೬. ಸೇನಾಸನಕ್ಖನ್ಧಕಂ
ವಿಹಾರಾನುಜಾನನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೨೯೪. ಸೇನಾಸನಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಸೇನಾಸನಂ ಅಪಞ್ಞತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ವಿಹಾರಸೇನಾಸನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಚತುಬ್ಬಿಧಞ್ಹಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಟ॰ ೧.೨೯೬) ಸೇನಾಸನಂ ವಿಹಾರಸೇನಾಸನಂ ಮಞ್ಚಪೀಠಸೇನಾಸನಂ ಸನ್ಥತಸೇನಾಸನಂ ಓಕಾಸಸೇನಾಸನನ್ತಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಮಞ್ಚೋಪಿ ಸೇನಾಸನಂ, ಪೀಠಮ್ಪಿ ಭಿಸಿಪಿ ಬಿಮ್ಬೋಹನಮ್ಪಿ ವಿಹಾರೋಪಿ ಅಡ್ಢಯೋಗೋಪಿ ಪಾಸಾದೋಪಿ ಹಮ್ಮಿಯಮ್ಪಿ ಗುಹಾಪಿ ಅಟ್ಟೋಪಿ ಮಾಳೋಪಿ ಲೇಣಮ್ಪಿ ವೇಳುಗುಮ್ಬೋಪಿ ರುಕ್ಖಮೂಲಮ್ಪಿ ಮಣ್ಡಪೋಪಿ ಸೇನಾಸನಂ। ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಸೇನಾಸನ’’ನ್ತಿ (ವಿಭ॰ ೫೨೭) ವಚನತೋ ವಿಹಾರೋ ಅಡ್ಢಯೋಗೋ ಪಾಸಾದೋ ಹಮ್ಮಿಯಂ ಗುಹಾತಿ ಇದಂ ವಿಹಾರಸೇನಾಸನಂ ನಾಮ। ಮಞ್ಚೋ ಪೀಠಂ ಭಿಸಿ ಬಿಮ್ಬೋಹನನ್ತಿ ಇದಂ ಮಞ್ಚಪೀಠಸೇನಾಸನಂ ನಾಮ। ಚಿಮಿಲಿಕಾ ಚಮ್ಮಖಣ್ಡೋ ತಿಣಸನ್ಥಾರೋ ಪಣ್ಣಸನ್ಥಾರೋತಿ ಇದಂ ಸನ್ಥತಸೇನಾಸನಂ ನಾಮ। ಯತ್ಥ ವಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಇದಂ ಓಕಾಸಸೇನಾಸನಂ ನಾಮ।
ರುಕ್ಖಮೂಲೇತಿಆದೀಸು ರುಕ್ಖಮೂಲಸೇನಾಸನಂ ನಾಮ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸನ್ದಚ್ಛಾಯಂ ವಿವಿತ್ತಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ। ಪಬ್ಬತೋ ನಾಮ ಸೇಲೋ। ತತ್ಥ ಹಿ ಉದಕಸೋಣ್ಡೀಸು ಉದಕಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಸೀತಾಯ ರುಕ್ಖಚ್ಛಾಯಾಯ ನಿಸಿನ್ನಾ ನಾನಾದಿಸಾಸು ಖಾಯಮಾನಾಸು ಸೀತೇನ ವಾತೇನ ಬೀಜಿಯಮಾನಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಕನ್ದರೇತಿ ಕಂ ವುಚ್ಚತಿ ಉದಕಂ, ತೇನ ದಾರಿತೋ ಉದಕೇನ ಭಿನ್ನೋ ಪಬ್ಬತಪ್ಪದೇಸೋ ಕನ್ದರಂ। ಯಂ ‘‘ನಿತಮ್ಬ’’ನ್ತಿಪಿ ‘‘ನದೀಕುಞ್ಜ’’ನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಹಿ ರಜತಪಟ್ಟಸದಿಸಾ ವಾಲಿಕಾ ಹೋತಿ, ಮತ್ಥಕೇ ಮಣಿವಿತಾನಂ ವಿಯ ವನಗಹನಂ, ಮಣಿಕ್ಖನ್ಧಸದಿಸಂ ಉದಕಂ ಸನ್ದತಿ, ಏವರೂಪಂ ಕನ್ದರಂ ಓರುಯ್ಹ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಗತ್ತಾನಿ ಸೀತಂ ಕತ್ವಾ ವಾಲಿಕಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಪಂಸುಕೂಲಚೀವರಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಗಿರಿಗುಹಾ ನಾಮ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪಬ್ಬತಾನಂ ಅನ್ತರಾ, ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ವಾ ಉಮಙ್ಗಸದಿಸಂ ಮಹಾವಿವರಂ।
‘‘ವನಪತ್ಥನ್ತಿ ದೂರಾನಮೇತಂ ಸೇನಾಸನಾನಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನತೋ (ವಿಭ॰ ೫೩೧) ಯತ್ಥ ನ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೋ ನಾಮ ಕೇನಚಿ ಪಲಾಲಪುಞ್ಜೇತಿ ಪಲಾಲರಾಸಿಮ್ಹಿ। ಮಹಾಪಲಾಲಪುಞ್ಜತೋ ಹಿ ಪಲಾಲಂ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಪಬ್ಭಾರಲೇಣಸದಿಸೇ ಆಲಯೇ ಕರೋನ್ತಿ, ಗಚ್ಛಗುಮ್ಬಾದೀನಮ್ಪಿ ಉಪರಿ ಪಲಾಲಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ। ಪಞ್ಚ ಲೇಣಾನೀತಿ ಪಞ್ಚ ಲೀಯನಟ್ಠಾನಾನಿ। ನಿಲೀಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಲೇಣಾನಿ, ವಿಹಾರಾದೀನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಸುಪಣ್ಣವಙ್ಕಗೇಹನ್ತಿ ಗರುಳಪಕ್ಖಸಣ್ಠಾನೇನ ಕತಗೇಹಂ।
೨೯೫. ಅನುಮೋದನಗಾಥಾಸು ಸೀತನ್ತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಧಾತುಕ್ಖೋಭವಸೇನ ವಾ ಬಹಿದ್ಧಉತುವಿಪರಿಣಾಮವಸಏನ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಸೀತಂ। ಉಣ್ಹನ್ತಿ ಅಗ್ಗಿಸನ್ತಾಪಂ, ತಸ್ಸ ವನದಾಹಾದೀಸು ವಾ ಸಮ್ಭವೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಪಟಿಹನ್ತೀತಿ ಬಾಧತಿ। ಯಥಾ ತದುಭಯವಸೇನ ಕಾಯಚಿತ್ತಾನಂ ಬಾಧನಂ ನ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಕರೋತಿ। ಸೀತುಣ್ಹಬ್ಭಾಹತೇ ಹಿ ಸರೀರೇ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಯೋನಿಸೋ ಪದಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ। ವಾಳಮಿಗಾನೀತಿ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಾದಿವಾಳಮಿಗೇ। ಗುತ್ತಸೇನಾಸನಞ್ಹಿ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಪಿಧಾಯ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ತೇ ಪರಿಸ್ಸಯಾ ನ ಹೋನ್ತಿ। ಸರೀಸಪೇತಿ ಯೇ ಕೇಚಿ ಸರನ್ತೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ದೀಘಜಾತಿಕೇ। ಮಕಸೇತಿ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಮೇತಂ, ಡಂಸಾದೀನಮ್ಪಿ ಏತೇನೇವ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಸಿಸಿರೇತಿ ಸಿಸಿರಕಾಲವಸೇನ ಸತ್ತಾಹವದ್ಧಲಿಕಾದಿವಸೇನ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಸಿಸಿರಸಮ್ಫಸ್ಸೇ। ವುಟ್ಠಿಯೋತಿ ಯದಾ ತದಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ವಸ್ಸವುಟ್ಠಿಯೋ।
ವಾತಾತಪೋ ಘೋರೋತಿ ರುಕ್ಖಗಚ್ಛಾದೀನಂ ಉಮ್ಮೂಲಭಞ್ಜನಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಾ ಘೋರೋ ಸರಜಅರಜಾದಿಭೇದೋ ವಾತೋ ಚೇವ ಗಿಮ್ಹಪರಿಳಾಹಸಮಯೇಸು ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಘೋರೋ ಸೂರಿಯಾತಪೋ ಚ ಪಟಿಹಞ್ಞತಿ ಪಟಿಬಾಹೀಯತಿ। ಲೇಣತ್ಥನ್ತಿ ನಾನಾರಮ್ಮಣತೋ ಚಿತ್ತಂ ನಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾರಾಮತ್ಥಂ। ಸುಖತ್ಥನ್ತಿ ವುತ್ತಪರಿಸ್ಸಯಾಭಾವೇನ ಫಾಸುವಿಹಾರತ್ಥಂ। ಝಾಯಿತುನ್ತಿ ಅಟ್ಠತಿಂಸಾರಮ್ಮಣೇಸು ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪನಿಜ್ಝಾಯಿತುಂ। ವಿಪಸ್ಸಿತುನ್ತಿ ಅನಿಚ್ಚಾದಿತೋ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸಿತುಂ।
ವಿಹಾರೇತಿ ಪತಿಸ್ಸಯೇ। ಕಾರಯೇತಿ ಕಾರಾಪೇಯ್ಯ। ರಮ್ಮೇತಿ ಮನೋರಮೇ ನಿವಾಸಸುಖೇ। ವಾಸಯೇತ್ಥ ಬಹುಸ್ಸುತೇತಿ ಕಾರೇತ್ವಾ ಪನ ಏತ್ಥ ವಿಹಾರೇಸು ಬಹುಸ್ಸುತೇ ಸೀಲವನ್ತೇ ಕಲ್ಯಾಣಧಮ್ಮೇ ನಿವಾಸೇಯ್ಯ। ತೇ ನಿವಾಸೇನ್ತೋ ಪನ ತೇಸಂ ಬಹುಸ್ಸುತಾನಂ ಯಥಾ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಕಿಲಮಥೋ ನ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಅನ್ನಞ್ಚ
ಇದಾನಿ ಗಹಟ್ಠಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞುಪಕಾರಿತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತೇ ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ। ತತ್ಥ ತೇತಿ ತಸ್ಸಾತಿ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ। ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೀತಿ ಸಕಲವಟ್ಟದುಕ್ಖಾಪನೂದನಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಿ। ಯಂ ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ಇಧಞ್ಞಾಯಾತಿ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಯಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪಜ್ಜನೇನ ಜಾನಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಾಧಿಗಮೇನ ಅನಾಸವೋ ಹುತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ।
ಸೋ ಚ ಸಬ್ಬದದೋ ಹೋತೀತಿ ಆವಾಸದಾನಸ್ಮಿಂ ದಿನ್ನೇ ಸಬ್ಬದಾನಂ ದಿನ್ನಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ। ತಥಾ ಹಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೧.೪೨) ದ್ವೇ ತಯೋ ಗಾಮೇ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಲದ್ಧಾ ಆಗತಸ್ಸಪಿ ಛಾಯೂದಕಸಮ್ಪನ್ನಂ ಆರಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಹಾಯಿತ್ವಾ ಪತಿಸ್ಸಯೇ ಮುಹುತ್ತಂ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಕಾಯೇ ಬಲಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ವಿಯ ಹೋತಿ, ಬಹಿ ವಿಚರನ್ತಸ್ಸ ಚ ಕಾಯೇ ವಣ್ಣಧಾತು ವಾತಾತಪೇಹಿ ಕಿಲಮತಿ, ಪತಿಸ್ಸಯಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಪಿಧಾಯ ಮುಹುತ್ತಂ ನಿಪನ್ನಸ್ಸ ವಿಸಭಾಗಸನ್ತತಿ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ, ಸಭಾಗಸನ್ತತಿ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ, ವಣ್ಣಧಾತು ಆಹರಿತ್ವಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾ ವಿಯ ಹೋತಿ, ಬಹಿ ವಿಚರನ್ತಸ್ಸ ಚ ಪಾದೇ ಕಣ್ಟಕೋ ವಿಜ್ಝತಿ, ಖಾಣು ಪಹರತಿ, ಸರೀಸಪಾದಿಪರಿಸ್ಸಯಾ ಚೇವ ಚೋರಭಯಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪತಿಸ್ಸಯಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಪಿಧಾಯ ನಿಪನ್ನಸ್ಸ ಸಬ್ಬೇ ಪರಿಸ್ಸಯಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ಸಜ್ಝಾಯನ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಪೀತಿಸುಖಂ, ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಉಪಸಮಸುಖಞ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಬಹಿದ್ಧಾವಿಕ್ಖೇಪಾಭಾವತೋ, ಬಹಿ ವಿಚರನ್ತಸ್ಸ ಚ ಸೇದಾ ಮುಚ್ಚನ್ತಿ, ಅಕ್ಖೀನಿ ಫನ್ದನ್ತಿ, ಸೇನಾಸನಂ ಪವಿಸನಕ್ಖಣೇ ಮಞ್ಚಪೀಠಾನಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ಮುಹುತ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಪನ ಅಕ್ಖಿಪಸಾದೋ ಆಹರಿತ್ವಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತೋ ವಿಯ ಹೋತಿ, ದ್ವಾರವಾತಪಾನಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀನಿ ಪಞ್ಞಾಯನ್ತಿ, ಏತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಆವಾಸೇ ವಸನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸೋ ಚ ಸಬ್ಬದದೋ ಹೋತಿ, ಯೋ ದದಾತಿ ಉಪಸ್ಸಯ’’ನ್ತಿ।
೨೯೬. ಆವಿಞ್ಛನಚ್ಛಿದ್ದನ್ತಿ ಯತ್ಥ ಅಙ್ಗುಲಿಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ಆಕಡ್ಢನ್ತಾ ದ್ವಾರಬಾಹಂ ಫುಸಾಪೇನ್ತಿ, ತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಆವಿಞ್ಛನರಜ್ಜುನ್ತಿ ಕವಾಟೇಯೇವ ಛಿದ್ದಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಯೇನ ರಜ್ಜುಕೇನ ಕಡ್ಢನ್ತಾ ದ್ವಾರಂ ಫುಸಾಪೇನ್ತಿ, ತಂ ಆವಿಞ್ಛನರಜ್ಜುಕಂ। ಸೇನಾಸನಪರಿಭೋಗೇ ಅಕಪ್ಪಿಯಚಮ್ಮಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ‘‘ಸಚೇಪಿ ದೀಪಿನಙ್ಗುಟ್ಠೇನ ಕತಾ ಹೋತಿ, ವಟ್ಟತಿಯೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಚೇತಿಯೇ ವೇದಿಕಾಸದಿಸನ್ತಿ ವಾತಪಾನಬಾಹಾಸು ಚೇತಿಯೇ ವೇದಿಕಾಯ ವಿಯ ಪಟ್ಟಿಕಾದೀಹಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತಂ। ಥಮ್ಭಕವಾತಪಾನಂ ನಾಮ ತಿರಿಯಂ ದಾರೂನಿ ಅದತ್ವಾ ಉಜುಕಂ ಠಿತೇಹಿ ಏವ ವೇಣುಸಲಾಕಾದೀಹಿ ಕತಂ।
ವಿಹಾರಾನುಜಾನನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಮಞ್ಚಪೀಠಾದಿಅನುಜಾನನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೨೯೭. ಪೋಟಕಿತೂಲನ್ತಿ ‘‘ಯೇಸಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ ತಿಣಜಾತಿಕಾನ’’ನ್ತಿ। ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಉಣ್ಣಾದಿತೂಲಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಬಿಮ್ಬೋಹನೇ’’ತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ‘‘ತೂಲಪೂರಿತಂ ಭಿಸಿಂ ಅಪಸ್ಸಯಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ, ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಪರೇ। ಉಪದಹನ್ತೀತಿ ಠಪೇನ್ತಿ। ಸೀಸಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ಯತ್ಥ ಗಲವಾಟಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬಸೀಸಂ ಉಪದಹನ್ತಿ, ತಂ ಸೀಸಪ್ಪಮಾಣಂ। ತಞ್ಚ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ತಿರಿಯಂ ಮುಟ್ಠಿರತನಂ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರತೋ ತೀಸು ಕಣ್ಣೇಸೂ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಮಜ್ಝಟ್ಠಾನಂ ಮುಟ್ಠಿರತನಂ ಹೋತೀತಿ ಬಿಮ್ಬೋಹನಸ್ಸ ಮಜ್ಝಟ್ಠಾನಂ ತಿರಿಯತೋ ಮುಟ್ಠಿರತನಪ್ಪಮಾಣಂ ಹೋತಿ। ಮಸೂರಕೇತಿ ಚಮ್ಮಮಯಭಿಸಿಯಂ। ಫುಸಿತಾನಿ ದಾತುನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಕರಣತ್ಥಂ ಬಿನ್ದೂನಿ ದಾತುಂ।
೨೯೮. ನ ನಿಬನ್ಧತೀತಿ ಅನಿಬನ್ಧನೀಯೋ, ನ ಅಲ್ಲೀಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಟಿಬಾಹೇತ್ವಾತಿ ಮಟ್ಠಂ ಕತ್ವಾ।
ಇಟ್ಠಕಾಚಯಾದಿಅನುಜಾನನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೦೦. ರುಕ್ಖಂ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾತಿ ರುಕ್ಖದಾರುಂ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ। ಖಾಣುಕೇ ಆಕೋಟೇತ್ವಾತಿ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಖಾಣುಕೇ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ। ತಂ ಆಹರಿಮಂ ಭಿತ್ತಿಪಾದನ್ತಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಖಾಣುಕೇ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ ಕತಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತುನ್ತಿ ಮೂಲೇನ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಭಿತ್ತಿಪಾದಸ್ಸ ಉಪತ್ಥಮ್ಭನವಸೇನ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಖಾಣುಕೇಹಿ ಭಿತ್ತಿಪಾದಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ಠಪೇತುನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಉಭತೋ ಕುಟ್ಟಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಕತಪದೇಸಸ್ಸಾತಿ ಯಥಾ ಅನ್ತೋದ್ವಾರಸಮೀಪೇ ಸಮನ್ತಾ ಪರಿಯಾಗಾರೋತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಆವಿದ್ಧಪಮುಖಂ। ಉಗ್ಘಾಟನಕಿಟಿಕನ್ತಿ ದಣ್ಡೇಹಿ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಪನಕಪದರಕಿಟಿಕಂ।
ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೦೪. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸೇಟ್ಠಿವತ್ಥುಮ್ಹಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೧.೨೪೨) ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನಾತಿ ವಾಣಿಜ್ಜಕಮ್ಮಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಕಿರ ರಾಜಗಹಸೇಟ್ಠಿ ಚ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಭಗಿನಿಪತಿಕಾ ಹೋನ್ತಿ। ಯದಾ ರಾಜಗಹೇ ಉಟ್ಠಾನಕಭಣ್ಡಂ ಸಮಗ್ಘಂ ಹೋತಿ, ತದಾ ರಾಜಗಹಸೇಟ್ಠಿ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ
ತಂ ದಿವಸಂ ಪನ ರಾಜಗಹಸೇಟ್ಠಿ ಯೋಜನಮತ್ತೇ ಠಿತೇನ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೇನ ಆಗತಭಾವಜಾನನತ್ಥಂ ಪೇಸಿತಂ ಪಣ್ಣಂ ನ ಸುಣಿ, ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಾಯ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಸೋ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸ್ವಾತನಾಯ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಘರೇ ಉದ್ಧನಖಣಾಪನದಾರುಫಾಲನಾದೀನಿ ಕಾರೇಸಿ। ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋಪಿ ‘‘ಇದಾನಿ ಮಯ್ಹಂ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ, ಇದಾನಿ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಘರದ್ವಾರೇಪಿ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋಘರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಮ್ಪಿ ನ ಬಹುಂ ಅಲತ್ಥ। ‘‘ಕಿಂ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ಕುಸಲಂ ದಾರಕರೂಪಾನಂ, ನಸಿ ಮಗ್ಗೇ ಕಿಲನ್ತೋ’’ತಿ ಏತ್ತಕೋವ ಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ ಅಹೋಸಿ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ ಏತದಹೋಸೀ’’ತಿಆದಿ।
ಬುದ್ಧೋತಿ ತ್ವಂ ಗಹಪತಿ ವದೇಸೀತಿ ತಸ್ಸ ಕಿರ ಮುಖತೋ ಬುದ್ಧಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಪಞ್ಚವಣ್ಣಂ ಪೀತಿಂ ಪಟಿಲಭತಿ, ಸಾ ತಸ್ಸ ಸೀಸೇ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಯಾವ ಪಾದಪಿಟ್ಠಿಯಾ, ಪಾದಪಿಟ್ಠಿಯಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಸೀಸಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಉಭತೋ ಉಟ್ಠಾಯ ಮಜ್ಝೇ ಓಸರತಿ, ಮಜ್ಝೇ ಉಟ್ಠಾಯ ಉಭತೋ ಗಚ್ಛತಿ। ಸೋ ಪೀತಿಯಾ ನಿರನ್ತರಂ ಫುಟೋ ‘‘ಬುದ್ಧೋತಿ ತ್ವಂ ಗಹಪತಿ ವದೇಸೀ’’ತಿ ಏವಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪುಚ್ಛಿ। ಅಕಾಲೋ ಖೋ, ಗಹಪತಿ, ಇಮಂ ಕಾಲಂ ತಂ ಭಗವನ್ತಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತುನ್ತಿ ‘‘ಬುದ್ಧಾ ನಾಮ ದುರಾಸದಾ ಆಸೀವಿಸಸದಿಸಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸತ್ಥಾ ಚ ಸಿವಥಿಕಾಯ ಸಮೀಪೇ ವಸತಿ, ನ ಸಕ್ಕಾ ತತ್ಥ ಇಮಾಯ ವೇಲಾಯ ಇಮಿನಾ ಗನ್ತು’’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಏವಮಾಹ। ಬುದ್ಧಗತಾಯ ಸತಿಯಾ ನಿಪಜ್ಜೀತಿ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಗತಾಯ ಏವ ಸತಿಯಾ ನಿಪಜ್ಜಿ। ತಂ ದಿವಸಂ ಕಿರಸ್ಸ ಭಣ್ಡಸಕಟೇಸು ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಕೇಸು ವಾ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಸಾಯಮಾಸಮ್ಪಿ ನ ಅಕಾಸಿ। ಸತ್ತಭೂಮಿಕಂ ಪನ ಪಾಸಾದಂ ಆರುಯ್ಹ ಸುಪಞ್ಞತ್ತಾಲಙ್ಕತವರಸಯನೇ ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ಸಜ್ಝಾಯಂ ಕರೋನ್ತೋವ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕಮಿ। ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವುಟ್ಠಾಸಿ ಪಭಾತಂ ಮಞ್ಞಮಾನೋತಿ ಪಠಮಯಾಮೇ ತಾವ ವೀತಿವತ್ತೇ ಉಟ್ಠಾಯ ಬುದ್ಧಂ ಅನುಸ್ಸರಿ, ಅಥಸ್ಸ ಬಲವಪ್ಪಸಾದೋ ಉದಪಾದಿ, ಪೀತಿಆಲೋಕೋ ಅಹೋಸಿ, ಸಬ್ಬತಮಂ ವಿಗಚ್ಛಿ, ದೀಪಸಹಸ್ಸುಜ್ಜಲನಂ ವಿಯ ಚನ್ದುಟ್ಠಾನಸೂರಿಯುಟ್ಠಾನಂ ವಿಯ ಚ ಜಾತಂ। ಸೋ ‘‘ಪಮಾದಂ ಆಪನ್ನೋಮ್ಹಿ, ವಞ್ಚಿತೋಮ್ಹಿ, ಸೂರಿಯೋ ಉಗ್ಗತೋ’’ತಿ ಉಟ್ಠಾಯ ಆಕಾಸತಲೇ ಠತ್ವಾ ಚನ್ದಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಏಕೋವ ಯಾಮೋ ಗತೋ, ಅಞ್ಞೇ ದ್ವೇ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಪುನ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿ, ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಮಜ್ಝಿಮಯಾಮಾವಸಾನೇಪಿ ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮಾವಸಾನೇಪಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಉಟ್ಠಾಸಿ। ಪಚ್ಛಿಮಯಾಮಾವಸಾನೇ ಪನ ಬಲವಪಚ್ಚೂಸೇಯೇವ
೩೦೫. ಅಮನುಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಗತವಿಸೇಸಾ ದೇವತಾ। ತಥಾ ಹಿ ತಾ ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಭಾವಿನಿಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನಾ ‘‘ಅಯಂ ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ‘ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾನಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಪಠಮದಸ್ಸನೇನೇವ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ತಿಣ್ಣಂ ರತನಾನಂ ಅಗ್ಗುಪಟ್ಠಾಕೋ ಹುತ್ವಾ ಅಸದಿಸಂ ಸಙ್ಘಾರಾಮಂ ಕತ್ವಾ ಚಾತುದ್ದಿಸಸ್ಸ ಅರಿಯಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅನಾವಟದ್ವಾರೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ನ ಯುತ್ತಮಸ್ಸ ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಿತು’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ದ್ವಾರಂ ವಿವರಿಂಸು। ಅನ್ತರಧಾಯೀತಿ ರಾಜಗಹಂ ಕಿರ ಆಕಿಣ್ಣಮನುಸ್ಸಂ, ಅನ್ತೋನಗರೇ ನವ ಕೋಟಿಯೋ ಬಹಿನಗರೇ ನವಾತಿ ತಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಅಟ್ಠಾರಸ ಮನುಸ್ಸಕೋಟಿಯೋ ವಸನ್ತಿ। ಅವೇಲಾಯ ಮತಮನುಸ್ಸೇ ಬಹಿ ನೀಹರಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಅಟ್ಟಾಲಕೇ ಠತ್ವಾ ಬಹಿದ್ವಾರೇ ಖಿಪನ್ತಿ। ಮಹಾಸೇಟ್ಠಿ ನಗರತೋ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಮತ್ತೋವ ಅಲ್ಲಸರೀರಂ ಪಾದೇನ ಅಕ್ಕಮಿ, ಅಪರಮ್ಪಿ ಪಿಟ್ಠಿಪಾದೇನ ಪಹರಿ, ಮಕ್ಖಿಕಾ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾ ಪಕಿರಿಂಸು, ದುಗ್ಗನ್ಧೋ ನಾಸಾಪುಟಂ ಅಭಿಹನಿ, ಬುದ್ಧಪ್ಪಸಾದೋ ತನುತ್ತಂ ಗತೋ। ತೇನಸ್ಸ ಆಲೋಕೋ ಅನ್ತರಧಾಯಿ ಅನ್ಧಕಾರೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ ಪೀತಿವೇಗಸ್ಸ ತನುಭಾವೇ ತಂಸಮುಟ್ಠಿತರೂಪಾನಂ ಪರಿದುಬ್ಬಲಭಾವತೋ ಸದ್ದಮನುಸ್ಸಾವೇಸೀತಿ ‘‘ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಜನೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸುವಣ್ಣಕಿಙ್ಕಿಣಿಕಂ ಘಟ್ಟೇನ್ತೋ ವಿಯ ಮಧುರಸ್ಸರೇನ ಸದ್ದಂ ಅನುಸ್ಸಾವೇಸಿ।
ಸತಂ ಕಞ್ಞಾಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಪುರಿಮಪದಾನಿಪಿ ಇಮಿನಾವ ಸಹಸ್ಸ-ಪದೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಾನಿ। ಯಥೇವ ಹಿ ಸತಂ ಕಞ್ಞಾಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಏವಂ ಸತಂ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಹತ್ಥೀ, ಸತಂ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಸ್ಸಾ, ಸತಂ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ರಥಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ, ಇತಿ ಏಕೇಕಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ। ಪದವೀತಿಹಾರಸ್ಸಾತಿ ಪದಂ ವೀತಿಹರತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಪದವೀತಿಹಾರೋ। ಸೋ ದುತವಿಲಮ್ಬಿತಂ ಅಕತ್ವಾ ಸಮಗಮನೇ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪದಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಮುಟ್ಠಿರತನಮತ್ತಂ। ಕಲಂ ನಾಗ್ಘನ್ತಿ ಸೋಳಸಿನ್ತಿ ತಂ ಏಕಂ ಪದವೀತಿಹಾರಂ ಸೋಳಸ ಭಾಗೇ ಕತ್ವಾ ತತೋ ಏಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಪುನ ಸೋಳಸಧಾ, ತತೋ ಏಕೋ ಸೋಳಸಧಾತಿ ಏವಂ ಸೋಳಸ ವಾರೇ ಸೋಳಸಧಾ ಭಿನ್ನಸ್ಸ ಏಕೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಸೋಳಸೀ ಕಲಾ ನಾಮ, ತಂ ಸೋಳಸಿಂ ಕಲಂ ಏತಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ನ ಅಗ್ಘನ್ತಿ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಸತಂ ಹತ್ಥಿಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸತಂ ಅಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸತಂ ರಥಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸತಂ ಕಞ್ಞಾಸಹಸ್ಸಾನಿ, ತಾ ಚ ಖೋ ಆಮುಕ್ಕಮಣಿಕುಣ್ಡಲಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪರಾಜಧೀತರೋವಾತಿ ಇಮಸ್ಮಾ ಏತ್ತಕಾ ಲಾಭಾ ವಿಹಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಸೋಳಸಿಕಲಾಸಙ್ಖಾತೇ ಪದೇಸೇ ಲಙ್ಘನಸಾಧನವಸೇನ ಪವತ್ತಚೇತನಾವ ಉತ್ತರಿತರಾತಿ। ಪದಂ ವಾ ವೀತಿಹರತಿ ಏತೇನಾತಿ ಪದವೀತಿಹಾರೋ, ತಥಾಪವತ್ತಾ ಕುಸಲಚೇತನಾ, ತಸ್ಸಾ ಫಲಂ ಸೋಳಸಧಾ ಕತ್ವಾತಿ ಚ ವದನ್ತಿ। ಇದಂ ಪನ ವಿಹಾರಗಮನಂ ಕಸ್ಸ ವಸೇನ ಗಹಿತನ್ತಿ? ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅನನ್ತರಾಯೇನ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ವಸೇನ ಗಹಿತಂ। ‘‘ಗನ್ಧಮಾಲಾದೀಹಿ ಪೂಜಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಚೇತಿಯಂ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮಿ, ಧಮ್ಮಂ ಸೋಸ್ಸಾಮಿ,
ಅನ್ಧಕಾರೋ ಅನ್ತರಧಾಯೀತಿ ಸೋ ಕಿರ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಹಂ ಏಕಕೋತಿ ಸಞ್ಞಂ ಕರೋಮಿ, ಅಮನುಸ್ಸಾ ಚ ಮೇ ಅನುಗಾಮಿನೋ ಸಹಾಯಾ ಅತ್ಥಿ, ಕಸ್ಮಾ ಭಾಯಾಮೀ’’ತಿ ಸೂರೋ ಅಹೋಸಿ। ಅಥಸ್ಸ ಬಲವಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಸಾದೋ ಉದಪಾದಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನ್ಧಕಾರೋ ಅನ್ತರಧಾಯಿ। ಸೇಸವಾರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಆಲೋಕೋ ಪಾತುರಹೋಸೀತಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಚಿರಕಾಲಪರಿಚಯಸಮ್ಭೂತಸ್ಸ ಬಲವತೋ ಪಸಾದಸ್ಸ ವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಉಳಾರಾಯ ಬುದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾಯ ಪೀತಿಯಾ ಸಮುಟ್ಠಾಪಿತೋ ಏಹಿ ಸುದತ್ತಾತಿ ಸೋ ಕಿರ ಸೇಟ್ಠಿ ಗಚ್ಛಮಾನೋವ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಬಹೂ ಪೂರಣಕಸ್ಸಪಾದಯೋ ತಿತ್ಥಿಯಾ ‘ಮಯಂ ಬುದ್ಧಾ, ಮಯಂ ಬುದ್ಧಾ’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಕಥಂ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಸತ್ಥು ಬುದ್ಧಭಾವಂ ಜಾನೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಗುಣವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ನಾಮಂ ಮಹಾಜನೋ ಜಾನಾತಿ, ಕುಲದತ್ತಿಯಂ ಪನ ಮೇ ನಾಮಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ಮಯಾ ನ ಕೋಚಿ ಜಾನಾತಿ, ಸಚೇ ಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕುಲದತ್ತಿಕನಾಮೇನ ಮಂ ಆಲಪಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಞತ್ವಾ ಏವಮಾಹ।
ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋತಿ ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ। ಆಸತ್ತಿಯೋತಿ ರೂಪಾದೀಸು ಆಸಞ್ಜನಟ್ಠೇನ ಆಸತ್ತಿಯೋ, ತಣ್ಹಾಯೋ। ಸನ್ತಿನ್ತಿ ಕಿಲೇಸವೂಪಸಮಂ। ಪಪ್ಪುಯ್ಯಾತಿ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನ ಪತ್ವಾ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಪಾಳಿಅನುಸಾರೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಯಞ್ಚೇತ್ಥ ಅನುತ್ತಾನಮತ್ಥಂ, ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಮೇವ।
೩೦೬. ವಯಮೇವ ವೇಯ್ಯಾಯಿಕನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವೇಯ್ಯಾಯಿಕನ್ತಿ ವಯಕರಣಂ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ।
ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಅಗ್ಗಾಸನಾದಿಅನುಜಾನನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೧೦-೩೧೧. ದಕ್ಖಿಣೋದಕನ್ತಿ ಅಗ್ಗತೋ ಉಪನೀಯಮಾನಂ ದಕ್ಖಿಣೋದಕಂ। ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ (ಜಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೧.೩೬ ತಿತ್ತಿರಜಾತಕವಣ್ಣನಾ) ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ರುಚಿವಸೇನ ಅಗ್ಗಾಸನಾದಿರಹಾನಂ ಕಥಿತಕಾಲೇ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯ್ಹಂ ಸಾಸನೇ ಅಗ್ಗಾಸನಾದೀನಿ ಪತ್ವಾ ಖತ್ತಿಯಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಪಮಾಣಂ, ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲಾ, ನ ಗಹಪತಿಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ನ ವಿನಯಧರೋ, ನ ಸುತ್ತನ್ತಿಕೋ, ನ ಆಭಿಧಮ್ಮಿಕೋ, ನ ಪಠಮಜ್ಝಾನಾದಿಲಾಭಿನೋ, ನ ಸೋತಾಪನ್ನಾದಯೋ
ಯೇ ವುಡ್ಢಮಪಚಾಯನ್ತೀತಿ ಜಾತಿವುಡ್ಢೋ ವಯೋವುಡ್ಢೋ ಗುಣವುಡ್ಢೋತಿ ತಯೋ ವುಡ್ಢಾ। ತೇಸು ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಜಾತಿವುಡ್ಢೋ ನಾಮ, ವಯೇ ಠಿತೋ ವಯೋವುಡ್ಢೋ ನಾಮ, ಗುಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಗುಣವುಡ್ಢೋ ನಾಮ। ತೇಸು ಗುಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ವಯೋವುಡ್ಢೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ವುಡ್ಢೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ಅಪಚಾಯನ್ತೀತಿ ಜೇಟ್ಠಾಪಚಾಯಿಕಕಮ್ಮೇನ ಪೂಜೇನ್ತಿ। ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಕೋವಿದಾತಿ ಜೇಟ್ಠಾಪಚಾಯನಧಮ್ಮಸ್ಸ ಕೋವಿದಾ ಕುಸಲಾ। ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ। ಪಾಸಂಸಾತಿ ಪಸಂಸಾರಹಾ। ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಚ ಸುಗ್ಗತೀತಿ ಸಮ್ಪರೇತಬ್ಬೇ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಹಿತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬೇ ಪರಲೋಕೇಪಿ ತೇಸಂ ಸುಗತಿಯೇವ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಪಿಣ್ಡತ್ಥೋ – ಭಿಕ್ಖವೇ, ಖತ್ತಿಯಾ ವಾ ಹೋನ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ವೇಸ್ಸಾ ವಾ ಸುದ್ದಾ ವಾ ಗಹಟ್ಠಾ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ವಾ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾ ವಾ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಸತ್ತಾ ಜೇಟ್ಠಾಪಚಿತಿಕಮ್ಮೇ ಛೇಕಾ ಕುಸಲಾ ಗುಣಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ವಯೋವುಡ್ಢಾನಂ ಅಪಚಿತಿಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತೇ ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಅತ್ತಭಾವೇ ಜೇಟ್ಠಾಪಚಿತಿಕಾರಕಾತಿ ಪಸಂಸಂ ವಣ್ಣನಂ ಥೋಮನಂ ಲಭನ್ತಿ, ಕಾಯಸ್ಸ ಚ ಭೇದಾ ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತೀತಿ।
ಅಗ್ಗಾಸನಾದಿಅನುಜಾನನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಆಸನಪ್ಪಟಿಬಾಹನಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೧೩-೪. ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತನ್ತಿ ಗಿಹೀಹಿ ಸಙ್ಘಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತಂ। ಗಿಹಿವಿಕತನ್ತಿ ಗಿಹೀಹಿ ಕತಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಗಿಹಿಸನ್ತಕನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅತಿಸಮೀಪಂ ಅಗನ್ತ್ವಾತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆಸನ್ನತರಂ ಠಾನಂ ಅಗನ್ತ್ವಾ।
ಸೇನಾಸನಗ್ಗಾಹಾಪಕಸಮ್ಮುತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೧೮. ಪಚ್ಚಯೇನೇವ ಹಿ ತಂ ಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಲಭಿಸ್ಸತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸೇನಾಸನೇ ಮಹಾಥೇರಾ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಕಾರಣಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅಗನ್ತ್ವಾ ವಸನ್ತಾಯೇವ ನಂ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉಬ್ಭಣ್ಡಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಉಕ್ಖಿತ್ತಭಣ್ಡಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಕ್ಖಾರೇ ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿಚರಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ದೀಘಸಾಲಾತಿ ಚಙ್ಕಮನಸಾಲಾ। ಮಣ್ಡಲಮಾಳೋ ಉಪಟ್ಠಾನಸಾಲಾ। ಅನುದಹತೀತಿ ಪೀಳೇತಿ। ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಪನಾತಿ ಅರಿಯದೇಸೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ತೇ ಕಿರ ತಥಾ ಪಞ್ಞಾಪೇನ್ತಿ। ನ ಗೋಚರಗಾಮೋ ಘಟ್ಟೇತಬ್ಬೋತಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇತಿ ‘‘ನ ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸಾ ವತ್ತಬ್ಬಾ’’ತಿಆದಿನಾ। ವಿತಕ್ಕಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಇಮಿನಾ ನೀಹಾರೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿವಾರೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯೇ ದಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಏವರೂಪಂ ವಿತಕ್ಕಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ। ತೇಸು ಚೇ ಏಕೋತಿ ತೇಸು ಮನುಸ್ಸೇಸು ಏಕೋ ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸೋ। ಭಣ್ಡಪಟಿಚ್ಛಾದನನ್ತಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದನಕಭಣ್ಡಂ, ಸರೀರಪಟಿಚ್ಛಾದನಂ ಚೀವರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಪಟಿಜಗ್ಗಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ಸಮ್ಮಜ್ಜನಾದೀಹಿ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತಬ್ಬಾನಿ। ಮುಣ್ಡವೇದಿಕಾಯಾತಿ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಹಮ್ಮಿಯವೇದಿಕಾಯ। ಹಮ್ಮಿಯವೇದಿಕಾತಿ ಚ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಉಪರಿ ಚತುರಸ್ಸವೇದಿಯೋ ವುಚ್ಚತಿ। ಪಟಿಕ್ಕಮ್ಮಾತಿ ವಿಹಾರತೋ ಅಪಸಕ್ಕಿತ್ವಾ। ಉಪನಿಕ್ಖೇಪನ್ತಿ ಖೇತ್ತಂ ವಾ ನಾಳಿಕೇರಾದಿಆರಾಮಂ ವಾ ಕಹಾಪಣಾದೀನಿ ವಾ ಆರಾಮಿಕಾದೀನಂ ನಿಯ್ಯಾತೇತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ವಡ್ಢಿ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕತ್ಥಾಯ ಹೋತೂ’’ತಿ ದಿನ್ನಂ। ವತ್ತಂ ಕತ್ವಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸೇನಾಸನೇ ಕತ್ತಬ್ಬವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ।
ಪುಗ್ಗಲವಸೇನೇವ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಪರತೋ ವಕ್ಖಮಾನನಯೇನ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ ಚೀವರೇನ ಕಿಲಮನ್ತಿ, ಏತ್ತಕಂ ನಾಮ ತಣ್ಡುಲಭಾಗಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚೀವರಂ ಕಾತುಂ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪುಗ್ಗಲಪರಾಮಾಸವಸೇನೇವ ಕಾತಬ್ಬಂ, ‘‘ಸಙ್ಘೋ ಚೀವರೇನ ಕಿಲಮತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪನ ಸಙ್ಘಪರಾಮಾಸವಸೇನ ನ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಚೀವರಪಚ್ಚಯನ್ತಿ ಚೀವರಸಙ್ಖಾತಂ ಪಚ್ಚಯಂ। ವುತ್ತನ್ತಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂವುತ್ತಂ। ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಏವಞ್ಹಿ ನವಕೋ ವುಡ್ಢತರಸ್ಸ, ವುಡ್ಢೋ ಚ ನವಕಸ್ಸ ಗಾಹೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತನೋ ಪಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತಸ್ಮಾ ದ್ವೀಸು ಸಮ್ಮತೇಸು ನವಕೋ ವುಡ್ಢತರಸ್ಸ, ವುಡ್ಢೋ ಚ ನವಕಸ್ಸಾತಿ ಉಭೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಗಾಹೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಸಮ್ಮತಸೇನಾಸನಗ್ಗಾಹಾಪಕಸ್ಸ ಆಣತ್ತಿಯಾ ಅಞ್ಞೇನ ಗಾಹಿತೇಪಿ ಗಾಹೋ ರುಹತಿಯೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಅಟ್ಠಪಿ ಸೋಳಸಪಿ ಜನೇ ಸಮ್ಮನ್ನಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಕಿಂ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಸಮ್ಮನ್ನಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಉದಾಹು ಏಕತೋತಿ? ಏಕತೋಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ನಿಗ್ಗಹಕಮ್ಮಮೇವ ಹಿ ಸಙ್ಘೋ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನ ಕರೋತಿ, ಸಮ್ಮುತಿದಾನಂ ಪನ ಬಹೂನಮ್ಪಿ ಏಕತೋ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತೇನೇವ ಸತ್ತಸತಿಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಉಬ್ಬಾಹಿಕಸಮ್ಮುತಿಯಂ ಅಟ್ಠಪಿ ಜನಾ ಏಕತೋ ಸಮ್ಮತಾತಿ।
ಮಗ್ಗೋತಿ ಪೋಕ್ಖರಣೀತಿ ನಹಾಯನ್ತಾನಂ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಂ ಕತಸಾಲಾ। ರುಕ್ಖಮೂಲಾದಯೋ ಛನ್ನಾ ಕವಾಟಬದ್ಧಾವ ಸೇನಾಸನಂ। ವಿಜಟೇತ್ವಾತಿ ವಿಯೋಜೇತ್ವಾ, ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆವಾಸೇಸೂತಿ ಸೇನಾಸನೇಸು। ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಕ್ಖಿಪನಂ ನಾಮ ತೇಸು ವಸನ್ತಾನಂ ಇತೋ ಉಪ್ಪನ್ನವಸ್ಸಾವಾಸಿಕದಾನಂ। ಪವಿಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ತಸ್ಮಿಂ ಮಹಾಲಾಭೇ ಪರಿವೇಣೇ ವಸಿತ್ವಾ ಚೇತಿಯೇ ವತ್ತಂ ಕತ್ವಾವ ಲಾಭೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಪಚ್ಚಯಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತೀತಿ ಚೀವರಪಚ್ಚಯಂ ನಾಧಿವಾಸೇತಿ। ಅಯಮ್ಪೀತಿ ತೇನ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಪಚ್ಚಯೋಪಿ। ಉಪನಿಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಗಾಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖೇ ವಾ ಮಣ್ಡಪೇ ವಾ ವಸಿತ್ವಾ ಚೇತಿಯೇ ವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ಉಪನಿಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಗಾಹೇತಬ್ಬಂ। ‘‘ಕತ್ಥ ನು ಖೋ ವಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕತ್ಥ ವಸನ್ತಸ್ಸ ಫಾಸು ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕತ್ಥ ವಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ವಿತಕ್ಕೇನ ಚರತೀತಿ ವಿತಕ್ಕಚಾರಿಕೋ। ಅರಞ್ಞವಿಹಾರೇಸು ಪರಿಸ್ಸಯವಿಜಾನನತ್ಥಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚ ಉಕ್ಕಾ ಕೋಟ್ಟೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
ವತ್ತನ್ತಿ ಕತಿಕವತ್ತಂ। ತಿವಿಧಮ್ಪೀತಿ ಪರಿಯತ್ತಿಪಟಿಪತ್ತಿಪಟಿವೇಧವಸೇನ ತಿವಿಧಮ್ಪಿ। ಸೋಧೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಥಾತಿ ಭಬ್ಬೇ ಆಚಾರಕುಲಪುತ್ತೇ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಥ। ದಸವತ್ಥುಕಕಥಾ ನಾಮ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಕಥಾ ಸನ್ತುಟ್ಠಿಕಥಾ ಪವಿವೇಕಕಥಾ ಅಸಂಸಗ್ಗಕಥಾ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಕಥಾ ಸೀಲಕಥಾ ಸಮಾಧಿಕಥಾ ಪಞ್ಞಾಕಥಾ ವಿಮುತ್ತಿಕಥಾ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಕಥಾ।
ವಿಗ್ಗಹಸಂವತ್ತನಿಕವಚನಂ ವಿಗ್ಗಾಹಿಕಂ। ಚತುರಾರಕ್ಖಂ ಅಹಾಪೇನ್ತಾತಿ ಬುದ್ಧಾನುಸ್ಸತಿ ಮೇತ್ತಾ ಅಸುಭಂ ಮರಣಸ್ಸತೀತಿ ಇಮಂ ಚತುರಾರಕ್ಖಂ ಅಪರಿಹಾಪೇನ್ತಾ। ದನ್ತಕಟ್ಠಖಾದನವತ್ತಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದನ್ತಕಟ್ಠಖಾದನವತ್ತಂ ಯೋ ದೇವಸಿಕಂ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಓಸರತಿ, ತೇನ ಸಾಮಣೇರಾದೀಹಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಯಥಾಸುಖಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನತ್ಥಾಯ ದನ್ತಕಟ್ಠಮಾಳಕೇ ನಿಕ್ಖಿತ್ತೇಸು ದನ್ತಕಟ್ಠೇಸು ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಏಕಮೇವ ದನ್ತಕಟ್ಠಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಯೋ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವತ್ತಂ ವತ್ತಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕವತ್ತೇ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ।
ಪತ್ತಟ್ಠಾನೇತಿ ಭತಿನಿವಿಟ್ಠನ್ತಿ ಭತಿಂ ಕತ್ವಾ ವಿಯ ನಿವಿಟ್ಠಂ ಪರಿಯಿಟ್ಠಂ। ಸಙ್ಘಿಕಂ ಪನ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಗಾಹಿತನ್ತಿ ತತ್ರುಪ್ಪಾದಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಗಾಹಿತನ್ತಿ ದಾಯಕಾನಂ ವಸ್ಸಾವಾಸಿಕಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಗಾಹಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಸ್ಸಂವುತ್ಥೋ ಭಿಕ್ಖು ವಿಬ್ಭಮತಿ, ಸಙ್ಘಸ್ಸೇವೇತ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೩೭೪-೩೭೫) ವಚನತೋ ‘‘ಗತಟ್ಠಾನೇ…ಪೇ॰… ಸಙ್ಘಿಕಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಮನುಸ್ಸೇತಿ ದಾಯಕಮನುಸ್ಸೇ। ವರಭಾಗಂ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸಾತಿ ಪಠಮಭಾಗಸ್ಸ ಗಾಹಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ।
ಸೇನಾಸನಗ್ಗಾಹಾಪಕಸಮ್ಮುತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಉಪನನ್ದವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೧೯. ಯಂ ತಯಾ ತತ್ಥ ಸೇನಾಸನಂ ಗಹಿತಂ…ಪೇ॰… ಇಧ ಮುತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ಯಂ ತಯಾ ತತ್ಥ ಗಾಮಕಾವಾಸೇ ಪಚ್ಛಾ ಸೇನಾಸನಂ ಗಹಿತಂ, ತಂ ತೇ ಗಣ್ಹನ್ತೇನೇವ ಇಧ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಠಮಗಹಿತಸೇನಾಸನಂ ಮುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಇಧ ದಾನಾಹಂ …ಪೇ॰… ತತ್ರಾಪಿ ಮುತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಇದಾನಾಹಂ, ಆವುಸೋ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕಾವಾಸೇ ಗಹಿತಸೇನಾಸನಂ ಮುಞ್ಚಾಮೀ’’ತಿ ವದನ್ತೇನ ತತ್ರಾಪಿ ಗಾಮಕಾವಾಸೇ ಗಹಿತಸೇನಾಸನಂ ಮುತ್ತಂ।
೩೨೦. ದೀಘಾಸನಂ ನಾಮ ಮಞ್ಚಪೀಠವಿನಿಮುತ್ತಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಏಕತೋ ಸುಖಂ ನಿಸೀದಿತುಂ ಪಹೋತಿ। ಹತ್ಥಿಮ್ಹಿ ನಖೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಹತ್ಥಿನಖೋ। ‘‘ಪಾಸಾದಸ್ಸ ನಖೋ ನಾಮ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ಸೋ ಚ ಹತ್ಥಿಕುಮ್ಭೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ। ಗಿಹಿವಿಕತನೀಹಾರೇನ ಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ ಗಿಹಿವಿಕತನೀಹಾರೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ತೇಹಿ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ದಿನ್ನಾನೇವ ನಿಸೀದಿತುಂ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ನ ಸಯಂ ಅತ್ಥತಾನಿ ಅತ್ಥರಾಪಿತಾನಿ ವಾ।
ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜಿಯವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೨೧. ಅರಞ್ಜರೋತಿ ಬಹುಉದಕಗಣ್ಹನಕಾ ಮಹಾಚಾಟಿ। ಜಲಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ಅಲನ್ತಿ ಅರಞ್ಜರೋ। ‘‘ವಟ್ಟಚಾಟಿ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಥೋಕಂ ದೀಘಮುಖೋ ಮಜ್ಝೇ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತೋ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ। ಪಞ್ಚನಿಮ್ಮಲಲೋಚನೋತಿ ಮಂಸದಿಬ್ಬಧಮ್ಮಬುದ್ಧಸಮನ್ತಚಕ್ಖುವಸೇನ ಪಞ್ಚಲೋಚನೋ।
ಥಾವರೇನ ಚ ಥಾವರಂ ಗರುಭಣ್ಡೇನ ಚ ಗರುಭಣ್ಡನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಞ್ಚಸು ಕೋಟ್ಠಾಸೇಸು ಪುರಿಮದ್ವಯಂ ಥಾವರಂ, ಪಚ್ಛಿಮತ್ತಯಂ ಗರುಭಣ್ಡನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಜಾನಾಪೇತ್ವಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಜಾನಾಪೇತ್ವಾ। ಕಪ್ಪಿಯಮಞ್ಚಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬಾತಿ ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದೇಮಾ’’ತಿ ದಿನ್ನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಸಚೇ ಪನ ‘‘ವಿಹಾರಸ್ಸ ದೇಮಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಸುವಣ್ಣರಜತಮಯಾದಿಅಕಪ್ಪಿಯಮಞ್ಚೇಪಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ನ ಕೇವಲಂ…ಪೇ॰… ಪರಿವತ್ತೇತುಂ ವಟ್ಟನ್ತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಅಥಾವರೇನ ಥಾವರಮ್ಪಿ ಅಥಾವರಮ್ಪಿ ಪರಿವತ್ತೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಥಾವರೇನ ಅಥಾವರಮೇವ ಹಿ ಪರಿವತ್ತೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ವಾ ಮಹಗ್ಘಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ನಾಮ ಸುವಣ್ಣಮಯಮಞ್ಚಾದಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಭಿಸಿಬಿಮ್ಬೋಹನಾನಿ ಚ। ಮಹಗ್ಘಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ನಾಮ ದನ್ತಮಯಮಞ್ಚಾದಿ ಪಾವಾರಾದಿಕಪ್ಪಿಯಅತ್ಥರಣಾದೀನಿ ಚ।
ಪಾರಿಹಾರಿಯಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂ ವಿಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಹರಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ‘‘ಗಿಹಿವಿಕತನೀಹಾರೇನೇವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಚೇ ಆರಾಮಿಕಾದಯೋ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ಪಟಿದೇನ್ತಿ, ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಪಣ್ಣಸೂಚಿ ನಾಮ ಲೇಖನೀ’’ತಿ ಮಹಾಗಣ್ಠಿಪದೇ ವುತ್ತಂ।
‘‘ಅಡ್ಢಬಾಹೂತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ। ಅಡ್ಢಬಾಹು ನಾಮ ವಿದತ್ಥಿಚತುರಙ್ಗುಲನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ತತ್ಥಜಾತಕಾತಿ ಸಙ್ಘಿಕಭೂಮಿಯಂ ಜಾತಾ। ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಸೂಚಿದಣ್ಡಮತ್ತೋತಿ ದೀಘತೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಮತ್ತೋ ಪರಿಣಾಹತೋ ಪಣ್ಣಸೂಚಿದಣ್ಡಮತ್ತೋ। ಮುಞ್ಜಪಬ್ಬಜಾನಂಯೇವ ಪಾಳಿಯಂ ವಿಸುಂ ಆಗತತ್ತಾ ‘‘ಮುಞ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಪ್ಪಮಾಣೋತಿ ದೀಘತೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಪ್ಪಮಾಣೋ। ಘಟ್ಟನಫಲಕಂ ನಾಮ ಯತ್ಥ ಠಪೇತ್ವಾ ರಜಿತಚೀವರಂ ಹತ್ಥೇನ ಘಟ್ಟೇನ್ತಿ। ಘಟ್ಟನಮುಗ್ಗರೋ ನಾಮ ಅನುವಾತಾದಿಘಟ್ಟನತ್ಥಂ ಕತೋತಿ ವದನ್ತಿ। ಅಮ್ಬಣನ್ತಿ ಫಲಕೇಹಿ ಪೋಕ್ಖರಣೀಸದಿಸಂ ಕತಪಾನೀಯಭಾಜನಂ। ರಜನದೋಣೀತಿ ಯತ್ಥ ಪಕ್ಕರಜನಂ ಆಕಿರಿತ್ವಾ ಠಪೇನ್ತಿ। ಭೂಮತ್ಥರಣಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಚಮ್ಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಗತಿಕನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಮಞ್ಚಪೀಠೇಪಿ ಅತ್ಥರಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ಪಾವಾರಾದಿಪಚ್ಚತ್ಥರಣಮ್ಪಿ ಗರುಭಣ್ಡನ್ತಿ ಏಕೇ, ನೋತಿ ಅಪರೇ, ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಮುಟ್ಠಿಪಣ್ಣನ್ತಿ ತಾಲಪಣ್ಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ।
ನವಕಮ್ಮದಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೨೩. ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಕಾರೇಸ್ಸತೀತಿ ಸಾಮಿಕೋಯೇವ ಕಞ್ಚಿ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ಕಾರೇಸ್ಸತಿ। ಉತುಕಾಲೇ ಪಟಿಬಾಹಿತುಂ ನ ಲಭತೀತಿ ಹೇಮನ್ತಗಿಮ್ಹೇಸು ಅಞ್ಞೇ ಸಮ್ಪತ್ತಭಿಕ್ಖೂ ಪಟಿಬಾಹಿತುಂ ನ ಲಭತಿ। ತಿಭಾಗನ್ತಿ ತತಿಯಭಾಗಂ। ಸಚೇ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾನಂ ದಾತುಕಾಮೋ ಹೋತೀತಿ ಸಚೇ ಸೋ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಭಣ್ಡಕಠಪನಟ್ಠಾನಂ ವಾ ನವಕಾನಂ ವಾ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ದಾತುಂ ನ ಇಚ್ಛತಿ, ಅತ್ತನೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾನಞ್ಞೇವ ಏತಞ್ಹಿ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾನಂ ದಾತುಂ ಲಭತೀತಿ ಏತಂ ತತಿಯಭಾಗಂ ಉಪಡ್ಢಭಾಗಂ ವಾ ದಾತುಂ ಲಭತಿ। ಅಕತಟ್ಠಾನೇತಿ ಸೇನಾಸನತೋ ಬಹಿ ಚಯಾದೀನಂ ಅಕತಟ್ಠಾನೇ। ಬಹಿಕುಟ್ಟೇತಿ ಕುಟ್ಟತೋ ಬಹಿ।
ಅಞ್ಞತ್ರಪರಿಭೋಗಪಟಿಕ್ಖೇಪಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೨೪. ಚಕ್ಕಲಿಕನ್ತಿ ಕಮ್ಬಲಾದೀಹಿ ವೇಠೇತ್ವಾ ಚಕ್ಕಸಣ್ಠಾನೇನ ಪಾದಪುಞ್ಛನಯೋಗ್ಗಂ ಕತಂ। ಪರಿಭಣ್ಡಕತಾ ಭೂಮಿ ನಾಮ ಸಣ್ಹಮತ್ತಿಕಾಹಿ ಕತಾ ಕಾಳವಣ್ಣಾದಿಭೂಮಿ। ಸೇನಾಸನಂ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದಿ। ತಥೇವ ವಳಞ್ಜೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಆವಾಸಿಕಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಪರಿಭುತ್ತನೀಹಾರೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ‘‘ನೇವಾಸಿಕಾ ಪಕತಿಯಾ ಅನತ್ಥತಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ಠಪೇನ್ತಿ ಚೇ, ತೇಸಮ್ಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿಯೇವಾ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ। ದ್ವಾರಮ್ಪೀತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತದ್ವಾರವಾತಪಾನಾದಯೋ ಅಪರಿಕಮ್ಮಕತಾಪಿ ನ ಅಪಸ್ಸಯಿತಬ್ಬಾ। ಲೋಮೇಸೂತಿ ಲೋಮೇಸು ಫುಸನ್ತೇಸು।
ಸಙ್ಘಭತ್ತಾದಿಅನುಜಾನನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೨೫. ಉದ್ದೇಸಭತ್ತಂ ನಿಮನ್ತನನ್ತಿ ಇಮಂ ವೋಹಾರಂ ಪತ್ತಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಆದಿಅತ್ಥೋ, ‘‘ಉದ್ದೇಸಭತ್ತಂ ನಿಮನ್ತನ’’ನ್ತಿಆದಿವೋಹಾರಂ ಪತ್ತಾನೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ। ತಮ್ಪಿ ಅನ್ತೋ ಕತ್ವಾತಿ ಆಯತಿಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚವಿನೋದನತ್ಥಾಯ ತಮ್ಪಿ ಸಙ್ಘಭತ್ತಂ ಅನ್ತೋ ಕತ್ವಾ।
ಉದ್ದೇಸಭತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
ಅತ್ತನೋ ವಿಹಾರದ್ವಾರೇತಿ ವಿಹಾರಸ್ಸ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಸಮೀಪಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಭೋಜನಸಾಲಾಯಾತಿ ಭತ್ತುದ್ದೇಸಟ್ಠಾನಭೂತಾಯ ಭೋಜನಸಾಲಾಯ। ‘‘ದಿನ್ನಂ ಪನಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಯಥಾ ಸೋ ದಾಯಕೋ ದೇತಿ, ತಂ ವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಙ್ಘತೋ ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಅನ್ತರಘರೇತಿ ಅನ್ತೋಗೇಹೇ। ಅನ್ತೋಉಪಚಾರಗತಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಗಾಮದ್ವಾರವೀಥಿಚತುಕ್ಕೇಸು ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಬ್ಭನ್ತರಂ ಅನ್ತೋಉಪಚಾರೋ ನಾಮ। ಅನ್ತರಘರಸ್ಸ ಉಪಚಾರೇ ಪನ ಲಬ್ಭಮಾನವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಘರೂಪಚಾರೋ ಚೇತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಏಕವಳಞ್ಜನ್ತಿ ಏಕೇನ ದ್ವಾರೇನ ವಳಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ। ನಾನಾನಿವೇಸನೇಸೂತಿ ನಾನಾಕುಲಸ್ಸ ನಿವೇಸನೇಸು। ಲಜ್ಜೀ ಪೇಸಲೋ ಅಗತಿಗಮನಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಮೇಧಾವೀ ಚ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಉದ್ದಿಸಿಸ್ಸತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪೇಸಲೋ ಲಜ್ಜೀ ಮೇಧಾವೀ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ। ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸಪಿ ನಿದ್ದಾಯನ್ತಸ್ಸಪೀತಿ ಅನಾದರೇ ಸಾಮಿವಚನಂ। ತಿಚೀವರಪರಿವಾರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಉದಕಪತ್ತಲಾಭೀ ವಿಯ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ವತ್ಥಾದಿಮನೇಕಪ್ಪಕಾರಕಂ ಲಭತಿ ಚೇ, ತಸ್ಸೇವ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ। ಅತ್ತನೋ ರುಚಿವಸೇನ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ವಾ ಆಹರಿತುಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತತ್ತಾ ವಿಸ್ಸಟ್ಠದೂತೋ ನಾಮ। ಯಂ ಇಚ್ಛತೀತಿ ‘‘ಉದ್ದೇಸಪತ್ತಂ ದೇಥಾ’’ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತೋ ಯಂ ಇಚ್ಛತಿ। ಪುಚ್ಛಾಸಭಾಗೇನಾತಿ ಪುಚ್ಛಾಸದಿಸೇನ।
‘‘ಏಕಾ ಕೂಟಟ್ಠಿತಿಕಾ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಮೇವ ಠಿತಿಕಂ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ‘‘ರಞ್ಞೋ ವಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಅಞ್ಞೇಹಿ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತೇಹಿ ಅಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ವಿಸುಂಯೇವ ಠಿತಿಕಾಯ ಗಹೇತಬ್ಬತ್ತಾ ‘‘ಏಕಚಾರಿಕಭತ್ತಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಥೇಯ್ಯಾಯ ಹರನ್ತೀತಿ ಪತ್ತಹಾರಕಾ ಹರನ್ತಿ। ಗೀವಾ ಹೋತೀತಿ ಆಣಾಪಕಸ್ಸ ಗೀವಾ ಹೋತಿ। ‘‘ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಚನಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ‘‘ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಚನಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ವುತ್ತಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಅಕತಭಾಗೋ ನಾಮಾತಿ ಆಗನ್ತುಕಭಾಗೋ ನಾಮ। ‘‘ಸಬ್ಬೋ ಸಙ್ಘೋ ಪರಿಭುಞ್ಜತೂ’’ತಿ ವುತ್ತೇತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪಠಮಮೇವ ‘ಸಬ್ಬಂ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಪತ್ತಂ ದೇಥಾ’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ‘ಸಬ್ಬೋ ಸಙ್ಘೋ ಪರಿಭುಞ್ಜತೂ’ತಿ ಅವುತ್ತೇಪಿ ಭಾಜೇತ್ವಾವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ।
ನಿಮನ್ತನಭತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
‘‘ಏತ್ತಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಙ್ಘತೋ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ದೇಥಾ’’ತಿಆದೀನಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಏತ್ತಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭತ್ತಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ಸಙ್ಘಿಕಂ ನಿಮನ್ತನಂ ನಾಮ। ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಾನಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಭಿಕ್ಖಾಪರಿಯಾಯೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಟ್ಟತಿ। ಪಟಿಪಾಟಿಯಾತಿ ಲದ್ಧಪಟಿಪಾಟಿಯಾ। ವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಭತ್ತಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಪದಂ ಅವತ್ವಾ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಭತ್ತನ್ತಿ ಅವದನ್ತೇನಾ’’ತಿ। ಆಲೋಪಸಙ್ಖೇಪೇನಾತಿ ಏಕೇಕಪಿಣ್ಡವಸೇನ। ಅಯಞ್ಚ ನಯೋ ನಿಮನ್ತನೇಯೇವ, ನ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತೇ। ತತ್ಥ ಹಿ ಏಕಸ್ಸ ಪಹೋನಕಪ್ಪಮಾಣಂಯೇವ ಭಾಜೇತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತೇ ಆಲೋಪಟ್ಠಿತಿಕಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಅಚ್ಛತೀತಿ ತಿಟ್ಠತಿ। ‘‘ಏಕವಾರನ್ತಿ ಯಾವ ತಸ್ಮಿಂ ಆವಾಸೇ ವಸನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂ, ಸಬ್ಬೇ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಏಕವಾರನ್ತಿ ನ ಏಕದಿವಸಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಯತ್ತಕಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಮಿಂ ಆವಾಸೇ ವಸನ್ತಿ, ತೇ ಸಬ್ಬೇ। ಏಕಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಗಹಿತಭಿಕ್ಖೂ ಅಞ್ಞದಾ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಯಾವ ಏಕವಾರಂ ಸಬ್ಬೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭೋಜಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಾವ ಯೇ ಜಾನನ್ತಿ, ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ।
ಸಲಾಕಭತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ
ಉಪನಿಬನ್ಧಿತ್ವಾತಿ ಲಿಖಿತ್ವಾ। ನಿಗ್ಗಹೇನ ದತ್ವಾತಿ ಅನಿಚ್ಛನ್ತಮ್ಪಿ ನಿಗ್ಗಹೇನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ಏಕಗೇಹವಸೇನಾತಿ ಏಕಾಯ ಘರಪಾಳಿಯಾ ವಸೇನ। ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾತಿ ‘‘ತುಯ್ಹಞ್ಚ ತುಯ್ಹಞ್ಚ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ। ದೂರತ್ತಾ ನಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾಪಿ ವಾರೇನ ಗಾಹೇತಬ್ಬಗಾಮೋ ವಾರಗಾಮೋ। ವಿಹಾರವಾರೇ ನಿಯುತ್ತಾ ವಿಹಾರವಾರಿಕಾ, ವಾರೇನ ವಿಹಾರರಕ್ಖಣಕಾ। ಅಞ್ಞಥತ್ತನ್ತಿ ಪಸಾದಞ್ಞಥತ್ತಂ। ಫಾತಿಕಮ್ಮಮೇವ ಭವನ್ತೀತಿ ವಿಹಾರರಕ್ಖಣತ್ಥಾಯ ಸಙ್ಘೇನ ದಾತಬ್ಬಅತಿರೇಕಲಾಭಾ ಹೋನ್ತಿ। ಸಙ್ಘನವಕೇನ ಲದ್ಧಕಾಲೇತಿ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಏಕೇಕಸ್ಸ ಪಾಪಿತಾನಿ ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಏಕಚಾರಿಕಭತ್ತಾನಿ ತೇನೇವ ನಿಯಾಮೇನ ಅತ್ತನೋ ಪಾಪುಣನಟ್ಠಾನೇ ಸಙ್ಘನವಕೇನ ಲದ್ಧಕಾಲೇ। ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಸ್ಸ ಪಾಪೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಚೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಬಹಿಸೀಮಗತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಸ್ಸ ಗಣ್ಠಿಪದೇಸು ವುತ್ತಂ। ರಸಸಲಾಕನ್ತಿ ಉಚ್ಛುರಸಸಲಾಕಂ।
‘‘ಸಙ್ಘತೋ ನಿರಾಮಿಸಸಲಾಕಾಪಿ ವಿಹಾರೇ ಪಕ್ಕಭತ್ತಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿಯೇವಾ’’ತಿ ಸಾಧಾರಣಂ ಕತ್ವಾ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ೧.೨೬) ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಏವಂ ಗಾಹಿತೇ ಸಾದಿತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ನ ಸಾದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ಚ ಭೇಸಜ್ಜಾದಿಸಲಾಕಾಯೋ ಚೇತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಾನಮ್ಪಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ಸಲಾಕವಸೇನ ಗಾಹಿತತ್ತಾ ಪನ ನ ಸಾದಿತಬ್ಬಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬೋ। ಯದಿ ಹಿ ಭೇಸಜ್ಜಾದಿಸಲಾಕಾ ಸಲಾಕವಸೇನ ಗಾಹಿತಾ ನ ಸಾದಿತಬ್ಬಾ ಸಿಯಾ, ಸಙ್ಘತೋ ನಿರಾಮಿಸಸಲಾಕಾ ವಟ್ಟತಿಯೇವಾತಿ ನ ವದೇಯ್ಯ, ‘‘ಅತಿರೇಕಲಾಭೋ ಸಙ್ಘಭತ್ತಂ ಉದ್ದೇಸಭತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನತೋ (ಮಹಾವ॰ ೧೨೮) ‘‘ಅತಿರೇಕಲಾಭಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಾಮೀ’’ತಿ ಸಲಾಕವಸೇನ ಗಾಹೇತಬ್ಬಂ ಭತ್ತಮೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ನ ಭೇಸಜ್ಜಂ। ಸಙ್ಘಭತ್ತಾದೀನಿ ಹಿ ಚುದ್ದಸ ಭತ್ತಾನಿಯೇವ ತೇನ ನ ಸಾದಿತಬ್ಬಾನೀತಿ ವುತ್ತಾನಿ, ಖನ್ಧಕಭಾಣಕಾನಂ ವಾ ಮತೇನ ಇಧ ಏವಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಅಗ್ಗತೋ ದಾತಬ್ಬಭಿಕ್ಖಾ ಅಗ್ಗಭಿಕ್ಖಾ। ಲದ್ಧಾ ವಾ ಅಲದ್ಧಾ ವಾತಿ ಲಭಿತ್ವಾ ವಾ ಅಲಭಿತ್ವಾ ವಾ। ನಿಬದ್ಧಾಯ ಅಗ್ಗಭಿಕ್ಖಾಯ ಅಪ್ಪಮತ್ತಿಕಾಯ ಏವ ಸಮ್ಭವತೋ ಲಭಿತ್ವಾಪಿ ಪುನದಿವಸೇ ಗಣ್ಹಿತುಂ ವುತ್ತಂ। ಅಗ್ಗಭಿಕ್ಖಾಮತ್ತನ್ತಿ ಹಿ ಏತ್ಥ ಮತ್ತ-ಸದ್ದೋ ಬಹುಭಾವಂ ನಿವತ್ತೇತಿ।
ಸಲಾಕಭತ್ತಂ ನಾಮ ವಿಹಾರೇಯೇವ ಉದ್ದಿಸೀಯತಿ ವಿಹಾರಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ದಿಯ್ಯಮಾನತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಹಾರೇ ಅಪಾಪಿತಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ರ ಆಸನಸಾಲಾಯಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಆಸನಸಾಲಾಯ। ವಿಹಾರಂ ಆನೇತ್ವಾ ಗಾಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ತಥಾ ವತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ದಿನ್ನಭತ್ತಂ ವಿಹಾರಮೇವ ಆನೇತ್ವಾ ಠಿತಿಕಾಯ ಗಾಹೇತಬ್ಬಂ। ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ದಿಸಾಭಾಗೇ। ತಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ತಂ ವಾರಗಾಮಸಲಾಕಂ ಅತ್ತನಾ ಗಹೇತ್ವಾ। ತೇನಾತಿ ಯೋ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಂ ವಾರಗಾಮಸಲಾಕಂ ದಿಸಂಗಮಿಕಸ್ಸ ಅದಾಸಿ, ತೇನ। ಅನತಿಕ್ಕನ್ತೇಯೇವ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಸ ಸಲಾಕಾ ಗಾಹೇತಬ್ಬಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಉಪಚಾರಸೀಮಟ್ಠಸ್ಸೇವ ಸಲಾಕಾ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಮಿಂ ದಿಸಂಗಮಿಕೇ
ಅನಾಗತದಿವಸೇತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಗೋಚರಗಾಮೇತಿ ಸಲಾಕಭತ್ತದಾಯಕಾನಂ ಗಾಮೇ। ಭುಞ್ಜಿತುಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ‘‘ಮಹಾಥೇರೋ ಏಕಕೋವ ವಿಹಾರೇ ಓಹೀನೋ ಅವಸ್ಸಂ ಸಬ್ಬಸಲಾಕಾ ಅತ್ತನೋ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಠಿತೋ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ।
ಪಕ್ಖಿಕಭತ್ತಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
ಅಭಿಲಕ್ಖಿತೇಸು ಚತೂಸು ಪಕ್ಖದಿವಸೇಸು ದಾತಬ್ಬಭತ್ತಂ ಪಕ್ಖಿಕಂ। ಅಭಿಲಕ್ಖಿತೇಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಅಭೀತಿ ಉಪಸಗ್ಗಮತ್ತಂ, ಲಕ್ಖಣೀಯೇಸು ಇಚ್ಚೇವ ಅತ್ಥೋ, ಉಪೋಸಥಸಮಾದಾನಧಮ್ಮಸ್ಸವನಪೂಜಾಸಕ್ಕಾರಾದಿಕರಣತ್ಥಂ ಲಕ್ಖಿತಬ್ಬೇಸು ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಬ್ಬೇಸು ಉಪಲಕ್ಖೇತಬ್ಬೇಸೂತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸ್ವೇ ಪಕ್ಖೋತಿ ‘‘ಅಜ್ಜ ಪಕ್ಖಿಕಂ ನ ಗಾಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪಕ್ಖಿಕಸ್ಸ ಅನಿಯಮತ್ತಾ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಸ್ವೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಘರೇ ಲೂಖಭತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪೋತ್ಥಕೇಸು ಲಿಖನ್ತಿ, ‘‘ಪಕ್ಖಭತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಾಠೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ। ಉಪೋಸಥೇ ದಾತಬ್ಬಂ ಭತ್ತಂ ಉಪೋಸಥಿಕಂ। ನಿಬನ್ಧಾಪಿತನ್ತಿ ‘‘ಅಸುಕವಿಹಾರಸ್ಸಾ’’ತಿ ನಿಯಮಿತಂ। ಗಾಹೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸೇನಾಸನೇ ವಸನ್ತೇಹಿ ಠಿತಿಕಾಯ ಗಾಹೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ। ತಣ್ಡುಲಾದೀನಿಪೇಸೇನ್ತಿ…ಪೇ॰… ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಭಿಹಟಭಿಕ್ಖತ್ತಾ ವಟ್ಟತಿ। ತಥಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾತಿ ಭಿಕ್ಖಾನಾಮೇನ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ। ಪತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಥಕೇತ್ವಾ ದಿನ್ನನ್ತಿ ‘‘ಗುಳಕಭತ್ತಂ ದೇಮಾ’’ತಿ ದಿನ್ನಂ। ಗುಳಪಿಣ್ಡೇಪಿ…ಪೇ॰… ದಾತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ಗುಳಪಿಣ್ಡಂ ತಾಲಪಕ್ಕಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವಾತಿ।
ಸೇನಾಸನಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।