೭. ಕಥಿನಕ್ಖನ್ಧಕಂ
ಕಥಿನಾನುಜಾನನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೦೬. ಕಥಿನಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಸೀಸವಸೇನಾತಿ ಪಧಾನಙ್ಗವಸೇನ। ‘‘ಕಥಿನನ್ತಿ ಪಞ್ಚಾನಿಸಂಸೇ ಅನ್ತೋಕರಣಸಮತ್ಥತಾಯ ಥಿರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ। ‘‘ಸೋ ನೇಸಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ‘‘ಸೋ ತುಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ನೇಸ’’ನ್ತಿ ವಚನಂ ಯುಜ್ಜತಿ। ಯೇ ಅತ್ಥತಕಥಿನಾತಿ ನ ಕೇವಲಂ ತುಮ್ಹಾಕಮೇವ, ಯೇ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಅತ್ಥತಕಥಿನಾ, ತೇಸಮ್ಪಿ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನಾಮನ್ತೇತ್ವಾ ಚರಣನ್ತಿ ಚಾರಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಕುಲೇಸು ಚರಣಂ। ಮತಕಚೀವರನ್ತಿ ಮತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಚೀವರಂ। ತತ್ರುಪ್ಪಾದೇನ ಆಭತನ್ತಿ ವಿಹಾರಸನ್ತಕೇನ ಖೇತ್ತವತ್ಥುಆದಿನಾ ಆನೀತಂ।
ಪಠಮಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರಿತಾತಿ ಇದಂ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದಂ ಅಕತ್ವಾ ವಸ್ಸಂವುತ್ಥಭಾವಸನ್ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ ಅನ್ತರಾಯೇನ ಅಪ್ಪವಾರಿತಾನಮ್ಪಿ ವುತ್ಥವಸ್ಸಾನಂ ಕಥಿನತ್ಥಾರಸಮ್ಭವತೋ। ತೇನೇವ ‘‘ಅಪ್ಪವಾರಿತಾ ವಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಛಿನ್ನವಸ್ಸಾ ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾಯ ಉಪಗತಾ ವಾ ನ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತಂ। ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ವುತ್ಥವಸ್ಸಾಪಿ ನ ಲಭನ್ತೀತಿ ನಾನಾಸೀಮಾಯ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ವುತ್ಥವಸ್ಸಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಕಥಿನತ್ಥಾರಂ ನ ಲಭನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಖಲಿಮಕ್ಖಿತಸಾಟಕೋತಿ ಅಹತವತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ದಾನಕಮ್ಮವಾಚಾತಿ ಕಥಿನದುಸ್ಸದಾನಕಮ್ಮವಾಚಾ। ಅಕಾತುಂ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಅನಾದರಿಯೇನ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ। ಕಮ್ಮವಾಚಾ ಪನ ಏಕಾಯೇವ ವಟ್ಟತೀತಿ ಕಥಿನತ್ಥಾರಸಾಟಕಸ್ಸ ದಾನಕಾಲೇ ವುತ್ತಾ ಏಕಾಯೇವ ಕಮ್ಮವಾಚಾ ವಟ್ಟತಿ। ಪುನ ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥೇ ದಿಯ್ಯಮಾನೇ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ದಾತಬ್ಬಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಅಪಲೋಕನಮೇವ ಅಲನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
೩೦೮. ಮಹಾಭೂಮಿಕನ್ತಿ ಮಹಾವಿಸಯಂ, ಚತುವೀಸತಿಆಕಾರವನ್ತತಾಯ ಮಹಾವಿತ್ಥಾರಿಕನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಪಞ್ಚಕನ್ತಿ ಪಞ್ಚಖಣ್ಡಂ। ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ। ಪಠಮಚಿಮಿಲಿಕಾತಿ ಕಥಿನವತ್ಥತೋ ಅಞ್ಞಾ ಅತ್ತನೋ ಪಕತಿಚಿಮಿಲಿಕಾ। ‘‘ಕುಚ್ಛಿಚಿಮಿಲಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಸಿಬ್ಬಿತಮತ್ತೇನಾತಿ ಥಿರಜಿಣ್ಣಾನಂ ಚಿಮಿಲಿಕಾನಂ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಸಿಬ್ಬನಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ। ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಕುರುನ್ದಿಯಞ್ಚ ಪಿಟ್ಠಿಅನುವಾತಾರೋಪನಮತ್ತೇನಾತಿ ದೀಘತೋ ಅನುವಾತಸ್ಸ ಆರೋಪನಮತ್ತೇನ। ಕುಚ್ಛಿಅನುವಾತಾರೋಪನಮತ್ತೇನಾತಿ ಪುಥುಲತೋ ಅನುವಾತಸ್ಸ ಆರೋಪನಮತ್ತೇನ। ಸಾರುಪ್ಪಂ ಹೋತೀತಿ ಸಮಣಸಾರುಪ್ಪಂ ಹೋತಿ। ರತ್ತಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇನಾತಿ ರತ್ತಿಅತಿಕ್ಕನ್ತೇನ।
ಕಥಿನಾನುಜಾನನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಆದಾಯಸತ್ತಕಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೧೧. ಅಯನ್ತಿ ಆಸಾವಚ್ಛೇದಿಕೋ ಕಥಿನುದ್ಧಾರೋ। ಇಧ ನ ವುತ್ತೋತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಮಾತಿಕಾಪದಭಾಜನೇ ಸವನನ್ತಿಕಾನನ್ತರಂ ನ ವುತ್ತೋ। ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸೀಮಾತಿಕ್ಕನ್ತಿಕೇ ಕಥಿನುದ್ಧಾರೇ। ‘‘ಸೀಮಾತಿಕ್ಕನ್ತಿಕೋ ನಾಮ ಚೀವರಕಾಲಸೀಮಾತಿಕ್ಕನ್ತಿಕೋ’’ತಿ ಕೇನಚಿ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಬಹಿಸೀಮಾಯಂ ಚೀವರಕಾಲಸಮಯಸ್ಸ ಅತಿಕ್ಕನ್ತತ್ತಾ ಸೀಮಾತಿಕ್ಕನ್ತಿಕೋ’’ತಿ ಅಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತಿ। ಸಹುಬ್ಭಾರೇ ‘‘ಸೋ ಕತಚೀವರೋ’’ತಿ ಪಾಠೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ಏವಞ್ಚ ಸತಿ ಚೀವರಪಲಿಬೋಧೋ ಪಠಮಂ ಛಿಜ್ಜತೀತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ, ಇಧ ಪನ ಪರಿವಾರಪಾಳಿಯಞ್ಚ ‘‘ದ್ವೇ ಪಲಿಬೋಧಾ ಅಪುಬ್ಬಂ ಅಚರಿಮಂ ಛಿಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ (ಪರಿ॰ ೪೧೫) ವಚನತೋ ತಂ ನ ಸಮೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಮೇತ್ಥ ಕಾರಣಂ।
೩೧೨. ‘‘ಸಮಾದಾಯವಾರೋ ಆದಾಯವಾರಸದಿಸೋ, ಉಪಸಗ್ಗಮತ್ತಮೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಅನವಸೇಸೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮನ್ತೋ ‘ಸಮಾದಾಯ ಪಕ್ಕಮತೀ’ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಪುನ ಸಮಾದಾಯವಾರೇಪಿ ತೇಯೇವ ದಸ್ಸಿತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಿಪ್ಪಕತಚೀವರೇ ಪಕ್ಕಮನನ್ತಿಕಸ್ಸ ಕಥಿನುದ್ಧಾರಸ್ಸ ಅಸಮ್ಭವತೋ ‘‘ಯಥಾಸಮ್ಭವ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಪಕ್ಕಮನನ್ತಿಕೋ ಹಿ ಕಥಿನುದ್ಧಾರೋ ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಸೇವ ವಸೇನ ವುತ್ತೋ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಅತ್ಥತಕಥಿನೋ ಕತಚೀವರಂ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕಮತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ವಿಪ್ಪಕತಚೀವರೋ ನ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಛಳೇವ ಉಬ್ಭಾರಾ ತತ್ಥ ದಸ್ಸಿತಾ।
ತತ್ರಾಯಂ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಾರವಿಭಾವನಾ – ಆದಾಯವಾರಾ ಸತ್ತ, ತಥಾ ಸಮಾದಾಯವಾರಾತಿ ದ್ವೇ ಸತ್ತಕವಾರಾ, ತತೋ ಪಕ್ಕಮನನ್ತಿಕಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ವಿಪ್ಪಕತಚೀವರಸ್ಸ ಆದಾಯಸಮಾದಾಯವಾರವಸೇನ ದ್ವೇ ಛಕ್ಕವಾರಾ, ತತೋ ಪರಂ ಅನಧಿಟ್ಠಿತ-ಪದೇನ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಪವತ್ತಂ, ಅತ್ಥತೋ ಪಠಮತ್ತಿಕೇನ ಸಮೇತಿ। ಅನಧಿಟ್ಠಿತೇನಾತಿ ಚ ‘‘ಪಚ್ಚೇಸ್ಸಂ ನ ಪಚ್ಚೇಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅನಧಿಟ್ಠಿತೇನ, ಅನಿಯಮಿತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತಿಯತ್ತಿಕಾನನ್ತರಂ ಚತುತ್ಥತ್ತಿಕಂ ಸಮ್ಭವನ್ತಂ ಅನ್ತೋಸೀಮಾಯಂ ‘‘ಪಚ್ಚೇಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ವಚನವಿಸೇಸೇನ ಸಮ್ಭವತಿ। ತಥಾ ಚ ಯೋಜಿಯಮಾನಂ ಇತರೇಹಿ ಸವನನ್ತಿಕಾದೀಹಿ ಅವಿರುದ್ಧಂ ಹೋತೀತಿ ಚತುತ್ಥತ್ತಿಕಂ ಅಹುತ್ವಾ ಛಕ್ಕಂ ಜಾತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಏವಂ ತೀಣಿ ತಿಕಾನಿ ಏಕಂ ಛಕ್ಕಞ್ಚಾತಿ ಪಠಮಂ ಪನ್ನರಸಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
೩೧೬-೩೨೦. ತತೋ ಇದಮೇವ ಪನ್ನರಸಕಂ ಉಪಸಗ್ಗವಿಸೇಸೇನ ದುತಿಯಂ ಸಮಾದಾಯಪನ್ನರಸಕಂ ನಾಮ ಕತಂ। ಪುನ ‘‘ವಿಪ್ಪಕತಚೀವರಂ ಆದಾಯಾ’’ತಿ ತತಿಯಂ ಪನ್ನರಸಕಂ, ‘‘ಸಮಾದಾಯಾ’’ತಿ ಚತುತ್ಥಂ ಪನ್ನರಸಕಂ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಏವಂ ಚತ್ತಾರಿ ಪನ್ನರಸಕಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ। ತತ್ಥ ಪಠಮದುತಿಯೇಸು ಪನ್ನರಸಕೇಸು ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಅಕತಚೀವರಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ಇತರೇಸು ದ್ವೀಸು ವಿಪ್ಪಕತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತತೋ ಪರಂ ‘‘ಚೀವರಾಸಾಯ ಪಕ್ಕಮತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ನಿಟ್ಠಾನಸನ್ನಿಟ್ಠಾನನಾಸನಆಸಾವಚ್ಛೇದಿಕವಸೇನ ಏಕೋ ವಾರೋತಿ ಇದಮೇಕಂ ಚತುಕ್ಕಂ ಜಾತಂ, ತಸ್ಮಾ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಾನಿ ತಿಕಾನಿ ಆಸಾವಚ್ಛೇದಿಕಾನಿ ತೀಣಿ ಚ ತಿಕಾನೀತಿ ಏತಂ ಅನಾಸಾಯದ್ವಾದಸಕನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತದನನ್ತರೇ ಆಸಾಯದ್ವಾದಸಕೇ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಠಮಂ ದ್ವಾದಸಕಂ ಲಬ್ಭತಿ, ತಥಾಪಿ ತಂ ನಿಬ್ಬಿಸೇಸನ್ತಿ ತಮೇಕಂ ದ್ವಾದಸಕಂ ಅವುತ್ತಸಿದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ವಿಸೇಸತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ‘‘ಅನ್ತೋಸೀಮಾಯಂ ಪಚ್ಚೇಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಂ ದುತಿಯಚತುಕ್ಕೇ ‘‘ಸೋ ಬಹಿಸೀಮಗತೋ ಸುಣಾತೀ’’ತಿಆದಿವಚನಸ್ಸ ತತಿಯಚತುಕ್ಕೇ ಸವನನ್ತಿಕಾದೀನಞ್ಚ ಓಕಾಸಕರಣತ್ಥನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಇದಂ ಪನ ದ್ವಾದಸಕಂ ಅನಾಸಾಯವಸೇನಪಿ ಲಬ್ಭಮಾನಂ ಇಮಿನಾ ಅವುತ್ತಸಿದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ನ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಏವಮೇತ್ಥ ದ್ವೇ ದ್ವಾದಸಕಾನಿ ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬಾನಿ। ಕರಣೀಯದ್ವಾದಸಕೇಪಿ ಯಥಾದಸ್ಸಿತಂ ಅನಾಸಾಯದ್ವಾದಸಕಂ ಅವುತ್ತಸಿದ್ಧಂ ಆಸಾಯದ್ವಾದಸಕಞ್ಚಾತಿ ದ್ವೇ ದ್ವಾದಸಕಾನಿ ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬಾನಿ।
೩೨೧-೩೨೨. ಯಸ್ಮಾ ದಿಸಂಗಮಿಕನವಕೇ ‘‘ದಿಸಂಗಮಿಕೋ ಪಕ್ಕಮತೀ’’ತಿ ವಚನೇನೇವ ‘‘ನ ಪಚ್ಚೇಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಅವುತ್ತಸಿದ್ಧಮೇವ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ನ ವುತ್ತಂ। ಏತ್ತಾವತಾ ಚೀವರಪಟಿವೀಸಂ ಅಪವಿಲಾಯಮಾನೋತಿ ಇಮಿನಾ ಚೀವರಪಲಿಬೋಧಸಮಙ್ಗಿತಮಸ್ಸ ದಸ್ಸೇತಿ। ತತ್ಥ ಚೀವರಪಟಿವೀಸನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಬ್ಬಚೀವರಭಾಗಂ। ಅಪವಿಲಾಯಮಾನೋತಿ ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ। ತಸ್ಸ ಚೀವರಲಾಭೇ ಸತಿ ವಸ್ಸಂವುತ್ಥಾವಾಸೇ ನಿಟ್ಠಾನಸನ್ನಿಟ್ಠಾನನಾಸನನ್ತಿಕಾನಂ ವಸೇನ ಏಕಂ ತಿಕಂ, ತೇಸಂಯೇವ ವಸೇನ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಏಕಂ, ಗತಟ್ಠಾನೇ ಏಕನ್ತಿ ತಿಣ್ಣಂ ತಿಕಾನಂ ವಸೇನ ಏಕಂ ನವಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
೩೨೪. ತತೋ
ಆದಾಯಸತ್ತಕಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಕಥಿನಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।