ಯಾ॰) ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತಾನಿ। ಸೋ ತೇನ ಅತ್ತಭಾವಪ್ಪಟಿಲಾಭೇನ ನೇವ ಅತ್ತಾನಂ ನ ಪರಂ ಬ್ಯಾಬಾಧೇತಿ। ಅಥ ಖೋ ಕಕುಧೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ಖೋ ಕಕುಧೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ದೇವದತ್ತಸ್ಸ, ಭನ್ತೇ, ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕೇನ ಅಭಿಭೂತಸ್ಸ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಯಾದಿಣ್ಣಚಿತ್ತಸ್ಸ (ಕ॰) ಏವರೂಪಂ ಇಚ್ಛಾಗತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ – ‘ಅಹಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ। ಸಹ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾವ ಭನ್ತೇ, ದೇವದತ್ತೋ ತಸ್ಸಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ಪರಿಹೀನೋ’’ತಿ। ಇದಮವೋಚ ಕಕುಧೋ ದೇವಪುತ್ತೋ। ಇದಂ ವತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಅನ್ತರಧಾಯಿ।
ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ , ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ । ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಕುಧೋ ನಾಮ, ಭನ್ತೇ, ಕೋಳಿಯಪುತ್ತೋ ಮಮ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಅಧುನಾ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಮನೋಮಯಂ ಕಾಯಂ ಉಪಪನ್ನೋ। ತಸ್ಸ ಏವರೂಪೋ ಅತ್ತಭಾವಪ್ಪಟಿಲಾಭೋ – ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ದ್ವೇ ವಾ ತೀಣಿ ವಾ ಮಾಗಧಕಾನಿ ಗಾಮಕ್ಖೇತ್ತಾನಿ। ಸೋ ತೇನ ಅತ್ತಭಾವಪ್ಪಟಿಲಾಭೇನ ನೇವ ಅತ್ತಾನಂ ನ ಪರಂ ಬ್ಯಾಬಾಧೇತಿ। ಅಥ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಕಕುಧೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಯೇನಾಹಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಕಕುಧೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಮಂ ಏತದವೋಚ – ‘ದೇವದತ್ತಸ್ಸ, ಭನ್ತೇ, ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕೇನ ಅಭಿಭೂತಸ್ಸ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತಸ್ಸ ಏವರೂಪಂ ಇಚ್ಛಾಗತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ – ಅಹಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ। ಸಹ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾವ ಭನ್ತೇ, ದೇವದತ್ತೋ ತಸ್ಸಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ಪರಿಹೀನೋ’ತಿ। ಇದಮವೋಚ, ಭನ್ತೇ, ಕಕುಧೋ ದೇವಪುತ್ತೋ। ಇದಂ ವತ್ವಾ ಮಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಅನ್ತರಧಾಯೀ’’ತಿ।
‘‘ಕಿಂ ಪನ ತೇ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಕಕುಧೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತೋ? ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಕುಧೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಭಾಸತಿ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ತಥೇವ ಹೋತಿ, ನೋ ಅಞ್ಞಥಾ’’ತಿ? ‘‘ಚೇತಸಾ ಚೇತೋ ಪರಿಚ್ಚ ವಿದಿತೋ ಚ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಕಕುಧೋ ದೇವಪುತ್ತೋ। ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಕುಧೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಭಾಸತಿ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ತಥೇವ ಹೋತಿ, ನೋ ಅಞ್ಞಥಾ’’ತಿ। ‘‘ರಕ್ಖಸ್ಸೇತಂ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ವಾಚಂ। ರಕ್ಖಸ್ಸೇತಂ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ವಾಚಂ। ಇದಾನಿ ಸೋ ಮೋಘಪುರಿಸೋ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತಾನಂ ಪಾತುಕರಿಸ್ಸತಿ।
ಪಞ್ಚಸತ್ಥುಕಥಾ
೩೩೪. ಅ॰ ನಿ॰ ೫.೧೦೦ ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ , ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಸತ್ಥಾರೋ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ। ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ‘‘ಇಧ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಏಕಚ್ಚೋ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲೋ ಸಮಾನೋ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಮೇ ಸೀಲಂ ಪರಿಯೋದಾತಂ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠ’ನ್ತಿ। ತಮೇನಂ ಸಾವಕಾ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಿ – ‘ಅಯಂ ಖೋ ಭವಂ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲೋ ಸಮಾನೋ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಮೇ ಸೀಲಂ ಪರಿಯೋದಾತಂ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠ’ನ್ತಿ ಚ। ಮಯಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಗಿಹೀನಂ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಮ, ನಾಸ್ಸಸ್ಸ ಮನಾಪಂ। ಯಂ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಅಮನಾಪಂ, ಕಥಂ ನಂ ಮಯಂ ತೇನ ಸಮುದಾಚರೇಯ್ಯಾಮ? ಸಮ್ಮನ್ನತಿ ಖೋ ಪನ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರೇನ – ಯಂ ತುಮೋ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ತುಮೋವ ತೇನ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತೀ’ತಿ। ಏವರೂಪಂ ಖೋ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಸತ್ಥಾರಂ ಸಾವಕಾ ಸೀಲತೋ ರಕ್ಖನ್ತಿ; ಏವರೂಪೋ ಚ ಪನ ಸತ್ಥಾ ಸಾವಕೇಹಿ ಸೀಲತೋ ರಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತಿ ಪಚ್ಚಾಸಿಂಸತಿ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰)।
‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಾಜೀವೋ ಸಮಾನೋ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಾಜೀವೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧೋ ಮೇ ಆಜೀವೋ ಪರಿಯೋದಾತೋ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠೋ’ತಿ ಚ। ತಮೇನಂ ಸಾವಕಾ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಿ – ‘ಅಯಂ ಖೋ ಭವಂ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಾಜೀವೋ ಸಮಾನೋ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಾಜೀವೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧೋ ಮೇ ಆಜೀವೋ ಪರಿಯೋದಾತೋ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠೋ’ತಿ ಚ। ಮಯಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಗಿಹೀನಂ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಮ, ನಾಸ್ಸಸ್ಸ ಮನಾಪಂ। ಯಂ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಅಮನಾಪಂ, ಕಥಂ ನ ಮಯಂ ತೇನ ಸಮುದಾಚರೇಯ್ಯಾಮ? ಸಮ್ಮನ್ನತಿ ಖೋ ಪನ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರೇನ – ಯಂ ತುಮೋ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ತುಮೋವ ತೇನ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತೀ’ತಿ। ಏವರೂಪಂ ಖೋ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಸತ್ಥಾರಂ ಸಾವಕಾ ಆಜೀವತೋ ರಕ್ಖನ್ತಿ; ಏವರೂಪೋ ಚ ಪನ ಸತ್ಥಾ ಸಾವಕೇಹಿ ಆಜೀವತೋ ರಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತಿ।
‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಧಮ್ಮದೇಸನೋ ಸಮಾನೋ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಧಮ್ಮದೇಸನೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಾ ಮೇ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಪರಿಯೋದಾತಾ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಾ’ತಿ ಚ । ತಮೇನಂ ಸಾವಕಾ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಿ – ‘ಅಯಂ ಖೋ ಭವಂ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಧಮ್ಮದೇಸನೋ ಸಮಾನೋ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಧಮ್ಮದೇಸನೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಾ ಮೇ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಪರಿಯೋದಾತಾ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಾ’ತಿ ಚ। ಮಯಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಗಿಹೀನಂ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಮ, ನಾಸ್ಸಸ್ಸ ಮನಾಪಂ। ಯಂ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಅಮನಾಪಂ, ಕಥಂ ನಂ ಮಯಂ ತೇನ ಸಮುದಾಚರೇಯ್ಯಾಮ? ಸಮ್ಮನ್ನತಿ ಖೋ ಪನ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರೇನ – ಯಂ ತುಮೋ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ತುಮೋವ ತೇನ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತೀ’ತಿ। ಏವರೂಪಂ ಖೋ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಸತ್ಥಾರಂ ಸಾವಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನತೋ ರಕ್ಖನ್ತಿ; ಏವರೂಪೋ ಚ ಪನ ಸತ್ಥಾ ಸಾವಕೇಹಿ ಧಮ್ಮದೇಸನತೋ ರಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತಿ।
‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧವೇಯ್ಯಾಕರಣೋ ಸಮಾನೋ ‘ಪರಿಸುದ್ಧವೇಯ್ಯಾಕರಣೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಮೇ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ ಪರಿಯೋದಾತಂ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠ’ನ್ತಿ ಚ। ತಮೇನಂ ಸಾವಕಾ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಿ – ‘ಅಯಂ ಖೋ ಭವಂ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧವೇಯ್ಯಾಕರಣೋ ಸಮಾನೋ ‘ಪರಿಸುದ್ಧವೇಯ್ಯಾಕರಣೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಮೇ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ ಪರಿಯೋದಾತಂ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠ’ನ್ತಿ ಚ। ಮಯಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಗಿಹೀನಂ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಮ, ನಾಸ್ಸಸ್ಸ ಮನಾಪಂ। ಯಂ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಅಮನಾಪಂ, ಕಥಂ ನಂ ಮಯಂ ತೇನ ಸಮುದಾಚರೇಯ್ಯಾಮ? ಸಮ್ಮನ್ನತಿ ಖೋ ಪನ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರೇನ – ಯಂ ತುಮೋ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ತುಮೋವ ತೇನ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತೀ’ತಿ। ಏವರೂಪಂ ಖೋ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಸತ್ಥಾರಂ ಸಾವಕಾ ವೇಯ್ಯಾಕರಣತೋ ರಕ್ಖನ್ತಿ; ಏವರೂಪೋ ಚ ಪನ ಸತ್ಥಾ ಸಾವಕೇಹಿ ವೇಯ್ಯಾಕರಣತೋ ರಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತಿ।
‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಞಾಣದಸ್ಸನೋ ಸಮಾನೋ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಞಾಣದಸ್ಸನೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಮೇ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪರಿಯೋದಾತಂ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠ’ನ್ತಿ ಚ। ತಮೇನಂ ಸಾವಕಾ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಿ – ‘ಅಯಂ ಖೋ ಭವಂ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಞಾಣದಸ್ಸನೋ ಸಮಾನೋ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಞಾಣದಸ್ಸನೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಮೇ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪರಿಯೋದಾತಂ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠ’ನ್ತಿ ಚ। ಮಯಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಗಿಹೀನಂ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಮ, ನಾಸ್ಸಸ್ಸ ಮನಾಪಂ। ಯಂ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಅಮನಾಪಂ, ಕಥಂ ನಂ ಮಯಂ ತೇನ ಸಮುದಾಚರೇಯ್ಯಾಮ? ಸಮ್ಮನ್ನತಿ ಖೋ ಪನ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರೇನ – ಯಂ ತುಮೋ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ತುಮೋವ ತೇನ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತೀ’ತಿ। ಏವರೂಪಂ ಖೋ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಸತ್ಥಾರಂ ಸಾವಕಾ ಞಾಣದಸ್ಸನತೋ ರಕ್ಖನ್ತಿ; ಏವರೂಪೋ ಚ ಪನ ಸತ್ಥಾ ಸಾವಕೇಹಿ ಞಾಣದಸ್ಸನತೋ ರಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತೀತಿ। ಇಮೇ ಖೋ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಪಞ್ಚ ಸತ್ಥಾರೋ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ।
‘‘ಅಹಂ ಖೋ ಪನ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲೋ ಸಮಾನೋ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾಮಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಮೇ ಸೀಲಂ ಪರಿಯೋದಾತಂ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠ’ನ್ತಿ ಚ। ನ ಚ ಮಂ ಸಾವಕಾ ಸೀಲತೋ ರಕ್ಖನ್ತಿ; ನ ಚಾಹಂ ಸಾವಕೇಹಿ ಸೀಲತೋ ರಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಾಮಿ। ಪರಿಸುದ್ಧಾಜೀವೋ ಸಮಾನೋ…ಪೇ॰… ಪರಿಸುದ್ಧಧಮ್ಮದೇಸನೋ ಸಮಾನೋ…ಪೇ॰… ಪರಿಸುದ್ಧವೇಯ್ಯಾಕರಣೋ ಸಮಾನೋ…ಪೇ॰… ಪರಿಸುದ್ಧಞಾಣದಸ್ಸನೋ ಸಮಾನೋ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಞಾಣದಸ್ಸನೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾಮಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಮೇ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪರಿಯೋದಾತಂ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠ’ನ್ತಿ ಚ। ನ ಚ ಮಂ ಸಾವಕಾ ಞಾಣದಸ್ಸನತೋ ರಕ್ಖನ್ತಿ; ನ ಚಾಹಂ ಸಾವಕೇಹಿ ಞಾಣದಸ್ಸನತೋ ರಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಾಮೀ’’ತಿ।
೩೩೫. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಯಥಾಭಿರನ್ತಂ ವಿಹರಿತ್ವಾ ಯೇನ ರಾಜಗಹಂ ತೇನ ಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಯೇನ ರಾಜಗಹಂ ತದವಸರಿ। ತತ್ರ ಸುದಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ವೇಳುವನೇ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇ। ಅಥ ಖೋ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ದೇವದತ್ತಸ್ಸ, ಭನ್ತೇ, ಅಜಾತಸತ್ತು ಕುಮಾರೋ ಪಞ್ಚಹಿ ರಥಸತೇಹಿ ಸಾಯಂ ಪಾತಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ; ಪಞ್ಚ ಚ ಥಾಲಿಪಾಕಸತಾನಿ ಭತ್ತಾಭಿಹಾರೋ ಅಭಿಹರೀಯತೀ’’ತಿ। ‘‘ಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಂ ಪಿಹಯಿತ್ಥ। ಯಾವಕೀವಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ , ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಅಜಾತಸತ್ತು ಕುಮಾರೋ ಪಞ್ಚಹಿ ರಥಸತೇಹಿ ಸಾಯಂ ಪಾತಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ , ಪಞ್ಚ ಚ ಥಾಲಿಪಾಕಸತಾನಿ ಭತ್ತಾಭಿಹಾರೋ ಅಭಿಹರೀಯಿಸ್ಸತಿ, ಹಾನಿಯೇವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ನೋ ವುಡ್ಢಿ।
‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಣ್ಡಸ್ಸ ಕುಕ್ಕುರಸ್ಸ ನಾಸಾಯ ಪಿತ್ತಂ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯುಂ, ಏವಞ್ಹಿ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕುಕ್ಕುರೋ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಚಣ್ಡತರೋ ಅಸ್ಸ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಾವಕೀವಞ್ಚ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಅಜಾತಸತ್ತು ಕುಮಾರೋ ಪಞ್ಚಹಿ ರಥಸತೇಹಿ ಸಾಯಂ ಪಾತಂ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಪಞ್ಚ ಚ ಥಾಲಿಪಾಕಸತಾನಿ ಭತ್ತಾಭಿಹಾರೋ ಅಭಿಹರೀಯಿಸ್ಸತಿ, ಹಾನಿಯೇವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು, ನೋ ವುಡ್ಢಿ।
ಸಂ॰ ನಿ॰ ೨.೧೮೪; ಅ॰ ನಿ॰ ೪.೬೮ ‘‘ಅತ್ತವಧಾಯ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ, ಪರಾಭವಾಯ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ।
‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕದಲೀ ಅತ್ತವಧಾಯ ಫಲಂ ದೇತಿ, ಪರಾಭವಾಯ ಫಲಂ ದೇತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತವಧಾಯ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ, ಪರಾಭವಾಯ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ।
‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇಳು ಅತ್ತವಧಾಯ ಫಲಂ ದೇತಿ, ಪರಾಭವಾಯ ಫಲಂ ದೇತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತವಧಾಯ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ, ಪರಾಭವಾಯ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ।
‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಳೋ ಅತ್ತವಧಾಯ ಫಲಂ ದೇತಿ, ಪರಾಭವಾಯ ಫಲಂ ದೇತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತವಧಾಯ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ, ಪರಾಭವಾಯ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ ।
‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸ್ಸತರೀ ಅತ್ತವಧಾಯ ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಪರಾಭವಾಯ ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತವಧಾಯ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕೋ ಉದಪಾದಿ, ಪರಾಭವಾಯ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕೋ ಉದಪಾದೀ’’ತಿ।
ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೧೮೩, ೧.೨.೧೮೪, ನೇತ್ತಿ॰ ೯೦ ‘‘ಫಲಂ ವೇ ಕದಲಿಂ ಹನ್ತಿ, ಫಲಂ ವೇಳುಂ ಫಲಂ ನಳಂ।
ಸಕ್ಕಾರೋ ಕಾಪುರಿಸಂ ಹನ್ತಿ, ಗಬ್ಭೋ ಅಸ್ಸತರಿಂ ಯಥಾ’’ತಿ॥
ಪಠಮಭಾಣವಾರೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ।
೨. ದುತಿಯಭಾಣವಾರೋ
ಪಕಾಸನೀಯಕಮ್ಮಂ
೩೩೬. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಗವಾ ಮಹತಿಯಾ ಪರಿಸಾಯ ಪರಿವುತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ ಸರಾಜಿಕಾಯ ಪರಿಸಾಯ। ಅಥ ಖೋ ದೇವದತ್ತೋ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಏಕಂಸಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕರಿತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನಞ್ಜಲಿಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಜಿಣ್ಣೋ ದಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ವುಡ್ಢೋ ಮಹಲ್ಲಕೋ ಅದ್ಧಗತೋ ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತೋ। ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋ ದಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ವಿಹರತು, ಮಮಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜತು। ಅಹಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಅಲಂ, ದೇವದತ್ತ, ಮಾ ತೇ ರುಚ್ಚಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿಹರಿತು’’ನ್ತಿ। ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ದೇವದತ್ತೋ…ಪೇ॰… ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ದೇವದತ್ತೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಜಿಣ್ಣೋ ದಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ವುಡ್ಢೋ ಮಹಲ್ಲಕೋ ಅದ್ಧಗತೋ ವಯೋಅನುಪ್ಪತ್ತೋ। ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋ ದಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಂ ಅನುಯುತ್ತೋ ವಿಹರತು, ಮಮಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜತು। ಅಹಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾನಮ್ಪಿ ಖೋ ಅಹಂ, ದೇವದತ್ತ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜೇಯ್ಯಂ , ಕಿಂ ಪನ ತುಯ್ಹಂ ಛವಸ್ಸ ಖೇಳಾಸಕಸ್ಸಾ’’ತಿ! ಅಥ ಖೋ ದೇವದತ್ತೋ – ಸರಾಜಿಕಾಯ ಮಂ ಭಗವಾ ಪರಿಸಾಯ ಖೇಳಾಸಕವಾದೇನ ಅಪಸಾದೇತಿ, ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇವ ಉಕ್ಕಂಸತೀತಿ – ಕುಪಿತೋ ಅನತ್ತಮನೋ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಅಯಞ್ಚರಹಿ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಭಗವತಿ ಪಠಮೋ ಆಘಾತೋ ಅಹೋಸಿ।
ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಙ್ಘೋ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ರಾಜಗಹೇ ಪಕಾಸನೀಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತು – ‘ಪುಬ್ಬೇ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾ ಪಕತಿ ಅಹೋಸಿ, ಇದಾನಿ ಅಞ್ಞಾ ಪಕತಿ। ಯಂ ದೇವದತ್ತೋ ಕರೇಯ್ಯ ಕಾಯೇನ ವಾಚಾಯ, ನ ತೇನ ಬುದ್ಧೋ ವಾ ಧಮ್ಮೋ ವಾ ಸಙ್ಘೋ ವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ದೇವದತ್ತೋವ ತೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’ತಿ। ಏವಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾತಬ್ಬಂ। ಬ್ಯತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಬಲೇನ ಸಙ್ಘೋ ಞಾಪೇತಬ್ಬೋ –
೩೩೭. ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ। ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ ಸಙ್ಘೋ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ರಾಜಗಹೇ ಪಕಾಸನೀಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೇಯ್ಯ – ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾ ಪಕತಿ ಅಹೋಸಿ, ಇದಾನಿ ಅಞ್ಞಾ ಪಕತಿ। ಯಂ ದೇವದತ್ತೋ ಕರೇಯ್ಯ ಕಾಯೇನ ವಾಚಾಯ, ನ ತೇನ ಬುದ್ಧೋ ವಾ ಧಮ್ಮೋ ವಾ ಸಙ್ಘೋ ವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ದೇವದತ್ತೋವ ತೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’ತಿ। ಏಸಾ ಞತ್ತಿ।
‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ। ಸಙ್ಘೋ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ರಾಜಗಹೇ ಪಕಾಸನೀಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ – ‘ಪುಬ್ಬೇ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾ ಪಕತಿ ಅಹೋಸಿ, ಇದಾನಿ ಅಞ್ಞಾ ಪಕತಿ। ಯಂ ದೇವದತ್ತೋ ಕರೇಯ್ಯ ಕಾಯೇನ ವಾಚಾಯ, ನ ತೇನ ಬುದ್ಧೋ ವಾ ಧಮ್ಮೋ ವಾ ಸಙ್ಘೋ ವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ದೇವದತ್ತೋವ ತೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’ತಿ। ಯಸ್ಸಾಯಸ್ಮತೋ ಖಮತಿ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ರಾಜಗಹೇ ಪಕಾಸನೀಯಂ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕರಣಂ – ‘ಪುಬ್ಬೇ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾ ಪಕತಿ ಅಹೋಸಿ, ಇದಾನಿ ಅಞ್ಞಾ ಪಕತಿ, ಯಂ ದೇವದತ್ತೋ ಕರೇಯ್ಯ ಕಾಯೇನ ವಾಚಾಯ, ನ ತೇನ ಬುದ್ಧೋ ವಾ ಧಮ್ಮೋ ವಾ ಸಙ್ಘೋ ವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ದೇವದತ್ತೋವ ತೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’ತಿ – ಸೋ ತುಣ್ಹಸ್ಸ; ಯಸ್ಸ ನಕ್ಖಮತಿ, ಸೋ ಭಾಸೇಯ್ಯ।
‘‘ಕತಂ ಸಙ್ಘೇನ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ರಾಜಗಹೇ ಪಕಾಸನೀಯಂ ಕಮ್ಮಂ – ‘ಪುಬ್ಬೇ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾ ಪಕತಿ ಅಹೋಸಿ, ಇದಾನಿ ಅಞ್ಞಾ ಪಕತಿ। ಯಂ ದೇವದತ್ತೋ ಕರೇಯ್ಯ ಕಾಯೇನ ವಾಚಾಯ, ನ ತೇನ ಬುದ್ಧೋ ವಾ ಧಮ್ಮೋ ವಾ ಸಙ್ಘೋ ವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ದೇವದತ್ತೋವ ತೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’ತಿ। ಖಮತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ, ತಸ್ಮಾ ತುಣ್ಹೀ, ಏವಮೇತಂ ಧಾರಯಾಮೀ’’ತಿ।
೩೩೮. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ತೇನ ಹಿ ತ್ವಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ದೇವದತ್ತಂ ರಾಜಗಹೇ ಪಕಾಸೇಹೀ’’ತಿ। ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಮಯಾ, ಭನ್ತೇ, ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ರಾಜಗಹೇ ವಣ್ಣೋ ಭಾಸಿತೋ – ‘ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಗೋಧಿಪುತ್ತೋ, ಮಹಾನುಭಾವೋ ಗೋಧಿಪುತ್ತೋ’ತಿ। ಕಥಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ದೇವದತ್ತಂ ರಾಜಗಹೇ ಪಕಾಸೇಮೀ’’ತಿ? ‘‘ನನು ತಯಾ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಭೂತೋಯೇವ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ರಾಜಗಹೇ ವಣ್ಣೋ ಭಾಸಿತೋ – ‘ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಗೋಧಿಪುತ್ತೋ, ಮಹಾನುಭಾವೋ ಗೋಧಿಪುತ್ತೋ’’’ ತಿ? ‘‘ಏವಂ ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ‘‘ಏವಮೇವ ಖೋ ತ್ವಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಭೂತಂಯೇವ ದೇವದತ್ತಂ ರಾಜಗಹೇ ಪಕಾಸೇಹೀ’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ।
ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಙ್ಘೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಸಮ್ಮನ್ನತು ದೇವದತ್ತಂ ರಾಜಗಹೇ ಪಕಾಸೇತುಂ – ‘ಪುಬ್ಬೇ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾ ಪಕತಿ ಅಹೋಸಿ, ಇದಾನಿ ಅಞ್ಞಾ ಪಕತಿ। ಯಂ ದೇವದತ್ತೋ ಕರೇಯ್ಯ ಕಾಯೇನ ವಾಚಾಯ, ನ ತೇನ ಬುದ್ಧೋ ವಾ ಧಮ್ಮೋ ವಾ ಸಙ್ಘೋ ವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ದೇವದತ್ತೋವ ತೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’ತಿ। ಏವಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬೋ। ಪಠಮಂ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಯಾಚಿತಬ್ಬೋ। ಯಾಚಿತ್ವಾ ಬ್ಯತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಬಲೇನ ಸಙ್ಘೋ ಞಾಪೇತಬ್ಬೋ –
‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ। ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಸಙ್ಘೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಸಮ್ಮನ್ನೇಯ್ಯ ದೇವದತ್ತಂ ರಾಜಗಹೇ ಪಕಾಸೇತುಂ – ‘ಪುಬ್ಬೇ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾ ಪಕತಿ ಅಹೋಸಿ, ಇದಾನಿ ಅಞ್ಞಾ ಪಕತಿ। ಯಂ ದೇವದತ್ತೋ ಕರೇಯ್ಯ ಕಾಯೇನ ವಾಚಾಯ, ನ ತೇನ ಬುದ್ಧೋ ವಾ ಧಮ್ಮೋ ವಾ ಸಙ್ಘೋ ವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ದೇವದತ್ತೋವ ತೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’ತಿ। ಏಸಾ ಞತ್ತಿ।
‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ। ಸಙ್ಘೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಸಮ್ಮನ್ನತಿ ದೇವದತ್ತಂ ರಾಜಗಹೇ ಪಕಾಸೇತುಂ – ‘ಪುಬ್ಬೇ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾ ಪಕತಿ ಅಹೋಸಿ, ಇದಾನಿ ಅಞ್ಞಾ ಪಕತಿ, ಯಂ ದೇವದತ್ತೋ ಕರೇಯ್ಯ ಕಾಯೇನ ವಾಚಾಯ, ನ ತೇನ ಬುದ್ಧೋ ವಾ ಧಮ್ಮೋ ವಾ ಸಙ್ಘೋ ವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ದೇವದತ್ತೋವ ತೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’ತಿ। ಯಸ್ಸಾಯಸ್ಮತೋ ಖಮತಿ, ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮುತಿ ದೇವದತ್ತಂ ರಾಜಗಹೇ ಪಕಾಸೇತುಂ – ‘ಪುಬ್ಬೇ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾ ಪಕತಿ ಅಹೋಸಿ, ಇದಾನಿ ಅಞ್ಞಾ ಪಕತಿ, ಯಂ ದೇವದತ್ತೋ ಕರೇಯ್ಯ ಕಾಯೇನ ವಾಚಾಯ, ನ ತೇನ ಬುದ್ಧೋ ವಾ ಧಮ್ಮೋ ವಾ ಸಙ್ಘೋ ವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ದೇವದತ್ತೋವ ತೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’ತಿ – ಸೋ ತುಣ್ಹಸ್ಸ; ಯಸ್ಸ ನಕ್ಖಮತಿ, ಸೋ ಭಾಸೇಯ್ಯ।
‘‘ಸಮ್ಮತೋ ಸಙ್ಘೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ದೇವದತ್ತಂ ರಾಜಗಹೇ ಪಕಾಸೇತುಂ – ‘ಪುಬ್ಬೇ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾ ಪಕತಿ ಅಹೋಸಿ, ಇದಾನಿ ಅಞ್ಞಾ ಪಕತಿ। ಯಂ ದೇವದತ್ತೋ ಕರೇಯ್ಯ ಕಾಯೇನ ವಾಚಾಯ, ನ ತೇನ ಬುದ್ಧೋ ವಾ ಧಮ್ಮೋ ವಾ ಸಙ್ಘೋ ವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ದೇವದತ್ತೋವ ತೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’ತಿ। ಖಮತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ, ತಸ್ಮಾ ತುಣ್ಹೀ, ಏವಮೇತಂ ಧಾರಯಾಮೀ’’ತಿ।
ಸಮ್ಮತೋ ಚ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಸಮ್ಬಹುಲೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ರಾಜಗಹಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದೇವದತ್ತಂ ರಾಜಗಹೇ ಪಕಾಸೇಸಿ – ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾ ಪಕತಿ ಅಹೋಸಿ, ಇದಾನಿ ಅಞ್ಞಾ ಪಕತಿ। ಯಂ ದೇವದತ್ತೋ ಕರೇಯ್ಯ ಕಾಯೇನ ವಾಚಾಯ, ನ ತೇನ ಬುದ್ಧೋ ವಾ ಧಮ್ಮೋ ವಾ ಸಙ್ಘೋ ವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ದೇವದತ್ತೋವ ತೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಯೇ ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಅಸ್ಸದ್ಧಾ ಅಪ್ಪಸನ್ನಾ ದುಬ್ಬುದ್ಧಿನೋ, ತೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ಉಸೂಯಕಾ ಇಮೇ ಸಮಣಾ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯಾ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ಉಸೂಯನ್ತೀ’’ತಿ। ಯೇ ಪನ ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ ಪಣ್ಡಿತಾ ಬ್ಯತ್ತಾ ಬುದ್ಧಿಮನ್ತೋ, ತೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ನ ಖೋ ಇದಂ ಓರಕಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಯಥಾ ಭಗವಾ ದೇವದತ್ತಂ ರಾಜಗಹೇ ಪಕಾಸಾಪೇತೀ’’ತಿ।
ಅಜಾತಸತ್ತುಕುಮಾರವತ್ಥು
೩೩೯. ಅಥ ಖೋ ದೇವದತ್ತೋ ಯೇನ ಅಜಾತಸತ್ತು ಕುಮಾರೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಜಾತಸತ್ತುಂ ಕುಮಾರಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಖೋ, ಕುಮಾರ, ಮನುಸ್ಸಾ ದೀಘಾಯುಕಾ, ಏತರಹಿ ಅಪ್ಪಾಯುಕಾ। ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ ಯಂ ತ್ವಂ ಕುಮಾರೋವ ಸಮಾನೋ ಕಾಲಂ ಕರೇಯ್ಯಾಸಿ। ತೇನ ಹಿ ತ್ವಂ, ಕುಮಾರ, ಪಿತರಂ ಹನ್ತ್ವಾ ರಾಜಾ ಹೋಹಿ। ಅಹಂ ಭಗವನ್ತಂ ಹನ್ತ್ವಾ ಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ।
ಅಥ ಖೋ ಅಜಾತಸತ್ತು ಕುಮಾರೋ – ಅಯ್ಯೋ ಖೋ ದೇವದತ್ತೋ ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಮಹಾನುಭಾವೋ, ಜಾನೇಯ್ಯಾಸಿ ಅಯ್ಯೋ ದೇವದತ್ತೋತಿ – ಊರುಯಾ ಪೋತ್ಥನಿಕಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ದಿವಾ ದಿವಸ್ಸ ದಿವಾ ದಿವಸಸ್ಸ (ಕ॰) ಭೀತೋ ಉಬ್ಬಿಗ್ಗೋ ಉಸ್ಸಙ್ಕೀ ಉತ್ರಸ್ತೋ ಸಹಸಾ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಪಾವಿಸಿ। ಅದ್ದಸಾಸುಂ ಖೋ ಅನ್ತೇಪುರೇ ಉಪಚಾರಕಾ ಮಹಾಮತ್ತಾ ಅಜಾತಸತ್ತುಂ ಕುಮಾರಂ ದಿವಾ ದಿವಸ್ಸ ಭೀತಂ ಉಬ್ಬಿಗ್ಗಂ ಉಸ್ಸಙ್ಕಿಂ ಉತ್ರಸ್ತಂ ಸಹಸಾ ಅನ್ತೇಪುರಂ ಪವಿಸನ್ತಂ; ದಿಸ್ವಾನ ಅಗ್ಗಹೇಸುಂ। ತೇ ವಿಚಿನನ್ತಾ ಊರುಯಾ ಪೋತ್ಥನಿಕಂ ಬದ್ಧಂ ಬನ್ಧಂ (ಕ॰) ದಿಸ್ವಾನ ಅಜಾತಸತ್ತುಂ ಕುಮಾರಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಕಿಂ ತ್ವಂ, ಕುಮಾರ, ಕತ್ತುಕಾಮೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಪಿತರಮ್ಹಿ ಹನ್ತುಕಾಮೋ’’ತಿ। ‘‘ಕೇನಾಸಿ ಉಸ್ಸಾಹಿತೋ’’ತಿ? ‘‘ಅಯ್ಯೇನ ದೇವದತ್ತೇನಾ’’ತಿ। ಏಕಚ್ಚೇ ಮಹಾಮತ್ತಾ ಏವಂ ಮತಿಂ ಅಕಂಸು – ‘‘ಕುಮಾರೋ ಚ ಹನ್ತಬ್ಬೋ, ದೇವದತ್ತೋ ಚ, ಸಬ್ಬೇ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಹನ್ತಬ್ಬಾ’’ತಿ। ಏಕಚ್ಚೇ ಮಹಾಮತ್ತಾ ಏವಂ ಮತಿಂ ಅಕಂಸು – ‘‘ನ ಭಿಕ್ಖೂ ಹನ್ತಬ್ಬಾ। ನ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಪರಜ್ಝನ್ತಿ। ಕುಮಾರೋ ಚ ಹನ್ತಬ್ಬೋ, ದೇವದತ್ತೋ ಚಾ’’ತಿ। ಏಕಚ್ಚೇ ಮಹಾಮತ್ತಾ ಏವಂ ಮತಿಂ ಅಕಂಸು – ‘‘ನ ಕುಮಾರೋ ಚ ಹನ್ತಬ್ಬೋ, ನ ದೇವದತ್ತೋ। ನ ಭಿಕ್ಖೂ ಹನ್ತಬ್ಬಾ। ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇತಬ್ಬಂ। ಯಥಾ ರಾಜಾ ವಕ್ಖತಿ ತಥಾ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ।
ಅಥ ಖೋ ತೇ ಮಹಾಮತ್ತಾ ಅಜಾತಸತ್ತುಂ ಕುಮಾರಂ ಆದಾಯ ಯೇನ ರಾಜಾ ಮಾಗಧೋ ಸೇನಿಯೋ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು , ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಮಾಗಧಸ್ಸ ಸೇನಿಯಸ್ಸ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸ್ಸ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ । ‘‘ಕಥಂ, ಭಣೇ, ಮಹಾಮತ್ತೇಹಿ ಮತಿ ಕತಾ’’ತಿ? ‘‘ಏಕಚ್ಚೇ, ದೇವ, ಮಹಾಮತ್ತಾ ಏವಂ ಮತಿಂ ಅಕಂಸು – ‘ಕುಮಾರೋ ಚ ಹನ್ತಬ್ಬೋ, ದೇವದತ್ತೋ ಚ, ಸಬ್ಬೇ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಹನ್ತಬ್ಬಾ’ತಿ। ಏಕಚ್ಚೇ ಮಹಾಮತ್ತಾ ಏವಂ ಮತಿಂ ಅಕಂಸು – ‘ನ ಭಿಕ್ಖೂ ಹನ್ತಬ್ಬಾ। ನ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಪರಜ್ಝನ್ತಿ। ಕುಮಾರೋ ಚ ಹನ್ತಬ್ಬೋ, ದೇವದತ್ತೋ ಚಾ’ತಿ। ಏಕಚ್ಚೇ ಮಹಾಮತ್ತಾ ಏವಂ ಮತಿಂ ಅಕಂಸು – ‘ನ ಕುಮಾರೋ ಚ ಹನ್ತಬ್ಬೋ, ನ ದೇವದತ್ತೋ। ನ ಭಿಕ್ಖೂ ಹನ್ತಬ್ಬಾ। ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇತಬ್ಬಂ। ಯಥಾ ರಾಜಾ ವಕ್ಖತಿ ತಥಾ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’’ತಿ। ‘‘ಕಿಂ, ಭಣೇ, ಕರಿಸ್ಸತಿ ಬುದ್ಧೋ ವಾ ಧಮ್ಮೋ ವಾ ಸಙ್ಘೋ ವಾ? ನನು ಭಗವತಾ ಪಟಿಕಚ್ಚೇವ ದೇವದತ್ತೋ ರಾಜಗಹೇ ಪಕಾಸಾಪಿತೋ – ‘ಪುಬ್ಬೇ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾ ಪಕತಿ ಅಹೋಸಿ, ಇದಾನಿ ಅಞ್ಞಾ ಪಕತಿ। ಯಂ ದೇವದತ್ತೋ ಕರೇಯ್ಯ ಕಾಯೇನ ವಾಚಾಯ, ನ ತೇನ ಬುದ್ಧೋ ವಾ ಧಮ್ಮೋ ವಾ ಸಙ್ಘೋ ವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ದೇವದತ್ತೋವ ತೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’’ತಿ? ತತ್ಥ ಯೇ ತೇ ಮಹಾಮತ್ತಾ ಏವಂ ಮತಿಂ ಅಕಂಸು – ‘ಕುಮಾರೋ ಚ ಹನ್ತಬ್ಬೋ ದೇವದತ್ತೋ ಚ; ಸಬ್ಬೇ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಹನ್ತಬ್ಬಾ’ತಿ; ತೇ ಅಟ್ಠಾನೇ ಅಕಾಸಿ। ಯೇ ತೇ ಮಹಾಮತ್ತಾ ಏವಂ ಮತಿಂ ಅಕಂಸು – ‘ನ ಭಿಕ್ಖೂ ಹನ್ತಬ್ಬಾ; ನ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಪರಜ್ಝನ್ತಿ; ಕುಮಾರೋ ಚ ಹನ್ತಬ್ಬೋ ದೇವದತ್ತೋ ಚಾ’ತಿ; ತೇ ನೀಚೇ ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ। ಯೇ ತೇ ಮಹಾಮತ್ತಾ ಏವಂ ಮತಿಂ ಅಕಂಸು – ‘ನ ಕುಮಾರೋ ಚ ಹನ್ತಬ್ಬೋ, ನ ದೇವದತ್ತೋ; ನ ಭಿಕ್ಖೂ ಹನ್ತಬ್ಬಾ; ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇತಬ್ಬಂ; ಯಥಾ ರಾಜಾ ವಕ್ಖತಿ ತಥಾ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ; ತೇ ಉಚ್ಚೇ ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ। ಅಥ ಖೋ ರಾಜಾ ಮಾಗಧೋ ಸೇನಿಯೋ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋ ಅಜಾತಸತ್ತುಂ ಕುಮಾರಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಮಂ ತ್ವಂ, ಕುಮಾರ, ಹನ್ತುಕಾಮೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ರಜ್ಜೇನಾಮ್ಹಿ, ದೇವ, ಅತ್ಥಿಕೋ’’ತಿ। ‘‘ಸಚೇ ಖೋ ತ್ವಂ, ಕುಮಾರ, ರಜ್ಜೇನ ಅತ್ಥಿಕೋ, ಏತಂ ತೇ ರಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ಅಜಾತಸತ್ತುಸ್ಸ ಕುಮಾರಸ್ಸ ರಜ್ಜಂ ನಿಯ್ಯಾದೇಸಿ।
ಅಭಿಮಾರಪೇಸನಂ
೩೪೦. ಅಥ ಖೋ ದೇವದತ್ತೋ ಯೇನ ಅಜಾತಸತ್ತು ಕುಮಾರೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಜಾತಸತ್ತುಂ ಕುಮಾರಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಪುರಿಸೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಆಣಾಪೇಹಿ, ಯೇ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಅಜಾತಸತ್ತು ಕುಮಾರೋ ಮನುಸ್ಸೇ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ಯಥಾ, ಭಣೇ, ಅಯ್ಯೋ ದೇವದತ್ತೋ ಆಹ ತಥಾ ಕರೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ದೇವದತ್ತೋ ಏಕಂ ಪುರಿಸಂ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ಗಚ್ಛಾವುಸೋ, ಅಮುಕಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸೇ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ವಿಹರತಿ। ತಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತ್ವಾ ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗೇನ ಆಗಚ್ಛಾ’’ತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಮಗ್ಗೇ ದ್ವೇ ಪುರಿಸೇ ಠಪೇಸಿ – ‘‘ಯೋ ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗೇನ ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ಆಗಚ್ಛತಿ, ತಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತ್ವಾ ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗೇನ ಆಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಮಗ್ಗೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪುರಿಸೇ ಠಪೇಸಿ – ‘‘ಯೇ ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗೇನ ದ್ವೇ ಪುರಿಸಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತ್ವಾ ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗೇನ ಆಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಮಗ್ಗೇ ಅಟ್ಠ ಪುರಿಸೇ ಠಪೇಸಿ – ‘‘ಯೇ ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಪುರಿಸಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತ್ವಾ ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗೇನ ಆಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಮಗ್ಗೇ ಸೋಳಸ ಪುರಿಸೇ ಠಪೇಸಿ – ‘‘ಯೇ ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗೇನ ಅಟ್ಠ ಪುರಿಸಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ।
ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ಅಸಿಚಮ್ಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಧನುಕಲಾಪಂ ಸನ್ನಯ್ಹಿತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಅವಿದೂರೇ ಭೀತೋ ಉಬ್ಬಿಗ್ಗೋ ಉಸ್ಸಙ್ಕೀ ಉತ್ರಸ್ತೋ ಪತ್ಥದ್ಧೇನ ಕಾಯೇನ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಭಗವಾ ತಂ ಪುರಿಸಂ ಭೀತಂ ಉಬ್ಬಿಗ್ಗಂ ಉಸ್ಸಙ್ಕಿಂ ಉತ್ರಸ್ತಂ ಪತ್ಥದ್ಧೇನ ಕಾಯೇನ ಠಿತಂ। ದಿಸ್ವಾನ ತಂ ಪುರಿಸಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಏಹಾವುಸೋ, ಮಾ ಭಾಯೀ’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ಅಸಿಚಮ್ಮಂ ಏಕಮನ್ತಂ ಕರಿತ್ವಾ ಧನುಕಲಾಪಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಪಾದೇಸು ಸಿರಸಾ ನಿಪತಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಚ್ಚಯೋ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಚ್ಚಗಮಾ ಯಥಾಬಾಲಂ ಯಥಾಮೂಳ್ಹಂ ಯಥಾಅಕುಸಲಂ, ಯೋಹಂ ದುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ವಧಕಚಿತ್ತೋ ಇಧೂಪಸಙ್ಕನ್ತೋ। ತಸ್ಸ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಅಚ್ಚಯಂ ಅಚ್ಚಯತೋ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತು ಆಯತಿಂ ಸಂವರಾಯಾ’’ತಿ। ‘‘ತಗ್ಘ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ, ಅಚ್ಚಯೋ ಅಚ್ಚಗಮಾ ಯಥಾಬಾಲಂ ಯಥಾಮೂಳ್ಹಂ ಯಥಾಅಕುಸಲಂ, ಯಂ ತ್ವಂ ದುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ವಧಕಚಿತ್ತೋ ಇಧೂಪಸಙ್ಕನ್ತೋ। ಯತೋ ಚ ಖೋ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ , ಅಚ್ಚಯಂ ಅಚ್ಚಯತೋ ದಿಸ್ವಾ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಕರೋಸಿ, ತಂ ತೇ ಮಯಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾಮ। ವುಡ್ಢಿ ಹೇಸಾ, ಆವುಸೋ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ – ಯೋ ಅಚ್ಚಯಂ ಅಚ್ಚಯತೋ ದಿಸ್ವಾ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಕರೋತಿ, ಆಯತಿಂ ಸಂವರಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ।
ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅನುಪುಬ್ಬಿಂ ಕಥಂ ಕಥೇಸಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ದಾನಕಥಂ ಸೀಲಕಥಂ ಸಗ್ಗಕಥಂ, ಕಾಮಾನಂ ಆದೀನವಂ ಓಕಾರಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ, ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಪಕಾಸೇಸಿ। ಯದಾ ತಂ ಭಗವಾ ಅಞ್ಞಾಸಿ ಕಲ್ಲಚಿತ್ತಂ, ಮುದುಚಿತ್ತಂ, ವಿನೀವರಣಚಿತ್ತಂ, ಉದಗ್ಗಚಿತ್ತಂ, ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಂ, ಅಥ ಯಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾಮುಕ್ಕಂಸಿಕಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ತಂ ಪಕಾಸೇಸಿ – ದುಕ್ಖಂ, ಸಮುದಯಂ, ನಿರೋಧಂ, ಮಗ್ಗಂ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ನಾಮ ಸುದ್ಧಂ ವತ್ಥಂ ಅಪಗತಕಾಳಕಂ ಸಮ್ಮದೇವ ರಜನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ತಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಆಸನೇ ವಿರಜಂ ವೀತಮಲಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ – ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮನ್ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಪುರಿಸೋ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋ ಪತ್ತಧಮ್ಮೋ ವಿದಿತಧಮ್ಮೋ ಪರಿಯೋಗಾಳ್ಹಧಮ್ಮೋ ತಿಣ್ಣವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋ ವಿಗತಕಥಂಕಥೋ ವೇಸಾರಜ್ಜಪ್ಪತ್ತೋ ಅಪರಪ್ಪಚ್ಚಯೋ ಸತ್ಥುಸಾಸನೇ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ। ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭನ್ತೇ, ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ ವಾ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ ವಿವರೇಯ್ಯ, ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಅನ್ಧಕಾರೇ ವಾ ತೇಲಪಜ್ಜೋತಂ ಧಾರೇಯ್ಯ – ಚಕ್ಖುಮನ್ತೋ ರೂಪಾನಿ ದಕ್ಖನ್ತೀತಿ – ಏವಮೇವಂ ಭಗವತಾ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮೋ ಪಕಾಸಿತೋ। ಏಸಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವನ್ತಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಧಮ್ಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ। ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭಗವಾ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ತಂ ಪುರಿಸಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಮಾ ಖೋ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ, ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛ, ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛಾಹೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ।
ಅಥ ಖೋ ತೇ ದ್ವೇ ಪುರಿಸಾ – ಕಿಂ ನು ಖೋ ಸೋ ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ಚಿರೇನ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ – ಪಟಿಪಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಅದ್ದಸಂಸು ಭಗವನ್ತಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನಂ। ದಿಸ್ವಾನ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು। ತೇಸಂ ಭಗವಾ ಅನುಪುಬ್ಬಿಂ ಕಥಂ ಕಥೇಸಿ…ಪೇ॰… ಅಪರಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಸತ್ಥುಸಾಸನೇ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ…ಪೇ॰… ಉಪಾಸಕೇ ನೋ ಭಗವಾ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತೇ’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ತೇ ಪುರಿಸೇ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಮಾ ಖೋ ತುಮ್ಹೇ, ಆವುಸೋ, ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛಿತ್ಥ, ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ।
ಅಥ ಖೋ ತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪುರಿಸಾ…ಪೇ॰… ಅಥ ಖೋ ತೇ ಅಟ್ಠ ಪುರಿಸಾ…ಪೇ॰… ಅಥ ಖೋ ತೇ ಸೋಳಸ ಪುರಿಸಾ – ಕಿಂ ನು ಖೋ ತೇ ಅಟ್ಠ ಪುರಿಸಾ ಚಿರೇನ ಆಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ – ಪಟಿಪಥಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಅದ್ದಸಾಸುಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನಂ। ದಿಸ್ವಾನ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು। ತೇಸಂ ಭಗವಾ ಅನುಪುಬ್ಬಿಂ ಕಥಂ ಕಥೇಸಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ದಾನಕಥಂ…ಪೇ॰… ಅಪರಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಸತ್ಥುಸಾಸನೇ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭನ್ತೇ…ಪೇ॰… ಉಪಾಸಕೇ ನೋ ಭಗವಾ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತೇ’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ತೇ ಪುರಿಸೇ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಮಾ ಖೋ ತುಮ್ಹೇ, ಆವುಸೋ, ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛಿತ್ಥ, ಇಮಿನಾ ಮಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ।
ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಏಕೋ ಪುರಿಸೋ ಯೇನ ದೇವದತ್ತೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ದೇವದತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ನಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಕ್ಕೋಮಿ ತಂ ಭಗವನ್ತಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತುಂ; ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಸೋ ಭಗವಾ, ಮಹಾನುಭಾವೋ’’ತಿ। ‘‘ಅಲಂ, ಆವುಸೋ; ಮಾ ತ್ವಂ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸಿ। ಅಹಮೇವ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ।
ಲೋಹಿತುಪ್ಪಾದಕಕಮ್ಮಂ
೩೪೧. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಗವಾ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಸ್ಸ ಪಬ್ಬತಸ್ಸ ಛಾಯಾಯಂ ಚಙ್ಕಮತಿ। ಅಥ ಖೋ ದೇವದತ್ತೋ ಗಿಜ್ಝಕೂಟಂ ಪಬ್ಬತಂ ಆರುಹಿತ್ವಾ ಮಹತಿಂ ಸಿಲಂ ಪವಿಜ್ಝಿ – ಇಮಾಯ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಸ್ಸಾಮೀತಿ। ದ್ವೇ ಪಬ್ಬತಕೂಟಾ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಸಿಲಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂಸು। ತತೋ ಪಪತಿಕಾ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ರುಹಿರಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ। ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಉದ್ಧಂ ಉಲ್ಲೋಕೇತ್ವಾ ದೇವದತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಬಹುಂ ತಯಾ, ಮೋಘಪುರಿಸ, ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸುತಂ, ಯಂ ತ್ವಂ ದುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ವಧಕಚಿತ್ತೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ರುಹಿರಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸೀ’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವದತ್ತೇನ ಪಠಮಂ ಆನನ್ತರಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಉಪಚಿತಂ, ಯಂ ದುಟ್ಠಚಿತ್ತೇನ ವಧಕಚಿತ್ತೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ರುಹಿರಂ ಉಪ್ಪಾದಿತ’’ನ್ತಿ।
ಅಸ್ಸೋಸುಂ ಖೋ ಭಿಕ್ಖೂ – ‘‘ದೇವದತ್ತೇನ ಕಿರ ಭಗವತೋ ವಧೋ ಪಯುತ್ತೋ’’ತಿ। ತೇ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಪರಿತೋ ಪರಿತೋ ಚಙ್ಕಮನ್ತಿ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಾ ಮಹಾಸದ್ದಾ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕರೋನ್ತಾ, ಭಗವತೋ ರಕ್ಖಾವರಣಗುತ್ತಿಯಾ। ಅಸ್ಸೋಸಿ ಖೋ ಭಗವಾ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಂ ಮಹಾಸದ್ದಂ ಸಜ್ಝಾಯಸದ್ದಂ। ಸುತ್ವಾನ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಸೋ, ಆನನ್ದ, ಉಚ್ಚಾಸದ್ದೋ ಮಹಾಸದ್ದೋ ಸಜ್ಝಾಯಸದ್ದೋ’’ತಿ? ‘‘ಅಸ್ಸೋಸುಂ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖೂ – ‘ದೇವದತ್ತೇನ ಕಿರ ಭಗವತೋ ವಧೋ ಪಯುತ್ತೋ’ತಿ। ತೇ ಚ ತೇಧ (ಸೀ॰), ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಪರಿತೋ ಪರಿತೋ ಚಙ್ಕಮನ್ತಿ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಾ ಮಹಾಸದ್ದಾ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕರೋನ್ತಾ, ಭಗವತೋ ರಕ್ಖಾವರಣಗುತ್ತಿಯಾ। ಸೋ ಏಸೋ, ಭಗವಾ, ಉಚ್ಚಾಸದ್ದೋ ಮಹಾಸದ್ದೋ ಸಜ್ಝಾಯಸದ್ದೋ’’ತಿ। ‘‘ತೇನ ಹಾನನ್ದ, ಮಮ ವಚನೇನ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಹಿ – ಸತ್ಥಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತೇ ಆಮನ್ತೇತೀ’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವತೋ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಯೇನ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸತ್ಥಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತೇ ಆಮನ್ತೇತೀ’’ತಿ। ‘‘ಏವಮಾವುಸೋ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೇ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –
‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನವಕಾಸೋ, ಯಂ ಪರೂಪಕ್ಕಮೇನ ತಥಾಗತಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಯ್ಯ। ಅನುಪಕ್ಕಮೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಿ।
ಚೂಳವ॰ ೩೩೪; ಅ॰ ನಿ॰ ೫.೧೦೦ ‘‘ಪಞ್ಚಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ಥಾರೋ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ। ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ‘‘ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲೋ ಸಮಾನೋ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಮೇ ಸೀಲಂ ಪರಿಯೋದಾತಂ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠ’ನ್ತಿ ಚ। ತಮೇನಂ ಸಾವಕಾ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಿ – ‘ಅಯಂ ಖೋ ಭವಂ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲೋ ಸಮಾನೋ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಮೇ ಸೀಲಂ ಪರಿಯೋದಾತಂ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠ’ನ್ತಿ ಚ। ಮಯಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಗಿಹೀನಂ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಮ, ನಾಸ್ಸಸ್ಸ ಮನಾಪಂ। ಯಂ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಅಮನಾಪಂ, ಕಥಂ ನಂ ಮಯಂ ತೇನ ಸಮುದಾಚರೇಯ್ಯಾಮ? ಸಮ್ಮನ್ನತಿ ಖೋ ಪನ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರೇನ – ಯಂ ತುಮೋ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ತುಮೋವ ತೇನ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತೀ’ತಿ । ಏವರೂಪಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ಥಾರಂ ಸಾವಕಾ ಸೀಲತೋ ರಕ್ಖನ್ತಿ; ಏವರೂಪೋ ಚ ಪನ ಸತ್ಥಾ ಸಾವಕೇಹಿ ಸೀಲತೋ ರಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತಿ।
‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಆಜೀವೋ ಸಮಾನೋ…ಪೇ॰… ಅಪರಿಸುದ್ಧಧಮ್ಮದೇಸನೋ ಸಮಾನೋ…ಪೇ॰… ಅಪರಿಸುದ್ಧವೇಯ್ಯಾಕರಣೋ ಸಮಾನೋ…ಪೇ॰… ಅಪರಿಸುದ್ಧಞಾಣದಸ್ಸನೋ ಸಮಾನೋ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಞಾಣದಸ್ಸನೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಮೇ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪರಿಯೋದಾತಂ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠ’ನ್ತಿ ಚ। ತಮೇನಂ ಸಾವಕಾ ಏವಂ ಜಾನನ್ತಿ – ‘ಅಯಂ ಖೋ ಭವಂ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಞಾಣದಸ್ಸನೋ ಸಮಾನೋ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಞಾಣದಸ್ಸನೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಮೇ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪರಿಯೋದಾತಂ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠ’ನ್ತಿ ಚ। ಮಯಞ್ಚೇವ ಖೋ ಪನ ಗಿಹೀನಂ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಮ, ನಾಸ್ಸಸ್ಸ ಮನಾಪಂ। ಯಂ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಅಮನಾಪಂ, ಕಥಂ ನ ಮಯಂ ತೇನ ಸಮುದಾಚರೇಯ್ಯಾಮ? ಸಮ್ಮನ್ನತಿ ಖೋ ಪನ ಚೀವರಪಿಣ್ಡಪಾತಸೇನಾಸನಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರೇನ – ಯಂ ತುಮೋ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ತುಮೋವ ತೇನ ಪಞ್ಞಾಯಿಸ್ಸತೀ’ತಿ। ಏವರೂಪಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ಥಾರಂ ಸಾವಕಾ ಞಾಣದಸ್ಸನತೋ ರಕ್ಖನ್ತಿ; ಏವರೂಪೋ ಚ ಪನ ಸತ್ಥಾ ಸಾವಕೇಹಿ ಞಾಣದಸ್ಸನತೋ ರಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತಿ। ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ಸತ್ಥಾರೋ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ। ‘‘ಅಹಂ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲೋ ಸಮಾನೋ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಸೀಲೋಮ್ಹೀ’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾಮಿ ‘ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಮೇ ಸೀಲಂ ಪರಿಯೋದಾತಂ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠ’ನ್ತಿ ಚ। ನ ಚ ಮಂ ಸಾವಕಾ ಸೀಲತೋ ರಕ್ಖನ್ತಿ; ನ ಚಾಹಂ ಸಾವಕೇಹಿ ಸೀಲತೋ ರಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಾಮಿ। ಅಹಂ ಖೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖವೇ ಪರಿಸುದ್ಧಾಜೀವೋ ಸಮಾನೋ…ಪೇ॰… ಪರಿಸುದ್ಧಧಮ್ಮದೇಸನೋ ಸಮಾನೋ…ಪೇ॰… ಪರಿಸುದ್ಧವೇಯ್ಯಾಕರಣೋ ಸಮಾನೋ…ಪೇ॰… ಪರಿಸುದ್ಧಞಾಣದಸ್ಸನೋ ಸಮಾನೋ ‘‘ಪರಿಸುದ್ಧಞಾಣದಸ್ಸನೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಪಟಿಜಾನಾಮಿ ‘‘ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಮೇ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ ಪರಿಯೋದಾತಂ ಅಸಂಕಿಲಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ಚ, ನ ಚ ಮಂ ಸಾವಕಾ ಞಾಣದಸ್ಸನತೋ ರಕ್ಖನ್ತಿ, ನ ಚಾಹಂ ಸಾವಕೇಹಿ ಞಾಣದಸ್ಸನತೋ ರಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಾಮಿ। ‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನವಕಾಸೋ, ಯಂ ಪರೂಪಕ್ಕಮೇನ ತಥಾಗತಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಯ್ಯ। ಅನುಪಕ್ಕಮೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಿ। ಗಚ್ಛಥ ತುಮ್ಹೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಥಾವಿಹಾರಂ। ಅರಕ್ಖಿಯಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಾ’’ತಿ।
ನಾಳಾಗಿರಿಪೇಸನಂ
೩೪೨. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ರಾಜಗಹೇ ನಾಳಾಗಿರಿ ನಾಮ ಹತ್ಥೀ ಚಣ್ಡೋ ಹೋತಿ, ಮನುಸ್ಸಘಾತಕೋ। ಅಥ ಖೋ ದೇವದತ್ತೋ ರಾಜಗಹಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಸಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಭಣ್ಡೇ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಮಯಂ ಖೋ, ಭಣೇ, ರಾಜಞಾತಕಾ ನಾಮ ಪಟಿಬಲಾ ನೀಚಟ್ಠಾನಿಯಂ ಉಚ್ಚಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತುಂ, ಭತ್ತಮ್ಪಿ ವೇತನಮ್ಪಿ ವಡ್ಢಾಪೇತುಂ। ತೇನ ಹಿ, ಭಣೇ, ಯದಾ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಇಮಂ ರಚ್ಛಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ತದಾ ಇಮಂ ನಾಳಾಗಿರಿಂ ಹತ್ಥಿಂ ಮುಞ್ಚೇತ್ವಾ ಇಮಂ ರಚ್ಛಂ ಪಟಿಪಾದೇಥಾ’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಹತ್ಥಿಭಣ್ಡಾ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ। ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಸಮ್ಬಹುಲೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ರಾಜಗಹಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ। ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ತಂ ರಚ್ಛಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ। ಅದ್ದಸಾಸುಂ ಖೋ ತೇ ಹತ್ಥಿಭಣ್ಡಾ ಭಗವನ್ತಂ ತಂ ರಚ್ಛಂ ಪಟಿಪನ್ನಂ। ದಿಸ್ವಾನ ನಾಳಾಗಿರಿಂ ಹತ್ಥಿಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ತಂ ರಚ್ಛಂ ಪಟಿಪಾದೇಸುಂ। ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ನಾಳಾಗಿರಿ ಹತ್ಥೀ ಭಗವನ್ತಂ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ। ದಿಸ್ವಾನ ಸೋಣ್ಡಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಪಹಟ್ಠಕಣ್ಣವಾಲೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನ ಅಭಿಧಾವಿ। ಅದ್ದಸಾಸುಂ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ನಾಳಾಗಿರಿಂ ಹತ್ಥಿಂ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ। ದಿಸ್ವಾನ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ನಾಳಾಗಿರಿ ಹತ್ಥೀ ಚಣ್ಡೋ ಮನುಸ್ಸಘಾತಕೋ ಇಮಂ ರಚ್ಛಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ। ಪಟಿಕ್ಕಮತು, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ; ಪಟಿಕ್ಕಮತು ಸುಗತೋ’’ತಿ। ‘‘ಆಗಚ್ಛಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾ ಭಾಯಿತ್ಥ। ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನವಕಾಸೋ, ಯಂ ಪರೂಪಕ್ಕಮೇನ ತಥಾಗತಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಯ್ಯ। ಅನುಪಕ್ಕಮೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತೀ’’ತಿ। ದುತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ…ಪೇ॰… ತತಿಯಮ್ಪಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ – ‘‘ಅಯಂ, ಭನ್ತೇ, ನಾಳಾಗಿರಿ ಹತ್ಥೀ ಚಣ್ಡೋ ಮನುಸ್ಸಘಾತಕೋ ಇಮಂ ರಚ್ಛಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ। ಪಟಿಕ್ಕಮತು, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ; ಪಟಿಕ್ಕಮತು ಸುಗತೋ’’ತಿ। ‘‘ಆಗಚ್ಛಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾ ಭಾಯಿತ್ಥ। ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನವಕಾಸೋ, ಯಂ ಪರೂಪಕ್ಕಮೇನ ತಥಾಗತಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಯ್ಯ। ಅನುಪಕ್ಕಮೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತೀ’’ತಿ।
ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಮನುಸ್ಸಾ ಪಾಸಾದೇಸುಪಿ ಹಮ್ಮಿಯೇಸುಪಿ ಛದನೇಸುಪಿ ಆರುಳ್ಹಾ ಅಚ್ಛನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಯೇ ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಅಸ್ಸದ್ಧಾ ಅಪ್ಪಸನ್ನಾ ದುಬ್ಬುದ್ಧಿನೋ, ತೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ಅಭಿರೂಪೋ ವತ, ಭೋ ಅಭಿರೂಪೋ ವತ ಭೋ ಗೋತಮೋ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰), ಮಹಾಸಮಣೋ ನಾಗೇನ ವಿಹೇಠೀಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಯೇ ಪನ ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ ಪಣ್ಡಿತಾ ಬ್ಯತ್ತಾ ಬುದ್ಧಿಮನ್ತೋ, ತೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ನಚಿರಸ್ಸಂ ವತ, ಭೋ, ನಾಗೋ ನಾಗೇನ ಸಙ್ಗಾಮೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ನಾಳಾಗಿರಿಂ ಹತ್ಥಿಂ ಮೇತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಫರಿ। ಅಥ ಖೋ ನಾಳಾಗಿರಿ ಹತ್ಥೀ ಭಗವತೋ ಭಗವತಾ (ಸೀ॰) ಮೇತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಫುಟ್ಠೋ ಫುಟೋ (ಕ॰) ಸೋಣ್ಡಂ ಓರೋಪೇತ್ವಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಪುರತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಹತ್ಥೇನ ನಾಳಾಗಿರಿಸ್ಸ ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಕುಮ್ಭಂ ಪರಾಮಸನ್ತೋ ನಾಳಾಗಿರಿಂ ಹತ್ಥಿಂ ಇಮಾಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಅಜ್ಝಭಾಸಿ –
‘‘ಮಾ ಕುಞ್ಜರ ನಾಗಮಾಸದೋ, ದುಕ್ಖಞ್ಹಿ ಕುಞ್ಜರ ನಾಗಮಾಸದೋ।
ನ ಹಿ ನಾಗಹತಸ್ಸ ಕುಞ್ಜರ ಸುಗತಿ, ಹೋತಿ ಇತೋ ಪರಂ ಯತೋ॥
‘‘ಮಾ ಚ ಮದೋ ಮಾ ಚ ಪಮಾದೋ, ನ ಹಿ ಪಮತ್ತಾ ಸುಗತಿಂ ವಜನ್ತಿ ತೇ।
ತ್ವಞ್ಞೇವ ತಥಾ ಕರಿಸ್ಸಸಿ, ಯೇನ ತ್ವಂ ಸುಗತಿಂ ಗಮಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ॥
ಅಥ ಖೋ ನಾಳಾಗಿರಿ ಹತ್ಥೀ ಸೋಣ್ಡಾಯ ಭಗವತೋ ಪಾದಪಂಸೂನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಉಪರಿಮುದ್ಧನಿ ಆಕಿರಿತ್ವಾ ಪಟಿಕುಟಿಯೋವ ಪಟಿಕುಟಿತೋ ಪಟಿಸಕ್ಕಿ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰) ಓಸಕ್ಕಿ, ಯಾವ ಭಗವನ್ತಂ ಅದ್ದಕ್ಖಿ। ಅಥ ಖೋ ನಾಳಾಗಿರಿ ಹತ್ಥೀ ಹತ್ಥಿಸಾಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಕೇ ಠಾನೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ। ತಥಾ ದನ್ತೋ ಚ ಪನ ನಾಳಾಗಿರಿ ಹತ್ಥೀ ಅಹೋಸಿ। ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಮನುಸ್ಸಾ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಗಾಯನ್ತಿ –
ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೩೫೨; ಥೇರಗಾ॰ ೮೭೮ ‘‘ದಣ್ಡೇನೇಕೇ ದಮಯನ್ತಿ, ಅಙ್ಕುಸೇಹಿ ಕಸಾಹಿ ಚ।
ಅದಣ್ಡೇನ ಅಸತ್ಥೇನ, ನಾಗೋ ದನ್ತೋ ಮಹೇಸಿನಾ’’ತಿ॥
ಮನುಸ್ಸಾ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತಿ ಖಿಯ್ಯನ್ತಿ ವಿಪಾಚೇನ್ತಿ – ‘‘ಯಾವ ಪಾಪೋ ಅಯಂ ದೇವದತ್ತೋ, ಅಲಕ್ಖಿಕೋ, ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಏವಂಮಹಿದ್ಧಿಕಸ್ಸ ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವಸ್ಸ ವಧಾಯ ಪರಕ್ಕಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಪರಿಹಾಯಿ। ಭಗವತೋ ಚ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಅಭಿವಡ್ಢಿ।
ಪಞ್ಚವತ್ಥುಯಾಚನಕಥಾ
೩೪೩. ಪಾಚಿ॰ ೨೦೯ ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ದೇವದತ್ತೋ ಪರಿಹೀನಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಸಪರಿಸೋ ಕುಲೇಸು ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತಿ। ಮನುಸ್ಸಾ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತಿ ಖಿಯ್ಯನ್ತಿ ವಿಪಾಚೇನ್ತಿ – ‘‘ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ಸಮಣಾ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯಾ ಕುಲೇಸು ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸನ್ತಿ! ಕಸ್ಸ ಸಮ್ಪನ್ನಂ ನ ಮನಾಪಂ, ಕಸ್ಸ ಸಾದುಂ ನ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿ! ಅಸ್ಸೋಸುಂ ಖೋ ಭಿಕ್ಖೂ ತೇಸಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತಾನಂ ಖಿಯ್ಯನ್ತಾನಂ ವಿಪಾಚೇನ್ತಾನಂ। ಯೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಾ…ಪೇ॰… ತೇ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತಿ ಖಿಯ್ಯನ್ತಿ ವಿಪಾಚೇನ್ತಿ – ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ದೇವದತ್ತೋ ಸಪರಿಸೋ ಕುಲೇಸು ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ! ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ…ಪೇ॰… ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ, ದೇವದತ್ತ, ಸಪರಿಸೋ ಕುಲೇಸು ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಭಗವಾ’’ತಿ…ಪೇ॰… ವಿಗರಹಿತ್ವಾ…ಪೇ॰… ಧಮ್ಮಿಂ ಕಥಂ ಕತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕುಲೇಸು ತಿಕಭೋಜನಂ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸಾಮಿ ತಯೋ ಅತ್ಥವಸೇ ಪಟಿಚ್ಚ – ದುಮ್ಮಙ್ಕೂನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನ ನಿಗ್ಗಹಾಯ ; ಪೇಸಲಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಫಾಸುವಿಹಾರಾಯ, ಮಾ ಪಾಪಿಚ್ಛಾ ಪಕ್ಖಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯುನ್ತಿ; ಕುಲಾನುದ್ದಯಾಯ ಕುಲಾನುದಯತಾಯ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰) ಚ। ಗಣಭೋಜನೇ ಯಥಾಧಮ್ಮೋ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ।
ಪಾರಾ॰ ೪೦೯ ಅಥ ಖೋ ದೇವದತ್ತೋ ಯೇನ ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಕಟಮೋದಕತಿಸ್ಸಕೋ ಕಟಮೋರಕತಿಸ್ಸಕೋ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰) ಖಣ್ಡದೇವಿಯಾ ಪುತ್ತೋ ಸಮುದ್ದದತ್ತೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕೋಕಾಲಿಕಂ ಕಟಮೋದಕತಿಸ್ಸಕಂ ಖಣ್ಡದೇವಿಯಾ ಪುತ್ತಂ ಸಮುದ್ದದತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಏಥ, ಮಯಂ, ಆವುಸೋ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಙ್ಘಭೇದಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ ಚಕ್ಕಭೇದ’’ನ್ತಿ। ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಕೋಕಾಲಿಕೋ ದೇವದತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಮಣೋ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಗೋತಮೋ ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಮಹಾನುಭಾವೋ। ಕಥಂ ಮಯಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಙ್ಘಭೇದಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ ಚಕ್ಕಭೇದ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಏಥ, ಮಯಂ, ಆವುಸೋ, ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ವತ್ಥೂನಿ ಯಾಚಿಸ್ಸಾಮ – ‘ಭಗವಾ, ಭನ್ತೇ, ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಸ್ಸ ಸನ್ತುಟ್ಠಸ್ಸ ಸಲ್ಲೇಖಸ್ಸ ಧುತಸ್ಸ ಪಾಸಾದಿಕಸ್ಸ ಅಪಚಯಸ್ಸ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಸ್ಸ ವಣ್ಣವಾದೀ। ಇಮಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಪಞ್ಚ ವತ್ಥೂನಿ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾ ಸಲ್ಲೇಖಾಯ ಧುತತಾಯ ಪಾಸಾದಿಕತಾಯ ಅಪಚಯಾಯ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ। ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಯಾವಜೀವಂ ಆರಞ್ಞಿಕಾ ಅಸ್ಸು; ಯೋ ಗಾಮನ್ತಂ ಓಸರೇಯ್ಯ, ವಜ್ಜಂ ನಂ ಫುಸೇಯ್ಯ। ಯಾವಜೀವಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಾ ಅಸ್ಸು; ಯೋ ನಿಮನ್ತನಂ ಸಾದಿಯೇಯ್ಯ, ವಜ್ಜಂ ನಂ ಫುಸೇಯ್ಯ। ಯಾವಜೀವಂ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಾ ಅಸ್ಸು; ಯೋ ಗಹಪತಿಚೀವರಂ ಸಾದಿಯೇಯ್ಯ, ವಜ್ಜಂ ನಂ ಫುಸೇಯ್ಯ। ಯಾವಜೀವಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕಾ ಅಸ್ಸು; ಯೋ ಛನ್ನಂ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ವಜ್ಜಂ ನಂ ಫುಸೇಯ್ಯ। ಯಾವಜೀವಂ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ ನ ಖಾದೇಯ್ಯುಂ; ಯೋ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ ಖಾದೇಯ್ಯ, ವಜ್ಜಂ ನಂ ಫುಸೇಯ್ಯಾ’ತಿ। ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ವತ್ಥೂನಿ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ನಾನುಜಾನಿಸ್ಸತಿ। ತೇ ಮಯಂ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ವತ್ಥೂಹಿ ಜನಂ ಸಞ್ಞಾಪೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ। ‘‘ಸಕ್ಕಾ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ವತ್ಥೂಹಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಸಙ್ಘಭೇದೋ ಕಾತುಂ ಚಕ್ಕಭೇದೋ। ಲೂಖಪ್ಪಸನ್ನಾ ಹಿ, ಆವುಸೋ, ಮನುಸ್ಸಾ’’ತಿ।
ಅಥ ಖೋ ದೇವದತ್ತೋ ಸಪರಿಸೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ದೇವದತ್ತೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಭಗವಾ, ಭನ್ತೇ, ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಸ್ಸ ಸನ್ತುಟ್ಠಸ್ಸ ಸಲ್ಲೇಖಸ್ಸ ಧುತಸ್ಸ ಪಾಸಾದಿಕಸ್ಸ ಅಪಚಯಸ್ಸ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಸ್ಸ ವಣ್ಣವಾದೀ। ಇಮಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಪಞ್ಚ ವತ್ಥೂನಿ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ಸನ್ತುಟ್ಠಿಯಾ ಸಲ್ಲೇಖಾಯ ಧುತತಾಯ ಪಾಸಾದಿಕತಾಯ ಅಪಚಯಾಯ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ। ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಯಾವಜೀವಂ ಆರಞ್ಞಿಕಾ ಅಸ್ಸು; ಯೋ ಗಾಮನ್ತಂ ಓಸರೇಯ್ಯ, ವಜ್ಜಂ ನಂ ಫುಸೇಯ್ಯ। ಯಾವಜೀವಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಾ ಅಸ್ಸು; ಯೋ ನಿಮನ್ತನಂ ಸಾದಿಯೇಯ್ಯ, ವಜ್ಜಂ ನಂ ಫುಸೇಯ್ಯ। ಯಾವಜೀವಂ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಾ ಅಸ್ಸು; ಯೋ ಗಹಪತಿಚೀವರಂ ಸಾದಿಯೇಯ್ಯ, ವಜ್ಜಂ ನಂ ಫುಸೇಯ್ಯ। ಯಾವಜೀವಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕಾ ಅಸ್ಸು; ಯೋ ಛನ್ನಂ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ವಜ್ಜಂ ನಂ ಫುಸೇಯ್ಯ। ಯಾವಜೀವಂ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ ನ ಖಾದೇಯ್ಯುಂ; ಯೋ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ ಖಾದೇಯ್ಯ, ವಜ್ಜಂ ನಂ ಫುಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ। ‘‘ಅಲಂ, ದೇವದತ್ತ। ಯೋ ಇಚ್ಛತಿ, ಆರಞ್ಞಿಕೋ ಹೋತು; ಯೋ ಇಚ್ಛತಿ, ಗಾಮನ್ತೇ ವಿಹರತು। ಯೋ ಇಚ್ಛತಿ, ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕೋ ಹೋತು; ಯೋ ಇಚ್ಛತಿ, ನಿಮನ್ತನಂ ಸಾದಿಯತು। ಯೋ ಇಚ್ಛತಿ, ಪಂಸುಕೂಲಿಕೋ ಹೋತು; ಯೋ ಇಚ್ಛತಿ, ಗಹಪತಿಚೀವರಂ ಸಾದಿಯತು। ಅಟ್ಠಮಾಸೇ ಖೋ ಮಯಾ, ದೇವದತ್ತ, ರುಕ್ಖಮೂಲಸೇನಾಸನಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ; ತಿಕೋಟಿಪರಿಸುದ್ಧಂ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ – ಅದಿಟ್ಠಂ, ಅಸ್ಸುತಂ, ಅಪರಿಸಙ್ಕಿತ’’ನ್ತಿ। ಅಥ ಖೋ ದೇವದತ್ತೋ – ನ ಭಗವಾ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ವತ್ಥೂನಿ ಅನುಜಾನಾತೀತಿ – ಹಟ್ಠೋ ಉದಗ್ಗೋ ಸಪರಿಸೋ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ।
ಅಥ ಖೋ ದೇವದತ್ತೋ ಸಪರಿಸೋ ರಾಜಗಹಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ವತ್ಥೂಹಿ ಜನಂ ಸಞ್ಞಾಪೇಸಿ – ‘‘ಮಯಂ, ಆವುಸೋ, ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ವತ್ಥೂನಿ ಯಾಚಿಮ್ಹಾ – ‘ಭಗವಾ, ಭನ್ತೇ, ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಸ್ಸ…ಪೇ॰… ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಸ್ಸ ವಣ್ಣವಾದೀ। ಇಮಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಪಞ್ಚ ವತ್ಥೂನಿ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ…ಪೇ॰… ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ। ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಯಾವಜೀವಂ ಆರಞ್ಞಿಕಾ ಅಸ್ಸು; ಯೋ ಗಾಮನ್ತಂ ಓಸರೇಯ್ಯ, ವಜ್ಜಂ ನಂ ಫುಸೇಯ್ಯ…ಪೇ॰… ಯಾವಜೀವಂ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ ನ ಖಾದೇಯ್ಯುಂ; ಯೋ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ ಖಾದೇಯ್ಯ, ವಜ್ಜಂ ನಂ ಫುಸೇಯ್ಯಾ’ತಿ। ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ವತ್ಥೂನಿ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ನಾನುಜಾನಾತಿ। ತೇ ಮಯಂ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ವತ್ಥೂಹಿ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಾಮಾ’’ತಿ।
ತತ್ಥ ಯೇ ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಅಸ್ಸದ್ಧಾ ಅಪ್ಪಸನ್ನಾ ದುಬ್ಬುದ್ಧಿನೋ, ತೇ ಏವಮಾಹಂಸು – ‘‘ಇಮೇ ಖೋ ಸಮಣಾ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯಾ ಧುತಾ ಸಲ್ಲೇಖವುತ್ತಿನೋ। ಸಮಣೋ ಪನ ಗೋತಮೋ ಬಾಹುಲ್ಲಿಕೋ ಬಾಹುಲ್ಲಾಯ ಚೇತೇತೀ’’ತಿ। ಯೇ ಪನ ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ ಪಣ್ಡಿತಾ ಬ್ಯತ್ತಾ ಬುದ್ಧಿಮನ್ತೋ, ತೇ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತಿ ಖಿಯ್ಯನ್ತಿ ವಿಪಾಚೇನ್ತಿ – ‘‘ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ದೇವದತ್ತೋ ಭಗವತೋ ಸಙ್ಘಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮಿಸ್ಸತಿ ಚಕ್ಕಭೇದಾಯಾ’’ತಿ! ಅಸ್ಸೋಸುಂ ಖೋ ಭಿಕ್ಖೂ ತೇಸಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತಾನಂ ಖಿಯ್ಯನ್ತಾನಂ ವಿಪಾಚೇನ್ತಾನಂ। ಯೇ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಾ…ಪೇ॰… ತೇ ಉಜ್ಝಾಯನ್ತಿ ಖಿಯ್ಯನ್ತಿ ವಿಪಾಚೇನ್ತಿ – ‘‘ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ದೇವದತ್ತೋ ಸಙ್ಘಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮಿಸ್ಸತಿ ಚಕ್ಕಭೇದಾಯಾ’’ತಿ! ಅಥ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸುಂ…ಪೇ॰… ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಕಿರ ತ್ವಂ, ದೇವದತ್ತ, ಸಙ್ಘಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮಸಿ ಚಕ್ಕಭೇದಾಯಾ’’ತಿ? ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಭಗವಾ’’ತಿ। ‘‘ಅಲಂ, ದೇವದತ್ತ। ಮಾ ತೇ ರುಚ್ಚಿ ಸಙ್ಘಭೇದೋ। ಗರುಕೋ ಖೋ, ದೇವದತ್ತ, ಸಙ್ಘಭೇದೋ। ಯೋ ಖೋ, ದೇವದತ್ತ, ಸಮಗ್ಗಂ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದತಿ, ಕಪ್ಪಟ್ಠಿಕಂ ಕಪ್ಪಟ್ಠಿತಿಕಂ (ಸ್ಯಾ॰) ಕಿಬ್ಬಿಸಂ ಪಸವತಿ, ಕಪ್ಪಂ ನಿರಯಮ್ಹಿ ಪಚ್ಚತಿ। ಯೋ ಚ ಖೋ, ದೇವದತ್ತ, ಭಿನ್ನಂ ಸಙ್ಘಂ ಸಮಗ್ಗಂ ಕರೋತಿ, ಬ್ರಹ್ಮಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತಿ, ಕಪ್ಪಂ ಸಗ್ಗಮ್ಹಿ ಮೋದತಿ। ಅಲಂ, ದೇವದತ್ತ। ಮಾ ತೇ ರುಚ್ಚಿ ಸಙ್ಘಭೇದೋ। ಗರುಕೋ ಖೋ, ದೇವದತ್ತ, ಸಙ್ಘಭೇದೋ’’ತಿ।
ಉದಾ॰ ೪೮ ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ರಾಜಗಹಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ। ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ದೇವದತ್ತೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ರಾಜಗಹೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಂ। ದಿಸ್ವಾನ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇದಾನಾಹಂ , ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಅಞ್ಞತ್ರೇವ ಭಗವತಾ, ಅಞ್ಞತ್ರೇವ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಾ, ಉಪೋಸಥಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ।
ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ರಾಜಗಹೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪ್ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಇಧಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ರಾಜಗಹಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿಂ। ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ಮಂ, ಭನ್ತೇ, ದೇವದತ್ತೋ ರಾಜಗಹೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಂ। ದಿಸ್ವಾನ ಯೇನಾಹಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮಂ ಏತದವೋಚ – ‘ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇದಾನಾಹಂ, ಆವುಸೋ ಆನನ್ದ, ಅಞ್ಞತ್ರೇವ ಭಗವತಾ, ಅಞ್ಞತ್ರೇವ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಾ, ಉಪೋಸಥಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ। ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ, ಭನ್ತೇ, ದೇವದತ್ತೋ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾ ತಾಯಂ ವೇಲಾಯಂ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ –
ಉದಾ॰ ೪೮ ‘‘ಸುಕರಂ ಸಾಧುನಾ ಸಾಧುಂ, ಸಾಧುಂ ಪಾಪೇನ ದುಕ್ಕರಂ।
ಪಾಪಂ ಪಾಪೇನ ಸುಕರಂ, ಪಾಪಮರಿಯೇಹಿ ದುಕ್ಕರ’’ನ್ತಿ॥
ದುತಿಯಭಾಣವಾರೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ।
೩. ತತಿಯಭಾಣವಾರೋ
ಸಙ್ಘಭೇದಕಥಾ
೩೪೪. ಅಥ ಖೋ ದೇವದತ್ತೋ ತದಹುಪೋಸಥೇ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಸಲಾಕಂ ಗಾಹೇಸಿ – ‘‘ಮಯಂ, ಆವುಸೋ, ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ವತ್ಥೂನಿ ಯಾಚಿಮ್ಹಾ – ‘ಭಗವಾ, ಭನ್ತೇ, ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಸ್ಸ…ಪೇ॰… ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಸ್ಸ ವಣ್ಣವಾದೀ। ಇಮಾನಿ, ಭನ್ತೇ, ಪಞ್ಚ ವತ್ಥೂನಿ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ…ಪೇ॰… ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ। ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಯಾವಜೀವಂ ಆರಞ್ಞಿಕಾ ಅಸ್ಸು; ಯೋ ಗಾಮನ್ತಂ ಓಸರೇಯ್ಯ, ವಜ್ಜಂ ನಂ ಫುಸೇಯ್ಯ…ಪೇ॰… ಯಾವಜೀವಂ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ ನ ಖಾದೇಯ್ಯುಂ; ಯೋ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ ಖಾದೇಯ್ಯ, ವಜ್ಜಂ ನಂ ಫುಸೇಯ್ಯಾ’ತಿ। ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ವತ್ಥೂನಿ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ನಾನುಜಾನಾತಿ। ತೇ ಮಯಂ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ವತ್ಥೂಹಿ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಾಮ। ಯಸ್ಸಾಯಸ್ಮತೋ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ವತ್ಥೂನಿ ಖಮನ್ತಿ, ಸೋ ಸಲಾಕಂ ಗಣ್ಹಾತೂ’’ತಿ।
ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ವೇಸಾಲಿಕಾ ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕಾ ಪಞ್ಚಮತ್ತಾನಿ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ ನವಕಾ ಚೇವ ಹೋನ್ತಿ ಅಪ್ಪಕತಞ್ಞುನೋ ಚ। ತೇ – ‘ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ , ಅಯಂ ವಿನಯೋ, ಇದಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನ’ನ್ತಿ – ಸಲಾಕಂ ಗಣ್ಹಿಂಸು। ಅಥ ಖೋ ದೇವದತ್ತೋ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಮತ್ತಾನಿ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ ಆದಾಯ ಯೇನ ಗಯಾಸೀಸಂ ತೇನ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ಅಥ ಖೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಂಸು। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ದೇವದತ್ತೋ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಮತ್ತಾನಿ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ ಆದಾಯ ಯೇನ ಗಯಾಸೀಸಂ ತೇನ ಪಕ್ಕನ್ತೋ’’ತಿ। ‘‘ನ ಹಿ ನಾಮ ತುಮ್ಹಾಕಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತಾ, ತೇಸು ನವಕೇಸು ಭಿಕ್ಖೂಸು ಕಾರುಞ್ಞಮ್ಪಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ? ಗಚ್ಛಥ ತುಮ್ಹೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತಾ, ಪುರಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ। ‘‘ಏವಂ ಭನ್ತೇ’’ತಿ ಖೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾ ಭಗವತೋ ಪಟಿಸ್ಸುತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಯೇನ ಗಯಾಸೀಸಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು।
ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವತೋ ಅವಿದೂರೇ ರೋದಮಾನೋ ಠಿತೋ ಹೋತಿ। ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಿಸ್ಸ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ರೋದಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಯೇಪಿ ತೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತೋ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾ ತೇಪಿ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ರೋಚೇನ್ತಾ’’ತಿ। ‘‘ಅಟ್ಠಾನಮೇತಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಅನವಕಾಸೋ, ಯಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ರೋಚೇಯ್ಯುಂ, ಅಪಿ ಚ ತೇ ಗತಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಞ್ಞತ್ತಿಯಾ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಞ್ಞತ್ತಿಯಾತಿ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰), ಭಿಕ್ಖೂ ಸಞ್ಞತ್ತಿಯಾ (ಕ॰)।
೩೪೫. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ದೇವದತ್ತೋ ಮಹತಿಯಾ ಪರಿಸಾಯ ಪರಿವುತ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ। ಅದ್ದಸಾ ಖೋ ದೇವದತ್ತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇ ದೂರತೋವ ಆಗಚ್ಛನ್ತೇ। ದಿಸ್ವಾನ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಪಸ್ಸಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯಾವ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಮಯಾ ಧಮ್ಮೋ, ಯೇಪಿ ತೇ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾ ತೇಪಿ ಮಮ ಸನ್ತಿಕೇ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಮಮ ಧಮ್ಮಂ ರೋಚೇನ್ತಾ’’ತಿ। ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಕೋಕಾಲಿಕೋ ದೇವದತ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಮಾ, ಆವುಸೋ ದೇವದತ್ತ, ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇ ವಿಸ್ಸಸಿ । ಪಾಪಿಚ್ಛಾ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾ , ಪಾಪಿಕಾನಂ ಇಚ್ಛಾನಂ ವಸಂ ಗತಾ’’ತಿ। ‘‘ಅಲಂ, ಆವುಸೋ। ಸ್ವಾಗತಂ ತೇಸಂ ಯತೋ ಮೇ ಧಮ್ಮಂ ರೋಚೇನ್ತೀ’’ತಿ।
ಅಥ ಖೋ ದೇವದತ್ತೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಉಪಡ್ಢಾಸನೇನ ನಿಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಏಹಾವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಇಧ ನಿಸೀದಾಹೀ’’ತಿ। ‘‘ಅಲಂ ಆವುಸೋ’’ತಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಆಸನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಆಯಸ್ಮಾಪಿ ಖೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಆಸನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಅಥ ಖೋ ದೇವದತ್ತೋ ಬಹುದೇವ ರತ್ತಿಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸನ್ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಸಮುತ್ತೇಜೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪಹಂಸೇತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಅಜ್ಝೇಸಿ – ‘‘ವಿಗತಥಿನಮಿದ್ಧೋ ಖೋ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ। ಪಟಿಭಾತು ತಂ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮೀ ಕಥಾ, ಪಿಟ್ಠಿ ಮೇ ಆಗಿಲಾಯತಿ, ತಮಹಂ ಆಯಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ‘‘ಏವಮಾವುಸೋ’’ತಿ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸಿ। ಅಥ ಖೋ ದೇವದತ್ತೋ ಚತುಗ್ಗುಣಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ। ತಸ್ಸ ಕಿಲಮನ್ತಸ್ಸ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿಸ್ಸ ಅಸಮ್ಪಜಾನಸ್ಸ ಮುಹುತ್ತಕೇನೇವ ನಿದ್ದಾ ಓಕ್ಕಮಿ।
ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಆದೇಸನಾಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನುಸಾಸನಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಓವದಿ ಅನುಸಾಸಿ। ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನುಸಾಸನಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಓವದಿ ಅನುಸಾಸಿ। ಅಥ ಖೋ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆಯಸ್ಮತಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೇನ ಆದೇಸನಾಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನುಸಾಸನಿಯಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಚ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇನ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನುಸಾಸನಿಯಾ ಓವದಿಯಮಾನಾನಂ ಅನುಸಾಸಿಯಮಾನಾನಂ ವಿರಜಂ ವೀತಮಲಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುಂ ಉದಪಾದಿ – ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮನ್ತಿ।
ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಗಚ್ಛಾಮ ಮಯಂ, ಆವುಸೋ, ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ। ಯೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮಂ ರೋಚೇಸಿ ಸೋ ಆಗಚ್ಛತೂ’’ತಿ। ಅಥ ಖೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾ ತಾನಿ ಪಞ್ಚಭಿಕ್ಖುಸತಾನಿ ಆದಾಯ ಯೇನ ವೇಳುವನಂ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು। ಅಥ ಖೋ ಕೋಕಾಲಿಕೋ ದೇವದತ್ತಂ ಉಟ್ಠಾಪೇಸಿ – ‘‘ಉಟ್ಠೇಹಿ, ಆವುಸೋ ದೇವದತ್ತ, ನೀತಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇಹಿ। ನನು ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ ದೇವದತ್ತ, ಮಯಾ ವುತ್ತೋ – ‘ಮಾ, ಆವುಸೋ ದೇವದತ್ತ, ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇ ವಿಸ್ಸಾಸಿ। ಪಾಪಿಚ್ಛಾ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾ, ಪಾಪಿಕಾನಂ ಇಚ್ಛಾನಂ ವಸಂ ಗತಾ’’’ತಿ? ಅಥ ಖೋ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ತತ್ಥೇವ ಉಣ್ಹಂ ಲೋಹಿತಂ ಮುಖತೋ ಉಗ್ಗಞ್ಛಿ।
ಅಥ ಖೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿಂಸು, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿಸುಂ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ , ಭೇದಕಾನುವತ್ತಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪುನ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ। ‘‘ಅಲಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ। ಮಾ ತೇ ರುಚ್ಚಿ ಭೇದಕಾನುವತ್ತಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪುನ ಉಪಸಮ್ಪದಾ। ತೇನ ಹಿ ತ್ವಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಭೇದಕಾನುವತ್ತಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ದೇಸಾಪೇಹಿ। ಕಥಂ ಪನ ತೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ದೇವದತ್ತೋ ಪಟಿಪಜ್ಜೀ’’ತಿ? ‘‘ಯಥೇವ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಬಹುದೇವ ರತ್ತಿಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸನ್ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಸಮುತ್ತೇಜೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪಹಂಸೇತ್ವಾ ಮಂ ಅಜ್ಝೇಸತಿ – ‘ವಿಗತಥಿನಮಿದ್ಧೋ ಖೋ , ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ; ಪಟಿಭಾತು ತಂ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮೀ ಕಥಾ, ಪಿಟ್ಠಿ ಮೇ ಆಗಿಲಾಯತಿ, ತಮಹಂ ಆಯಮಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ದೇವದತ್ತೋ ಪಟಿಪಜ್ಜೀ’’ತಿ।
೩೪೬. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭೂತಪುಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರಞ್ಞಾಯತನೇ ಮಹಾಸರಸೀ। ತಂ ನಾಗಾ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರಿಂಸು। ತೇ ತಂ ಸರಸಿಂ ಓಗಾಹೇತ್ವಾ, ಸೋಣ್ಡಾಯ ಭಿಸಮುಳಾಲಂ ಅಬ್ಬುಹಿತ್ವಾ, ಸುವಿಕ್ಖಾಲಿತಂ ವಿಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ, ಅಕದ್ದಮಂ ಸಙ್ಖಾದಿತ್ವಾ, ಅಜ್ಝೋಹರನ್ತಿ। ತೇಸಂ ತಂ ವಣ್ಣಾಯ ಚೇವ ಹೋತಿ, ಬಲಾಯ ಚ। ನ ಚ ತತೋನಿದಾನಂ ಮರಣಂ ವಾ ನಿಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಮರಣಮತ್ತಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ। ತೇಸಂಯೇವ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಹಾನಾಗಾನಂ ಅನುಸಿಕ್ಖಮಾನಾ ತರುಣಾ ಭಿಙ್ಕಚ್ಛಾಪಾ। ತೇ ತಂ ಸರಸಿಂ ಓಗಾಹೇತ್ವಾ, ಸೋಣ್ಡಾಯ ಭಿಸಮುಳಾಲಂ ಅಬ್ಬುಹಿತ್ವಾ, ನ ಸುವಿಕ್ಖಾಲಿತಂ ವಿಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ, ಸಕದ್ದಮಂ ಸಙ್ಖಾದಿತ್ವಾ, ಅಜ್ಝೋಹರನ್ತಿ। ತೇಸಂ ತಂ ನೇವ ವಣ್ಣಾಯ ಹೋತಿ, ನ ಬಲಾಯ। ತತೋನಿದಾನಞ್ಚ ಮರಣಂ ವಾ ನಿಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಮರಣಮತ್ತಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ। ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವದತ್ತೋ ಮಮಾನುಕ್ರುಬ್ಬಂ ಮಮಾನುಕುಬ್ಬಂ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰) ಕಪಣೋ ಮರಿಸ್ಸತೀತಿ।
‘‘ಮಹಾವರಾಹಸ್ಸ ಮಹಿಂ ವಿಕ್ರುಬ್ಬತೋ ವಿಕುಬ್ಬತೋ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰), ಭಿಸಂ ಘಸಾನಸ್ಸ ಘಸಮಾನಸ್ಸ (ಕ॰) ನದೀಸು ಜಗ್ಗತೋ।
ಭಿಙ್ಕೋವ ಪಙ್ಕಂ ಅಭಿಭಕ್ಖಯಿತ್ವಾ, ಮಮಾನುಕ್ರುಬ್ಬಂ ಕಪಣೋ ಮರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ॥
೩೪೭. ಅ॰ ನಿ॰ ೮.೧೬ ‘‘ಅಟ್ಠಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ದೂತೇಯ್ಯಂ ಗನ್ತುಮರಹತಿ। ಕತಮೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾ ಚ ಹೋತಿ, ಸಾವೇತಾ ಚ, ಉಗ್ಗಹೇತಾ ಚ, ಧಾರೇತಾ ಚ, ವಿಞ್ಞಾತಾ ಚ, ವಿಞ್ಞಾಪೇತಾ ಚ, ಕುಸಲೋ ಚ ಸಹಿತಾಸಹಿತಸ್ಸ, ನೋ ಚ ಕಲಹಕಾರಕೋ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಟ್ಠಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭಿಕ್ಖು ದೂತೇಯ್ಯಂ ಗನ್ತುಮರಹತಿ।
ಅ॰ ನಿ॰ ೮.೧೬ ‘‘ಅಟ್ಠಹಿ , ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ದೂತೇಯ್ಯಂ ಗನ್ತುಮರಹತಿ। ಕತಮೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಸೋತಾ ಚ ಹೋತಿ, ಸಾವೇತಾ ಚ, ಉಗ್ಗಹೇತಾ ಚ, ಧಾರೇತಾ ಚ, ವಿಞ್ಞಾತಾ ಚ, ವಿಞ್ಞಾಪೇತಾ ಚ, ಕುಸಲೋ ಚ ಸಹಿತಾಸಹಿತಸ್ಸ, ನೋ ಚ ಕಲಹಕಾರಕೋ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಟ್ಠಹಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ದೂತೇಯ್ಯಂ ಗನ್ತುಮರಹತೀತಿ।
ಅ॰ ನಿ॰ ೮.೧೬ ‘‘ಯೋ ವೇ ನ ಬ್ಯಥತಿ ಬ್ಯಾಧತಿ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰) ಪತ್ವಾ, ಪರಿಸಂ ಉಗ್ಗವಾದಿನಿಂ।
ನ ಚ ಹಾಪೇತಿ ವಚನಂ, ನ ಚ ಛಾದೇತಿ ಸಾಸನಂ॥
‘‘ಅಸನ್ದಿದ್ಧೋ ಚ ಅಕ್ಖಾತಿ ಅಕ್ಖಾತಾ (ಕ॰), ಪುಚ್ಛಿತೋ ಚ ನ ಕುಪ್ಪತಿ।
ಸ ವೇ ತಾದಿಸಕೋ ಭಿಕ್ಖು, ದೂತೇಯ್ಯಂ ಗನ್ತುಮರಹತೀ’’ತಿ॥
೩೪೮. ಅ॰ ನಿ॰ ೮.೭ ‘‘ಅಟ್ಠಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸದ್ಧಮ್ಮೇಹಿ ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ ದೇವದತ್ತೋ ಆಪಾಯಿಕೋ ನೇರಯಿಕೋ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ। ಕತಮೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ ? ಲಾಭೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ ದೇವದತ್ತೋ ಆಪಾಯಿಕೋ ನೇರಯಿಕೋ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ; ಅಲಾಭೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ॰… ಯಸೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ॰… ಅಯಸೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ॰… ಸಕ್ಕಾರೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ॰… ಅಸಕ್ಕಾರೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ॰… ಪಾಪಿಚ್ಛತಾಯ, ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ॰… ಪಾಪಮಿತ್ತತಾಯ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ ದೇವದತ್ತೋ ಆಪಾಯಿಕೋ ನೇರಯಿಕೋ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಟ್ಠಹಿ ಅಸದ್ಧಮ್ಮೇಹಿ ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ ದೇವದತ್ತೋ ಆಪಾಯಿಕೋ ನೇರಯಿಕೋ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ।
೩೪೯. ‘‘ಸಾಧು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಲಾಭಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರೇಯ್ಯ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಲಾಭಂ…ಪೇ॰… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಯಸಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಯಸಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸಕ್ಕಾರಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಸಕ್ಕಾರಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಿಚ್ಛತಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಮಿತ್ತತಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರೇಯ್ಯ। ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ಥವಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಲಾಭಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರೇಯ್ಯ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಲಾಭಂ…ಪೇ॰… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಯಸಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಯಸಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸಕ್ಕಾರಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಸಕ್ಕಾರಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಿಚ್ಛತಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಮಿತ್ತತಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರೇಯ್ಯ? ಯಂ ಹಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಲಾಭಂ ಅನಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಲಾಭಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರತೋ ಏವಂಸತೇ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ ನ ಹೋನ್ತಿ। ಯಂ ಹಿಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಲಾಭಂ…ಪೇ॰… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಯಸಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಯಸಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸಕ್ಕಾರಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಸಕ್ಕಾರಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಿಚ್ಛತಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಮಿತ್ತತಂ ಅನಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಮಿತ್ತತಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರತೋ ಏವಂಸತೇ ಆಸವಾ ವಿಘಾತಪರಿಳಾಹಾ ನ ಹೋನ್ತಿ। ಇದಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ಥವಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಲಾಭಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರೇಯ್ಯ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಲಾಭಂ…ಪೇ॰… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಯಸಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಯಸಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸಕ್ಕಾರಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಸಕ್ಕಾರಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಿಚ್ಛತಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಮಿತ್ತತಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರೇಯ್ಯ। ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಲಾಭಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಲಾಭಂ…ಪೇ॰… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಯಸಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಯಸಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸಕ್ಕಾರಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಸಕ್ಕಾರಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಿಚ್ಛತಂ… ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪಾಪಮಿತ್ತತಂ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ; ಏವಞ್ಹಿ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ।
೩೫೦. ‘‘ತೀಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸದ್ಧಮ್ಮೇಹಿ ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ ದೇವದತ್ತೋ ಆಪಾಯಿಕೋ ನೇರಯಿಕೋ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ। ಕತಮೇಹಿ ತೀಹಿ? ಪಾಪಿಚ್ಛತಾ, ಪಾಪಮಿತ್ತತಾ, ಓರಮತ್ತಕೇನ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮೇನ ಅನ್ತರಾ ವೋಸಾನಂ ಆಪಾದಿ – ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೀಹಿ ಅಸದ್ಧಮ್ಮೇಹಿ ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ ದೇವದತ್ತೋ ಆಪಾಯಿಕೋ ನೇರಯಿಕೋ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋತಿ।
‘‘ಮಾ ಜಾತು ಕೋಚಿ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ಉದಪಜ್ಜಥ।
ತದಮಿನಾಪಿ ಜಾನಾಥ, ಪಾಪಿಚ್ಛಾನಂ ಯಥಾಗತಿ॥
‘‘ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ಸಮಞ್ಞಾತೋ, ಭಾವಿತತ್ತೋತಿ ಸಮ್ಮತೋ।
ಜಲಂವ ಯಸಸಾ ಅಟ್ಠಾ, ದೇವದತ್ತೋತಿ ಮೇ ಸುತಂ॥
‘‘ಸೋ ಪಮಾದಂ ಅನುಚಿಣ್ಣೋ, ಆಸಜ್ಜ ನಂ ತಥಾಗತಂ।
ಅವೀಚಿನಿರಯಂ ಪತ್ತೋ, ಚತುದ್ವಾರಂ ಭಯಾನಕಂ॥
‘‘ಅದುಟ್ಠಸ್ಸ ಹಿ ಯೋ ದುಬ್ಭೇ, ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಅಕ್ರುಬ್ಬತೋ।
ತಮೇವ ಪಾಪಂ ಫುಸತಿ, ದುಟ್ಠಚಿತ್ತಂ ಅನಾದರಂ॥
‘‘ಸಮುದ್ದಂ ವಿಸಕುಮ್ಭೇನ, ಯೋ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯ ಪದೂಸಿತುಂ ಪದುಸ್ಸಿತುಂ (ಕ॰)।
ನ ಸೋ ತೇನ ಪದೂಸೇಯ್ಯ, ಭೇಸ್ಮಾ ಹಿ ಉದಧೀ ಮಹಾ॥
‘‘ಏವಮೇವ ತಥಾಗತಂ, ಯೋ ವಾದೇನುಪಹಿಂಸತಿ।
ಸಮಗ್ಗತಂ ಸಮ್ಮಾಗತಂ (ಸೀ॰), ಸಮಗತಂ (ಸ್ಯಾ॰) ಸನ್ತಚಿತ್ತಂ, ವಾದೋ ತಮ್ಹಿ ನ ರೂಹತಿ॥
‘‘ತಾದಿಸಂ ಮಿತ್ತಂ ಕ್ರುಬ್ಬೇಥ ಕುಬ್ಬೇಥ (ಸೀ॰ ಸ್ಯಾ॰), ತಞ್ಚ ಸೇವೇಥ ಪಣ್ಡಿತೋ।
ಯಸ್ಸ ಮಗ್ಗಾನುಗೋ ಭಿಕ್ಖು, ಖಯಂ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಪಾಪುಣೇ’’ತಿ॥
ಉಪಾಲಿಪಞ್ಹಾ
೩೫೧. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಉಪಾಲಿ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ। ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಉಪಾಲಿ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಸಙ್ಘರಾಜಿ ಸಙ್ಘರಾಜೀತಿ, ಭನ್ತೇ, ವುಚ್ಚತಿ। ಕಿತ್ತಾವತಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘರಾಜಿ ಹೋತಿ, ನೋ ಚ ಸಙ್ಘಭೇದೋ? ಕಿತ್ತಾವತಾ ಚ ಪನ ಸಙ್ಘರಾಜಿ ಚೇವ ಹೋತಿ ಸಙ್ಘಭೇದೋ ಚಾ’’ತಿ?
‘‘ಏಕತೋ , ಉಪಾಲಿ, ಏಕೋ ಹೋತಿ, ಏಕತೋ ದ್ವೇ, ಚತುತ್ಥೋ ಅನುಸ್ಸಾವೇತಿ, ಸಲಾಕಂ ಗಾಹೇತಿ – ‘ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ಅಯಂ ವಿನಯೋ, ಇದಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ, ಇಮಂ ಗಣ್ಹಥ, ಇಮಂ ರೋಚೇಥಾ’ತಿ। ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಉಪಾಲಿ, ಸಙ್ಘರಾಜಿ ಹೋತಿ, ನೋ ಚ ಸಙ್ಘಭೇದೋ। ಏಕತೋ, ಉಪಾಲಿ, ದ್ವೇ ಹೋನ್ತಿ, ಏಕತೋ ದ್ವೇ, ಪಞ್ಚಮೋ ಅನುಸ್ಸಾವೇತಿ, ಸಲಾಕಂ ಗಾಹೇತಿ – ‘ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ಅಯಂ ವಿನಯೋ, ಇದಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ, ಇಮಂ ಗಣ್ಹಥ, ಇಮಂ ರೋಚೇಥಾ’ತಿ। ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಉಪಾಲಿ, ಸಙ್ಘರಾಜಿ ಹೋತಿ, ನೋ ಚ ಸಙ್ಘಭೇದೋ। ಏಕತೋ, ಉಪಾಲಿ, ದ್ವೇ ಹೋನ್ತಿ, ಏಕತೋ ತಯೋ, ಛಟ್ಠೋ ಅನುಸ್ಸಾವೇತಿ, ಸಲಾಕಂ ಗಾಹೇತಿ – ‘ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ಅಯಂ ವಿನಯೋ, ಇದಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ, ಇಮಂ ಗಣ್ಹಥ, ಇಮಂ ರೋಚೇಥಾ’ತಿ। ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಉಪಾಲಿ, ಸಙ್ಘರಾಜಿ ಹೋತಿ, ನೋ ಚ ಸಙ್ಘಭೇದೋ । ಏಕತೋ, ಉಪಾಲಿ, ತಯೋ ಹೋನ್ತಿ, ಏಕತೋ ತಯೋ, ಸತ್ತಮೋ ಅನುಸ್ಸಾವೇತಿ, ಸಲಾಕಂ ಗಾಹೇತಿ – ‘ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ಅಯಂ ವಿನಯೋ, ಇದಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ, ಇಮಂ ಗಣ್ಹಥ, ಇಮಂ ರೋಚೇಥಾ’ತಿ। ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಉಪಾಲಿ, ಸಙ್ಘರಾಜಿ ಹೋತಿ, ನೋ ಚ ಸಙ್ಘಭೇದೋ। ಏಕತೋ, ಉಪಾಲಿ, ತಯೋ ಹೋನ್ತಿ, ಏಕತೋ ಚತ್ತಾರೋ, ಅಟ್ಠಮೋ ಅನುಸ್ಸಾವೇತಿ, ಸಲಾಕಂ ಗಾಹೇತಿ – ‘ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ಅಯಂ ವಿನಯೋ, ಇದಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ, ಇಮಂ ಗಣ್ಹಥ, ಇಮಂ ರೋಚೇಥಾ’ತಿ। ಏವಮ್ಪಿ ಖೋ, ಉಪಾಲಿ, ಸಙ್ಘರಾಜಿ ಹೋತಿ, ನೋ ಚ ಸಙ್ಘಭೇದೋ। ಏಕತೋ, ಉಪಾಲಿ, ಚತ್ತಾರೋ ಹೋನ್ತಿ, ಏಕತೋ ಚತ್ತಾರೋ, ನವಮೋ ಅನುಸ್ಸಾವೇತಿ, ಸಲಾಕಂ ಗಾಹೇತಿ – ‘ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ಅಯಂ ವಿನಯೋ, ಇದಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ, ಇಮಂ ಗಣ್ಹಥ, ಇಮಂ ರೋಚೇಥಾ’ತಿ । ಏವಂ ಖೋ, ಉಪಾಲಿ, ಸಙ್ಘರಾಜಿ ಚೇವ ಹೋತಿ ಸಙ್ಘಭೇದೋ ಚ। ನವನ್ನಂ ವಾ, ಉಪಾಲಿ, ಅತಿರೇಕನವನ್ನಂ ವಾ ಸಙ್ಘರಾಜಿ ಚೇವ ಹೋತಿ ಸಙ್ಘಭೇದೋ ಚ। ನ ಖೋ, ಉಪಾಲಿ, ಭಿಕ್ಖುನೀ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದತಿ, ಅಪಿ ಚ ಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮತಿ, ನ ಸಿಕ್ಖಮಾನಾ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದತಿ…ಪೇ॰… ನ ಸಾಮಣೇರೋ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದತಿ, ನ ಸಾಮಣೇರೀ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದತಿ, ನ ಉಪಾಸಕೋ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದತಿ, ನ ಉಪಾಸಿಕಾ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದತಿ, ಅಪಿ ಚ ಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮತಿ। ಭಿಕ್ಖು ಖೋ, ಉಪಾಲಿ, ಪಕತತ್ತೋ, ಸಮಾನಸಂವಾಸಕೋ, ಸಮಾನಸೀಮಾಯಂ ಠಿತೋ, ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದತೀ’’ತಿ।
೩೫೨. ಅ॰ ನಿ॰ ೧೦.೩೭ ‘‘ಸಙ್ಘಭೇದೋ ಸಙ್ಘಭೇದೋತಿ, ಭನ್ತೇ, ವುಚ್ಚತಿ। ಕಿತ್ತಾವತಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ ಭಿನ್ನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ?
‘‘ಇಧುಪಾಲಿ, ಭಿಕ್ಖೂ ಅಧಮ್ಮಂ ಧಮ್ಮೋತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ಧಮ್ಮಂ ಅಧಮ್ಮೋತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ಅವಿನಯಂ ವಿನಯೋತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ವಿನಯಂ ಅವಿನಯೋತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ಅಭಾಸಿತಂ ಅಲಪಿತಂ ತಥಾಗತೇನ ಭಾಸಿತಂ ಲಪಿತಂ ತಥಾಗತೇನಾತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ಭಾಸಿತಂ ಲಪಿತಂ ತಥಾಗತೇನ ಅಭಾಸಿತಂ ಅಲಪಿತಂ ತಥಾಗತೇನಾತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ಅನಾಚಿಣ್ಣಂ ತಥಾಗತೇನ ಆಚಿಣ್ಣಂ ತಥಾಗತೇನಾತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ಆಚಿಣ್ಣಂ ತಥಾಗತೇನ ಅನಾಚಿಣ್ಣಂ ತಥಾಗತೇನಾತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ಅಪಞ್ಞತ್ತಂ ತಥಾಗತೇನ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ತಥಾಗತೇನಾತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ಪಞ್ಞತ್ತಂ ತಥಾಗತೇನ ಅಪಞ್ಞತ್ತಂ ತಥಾಗತೇನಾತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿಂ ಆಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ಆಪತ್ತಿಂ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ಲಹುಕಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಗರುಕಾ ಆಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ಗರುಕಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಲಹುಕಾ ಆಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ಸಾವಸೇಸಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಅನವಸೇಸಾ ಆಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ಅನವಸೇಸಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಸಾವಸೇಸಾ ಆಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಅದುಟ್ಠುಲಾ ಆಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ಅದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ ಆಪತ್ತಿಂ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾ ಆಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ। ತೇ ಇಮೇಹಿ ಅಟ್ಠಾರಸಹಿ ವತ್ಥೂಹಿ ಅಪಕಸ್ಸನ್ತಿ, ಅವಪಕಸ್ಸನ್ತಿ, ಆವೇನಿಂ ಆವೇಣಿ (ಸೀ॰), ಆವೇಣಿಕಂ (ಸ್ಯಾ॰) ಉಪೋಸಥಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಆವೇನಿಂ ಪವಾರಣಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಆವೇನಿಂ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಏತ್ತಾವತಾ ಖೋ, ಉಪಾಲಿ, ಸಙ್ಘೋ ಭಿನ್ನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ।
೩೫೩. ಅ॰ ನಿ॰ ೧೦.೩೭ ‘‘ಸಙ್ಘಸಾಮಗ್ಗೀ ಸಙ್ಘಸಾಮಗ್ಗೀತಿ, ಭನ್ತೇ, ವುಚ್ಚತಿ। ಕಿತ್ತಾವತಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ ಸಮಗ್ಗೋ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಇಧುಪಾಲಿ, ಭಿಕ್ಖೂ ಅಧಮ್ಮಂ ಅಧಮ್ಮೋತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ಧಮ್ಮಂ ಧಮ್ಮೋತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ಅವಿನಯಂ ಅವಿನಯೋತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ವಿನಯಂ ವಿನಯೋತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ಅಭಾಸಿತಂ ಅಲಪಿತಂ ತಥಾಗತೇನ ಅಭಾಸಿತಂ ಅಲಪಿತಂ ತಥಾಗತೇನಾತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ಭಾಸಿತಂ ಲಪಿತಂ ತಥಾಗತೇನ ಭಾಸಿತಂ ಲಪಿತಂ ತಥಾಗತೇನಾತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ಅನಾಚಿಣ್ಣಂ ತಥಾಗತೇನ ಅನಾಚಿಣ್ಣಂ ತಥಾಗತೇನಾತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ಆಚಿಣ್ಣಂ ತಥಾಗತೇನ ಆಚಿಣ್ಣಂ ತಥಾಗತೇನಾತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ಅಪಞ್ಞತ್ತಂ ತಥಾಗತೇನ ಅಪಞ್ಞತ್ತಂ ತಥಾಗತೇನಾತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ಪಞ್ಞತ್ತಂ ತಥಾಗತೇನ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ತಥಾಗತೇನಾತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ಅನಾಪತ್ತಿಂ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ಲಹುಕಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಲಹುಕಾ ಆಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ಗರುಕಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಗರುಕಾ ಆಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ಸಾವಸೇಸಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಸಾವಸೇಸಾ ಆಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ಅನವಸೇಸಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಅನವಸೇಸಾ ಆಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ , ದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ ಆಪತ್ತಿಂ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾ ಆಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ, ಅದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಅದುಟ್ಠುಲ್ಲಾ ಆಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇನ್ತಿ। ತೇ ಇಮೇಹಿ ಅಟ್ಠಾರಸಹಿ ವತ್ಥೂಹಿ ನ ಅಪಕಸ್ಸನ್ತಿ, ನ ಅವಪಕಸ್ಸನ್ತಿ, ನ ಆವೇನಿಂ ಉಪೋಸಥಂ ಕರೋನ್ತಿ, ನ ಆವೇನಿಂ ಪವಾರಣಂ ಕರೋನ್ತಿ, ನ ಆವೇನಿಂ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಏತ್ತಾವತಾ ಖೋ, ಉಪಾಲಿ, ಸಙ್ಘೋ ಸಮಗ್ಗೋ ಹೋತೀ’’ತಿ।
೩೫೪. ‘‘ಸಮಗ್ಗಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕಿಂ ಸೋ ಪಸವತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಮಗ್ಗಂ ಖೋ, ಉಪಾಲಿ, ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕಪ್ಪಟ್ಠಿಕಂ ಕಿಬ್ಬಿಸಂ ಪಸವತಿ, ಕಪ್ಪಂ ನಿರಯಮ್ಹಿ ಪಚ್ಚತೀ’’ತಿ।
ಇತಿವು॰ ೧೮; ಅ॰ ನಿ॰ ೧೦.೩೯ ‘‘ಆಪಾಯಿಕೋ ನೇರಯಿಕೋ, ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ।
ವಗ್ಗರತೋ ಅಧಮ್ಮಟ್ಠೋ, ಯೋಗಕ್ಖೇಮಾ ಪಧಂಸತಿ।
ಸಙ್ಘಂ ಸಮಗ್ಗಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ, ಕಪ್ಪಂ ನಿರಯಮ್ಹಿ ಪಚ್ಚತೀ’’ತಿ॥
‘‘ಭಿನ್ನಂ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘಂ ಸಮಗ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ಕಿಂ ಸೋ ಪಸವತೀ’’ತಿ? ‘‘ಭಿನ್ನಂ ಖೋ, ಉಪಾಲಿ, ಸಙ್ಘಂ ಸಮಗ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಂ ಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತಿ, ಕಪ್ಪಂ ಸಗ್ಗಮ್ಹಿ ಮೋದತೀ’’ತಿ।
ಇತ್ತಿವು॰ ೧೮; ಅ॰ ನಿ॰ ೧೦.೪೦ ‘‘ಸುಖಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸಾಮಗ್ಗೀ, ಸಮಗ್ಗಾನಞ್ಚ ಅನುಗ್ಗಹೋ।
ಸಮಗ್ಗರತೋ ಧಮ್ಮಟ್ಠೋ, ಯೋಗಕ್ಖೇಮಾ ನ ಧಂಸತಿ।
ಸಙ್ಘಂ ಸಮಗ್ಗಂ ಕತ್ವಾನ, ಕಪ್ಪಂ ಸಗ್ಗಮ್ಹಿ ಮೋದತೀ’’ತಿ॥
೩೫೫. ಪರಿ॰ ೪೫೯ ‘‘ಸಿಯಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ ಆಪಾಯಿಕೋ, ನೇರಯಿಕೋ, ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ, ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ’’ತಿ? ‘‘ಸಿಯಾ, ಉಪಾಲಿ, ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ ಆಪಾಯಿಕೋ, ನೇರಯಿಕೋ, ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ, ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ’’ತಿ।
ಪರಿ॰ ೪೫೯ ‘‘ಸಿಯಾ ಸಿಯಾ ನು ಖೋ (ಸ್ಯಾ॰ ಕಂ॰) ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ ನ ಆಪಾಯಿಕೋ, ನ ನೇರಯಿಕೋ, ನ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ, ನ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ’’ತಿ? ‘‘ಸಿಯಾ, ಉಪಾಲಿ, ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ ನ ಆಪಾಯಿಕೋ, ನ ನೇರಯಿಕೋ, ನ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ, ನ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ’’ತಿ।
‘‘ಕತಮೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ ಆಪಾಯಿಕೋ, ನೇರಯಿಕೋ, ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ, ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ’’ತಿ? ‘‘ಇಧುಪಾಲಿ, ಭಿಕ್ಖು ಅಧಮ್ಮಂ ಧಮ್ಮೋತಿ ದೀಪೇತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಅಧಮ್ಮದಿಟ್ಠಿ, ಭೇದೇ ಅಧಮ್ಮದಿಟ್ಠಿ, ವಿನಿಧಾಯ ದಿಟ್ಠಿಂ, ವಿನಿಧಾಯ ಖನ್ತಿಂ, ವಿನಿಧಾಯ ರುಚಿಂ, ವಿನಿಧಾಯ ಭಾವಂ, ಅನುಸ್ಸಾವೇತಿ, ಸಲಾಕಂ ಗಾಹೇತಿ – ‘ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ಅಯಂ ವಿನಯೋ, ಇದಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ, ಇಮಂ ಗಣ್ಹಥ, ಇಮಂ ರೋಚೇಥಾ’ತಿ। ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಉಪಾಲಿ, ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ ಆಪಾಯಿಕೋ, ನೇರಯಿಕೋ, ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ, ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ।
‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಉಪಾಲಿ, ಭಿಕ್ಖು ಅಧಮ್ಮಂ ಧಮ್ಮೋತಿ ದೀಪೇತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಅಧಮ್ಮದಿಟ್ಠಿ, ಭೇದೇ ಧಮ್ಮದಿಟ್ಠಿ, ವಿನಿಧಾಯ ದಿಟ್ಠಿಂ, ವಿನಿಧಾಯ ಖನ್ತಿಂ, ವಿನಿಧಾಯ ರುಚಿಂ, ವಿನಿಧಾಯ ಭಾವಂ, ಅನುಸ್ಸಾವೇತಿ, ಸಲಾಕಂ ಗಾಹೇತಿ – ‘ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ಅಯಂ ವಿನಯೋ, ಇದಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ, ಇಮಂ ಗಣ್ಹಥ, ಇಮಂ ರೋಚೇಥಾ’ತಿ। ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಉಪಾಲಿ, ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ ಆಪಾಯಿಕೋ, ನೇರಯಿಕೋ, ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ, ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ।
‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಉಪಾಲಿ, ಭಿಕ್ಖು ಅಧಮ್ಮಂ ಧಮ್ಮೋತಿ ದೀಪೇತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಅಧಮ್ಮದಿಟ್ಠಿ, ಭೇದೇ ವೇಮತಿಕೋ, ವಿನಿಧಾಯ ದಿಟ್ಠಿಂ, ವಿನಿಧಾಯ ಖನ್ತಿಂ, ವಿನಿಧಾಯ ರುಚಿಂ, ವಿನಿಧಾಯ ಭಾವಂ, ಅನುಸ್ಸಾವೇತಿ, ಸಲಾಕಂ ಗಾಹೇತಿ – ‘ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ಅಯಂ ವಿನಯೋ, ಇದಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ, ಇಮಂ ಗಣ್ಹಥ, ಇಮಂ ರೋಚೇಥಾ’ತಿ। ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಉಪಾಲಿ, ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ ಆಪಾಯಿಕೋ, ನೇರಯಿಕೋ, ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ, ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ।
‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಉಪಾಲಿ, ಭಿಕ್ಖು ಅಧಮ್ಮಂ ಧಮ್ಮೋತಿ ದೀಪೇತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮದಿಟ್ಠಿ, ಭೇದೇ ಅಧಮ್ಮದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ॰… (ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮದಿಟ್ಠಿ ಭೇದೇ ಧಮ್ಮದಿಟ್ಠಿ) ( ) ಸ್ಯಾಮಪೋತ್ಥಕೇ ನತ್ಥಿ, ವಿಮತಿವಿನೋದನೀಟೀಕಾಯ ಸಮೇತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮದಿಟ್ಠಿ ಭೇದೇ ವೇಮತಿಕೋ। ತಸ್ಮಿಂ ವೇಮತಿಕೋ ಭೇದೇ ಅಧಮ್ಮದಿಟ್ಠಿ। ತಸ್ಮಿಂ ವೇಮತಿಕೋ ಭೇದೇ ಧಮ್ಮದಿಟ್ಠಿ। ತಸ್ಮಿಂ ವೇಮತಿಕೋ ಭೇದೇ ವೇಮತಿಕೋ ವಿನಿಧಾಯ ದಿಟ್ಠಿಂ, ವಿನಿಧಾಯ ಖನ್ತಿಂ, ವಿನಿಧಾಯ ರುಚಿಂ, ವಿನಿಧಾಯ ಭಾವಂ, ಅನುಸ್ಸಾವೇತಿ, ಸಲಾಕಂ ಗಾಹೇತಿ – ‘ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ಅಯಂ ವಿನಯೋ, ಇದಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ, ಇಮಂ ಗಣ್ಹಥ, ಇಮಂ ರೋಚೇಥಾ’ತಿ। ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಉಪಾಲಿ, ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ ಆಪಾಯಿಕೋ, ನೇರಯಿಕೋ, ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ, ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ।
‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಉಪಾಲಿ, ಭಿಕ್ಖು ಧಮ್ಮಂ ಅಧಮ್ಮೋತಿ ದೀಪೇತಿ…ಪೇ॰… ಅವಿನಯಂ ವಿನಯೋತಿ ದೀಪೇತಿ… ವಿನಯಂ ಅವಿನಯೋತಿ ದೀಪೇತಿ… ಅಭಾಸಿತಂ ಅಲಪಿತಂ ತಥಾಗತೇನ ಭಾಸಿತಂ ಲಪಿತಂ ತಥಾಗತೇನಾತಿ ದೀಪೇತಿ… ಭಾಸಿತಂ ಲಪಿತಂ ತಥಾಗತೇನ ಅಭಾಸಿತಂ ಅಲಪಿತಂ ತಥಾಗತೇನಾತಿ ದೀಪೇತಿ… ಅನಾಚಿಣ್ಣಂ ತಥಾಗತೇನ ಆಚಿಣ್ಣಂ ತಥಾಗತೇನಾತಿ ದೀಪೇತಿ… ಆಚಿಣ್ಣಂ ತಥಾಗತೇನ ಅನಾಚಿಣ್ಣಂ ತಥಾಗತೇನಾತಿ ದೀಪೇತಿ… ಅಪಞ್ಞತ್ತಂ ತಥಾಗತೇನ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ತಥಾಗತೇನಾತಿ ದೀಪೇತಿ… ಪಞ್ಞತ್ತಂ ತಥಾಗತೇನ ಅಪಞ್ಞತ್ತಂ ತಥಾಗತೇನಾತಿ ದೀಪೇತಿ… ಅನಾಪತ್ತಿಂ ಆಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ… ಆಪತ್ತಿಂ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ… ಲಹುಕಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಗರುಕಾ ಆಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ… ಗರುಕಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಲಹುಕಾ ಆಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ… ಸಾವಸೇಸಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಅನವಸೇಸಾ ಆಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ… ಅನವಸೇಸಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಸಾವಸೇಸಾ ಆಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ… ದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಅದುಟ್ಠುಲ್ಲಾ ಆಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ… ಅದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ ಆಪತ್ತಿಂ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾ ಆಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ… ತಸ್ಮಿಂ ಅಧಮ್ಮದಿಟ್ಠಿ, ಭೇದೇ ಅಧಮ್ಮದಿಟ್ಠಿ…ಪೇ॰… ತಸ್ಮಿಂ ಅಧಮ್ಮದಿಟ್ಠಿ, ಭೇದೇ ಧಮ್ಮದಿಟ್ಠಿ … ತಸ್ಮಿಂ ಅಧಮ್ಮದಿಟ್ಠಿ, ಭೇದೇ ವೇಮತಿಕೋ… ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮದಿಟ್ಠಿ, ಭೇದೇ ಅಧಮ್ಮದಿಟ್ಠಿ… (ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮದಿಟ್ಠಿ, ಭೇದೇ ಧಮ್ಮದಿಟ್ಠಿ) ( ) ಸ್ಯಾಮಪೋತ್ಥಕೇ ನತ್ಥಿ … ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮದಿಟ್ಠಿ, ಭೇದೇ ವೇಮತಿಕೋ… ತಸ್ಮಿಂ ವೇಮತಿಕೋ, ಭೇದೇ ಅಧಮ್ಮದಿಟ್ಠಿ… ತಸ್ಮಿಂ ವೇಮತಿಕೋ, ಭೇದೇ ಧಮ್ಮದಿಟ್ಠಿ… ತಸ್ಮಿಂ ವೇಮತಿಕೋ, ಭೇದೇ ವೇಮತಿಕೋ, ವಿನಿಧಾಯ ದಿಟ್ಠಿಂ, ವಿನಿಧಾಯ ಖನ್ತಿಂ, ವಿನಿಧಾಯ ರುಚಿಂ, ವಿನಿಧಾಯ ಭಾವಂ, ಅನುಸ್ಸಾವೇತಿ, ಸಲಾಕಂ ಗಾಹೇತಿ – ‘ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ಅಯಂ ವಿನಯೋ, ಇದಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ, ಇಮಂ ಗಣ್ಹಥ, ಇಮಂ ರೋಚೇಥಾ’ತಿ। ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಉಪಾಲಿ, ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ ಆಪಾಯಿಕೋ, ನೇರಯಿಕೋ, ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ, ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ’’ತಿ।
‘‘ಕತಮೋ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ ನ ಆಪಾಯಿಕೋ, ನ ನೇರಯಿಕೋ, ನ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ , ನ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ’’ತಿ? ‘‘ಇಧುಪಾಲಿ, ಭಿಕ್ಖು ಅಧಮ್ಮಂ ಧಮ್ಮೋತಿ ದೀಪೇತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮದಿಟ್ಠಿ, ಭೇದೇ ಧಮ್ಮದಿಟ್ಠಿ , ಅವಿನಿಧಾಯ ದಿಟ್ಠಿಂ, ಅವಿನಿಧಾಯ ಖನ್ತಿಂ, ಅವಿನಿಧಾಯ ರುಚಿಂ, ಅವಿನಿಧಾಯ ಭಾವಂ, ಅನುಸ್ಸಾವೇತಿ, ಸಲಾಕಂ ಗಾಹೇತಿ – ‘ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ಅಯಂ ವಿನಯೋ, ಇದಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ, ಇಮಂ ಗಣ್ಹಥ, ಇಮಂ ರೋಚೇಥಾ’ತಿ। ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ, ಉಪಾಲಿ, ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ ನ ಆಪಾಯಿಕೋ, ನ ನೇರಯಿಕೋ, ನ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ, ನ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ।
‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಉಪಾಲಿ, ಭಿಕ್ಖು ಧಮ್ಮಂ ಅಧಮ್ಮೋತಿ ದೀಪೇತಿ…ಪೇ॰… ದುಟ್ಠುಲ್ಲಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಅದುಟ್ಠುಲ್ಲಾ ಆಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮದಿಟ್ಠಿ, ಭೇದೇ ಧಮ್ಮದಿಟ್ಠಿ, ಅವಿನಿಧಾಯ ದಿಟ್ಠಿಂ, ಅವಿನಿಧಾಯ ಖನ್ತಿಂ, ಅವಿನಿಧಾಯ ರುಚಿಂ, ಅವಿನಿಧಾಯ ಭಾವಂ, ಅನುಸ್ಸಾವೇತಿ, ಸಲಾಕಂ ಗಾಹೇತಿ – ‘ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ, ಅಯಂ ವಿನಯೋ, ಇದಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ, ಇಮಂ ಗಣ್ಹಥ, ಇಮಂ ರೋಚೇಥಾ’ತಿ। ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ , ಉಪಾಲಿ, ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ ನ ಆಪಾಯಿಕೋ, ನ ನೇರಯಿಕೋ, ನ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ, ನ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ’’ತಿ।
ತತಿಯಭಾಣವಾರೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ।
ಸಙ್ಘಭೇದಕಕ್ಖನ್ಧಕೋ ಸತ್ತಮೋ।
ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –
ಅನುಪಿಯೇ ಅಭಿಞ್ಞಾತಾ, ಸುಖುಮಾಲೋ ನ ಇಚ್ಛತಿ।
ಕಸಾ ವಪಾ ಅಭಿ ನಿನ್ನೇ, ನಿದ್ಧಾ ಲಾವೇ ಚ ಉಬ್ಬಹೇ॥
ಪುಞ್ಜಮದ್ದಪಲಾಲಞ್ಚ, ಭುಸಓಫುಣನೀಹರೇ।
ಆಯತಿಮ್ಪಿ ನ ಖೀಯನ್ತಿ, ಪಿತರೋ ಚ ಪಿತಾಮಹಾ॥
ಭದ್ದಿಯೋ ಅನುರುದ್ಧೋ ಚ, ಆನನ್ದೋ ಭಗು ಕಿಮಿಲೋ।
ಸಕ್ಯಮಾನೋ ಚ ಕೋಸಮ್ಬಿಂ, ಪರಿಹಾಯಿ ಕಕುಧೇನ ಚ॥
ಪಕಾಸೇಸಿ ಪಿತುನೋ ಚ, ಪುರಿಸೇ ಸಿಲಂ ನಾಳಾಗಿರಿಂ।
ತಿಕಪಞ್ಚಗರುಕೋ ಖೋ, ಭಿನ್ದಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯೇನ ಚ।
ತಯೋ ಅಟ್ಠ ಪುನ ತೀಣಿ, ರಾಜಿ ಭೇದಾ ಸಿಯಾ ನು ಖೋತಿ॥
ಸಙ್ಘಭೇದಕಕ್ಖನ್ಧಕಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ।