೮. ಚೀವರಕ್ಖನ್ಧಕಂ
ಜೀವಕವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೨೯-೩೩೦. ಚೀವರಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕನ್ತಿ ಕಮ್ಮಜರೋಗಂ। ಸಂಯಮಸ್ಸಾತಿ ಆನಿಸಂಸಸ್ಸ, ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಸಾಮಿವಚನಂ।
ಪಜ್ಜೋತರಾಜವತ್ಥುಕಥಾದಿವಣ್ಣನಾ
೩೩೪-೩೩೬. ವಿಚ್ಛಿಕಸ್ಸ ಜಾತೋತಿ ತಸ್ಸ ಕಿರ ಮಾತುಯಾ ಉತುಸಮಯೇ ಸಯನಗತಾಯ ವಿಚ್ಛಿಕೋ ನಾಭಿಪ್ಪದೇಸಂ ಆರುಳ್ಹೋ, ಸಾ ತಸ್ಸ ಸಮ್ಫಸ್ಸೇನ ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ವಿಚ್ಛಿಕಸ್ಸ ಜಾತೋ’’ತಿ। ಉಸ್ಸನ್ನದೋಸೋತಿ ಸಞ್ಚಿತಪಿತ್ತಾದಿದೋಸೋ।
ವರಯಾಚನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೩೭. ಇತರೀತರೇನಾತಿ ಇತರೇನ ಇತರೇನ। ಇತರ-ಸದ್ದೋ ಪನ ಅನಿಯಮವಚನೋ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ-ಸದ್ದೇಹಿ ಸಮಾನತ್ಥೋ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಪ್ಪಗ್ಘೇನಪಿ ಮಹಗ್ಘೇನಪಿ ಯೇನ ಕೇನಚೀ’’ತಿ। ಮಹಾಪಿಟ್ಠಿಯಕೋಜವನ್ತಿ ಹತ್ಥಿಪಿಟ್ಠೀಸು ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬತಾಯ ಮಹಾಪಿಟ್ಠಿಯನ್ತಿ ಲದ್ಧಸಮಞ್ಞಂ ಚತುರಙ್ಗುಲಪುಪ್ಫಂ ಕೋಜವಂ।
ಕಮ್ಬಲಾನುಜಾನನಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೪೦. ಉಪಚಾರೇತಿ ಸುಸಾನಸ್ಸ ಆಸನ್ನೇ ಪದೇಸೇ। ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಗತಾತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾಯೇವ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಗತಾ। ಸೋ ಏವ ಸಾಮೀತಿ ಅಕತಾಯ ಕತಿಕಾಯ ಯೇನ ಗಹಿತಂ, ಸೋವ ಸಾಮೀ।
ಚೀವರಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಸಮ್ಮುತಿಆದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೪೨-೩೪೩. ಧುರವಿಹಾರಟ್ಠಾನೇತಿ ವಿಹಾರಮಜ್ಝೇಯೇವ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಜಾನನತ್ಥಾಯ ವಿಹಾರಮಜ್ಝೇಯೇವ ನಿಸಿನ್ನೇಹಿ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬಂ। ತುಲಾಭೂತೋತಿ ತುಲಾಸದಿಸೋ। ವಣ್ಣಾವಣ್ಣಂ ಕತ್ವಾತಿ ಸಬ್ಬಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಅಗ್ಘತೋ ಸಮಕೇ ಕತ್ವಾ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಸಮೇ ಪಟಿವೀಸೇ ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ। ಇದನ್ತಿ ಸಾಮಣೇರಾನಂ ಉಪಡ್ಢಪಟಿವೀಸಸ್ಸ ದಾನಂ। ಫಾತಿಕಮ್ಮನ್ತಿ ಸಮ್ಮುಞ್ಜನೀಬನ್ಧನಾದಿಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಉಕ್ಕುಟ್ಠಿಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಮಹಾಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಸಮಪಟಿವೀಸೋ ದಾತಬ್ಬೋತಿ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಯಾಚನ್ತಾನಂ ಪಟಿಞ್ಞಾಮತ್ತೇನಪಿ ಸಮಕೋಟ್ಠಾಸೋ ದಾತಬ್ಬೋ।
ಚೀವರರಜನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೪೪. ರಜನಕುಮ್ಭಿಯಾ ಮಜ್ಝೇ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಅನ್ತೋರಜನಕುಮ್ಭಿಯಾ ಮಜ್ಝೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಏವಂ ವಟ್ಟಾಧಾರಕೇ ಅನ್ತೋರಜನಕುಮ್ಭಿಯಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತೇ ಮಜ್ಝೇ ಉದಕಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ವಟ್ಟಾಧಾರಕತೋ ಬಹಿ ಸಮನ್ತಾ ಅನ್ತೋಕುಮ್ಭಿಯಂ ರಜನಚ್ಛಲ್ಲಿ। ರಜನಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತುನ್ತಿ ರಜನಚ್ಛಲ್ಲಿಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತುಂ।
ತಿಚೀವರಾನುಜಾನನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೪೬. ಉದ್ಧಸ್ತೇ ಅರುಣೇತಿ ಉಗ್ಗತೇ ಅರುಣಸೀಸೇ। ನನ್ದಿಮುಖಿಯಾತಿ ತುಟ್ಠಮುಖಿಯಾ।
ಅತಿರೇಕಚೀವರಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೪೮. ಅಚ್ಛುಪೇಯ್ಯನ್ತಿ ಪತಿಟ್ಠಪೇಯ್ಯಂ। ಹತವತ್ಥಕಾನನ್ತಿ ಕಾಲಾತೀತವತ್ಥಾನಂ। ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಅಲ್ಲೀಯಾಪನಖಣ್ಡನ್ತಿ ದುಬ್ಬಲಟ್ಠಾನಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಅಲ್ಲೀಯಾಪನವತ್ಥಖಣ್ಡಂ।
ವಿಸಾಖಾವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೪೯-೩೫೧. ವಿಸಾಖಾವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಕಲ್ಲಕಾಯಾತಿ ಅಕಿಲನ್ತಕಾಯಾ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ಫುಟಸರೀರಾ। ಗತೀತಿ ಞಾಣಗತಿ ಞಾಣಾಧಿಗಮೋ। ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋತಿ ಞಾಣಾಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋ ಞಾಣಸಹಿತೋ ಪೇಚ್ಚಭಾವೋ।
ತಂ ಭಗವಾ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ‘‘ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಸಕದಾಗಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ತಸ್ಸ ತಂ ಞಾಣಗತಿಂ, ತತೋ ಪರಂ ‘‘ನಿಯತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿಪರಾಯಣೋ ಸಕಿದೇವ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೫.೧೦೦೪) ಞಾಣಾಭಿಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚ ಆವಿ ಕರಿಸ್ಸತಿ। ಸೋವಗ್ಗಿಕನ್ತಿ ಸಗ್ಗಸಂವತ್ತನಿಕಂ। ಸೋಕಂ ನುದತಿ ವಿನೋದೇತೀತಿ ಸೋಕನುದಂ।
ನಿಸೀದನಾದಿಅನುಜಾನನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೫೩. ದುಕ್ಖಂ ಸುಪತೀತಿ ನಾನಾವಿಧಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ದುಕ್ಖಂ ಸುಪತಿ। ದುಕ್ಖಂ ಪಟಿಬುಜ್ಝತೀತಿ ಪಟಿಬುಜ್ಝನ್ತೋಪಿ ಉತ್ತಸಿತ್ವಾ ಸಲೋಮಹಂಸೋ ದುಕ್ಖಂ ಪಟಿಬುಜ್ಝತಿ।
ಪಚ್ಛಿಮವಿಕಪ್ಪನುಪಗಚೀವರಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೫೯-೩೬೨. ಅಟ್ಠಪದಕಚ್ಛನ್ನೇನ ಪತ್ತಮುಖಂ ಸಿಬ್ಬಿತುನ್ತಿ ಅಟ್ಠಪದಫಲಕಾಕಾರೇನ ಪತ್ತಮುಖೇ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಗಬ್ಭಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಿಬ್ಬಿತುಂ। ಅಗ್ಗಳಗುತ್ತಿಯೇವ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ನಿಕ್ಖೇಪಕಾರಣೇಹಿ ಠಪೇನ್ತೇನಪಿ ಅಗ್ಗಳಗುತ್ತಿವಿಹಾರೇಯೇವ ಠಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಸಙ್ಘಿಕಚೀವರುಪ್ಪಾದಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೬೩. ಪಞ್ಚ ಮಾಸೇತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ। ವಡ್ಢಿಂ ಪಯೋಜೇತ್ವಾ ಠಪಿತಉಪನಿಕ್ಖೇಪತೋತಿ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕತ್ಥಾಯ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಕರೇಹಿ ವಡ್ಢಿಂ ಪಯೋಜೇತ್ವಾ ಠಪಿತಉಪನಿಕ್ಖೇಪತೋ। ತತ್ರುಪ್ಪಾದತೋತಿ ನಾಳಿಕೇರಆರಾಮಾದಿತತ್ರುಪ್ಪಾದತೋ। ‘‘ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಲಾಭವಸೇನ ವಾ ಮತಕಚೀವರವಸೇನ ವಾ ತತ್ರುಪ್ಪಾದವಸೇನ ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ ಸಙ್ಘಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಸ್ಸೇವ ಅತ್ಥತಕಥಿನಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಮಾಸೇ, ಅನತ್ಥತಕಥಿನಸ್ಸ ಏಕಂ ಚೀವರಮಾಸಂ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ಅವಿಸೇಸತೋ ವತ್ವಾಪಿ ಪುನ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಲಾಭವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಲಬ್ಭಮಾನವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಂ ಪನ ಇದ’’ನ್ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ತತ್ಥ ಇಧಾತಿ ಅಭಿಲಾಪಮತ್ತಮೇತಂ। ‘‘ವಸ್ಸಂವುತ್ಥಸಙ್ಘಸ್ಸ ದೇಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಸೋಯೇವ ನಯೋ। ಅನತ್ಥತಕಥಿನಸ್ಸಪಿ ಪಞ್ಚ ಮಾಸೇ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಲಾಭವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಅನತ್ಥತಕಥಿನಸ್ಸಪಿ ವುತ್ಥವಸ್ಸಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಮಾಸೇ ಪಾಪುಣಾತಿ। ಕೇನಚಿ ಪನ ‘‘ಇಧ-ಸದ್ದೇನ ನಿಯಮಿತತ್ತಾ’’ತಿ ಕಾರಣಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಅಕಾರಣಂ। ತಥಾ ಹಿ ಇಧ-ಸದ್ದೇನ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾಪಿ ‘‘ವಸ್ಸಂವುತ್ಥಸಙ್ಘಸ್ಸ ದೇಮಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಂ ದೇಮಾ’’ತಿ ವಾ ಅನ್ತೋಹೇಮನ್ತೇ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಲಾಭವಸೇನ ದಿನ್ನಂ ಚೀವರಂ ಅನತ್ಥತಕಥಿನಸ್ಸಪಿ ವುತ್ಥವಸ್ಸಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಮಾಸೇ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತೇನೇವ ತತೋ ಪರನ್ತಿ ಪಞ್ಚಮಾಸತೋ ಪರಂ, ಗಿಮ್ಹಾನಸ್ಸ ಪಠಮದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
‘‘ಕಸ್ಮಾ? ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಉದಾಹು ಅನಾಗತವಸ್ಸೇ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸಾನನ್ತರಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಗಿಮ್ಹಾನಸ್ಸ ಪಠಮದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಮೇವ ಹಿ ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ‘‘ಕಿಂ ಅತೀತವಸ್ಸೇ ಇದಂ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ, ತೇನೇವ ಪರತೋಪಿ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಗಿಮ್ಹಾನಂ ಪಠಮದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವುತ್ತೇ ಪನ ಮಾತಿಕಾ ಆರೋಪೇತಬ್ಬಾ ‘ಅತೀತವಸ್ಸಾವಾಸಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ, ಅನಾಗತೋ ಚಾತುಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕತರವಸ್ಸಾವಾಸಸ್ಸ ದೇಸೀ’ತಿ। ಸಚೇ ‘ಅತೀತವಸ್ಸಂವುತ್ಥಾನಂ ದಮ್ಮೀ’ತಿ ವದತಿ, ತಂಅನ್ತೋವಸ್ಸಂವುತ್ಥಾನಮೇವ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೭೯)। ಪೋತ್ಥಕೇಸು ಪನ ‘‘ಅನತ್ಥತಕಥಿನಸ್ಸಪಿ ಪಞ್ಚ ಮಾಸೇ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸಾನನ್ತರಂ ‘‘ಕಸ್ಮಾ? ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ’’ತಿ ಇದಂ ಲಿಖನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುಜ್ಜತಿ। ನ ಹಿ ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅನತ್ಥತಕಥಿನಸ್ಸಪಿ ಪಞ್ಚ ಮಾಸೇ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಚ ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ವುತ್ಥವಸ್ಸಸ್ಸೇವ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಾನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತೇನೇವ ಪರತೋ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಅಸುಕವಿಹಾರೇ ವಸ್ಸಂವುತ್ಥಸಙ್ಘಸ್ಸಾತಿ ವದತಿ, ತತ್ರ ವಸ್ಸಂವುತ್ಥಾನಮೇವ ಯಾವ ಕಥಿನಸ್ಸುಬ್ಭಾರಾ ಪಾಪುಣಾತಿ। ಸಚೇ ಪನ ಗಿಮ್ಹಾನಂ ಪಠಮದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಏವಂ ವದತಿ, ತತ್ರ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಾನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಾಪುಣಾತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಪಿಟ್ಠಿಸಮಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೭೯)।
ಠಿತಿಕಾ ಪನ ನ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಟ್ಠಿತಾಯ ಠಿತಿಕಾಯ ಪುನ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಚೀವರೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಸಚೇ ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಆಗಚ್ಛತಿ, ಮಜ್ಝೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಠಿತಾಯ ಪನ ಠಿತಿಕಾಯ ಪುನ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಚೀವರೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಸಚೇ ನವಕತರೋ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಠಿತಿಕಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಗಚ್ಛತಿ। ಸಚೇ ವುಡ್ಢತರೋ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಠಿತಿಕಾ ಉದ್ಧಮಾರೋಹತಿ। ಅಥ ಅಞ್ಞೋ ನತ್ಥಿ, ಪುನ ಅತ್ತನೋ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ದುಗ್ಗಹಿತಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಙ್ಘಿಕಾನೇವ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಗಹಿತಮೇವ ನಾಮಾತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಇದಂ ಪತ್ತ’’ನ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನ ವಿದಿತಂ, ತೇ ಪನ ಭಾಗಾ ಅತ್ಥತೋ ತೇಸಂ ಪತ್ತಾಯೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಇತೋವಾತಿ ಥೇರಾನಂ ದಾತಬ್ಬತೋಯೇವ।
ಸಙ್ಘಿಕಚೀವರುಪ್ಪಾದಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಉಪನನ್ದಸಕ್ಯಪುತ್ತವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೬೪. ಸತ್ತಾಹವಾರೇನ ಅರುಣಮೇವ ಉಟ್ಠಾಪೇತೀತಿ ಏತಂ ವಚನಮತ್ತಮೇವ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಸತ್ತಾಹಕಿಚ್ಚಾಭಾವತೋ। ಇದನ್ತಿ ಏಕಾಧಿಪ್ಪಾಯದಾನಂ। ನಾನಾಲಾಭೇಹೀತಿಆದೀಸು ನಾನಾ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಲಾಭೋ ಏತೇಸೂತಿ ನಾನಾಲಾಭಾ, ದ್ವೇ ವಿಹಾರಾ, ತೇಹಿ ನಾನಾಲಾಭೇಹಿ। ನಾನಾ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಪಾಕಾರಾದೀಹಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಉಪಚಾರೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ನಾನೂಪಚಾರಾ, ತೇಹಿ ನಾನೂಪಚಾರೇಹಿ। ಏಕಸೀಮವಿಹಾರೇಹೀತಿ ಏಕೂಪಚಾರಸೀಮಾಯಂ ದ್ವೀಹಿ ವಿಹಾರೇಹಿ।
ಗಿಲಾನವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೬೫. ಪಲಿಪನ್ನೋತಿ ನಿಮುಗ್ಗೋ, ಮಕ್ಖಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಚ್ಚಾರೇತ್ವಾತಿ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ। ಸಮಾನಾಚರಿಯಕೋತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇಪಿ ಏಕಸ್ಸ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಏಕೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಹೋತಿ, ಏಕೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ, ಏತೇಪಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಮಾನಾಚರಿಯಕಾ ಏವಾತಿ ವದನ್ತಿ।
೩೬೬. ಭೇಸಜ್ಜಂ ಯೋಜೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥೋ ಹೋತೀತಿ ವೇಜ್ಜೇನ ‘‘ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಇಮಿನಾ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ತಥಾ ಕಾತುಂ ಅಸಮತ್ಥೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ನೀಹಾತುನ್ತಿ ನೀಹರಿತುಂ, ಛಡ್ಡೇತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಮತಸನ್ತಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೬೭-೩೬೯. ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಕಾಲಕತೇತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಲಕತ-ಸದ್ದೋ ಭಾವಸಾಧನೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾಲಕಿರಿಯಾಯಾ’’ತಿ। ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸಙ್ಘಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸ।
ಸಙ್ಘೇ ಭಿನ್ನೇ ಚೀವರುಪ್ಪಾದಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೭೬. ಯತ್ಥ ಪನ ದಕ್ಖಿಣೋದಕಂ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಯಸ್ಮಿಂ ರಟ್ಠೇ ದಕ್ಖಿಣೋದಕಪಅಗ್ಗಹಣಮತ್ತೇನಪಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸಾಮಿನೋ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಪರಸಮುದ್ದೇತಿ ಜಮ್ಬುದೀಪೇ।
೩೭೮. ಮತಕಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತೀತಿ ಏತ್ಥ ಮಗ್ಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಕಾಲಕಿರಿಯಂ ಸುತ್ವಾ ಅವಿಹಾರಟ್ಠಾನೇ
ಅಟ್ಠಚೀವರಮಾತಿಕಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೭೯. ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನನಯೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಸೀಮಾಯದಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಸೀಮಾಯ ದೇತೀ’’ತಿಆದಿ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನನಯೇನ ವುತ್ತಂ। ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಧುವಸನ್ನಿಪಾತಟ್ಠಾನಾದಿತೋ ಪಠಮಲೇಡ್ಡುಪಾತಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಉಪಚಾರಸೀಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಇದಾನಿ ದುತಿಯಲೇಡ್ಡುಪಾತಸ್ಸ ಅನ್ತೋಪಿ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಯೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ಧುವಸನ್ನಿಪಾತಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಪರಿಯನ್ತಗತಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಆರಾಮಪ್ಪವೇಸನಸೇನಾಸನಾಪುಚ್ಛನಾದಿ ಪರಿವಾಸಮಾನತ್ತಾರೋಚನವಸ್ಸಚ್ಛೇದನಿಸ್ಸಯಸೇನಾಸನಗ್ಗಾಹಾದಿ ವಿಧಾನನ್ತಿ ಇದಂ ಸಬ್ಬಂ ಇಮಿಸ್ಸಾಯೇವ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಯ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಲಾಭತ್ಥಾಯ ಠಪಿತಸೀಮಾ ಲಾಭಸೀಮಾ। ಸಮಾನಸಂವಾಸಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಸು ದಿನ್ನಸ್ಸ ಇದಂ ನಾನತ್ತಂ – ‘‘ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸೀಮಾಯ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ದಿನ್ನಂ ಗಾಮಟ್ಠಾನಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಗಾಮಞ್ಚ ಗಾಮೂಪಚಾರಞ್ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ। ‘‘ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಾಯ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ದಿನ್ನಂ ಪನ ಗಾಮೇ ಠಿತಾನಮ್ಪಿ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ।
ಬುದ್ಧಾಧಿವುತ್ಥೋತಿ ಬುದ್ಧೇನ ಭಗವತಾ ಅಧಿವುತ್ಥೋ। ಏಕಸ್ಮಿನ್ತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ। ಪಾಕವಟ್ಟನ್ತಿ ದಾನವಟ್ಟಂ। ವತ್ತತೀತಿ ಪವತ್ತತಿ। ಪಂಸುಕೂಲಿಕಾನಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ‘‘ತುಯ್ಹಂ ದೇಮಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಂ ದೇಮ, ಥೇರಾನಂ ದೇಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಂಸುಕೂಲಿಕಾನಂ ವಟ್ಟತಿ। ವಿಚಾರಿತಮೇವಾತಿ ಉಪಾಹನತ್ಥವಿಕಾದೀನಮತ್ಥಾಯ ವಿಚಾರಿತಮೇವ।
ಉಪಡ್ಢಂ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಯಂ ಉಭತೋಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ, ತತೋ ಉಪಡ್ಢಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ, ಉಪಡ್ಢಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ದಾತಬ್ಬಂ। ಸಚೇಪಿ ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಹೋತಿ ಏಕಾ ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ, ಅನ್ತಮಸೋ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸಪಿ ಉಪಡ್ಢಮೇವ ದಾತಬ್ಬಂ। ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಭಿಕ್ಖುನೀನಞ್ಚ ತುಯ್ಹಞ್ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪನ ಪುಗ್ಗಲೋ ವಿಸುಂ ನ ಲಭತೀತಿ ಇದಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಪಮಾಣೇನೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ನ ಹೇತ್ಥ ವಿಸೇಸಕಾರಣಂ ಉಪಲಬ್ಭತಿ। ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಉಭತೋಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ತುಯ್ಹಞ್ಚ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಾಮಞ್ಞವಿಸೇಸವಚನೇಹಿ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಯಥಾ ಪುಗ್ಗಲೋ ವಿಸುಂ ಲಭತಿ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ತುಯ್ಹಞ್ಚಾ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞವಿಸೇಸವಚನಸಬ್ಭಾವತೋ ಭವಿತಬ್ಬಮೇವ ವಿಸುಂ ಪುಗ್ಗಲಪಟಿವೀಸೇನಾತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾವಚನಮೇವೇತ್ಥ ಪಮಾಣಂ। ಪಾಪುಣನಟ್ಠಾನತೋ ಏಕಮೇವ ಲಭತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ವಸ್ಸಗ್ಗೇನ ಪತ್ತಟ್ಠಾನತೋ ಏಕಮೇವ ‘‘ಕಸ್ಮಾ? ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಗ್ಗಹಣೇನ ಗಹಿತತ್ತಾ’’ತಿ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸಪಿ ಗಹಿತತ್ತಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಹರಾತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಹರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಈದಿಸಂ ಗಿಹಿವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ।
ಲಕ್ಖಣಞ್ಞೂ ವದನ್ತೀತಿ ಇದಂ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನವಚನಂ, ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಅನಾಗತತ್ತಾ ಪನ ಏವಂ ವುತ್ತಂ। ಬಹಿಉಪಚಾರಸೀಮಾಯಂ…ಪೇ॰… ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ವುತ್ಥವಸ್ಸಾನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತೇನೇವ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ (ಕಙ್ಖಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ಅಕಾಲಚೀವರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ‘‘ಸಚೇ ಪನ ಬಹಿಉಪಚಾರಸೀಮಾಯಂ ಠಿತೋ ‘ವಸ್ಸಂವುತ್ಥಸಙ್ಘಸ್ಸಾ’ತಿ ವದತಿ, ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ವುತ್ಥವಸ್ಸಾನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಮ್ಪತ್ತಾನಂ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ಪನ ‘‘ವಸ್ಸಾವಾಸಸ್ಸ ಅನನುರೂಪೇ ಪದೇಸೇ ಠತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಸ್ಸಂವುತ್ಥಾನಂ ಅವುತ್ಥಾನಞ್ಚ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ನ ಹಿ ‘‘ವಸ್ಸಂವುತ್ಥಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಅವುತ್ಥವಸ್ಸಾನಂ ಪಾಪುಣಾತಿ। ಏವಂ ವದತೀತಿ ‘‘ವಸ್ಸಂವುತ್ಥಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವದತಿ। ಉದ್ದೇಸಂ ಗಹೇತುಂ ಆಗತೋತಿ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಉದ್ದೇಸಂ ಅಗಹಿತಪುಬ್ಬಸ್ಸಪಿ ಉದ್ದೇಸಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಆಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಭಾವೂಪಗಮನತೋ ವುತ್ತಂ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
ಅಟ್ಠಚೀವರಮಾತಿಕಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಚೀವರಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।