೭. ಸಙ್ಘಭೇದಕಕ್ಖನ್ಧಕಂ
ಛಸಕ್ಯಪಬ್ಬಜ್ಜಾಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೩೦. ಸಙ್ಘಭೇದಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಅನುಪಿಯಾಯನ್ತಿಆದೀಸು ‘‘ಅನುಪಿಯಾ ನಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಆಕಾರಸ್ಸ ರಸ್ಸತ್ತಂ ಅನುನಾಸಿಕಸ್ಸ ಚ ಆಗಮಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅನುಪಿಯಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಮಲ್ಲಾನನ್ತಿ ಮಲ್ಲರಾಜೂನಂ। ನ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಾಸಾದಾ ಓರೋಹತೀತಿ ಉಪರಿಪಾಸಾದತೋ ಹೇಟ್ಠಿಮತಲಂ ನ ಓರೋಹತಿ, ‘‘ಹೇಟ್ಠಾಪಾಸಾದ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ। ಅನುರುದ್ಧೋ ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಘರಾವಾಸತ್ಥನ್ತಿ ಘರಾವಾಸಸ್ಸ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಕಮ್ಮಂ। ಉದಕಂ ಅಭಿನೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಉದಕಂ ಆಹರಿತಬ್ಬಂ। ನಿನ್ನೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಭತಮುದಕಂ ಪುನ ನೀಹರಿತಬ್ಬಂ। ನಿದ್ಧಾಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಉಟ್ಠಿತತಿಣಾನಿ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಅಪನೇತಬ್ಬಂ। ಲವಾಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಪರಿಪಕ್ಕಕಾಲೇ ಲವಾಪೇತಬ್ಬಂ। ಉಬ್ಬಾಹಾಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಖಲಮಣ್ಡಲಂ ಹರಾಪೇತಬ್ಬಂ। ಉಜುಂ ಕಾರಾಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಪುಞ್ಜಂ ಕಾರಾಪೇತಬ್ಬಂ। ಪಲಾಲಾನಿ ಉದ್ಧರಾಪೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಪಲಾಲಾನಿ ಅಪನೇತಬ್ಬಾನಿ। ಭುಸಿಕಾ ಉದ್ಧರಾಪೇತಬ್ಬಾತಿ ಗುನ್ನಂ ಖುರಗ್ಗೇಹಿ ಸಞ್ಛಿನ್ನಾ ಭುಸಸಙ್ಖಾತಾ ನಾಳದಣ್ಡಾ ಅಪನೇತಬ್ಬಾ। ಓಪುನಾಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ವಾತಮುಖೇ ಓಪುನಾಪೇತ್ವಾ ಪಲಾಲಂ ಅಪನೇತಬ್ಬಂ। ಅತಿಹರಾಪೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅನ್ತೋಕೋಟ್ಠಾಗಾರಂ ಉಪನೇತಬ್ಬಂ। ನ ಕಮ್ಮಾತಿ ನ ಕಮ್ಮಾನಿ। ಘರಾವಾಸತ್ಥೇನಾತಿ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಕರಣವಚನಂ। ಉಪಜಾನಾಹೀತಿ ಚ ಉಪಸಗ್ಗಮತ್ತೋ ಉಪ-ಸದ್ದೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಘರಾವಾಸತ್ಥಂ ಜಾನಾಹೀ’’ತಿ। ಜಾನಾಹೀತಿ ಚೇತ್ಥ ಪಟಿಪಜ್ಜಾತಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅಕಾಮಕಾತಿ ಅನಿಚ್ಛಮಾನಾ।
೩೩೧-೩೩೨. ಯಂ ನ ನಿವತ್ತೋತಿ ಯಸ್ಮಾ ನ ನಿವತ್ತೋ। ಸುಞ್ಞಾಗಾರಗತೋತಿ (ಉದಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨೦) ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಗಾಮಞ್ಚ ಗಾಮೂಪಚಾರಞ್ಚ ಅವಸೇಸಂ ಅರಞ್ಞ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰೯೨) ವುತ್ತಂ ಅರಞ್ಞಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಪಬ್ಬತಕನ್ದರಾದಿ ಪಬ್ಬಜಿತಸಾರುಪ್ಪಂ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಂ ಜನಸಮ್ಬಾಧಾಭಾವತೋ ಇಧ ‘‘ಸುಞ್ಞಾಗಾರ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ಅಥ ವಾ ಝಾನಕಣ್ಟಕಾನಂ ಸದ್ದಾನಂ ಅಭಾವತೋ ವಿವಿತ್ತಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಗಾರಮ್ಪಿ ‘‘ಸುಞ್ಞಾಗಾರ’’ನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತಂ ಸುಞ್ಞಾಗಾರಂ ಉಪಗತೋ। ಅಭಿಕ್ಖಣನ್ತಿ ಬಹುಲಂ। ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸೀತಿ ಸೋ ಹಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಅರಞ್ಞೇ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ಉಪಗತೋಪಿ ರತ್ತಿವಾಸೂಪಗತೋಪಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಸುಖೇನ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಸುಖೇನ ಚ ವೀತಿನಾಮೇಸಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುನ್ತಿ ತೇ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಲ್ಲುಮ್ಪನಸಭಾವಸಣ್ಠಿತಾ ತಸ್ಸ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚುಂ, ನ ಉಜ್ಝಾನವಸೇನ। ನಿಸ್ಸಂಸಯನ್ತಿ ಅಸನ್ದೇಹೇನ, ಏಕನ್ತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇ ಕಿರ ಭಿಕ್ಖೂ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ತಸ್ಸ ಆಯಸ್ಮತೋ ವಿವೇಕಸುಖಂ ಸನ್ಧಾಯ ಉದಾನಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ಏವಮಾಹಂಸು। ಸಮನುಸ್ಸರನ್ತೋತಿ ಉಕ್ಕಣ್ಠನವಸೇನ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋ।
ಅಞ್ಞತರನ್ತಿ ನಾಮಗೋತ್ತೇನ ಅಪಾಕಟಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ। ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಕಾಮೋ। ಏವನ್ತಿ ವಚನಸಮ್ಪಟಿಗ್ಗಹೇ, ಸಾಧೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವಂ ಭನ್ತೇತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಏವಂ-ಸದ್ದೋ ಪಟಿಞ್ಞಾಯಂ। ‘‘ಅಭಿಕ್ಖಣಂ ‘ಅಹೋ ಸುಖಂ ಅಹೋ ಸುಖ’ನ್ತಿ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸೀ’’ತಿ ಯಥಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಏವಂ ತಥೇವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಉದಾನಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ। ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತ್ವಂ ಭದ್ದಿಯಾ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಪುಚ್ಛತಿ, ಕಿಂ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ? ನೋ ನ ಜಾನಾತಿ, ತೇನೇವ ಪನ ತಮತ್ಥಂ ವದಾಪೇತ್ವಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಪುಚ್ಛತಿ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಜಾನನ್ತಾಪಿ ತಥಾಗತಾ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ, ಜಾನನ್ತಾಪಿ ನ ಪುಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿಆದಿ (ಪಾರಾ॰ ೧೬, ೧೯೪)। ಅತ್ಥವಸನ್ತಿ ಕಾರಣಂ।
ಅನ್ತೋಪಿ ಅನ್ತೇಪುರೇತಿ ಇತ್ಥಾಗಾರಸ್ಸ ಸಞ್ಚರಣಟ್ಠಾನಭೂತೇ ರಾಜಗೇಹಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ, ಯತ್ಥ ರಾಜಾ ನಹಾನಭೋಜನಸಯನಾದಿಂ ಕಪ್ಪೇತಿ। ರಕ್ಖಾ ಸುಸಂವಿಹಿತಾತಿ ಆರಕ್ಖಾದಿಕತಪುರಿಸೇಹಿ ಗುತ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ಸಮನ್ತತೋ ವಿಹಿತಾ। ಬಹಿಪಿ ಅನ್ತೇಪುರೇತಿ ಅಟ್ಟಕರಣಟ್ಠಾನಾದಿಕೇ ಅನ್ತೇಪುರತೋ ಬಹಿಭೂತೇ ರಾಜಗೇಹೇ। ಏವಂ ರಕ್ಖಿತೋ ಗೋಪಿತೋ ಸನ್ತೋತಿ ಏವಂ ರಾಜಗೇಹರಾಜಧಾನೀರಜ್ಜದೇಸೇಸು ಅನ್ತೋ ಬಹಿ ಚ ಅನೇಕೇಸು ಠಾನೇಸು ಅನೇಕಸತೇಹಿ ಸುಸಂವಿಹಿತರಕ್ಖಾವರಣಗುತ್ತಿಯಾ ಮಮೇವ ನಿಬ್ಭಯತ್ಥಂ ಫಾಸುವಿಹಾರತ್ಥಂ ರಕ್ಖಿತೋ ಗೋಪಿತೋ ಸಮಾನೋ। ಭೀತೋತಿಆದೀನಿ ಪದಾನಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವೇವಚನಾನಿ। ಅಥ ವಾ ಭೀತೋತಿ ಪರರಾಜೂಹಿ ಭಾಯಮಾನೋ। ಉಬ್ಬಿಗ್ಗೋತಿ ಸಕರಜ್ಜೇಪಿ ಪಕತಿಕ್ಖೋಭತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಭಯುಬ್ಬೇಗೇನ ಉಬ್ಬಿಗ್ಗೋ ಚಲಿತೋ। ಉಸ್ಸಙ್ಕೀತಿ ‘‘ರಞ್ಞಾ ನಾಮ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಅವಿಸ್ಸತ್ಥೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅವಿಸ್ಸಾಸನವಸೇನ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಕಿಚ್ಚಕರಣೀಯಾನಂ ಅಚ್ಚಯತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಪರಿಸಙ್ಕಾಯ ಚ ಉದ್ಧಮುದ್ಧಂ ಸಙ್ಕಮಾನೋ। ಉತ್ರಾಸೀತಿ ‘‘ಸನ್ತಿಕಾವಚರೇಹಿಪಿ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವ ಮೇ ಕದಾಚಿ ವಿಹರಾಮೀತಿ ಏವಂಭೂತೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರಾಮಿ।
ಏತರಹೀತಿ ಇದಾನಿ ಪಬ್ಬಜಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ। ಏಕೋತಿ ಅಸಹಾಯೋ। ತೇನ ವಿವೇಕಟ್ಠಕಾಯತಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಭೀತೋತಿಆದೀನಂ ಪದಾನಂ ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಭಯಾದಿನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋತಿ ಸರೀರಗುತ್ತಿಯಂ ನಿರುಸ್ಸುಕ್ಕೋ। ಪನ್ನಲೋಮೋತಿ ಲೋಮಹಂಸುಪ್ಪಾದಕಸ್ಸ ಛಮ್ಭಿತತ್ತಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ ಅನುಗ್ಗತಲೋಮೋ। ಪದದ್ವಯೇನಪಿ ಸೇರಿವಿಹಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪರದತ್ತವುತ್ತೋತಿ ಪರೇಹಿ ದಿನ್ನೇನ ಚೀವರಾದಿನಾ ವತ್ತಮಾನೋ। ಏತೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ಸಙ್ಗಾಭಾವದೀಪನಮುಖೇನ ಅನವಸೇಸಭಯಹೇತುವಿರಹಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಮಿಗಭೂತೇನ ಚೇತಸಾತಿ ವಿಸ್ಸತ್ಥವಿಹಾರಿತಾಯ ಮಿಗಸ್ಸ ವಿಯ ಜಾತೇನ ಚಿತ್ತೇನ। ಮಿಗೋ ಹಿ ಅಮನುಸ್ಸಪಥೇ ಅರಞ್ಞೇ ವಸಮಾನೋ ವಿಸ್ಸತ್ಥೋ ತಿಟ್ಠತಿ ನಿಸೀದತಿ ನಿಪಜ್ಜತಿ ಯೇನಕಾಮಞ್ಚ ಪಕ್ಕಮತಿ ಅಪ್ಪಟಿಹತಚಾರೋ, ಏವಂ ಅಹಮ್ಪಿ ವಿಹರಾಮೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಪಚ್ಚೇಕಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ –
‘‘ಮಿಗೋ ಅರಞ್ಞಮ್ಹಿ ಯಥಾ ಅಬದ್ಧೋ।
ಯೇನಿಚ್ಛಕಂ ಗಚ್ಛತಿ ಗೋಚರಾಯ।
ವಿಞ್ಞೂ ನರೋ ಸೇರಿತ ಪೇಕ್ಖಮಾನೋ।
ಏಕೋ ಚರೇ ಖಗ್ಗವಿಸಾಣಕಪ್ಪೋ’’ತಿ॥ (ಸು॰ ನಿ॰ ೩೯; ಅಪ॰ ಥೇರ ೧.೧.೯೫)।
ಇಮಂ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಅತ್ಥವಸನ್ತಿ ಭಗವಾ ಯದಿದಂ ಮಮ ಏತರಹಿ ಪರಮಂ ವಿವೇಕಸುಖಂ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಸುಖಂ, ಇದಮೇವ ಕಾರಣಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ‘‘ಅಹೋ ಸುಖಂ, ಅಹೋ ಸುಖ’’ನ್ತಿ ಉದಾನೇಮಿ। ಏತಮತ್ಥನ್ತಿ ಏತಂ ಭದ್ದಿಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪುಥುಜ್ಜನವಿಸಯಾತೀತಂ ವಿವೇಕಸುಖಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ಥಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ವಿದಿತ್ವಾ। ಇಮಂ ಉದಾನನ್ತಿ ಇಮಂ ಸಹೇತುಕಭಯಸೋಕವಿಗಮಾನುಭಾವದೀಪಕಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ।
ಯಸ್ಸನ್ತರತೋ ನ ಸನ್ತಿ ಕೋಪಾತಿ ಯಸ್ಸ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅನ್ತರತೋ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತೇ ಚಿತ್ತಕಾಲುಸ್ಸಿಯಕರಣತೋ ಚಿತ್ತಪ್ಪಕೋಪಾ ಅನ್ತರ-ಸದ್ದೋ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಮಞ್ಚ ತ್ವಞ್ಚ ಕಿಮನ್ತರ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೨೨೮) ಕಾರಣೇ ದಿಸ್ಸತಿ, ‘‘ಅನ್ತರಟ್ಠಕೇ ಹಿಮಪಾತಸಮಯೇ’’ತಿಆದೀಸು (ಮಹಾವ॰ ೩೪೬) ವೇಮಜ್ಝೇ, ‘‘ಅನ್ತರಾ ಚ ಜೇತವನಂ ಅನ್ತರಾ ಚ ಸಾವತ್ಥಿ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಉದಾ॰ ೧೩, ೪೪) ವಿವರೇ, ‘‘ಭಯಮನ್ತರತೋ ಜಾತ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಇತಿವು॰ ೮೮; ಮಹಾನಿ॰ ೫) ಚಿತ್ತೇ, ಇಧಾಪಿ ಚಿತ್ತೇ ಏವ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತೇ ಕೋಪಾ ನ ಸನ್ತೀ’’ತಿ।
ಅಭವ-ಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಭವ-ಸದ್ದೇನ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರೇ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ವಿಭವೋತಿ ಚ ಅಭವೋತಿ ಚ ಅತ್ಥತೋ ಏಕ’’ನ್ತಿ। ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಪಕಾರವಚನೋತಿ ಆಹ ‘‘ಇತಿ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಾ ಭವಾಭವತಾ’’ತಿ। ವೀತಿವತ್ತೋತಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ ತಂ ವಿಗತಭಯನ್ತಿ ತಂ ಏವರೂಪಂ ಯಥಾವುತ್ತಗುಣಸಮನ್ನಾಗತಂ ಖೀಣಾಸವಂ ಚಿತ್ತಕೋಪಾಭಾವತೋ ಇತಿಭವಾಭವಸಮತಿಕ್ಕಮನತೋ ಚ ಭಯಹೇತುವಿಗಮೇನ ವಿಗತಭಯಂ। ವಿವೇಕಸುಖೇನ ಅಗ್ಗಫಲಸುಖೇನ ಚ ಸುಖಿಂ, ವಿಗತಭಯತ್ತಾ ಏವ ಅಸೋಕಂ। ದೇವಾ ನಾನುಭವನ್ತಿ ದಸ್ಸನಾಯಾತಿ ಅಧಿಗತಮಗ್ಗೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಉಪಪತ್ತಿದೇವಾ ವಾಯಮನ್ತಾಪಿ ಚಿತ್ತಚಾರದಸ್ಸನವಸೇನ ದಸ್ಸನಾಯ ದಟ್ಠುಂ ನಾನುಭವನ್ತಿ ನ ಅಭಿಸಮ್ಭುಣನ್ತಿ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಪಗೇವ ಮನುಸ್ಸಾ। ಸೇಕ್ಖಾಪಿ ಹಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ವಿಯ ಅರಹತೋ ಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ। ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನಂ ದೇವಾನಮ್ಪಿ ದುಲ್ಲಭನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಚಿತ್ತಚಾರದಸ್ಸನವಸೇನ ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನಂ ದೇವಾನಮ್ಪಿ ದುಲ್ಲಭಂ ಅಲಬ್ಭನೀಯಂ, ದೇವೇಹಿಪಿ ತಂ ದಸ್ಸನಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪಾಪುಣಿತುನ್ತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಅಭಾವತ್ಥೋ ಹೇತ್ಥ ದು-ಸದ್ದೋ ‘‘ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ।
೩೩೩. ಭತ್ತಾಭಿಹಾರೋತಿ ಅಭಿಹರಿತಬ್ಬಭತ್ತಂ। ತಸ್ಸ ಪನ ಪಮಾಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಞ್ಚ ಚ ಥಾಲಿಪಾಕಸತಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಏಕೋ ಥಾಲಿಪಾಕೋ ದಸನ್ನಂ ಪುರಿಸಾನಂ ಭತ್ತಂ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಲಾಭೋ ನಾಮ ಚತುಪಚ್ಚಯಲಾಭೋ। ಸಕ್ಕಾರೋತಿ ತೇಸಂಯೇವ ಸುಕತಾನಂ ಸುಸಙ್ಖತಾನಂ ಲಾಭೋ। ಸಿಲೋಕೋತಿ ವಣ್ಣಘೋಸೋ। ಮನೋಮಯಂ ಕಾಯನ್ತಿ ಝಾನಮನೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಕಾಯಂ। ಉಪಪನ್ನೋತಿ ಉಪಗತೋ। ಅತ್ತಭಾವಪ್ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಸರೀರಪಟಿಲಾಭೋ। ದ್ವೇ ವಾ ತೀಣಿ ವಾ ಮಾಗಧಕಾನಿ ಗಾಮಖೇತ್ತಾನೀತಿ ಮಾಗಧಕಂ ಗಾಮಖೇತ್ತಂ ಅತ್ಥಿ ಖುದ್ದಕಂ, ಅತ್ಥಿ ಮಜ್ಝಿಮಂ, ಅತ್ಥಿ ಮಹನ್ತಂ। ಖುದ್ದಕಂ ಗಾಮಖೇತ್ತಂ ಇತೋ ಚತ್ತಾಲೀಸ ಉಸಭಾನಿ, ಏತ್ತೋ ಚತ್ತಾಲೀಸ ಉಸಭಾನೀತಿ ಗಾವುತಂ ಹೋತಿ। ಮಜ್ಝಿಮಂ ಇತೋ ಗಾವುತಂ, ಏತ್ತೋ ಗಾವುತನ್ತಿ ಅಡ್ಢಯೋಜನಂ ಹೋತಿ। ಮಹನ್ತಂ ಇತೋ ದಿಯಡ್ಢಗಾವುತಂ, ಏತ್ತೋ ದಿಯಡ್ಢಗಾವುತನ್ತಿ ತಿಗಾವುತಂ ಹೋತಿ। ತೇಸು ಖುದ್ದಕೇನ ಗಾಮಖೇತ್ತೇನ ತೀಣಿ, ಖುದ್ದಕೇನ ಚ ಮಜ್ಝಿಮೇನ ಚ ದ್ವೇ ಗಾಮಖೇತ್ತಾನಿ ತಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವೋ। ತಿಗಾವುತಞ್ಹಿಸ್ಸ ಸರೀರಂ। ಪರಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಸ್ಸಾಮಿ ಗೋಪಯಿಸ್ಸಾಮಿ। ರಕ್ಖಸ್ಸೇತನ್ತಿ ರಕ್ಖಸ್ಸು ಏತಂ।
ಪಞ್ಚಸತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೩೪. ಸತ್ಥಾರೋತಿ ಗಣಸತ್ಥಾರೋ। ನಾಸ್ಸಸ್ಸಾತಿ ನ ಏತಸ್ಸ ಭವೇಯ್ಯ। ತನ್ತಿ ತಂ ಸತ್ಥಾರಂ। ತೇನಾತಿ ಅಮನಾಪೇನ। ಸಮುದಾಚರೇಯ್ಯಾಮಾತಿ ಕಥೇಯ್ಯಾಮ। ಸಮ್ಮನ್ನತೀತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಮ್ಮಾನಂ ಕರೋತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮ್ಮಾನೇತೀ’’ತಿ, ಸಮ್ಮನ್ನತೀತಿ ವಾ ಪರೇಹಿ ಸಮ್ಮಾನೀಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
೩೩೫. ನಾಸಾಯ ಪಿತ್ತಂ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಅಚ್ಛಪಿತ್ತಂ ವಾ ಮಚ್ಛಪಿತ್ತಂ ವಾ ನಾಸಾಪುಟೇ ಪಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯುಂ। ಪರಾಭವಾಯಾತಿ ಅವಡ್ಢಿಯಾ ವಿನಾಸಾಯ। ಅಸ್ಸತರೀತಿ ವಳವಾಯ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಗದ್ರಭಸ್ಸಜಾತಾ, ತಂ ಅಸ್ಸೇನ ‘‘ಅತ್ತವಧಾಯ ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ।
೩೩೯. ಪೋತ್ಥನಿಕನ್ತಿ ಛುರಿಕಂ, ಯಂ ಖರನ್ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ।
ನಾಳಾಗಿರಿಪೇಸನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೪೨. ಮಾ ಕುಞ್ಜರ ನಾಗಮಾಸದೋತಿ ಭೋ, ಕುಞ್ಜರ, ಬುದ್ಧನಾಗಂ ವಧಕಚಿತ್ತೇನ ಮಾ ಉಪಗಚ್ಛ। ದುಕ್ಖನ್ತಿ ದುಕ್ಖಕಾರಣತ್ತಾ ದುಕ್ಖಂ। ಕಥಂ ತಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಹಿ ನಾಗಹತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ। ನಾಗಹತಸ್ಸ ಸುಗತಿಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ಬುದ್ಧನಾಗಸ್ಸ ಘಾತೋ ದುಗ್ಗತಿದುಕ್ಖಕಾರಣನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಇತೋತಿ ಇತೋ ಜಾತಿತೋ। ಯತೋತಿ ಯಸ್ಮಾ। ಇತೋ ಪರಂ ಯತೋತಿ ಇತೋ ಪರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸಾತಿ ವಾ ಮದೋತಿ ಮಾನಮದೋ। ಪಮಾದೋತಿ ಪಮತ್ತಭಾವೋ। ಪಟಿಕುಟಿತೋತಿ ಸಙ್ಕುಟಿತೋ। ಅಲಕ್ಖಿಕೋತಿ ಅಹಿರಿಕೋ। ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮಾತಿ ಯೋ ನಾಮ।
ಪಞ್ಚವತ್ಥುಯಾಚನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೪೩. ತಿಕಭೋಜನನ್ತಿ ತೀಹಿ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಭೋಜನಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಏಕತೋ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕೋಕಾಲಿಕೋತಿಆದೀನಿ ಚತುನ್ನಂ ದೇವದತ್ತಪಕ್ಖಿಯಾನಂ ಗಣಪಾಮೋಕ್ಖಾನಂ ನಾಮಾನಿ। ಆಯುಕಪ್ಪನ್ತಿ ಏಕಂ ಮಹಾಕಪ್ಪಂ ಅಸೀತಿಭಾಗಂ ಕತ್ವಾ ತತೋ ಏಕಭಾಗಮತ್ತಂ ಕಾಲಂ ಅನ್ತರಕಪ್ಪಸಞ್ಞಿತಂ ಕಾಲಂ।
ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಏತದವೋಚಾತಿ (ಉದಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೪೮) ದೇವದತ್ತೋ ಸಬ್ಬಂ ಸಙ್ಘಭೇದಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಂ ನಿಪ್ಫಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಏಕಂಸೇನೇವ ಅಜ್ಜ ಆವೇಣಿಕಂ ಉಪೋಸಥಂ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಞ್ಚ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಏತಂ ‘‘ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ಅವೋಚ। ತತ್ಥ ಅಞ್ಞತ್ರೇವ ಭಗವತಾತಿ ವಿನಾ ಏವ ಭಗವನ್ತಂ, ತಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಅಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಞ್ಞತ್ರ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಾ ಉಪೋಸಥಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಾನಿ ಚಾತಿ ಭಗವತೋ ಓವಾದಕಾರಕಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ವಿನಾ ಮಂ ಅನುವತ್ತನ್ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಆವೇಣಿಕಂ ಉಪೋಸಥಂ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಾನಿ ಚ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ। ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ, ಭನ್ತೇ, ದೇವದತ್ತೋ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಭೇದಕಾರಕಾನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ದೇವದತ್ತೇನ ಸಜ್ಜಿತತ್ತಾ ‘‘ಏಕಂಸೇನೇವ ದೇವದತ್ತೋ ಅಜ್ಜ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಏವಮಾಹ। ಭಿನ್ದಿಸ್ಸತೀತಿ ದ್ವಿಧಾ ಕರಿಸ್ಸತಿ।
ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಏತಂ ಅವೀಚಿಮಹಾನಿರಯುಪ್ಪತ್ತಿಸಂವತ್ತನಿಯಂ ಕಪ್ಪಟ್ಠಿಯಂ ಅತೇಕಿಚ್ಛಂ ದೇವದತ್ತೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಮಾನಂ ಸಙ್ಘಭೇದಕಮ್ಮಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ವಿದಿತ್ವಾ। ಇಮಂ ಉದಾನನ್ತಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲೇಸು ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಸಪ್ಪುರಿಸಾಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಸುಕರಾ ಪಟಿಪತ್ತಿ, ನ ಪನ ನೇಸಂ ಅಕುಸಲಕುಸಲೇಸೂತಿ ಇದಮತ್ಥವಿಭಾವನಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ।
ತತ್ಥ ಸುಕರಂ ಸಾಧುನಾ ಸಾಧೂತಿ ಅತ್ತನೋ ಪರೇಸಞ್ಚ ಹಿತಂ ಸಾಧೇತೀತಿ ಸಾಧು, ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನೋ। ತೇನ ಸಾಧುನಾ ಸಾರಿಪುತ್ತಾದಿನಾ ಸಾವಕೇನ ಪಚ್ಚೇಕಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಲೋಕಿಯಸಾಧುನಾ ಸಾಧು ಸುನ್ದರಂ ಭದ್ದಕಂ ಅತ್ತನೋ ಪರೇಸಞ್ಚ ಹಿತಸುಖಾವಹಂ ಸುಕರಂ ಸುಖೇನ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕಾ। ಸಾಧು ಪಾಪೇನ ದುಕ್ಕರನ್ತಿ ತದೇವ ಪನ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ಸಾಧು ಪಾಪೇನ ದೇವದತ್ತಾದಿನಾ ಪಾಪಂ ಪಾಪೇನ ಸುಕರನ್ತಿ ಪಾಪಂ ಅಸುನ್ದರಂ ಅತ್ತನೋ ಪರೇಸಞ್ಚ ಅನತ್ಥಾವಹಂ ಪಾಪೇನ ಯಥಾವುತ್ತಪಾಪಪುಗ್ಗಲೇನ ಸುಕರಂ ಸುಖೇನ ಕಾತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಂ। ಪಾಪಮರಿಯೇಹಿ ದುಕ್ಕರನ್ತಿ ಅರಿಯೇಹಿ ಪನ ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ತಂ ಪಾಪಂ ದುಕ್ಕರಂ ದುರಭಿಸಮ್ಭವಂ। ಸೇತುಘಾತೋಯೇವ ಹಿ ತೇಸಂ ತತ್ಥಾತಿ ದೀಪೇತಿ।
ಸಙ್ಘಭೇದಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೪೫. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಆದೇಸನಾಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನುಸಾಸನಿಯಾತಿಆದೀಸು ಪರಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಞತ್ವಾ ಕಥನಂ ಆದೇಸನಾಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ, ಸಾವಕಾನಞ್ಚ ಬುದ್ಧಾನಞ್ಚ ಸತತಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಅನುಸಾಸನೀಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ, ಇದ್ಧಿವಿಧಂ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ। ತತ್ಥ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅನುಸಾಸನೀಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರಸ್ಸ ಆಚಿಣ್ಣಂ, ಆದೇಸನಾಪಾಟಿಹಾರಿಯೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಅನುಸಾಸನೀಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಸ್ಸ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಆದೇಸನಾಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನುಸಾಸನಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಓವದೀ’’ತಿಆದಿ। ತದಾ ಹಿ ದ್ವೀಸು ಅಗ್ಗಸಾವಕೇಸು ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚಿತ್ತಚಾರಂ ಞತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ, ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ ವಿಕುಬ್ಬನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ, ಪಾಳಿಯಞ್ಚೇತ್ಥ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಥೇರಾನಂ ದೇಸನಾಯ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುಪಟಿಲಾಭೋವ ದಸ್ಸಿತೋ। ದೀಘಭಾಣಕಾ ಪನ ಏವಂ ವದನ್ತಿ ‘‘ಭಗವತಾ ಪೇಸಿತೇಸು ದ್ವೀಸು ಅಗ್ಗಸಾವಕೇಸು ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ತೇಸಂ ಚಿತ್ತಚಾರಂ ಞತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ, ಥೇರಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಾಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು। ಅಥ ನೇಸಂ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ ವಿಕುಬ್ಬನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ, ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಅರಹತ್ತಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸೂ’’ತಿ। ದೇವದತ್ತಂ ಉಟ್ಠಾಪೇಸೀತಿ ಜಣ್ಣುಕೇನ ಹದಯಮಜ್ಝೇ ಪಹರಿತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಪೇಸಿ।
೩೪೬. ಸರಸೀತಿ ಸುವಿಕ್ಖಾಲಿತನ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ವಿಕ್ಖಾಲಿತಂ, ಸುವಿಸೋಧಿತಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಂಖಾದಿತ್ವಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಖಾದಿತ್ವಾ। ಮಹಿಂ ವಿಕುಬ್ಬತೋತಿ ಮಹಿಂ ದನ್ತೇಹಿ ವಿಲಿಖನ್ತಸ್ಸ। ನದೀಸು ಭಿಸಂ ಘಸಾನಸ್ಸಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ನದೀತಿ ಚೇತ್ಥ ಮಹಾಸರೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ಜಗ್ಗತೋತಿ ಹತ್ಥಿಯೂಥಂ ಪಾಲೇನ್ತಸ್ಸ। ಭಿಙ್ಕೋವಾತಿ ಹತ್ಥಿಪೋತಕೋ ವಿಯ। ಮಮಾನುಕುಬ್ಬನ್ತಿ ಮಂ ಅನುಕರೋನ್ತೋ।
೩೪೭. ದೂತೇಯ್ಯನ್ತಿ ಗನ್ತುಮರಹತೀತಿ ದೂತೇಯ್ಯಸಙ್ಖಾತಂ ಸಾಸನಂ ಹರಿತುಂ ಧಾರೇತ್ವಾ ಹರಿತುಂ ಅರಹತಿ। ಸೋತಾತಿ ಯಂ ಅಸ್ಸ ಸಾಸನಂ ದೇನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಸೋತಾ। ಸಾವೇತಾತಿ ತಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ತುಮ್ಹೇಹಿ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಸಾವೇತಾ। ಉಗ್ಗಹೇತಾತಿ ಸುಉಗ್ಗಹಿತಂ ಕತ್ವಾ ಉಗ್ಗಹೇತಾ। ಧಾರೇತಾತಿ ಸುಧಾರಿತಂ ಕತ್ವಾ ಧಾರೇತಾ। ವಿಞ್ಞಾತಾತಿ ಅತ್ತನಾ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಜಾನಿತಾ। ವಿಞ್ಞಾಪೇತಾತಿ ಪರಂ ವಿಜಾನಾಪೇತಾ। ಸಹಿತಾಸಹಿತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಇದಂ ಸಹಿತಂ, ಇದಂ ಅಸಹಿತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಸಹಿತಾಸಹಿತಸ್ಸ ಕುಸಲೋ ಉಪಗತಾನುಪಗತೇಸು ಛೇಕೋ ಸಾಸನಂ ಆರೋಚೇನ್ತೋ ಸಹಿತಾಸಹಿತಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಆರೋಚೇತಿ। ನ ಬ್ಯಥತೀತಿ ನ ವೇಧತಿ ನ ಛಮ್ಭತಿ। ಉಗ್ಗವಾದಿನಿನ್ತಿ ಫರುಸವಚನೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಂ। ಪುಚ್ಛಿತೋತಿ ಪಟಿಞ್ಞತ್ಥಾಯ ಪುಚ್ಛಿತೋ।
೩೪೮. ಅಟ್ಠಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸದ್ಧಮ್ಮೇಹೀತಿಆದೀಸು ಅಸದ್ಧಮ್ಮೇಹೀತಿ (ಇತಿವು॰ ಅಟ್ಠ॰ ೮೯) ಅಸತಂ ಧಮ್ಮೇಹಿ, ಅಸನ್ತೇಹಿ ವಾ ಅಸೋಭನೇಹಿ ವಾ ಧಮ್ಮೇಹಿ। ಅಭಿಭೂತೋತಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟೋ। ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋತಿ ಖೇಪಿತಚಿತ್ತೋ ಲಾಭಾದಿಹೇತುಕೇನ ಇಚ್ಛಾಚಾರೇನ ಮಾನಮದಾದಿನಾ ಚ ಖಯಂ ಪಾಪಿತಕುಸಲಚಿತ್ತೋ। ಅಥ ವಾ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋತಿ ಪರಿತೋ ಆದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ, ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಅಕುಸಲಕೋಟ್ಠಾಸೇನ ಯಥಾ ಕುಸಲಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿವಾರೋ ನ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸಮನ್ತತೋ ಗಹಿತಚಿತ್ತಸನ್ತಾನೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಪಾಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನಾರಹತಾಯ ಆಪಾಯಿಕೋ। ತತ್ಥಪಿ ಅವೀಚಿಸಙ್ಖಾತೇ ಮಹಾನಿರಯೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ನೇರಯಿಕೋ। ಏಕಂ ಅನ್ತರಕಪ್ಪಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಮೇವ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಕಪ್ಪಟ್ಠೋ। ಅತೇಕಿಚ್ಛೋತಿ ಬುದ್ಧೇಹಿಪಿ ಅನಿವತ್ತನೀಯತ್ತಾ ಅವೀಚಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ ತಿಕಿಚ್ಛಾಭಾವತೋ ಅತೇಕಿಚ್ಛೋ, ಅತಿಕಿಚ್ಛನೀಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಲಾಭೇನಾತಿ ಲಾಭೇನ ಹೇತುಭೂತೇನ। ಅಥ ವಾ ಲಾಭಹೇತುಕೇನ ಮಾನಾದಿನಾ। ಲಾಭಞ್ಹಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಇಧೇಕಚ್ಚೇ ಪುಗ್ಗಲಾ ಪಾಪಿಚ್ಛಾ ಇಚ್ಛಾಪಕತಾ ಇಚ್ಛಾಚಾರೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಲಾಭಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಅನೇಸನಂ ಅಪ್ಪತಿರೂಪಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಇತೋ ಚುತಾ ಅಪಾಯೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ। ಅಪರೇ ಯಥಾಲಾಭಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತಂನಿಮಿತ್ತಂ ಮಾನಾತಿಮಾನಮದಮಚ್ಛರಿಯಾದಿವಸೇನ ಪಮಾದಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಇತೋ ಚುತಾ ಅಪಾಯೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ, ಅಯಞ್ಚ ತಾದಿಸೋ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಲಾಭೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಿಭೂತೋ ಪರಿಯಾದಿನ್ನಚಿತ್ತೋ ದೇವದತ್ತೋ ಆಪಾಯಿಕೋ’’ತಿಆದಿ। ಅಸಕ್ಕಾರೇನಾತಿ ಹೀಳೇತ್ವಾ ಪರಿಭವಿತ್ವಾ ಪರೇಹಿ ಅತ್ತನಿ ಪವತ್ತಿತೇನ ಪಾಪಿಚ್ಛತಾ, ಪಾಪಮಿತ್ತತಾ, ತಾಯ।
೩೪೯. ಅಭಿಭುಯ್ಯಾತಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಮದ್ದಿತ್ವಾ।
೩೫೦. ತೀಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸದ್ಧಮ್ಮೇಹೀತಿಆದಿ ವುತ್ತನಯಮೇವ। ಓರಮತ್ತಕೇನ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮೇನ ಅನ್ತರಾ ವೋಸಾನಂ ಆಪಾದೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಅಯಮತ್ಥೋ। ಓರಮತ್ತಕೇನಾತಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇನ ಝಾನಾಭಿಞ್ಞಾಮತ್ತೇನ। ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮೇನಾತಿ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾಧಿಗಮೇನ। ಅನ್ತರಾತಿ ವೇಮಜ್ಝೇ। ವೋಸಾನಂ ಆಪಾದೀತಿ ಅಕತಕಿಚ್ಚೋವ ಸಮಾನೋ ‘‘ಕತಕಿಚ್ಚೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಸಮಣಧಮ್ಮತೋ ವಿಗಮಂ ಆಪಜ್ಜಿ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಝಾನಾಭಿಞ್ಞಾಹಿ ಉತ್ತರಿಕರಣೀಯೇ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬೇ ಮಗ್ಗಫಲೇ ಅನಧಿಗತೇ ಸತಿಯೇವ ತಂ ಅನಧಿಗನ್ತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮತೋ ವಿಗಮಂ ಆಪಜ್ಜೀತಿ। ಇತಿ ಭಗವಾ ಇಮಿನಾ ಸುತ್ತೇನ ವಿಸೇಸತೋ ಪುಥುಜ್ಜನಭಾವೇ ಆದೀನವಂ ಪಕಾಸೇತಿ ‘‘ಭಾರಿಯೋ ಪುಥುಜ್ಜನಭಾವೋ, ಯತ್ರ ಹಿ ನಾಮ ಝಾನಾಭಿಞ್ಞಾಪರಿಯೋಸಾನಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾಪಿ ಅನೇಕಾನತ್ಥಾವಹಂ ನಾನಾವಿಧದುಕ್ಖಹೇತುಅಸನ್ತಗುಣಸಮ್ಭಾವನಂ ಅಸಪ್ಪುರಿಸಸಂಸಗ್ಗಂ ಆಲಸಿಯಾನುಯೋಗಞ್ಚ ಅವಿಜಹನ್ತೋ ಅವೀಚಿಸಂವತ್ತನಿಕಂ ಕಪ್ಪಟ್ಠಿಯಂ ಅತೇಕಿಚ್ಛಂ ಕಿಬ್ಬಿಸಂ ಪಸವತೀ’’ತಿ।
ಗಾಥಾಸು ಮಾತಿ ಪಟಿಸೇಧೇ ನಿಪಾತೋ। ಜಾತೂತಿ ಏಕಂಸೇನ। ಕೋಚೀತಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಕವಚನಂ। ಲೋಕಸ್ಮಿನ್ತಿ ಸತ್ತಲೋಕೇ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸತ್ತಲೋಕೇ ಕೋಚಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಏಕಂಸೇನ ಪಾಪಿಚ್ಛೋ ಮಾ ಹೋತೂತಿ। ತದಮಿನಾಪಿ ಜಾನಾಥ, ಪಾಪಿಚ್ಛಾನಂ ಯಥಾ ಗತೀತಿ ಪಾಪಿಚ್ಛಾನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಯಥಾಗತಿ ಯಾದಿಸೀ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಯಾದಿಸೋ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯೋತಿ ಇಮಿನಾಪಿ ಕಾರಣೇನ ಜಾನಾಥಾತಿ ದೇವದತ್ತಂ ನಿದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ।
ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ಸಮಞ್ಞಾತೋತಿ ಪರಿಯತ್ತಿಬಾಹುಸಚ್ಚೇನ ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ಞಾತೋ। ಭಾವಿತತ್ತೋತಿ ಸಮ್ಮತೋತಿ ಝಾನಾಭಿಞ್ಞಾಹಿ ಭಾವಿತಚಿತ್ತೋತಿ ಸಮ್ಭಾವಿತೋ। ತಥಾ ಹಿ ಸೋ ‘‘ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಗೋಧಿಪುತ್ತೋ, ಮಹಾನುಭಾವೋ ಗೋಧಿಪುತ್ತೋ’’ತಿ ಜಲಂವ ಯಸಸಾ ಅಟ್ಠಾ, ದೇವದತ್ತೋತಿ ವಿಸ್ಸುತೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಕಿತ್ತಿಯಾ ಪರಿವಾರೇನ ಚ ಜಲನ್ತೋ ವಿಯ ಓಭಾಸನ್ತೋ ವಿಯ ಠಿತೋ ದೇವದತ್ತೋತಿ ಏವಂ ವಿಸ್ಸುತೋ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ। ‘‘ಮೇ ಸುತ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಮಯಾ ಸುತಂ ಸುತಮತ್ತಂ, ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ಅತಥಾಭೂತತ್ತಾ ತಸ್ಸ ತಂ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚಾದಿಸವನಮತ್ತಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಸೋ ಪಮಾದಂ ಅನುಚಿಣ್ಣೋ, ಆಸಜ್ಜ ನಂ ತಥಾಗತನ್ತಿ ಸೋ ಏವಂಭೂತೋ ದೇವದತ್ತೋ ‘‘ಬುದ್ಧೋಪಿ ಸಾಕಿಯಪುತ್ತೋ, ಅಹಮ್ಪಿ ಸಾಕಿಯಪುತ್ತೋ, ಬುದ್ಧೋಪಿ ಸಮಣೋ, ಅಹಮ್ಪಿ ಸಮಣೋ, ಬುದ್ಧೋಪಿ ಇದ್ಧಿಮಾ, ಅಹಮ್ಪಿ ಇದ್ಧಿಮಾ, ಬುದ್ಧೋಪಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಕೋ, ದಿಬ್ಬಸೋತಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಲಾಭೀ, ಬುದ್ಧೋಪಿ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಧಮ್ಮೇ ಜಾನಾತಿ, ಅಹಮ್ಪಿ ತೇ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಮಾಣಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಅತ್ತನಾ ಸಮಸಮಟ್ಠಪನೇನ ಪಮಾದಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೋ ‘‘ಇದಾನಾಹಂ ಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಪರಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಭಿಮಾರಪಯೋಜನಾದಿನಾ ತಥಾಗತಂ ಆಸಜ್ಜ ಆಸಾದೇತ್ವಾ ವಿಹೇಠೇತ್ವಾ। ‘‘ಪಮಾದಮನುಜಿಣ್ಣೋ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಪಮಾದಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಪಮಜ್ಜನ್ತೋ ಪಮಾದಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಯುಗಗ್ಗಾಹಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇನ ಸಹೇವ ಝಾನಾಭಿಞ್ಞಾಹಿ ಅನುಜಿಣ್ಣೋ ಪರಿಹೀನೋತಿ। ಅವೀಚಿನಿರಯಂ ಪತ್ತೋ, ಚತುದ್ವಾರಂ ಭಯಾನಕನ್ತಿ ಜಾಲಾನಂ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪನ್ನಸತ್ತಾನಂ ವಾ ನಿರನ್ತರತಾಯ ‘‘ಅವೀಚೀ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಂ ಚತೂಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಚತುಮಹಾದ್ವಾರಯೋಗೇನ ಚತುದ್ವಾರಂ ಅತಿಭಯಾನಕಂ ಮಹಾನಿರಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಪತ್ತೋ। ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ –
‘‘ಚತುಕ್ಕಣ್ಣೋ ಚತುದ್ವಾರೋ, ವಿಭತ್ತೋ ಭಾಗಸೋ ಮಿತೋ।
ಅಯೋಪಾಕಾರಪರಿಯನ್ತೋ, ಅಯಸಾ ಪಟಿಕುಜ್ಜಿತೋ॥
‘‘ತಸ್ಸ ಅಯೋಮಯಾ ಭೂಮಿ, ಜಲಿತಾ ತೇಜಸಾ ಯುತಾ।
ಸಮನ್ತಾ ಯೋಜನಸತಂ, ಫರಿತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ ಸಬ್ಬದಾ’’ತಿ॥ (ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೨೫೦, ೨೬೭; ಅ॰ ನಿ॰ ೩.೩೬)।
ಅದುಟ್ಠಸ್ಸಾತಿ ಅದುಟ್ಠಚಿತ್ತಸ್ಸ। ದುಬ್ಭೇತಿ ದುಸ್ಸೇಯ್ಯ। ತಮೇವ ಪಾಪಂ ಫುಸತೀತಿ ತಮೇವ ಅದುಟ್ಠದುಬ್ಭಿಂ ಪಾಪಪುಗ್ಗಲಂ ಪಾಪಂ ನಿಹೀನಂ ಪಾಪಫಲಂ ಫುಸತಿ ಪಾಪುಣಾತಿ ಅಭಿಭವತಿ। ಭೇಸ್ಮಾತಿ ವಿಪುಲಭಾವೇನ ಗಮ್ಭೀರಭಾವೇನ ಚ ಭಿಂಸಾಪನೋ, ಭಿಂಸಾಪೇನ್ತೋ ವಿಯ ವಿಪುಲಗಮ್ಭೀರೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಾದೇನಾತಿ ದೋಸೇನ। ಉಪಹಿಂಸತೀತಿ ಬಾಧತಿ ಆಸಾದೇತಿ। ವಾದೋ ತಮ್ಹಿ ನ ರೂಹತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಥಾಗತೇ
ಏವಂ ಛಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಪಾಪಿಚ್ಛತಾದಿಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ನಿರಯೂಪಗಭಾವದಸ್ಸನೇನ ದುಕ್ಖತೋ ಅಪರಿಮುತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖಧಮ್ಮಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತಾದಿಸಂ ಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಓಸಾನಗಾಥಮಾಹ। ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಮಗ್ಗಾನುಗೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಮಗ್ಗಂ ಅನುಗತೋ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದಿಗುಣಸಮನ್ನಾಗಮೇನ ಸಕಲಸ್ಸ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಖಯಂ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಪಣ್ಡಿತೋ ಸಪ್ಪಞ್ಞೋ ಅತ್ತನೋ ಮಿತ್ತಂ ಕುಬ್ಬೇಥ ತೇನ ಮೇತ್ತಿಂ ಕರೇಯ್ಯ, ತಞ್ಚ ಸೇವೇಥ ತಮೇವ ಪಯಿರುಪಾಸೇಯ್ಯಾತಿ।
ಕಿಂ ಪನೇತಂ ಸುತ್ತಂ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ನಿರಯೂಪಪತ್ತಿತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಭಾಸಿತಂ, ಉದಾಹು ಪಚ್ಛಾತಿ? ಇತಿವುತ್ತಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಇತಿವು॰ ಅಟ್ಠ॰ ೮೯) ತಾವ –
‘‘ದೇವದತ್ತೇ ಹಿ ಅವೀಚಿಮಹಾನಿರಯಂ ಪವಿಟ್ಠೇ ದೇವದತ್ತಪಕ್ಖಿಕಾ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ ‘ಸಮಣೇನ ಗೋತಮೇನ ಅಭಿಸಪಿತೋ ದೇವದತ್ತೋ ಪಥವಿಂ ಪವಿಟ್ಠೋ’ತಿ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖಿಂಸು। ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಾಸನೇ ಅನಭಿಪ್ಪಸನ್ನಾ ಮನುಸ್ಸಾ ‘ಸಿಯಾ ನು ಖೋ ಏತದೇವಂ, ಯಥಾ ಇಮೇ ಭಣನ್ತೀ’ತಿ ಆಸಙ್ಕಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸುಂ। ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸುಂ। ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಥಾಗತಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಭಿಸಪಂ ದೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ದೇವದತ್ತೋ ಮಯಾ ಅಭಿಸಪಿತೋ, ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮೇನೇವ ನಿರಯಂ ಪವಿಟ್ಠೋ’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಸಂ ಮಿಚ್ಛಾಗಾಹಂ ಪಟಿಸೇಧೇನ್ತೋ ಇಮಾಯ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ಅಭಾಸೀ’’ತಿ –
ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಮತೇನ ತಸ್ಸ ನಿರಯೂಪಪತ್ತಿತೋ ಪಚ್ಛಾಪಿ ಭಗವಾ ಇದಂ ಸುತ್ತಮಭಾಸೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಇಧ ಪನ ತಸ್ಸ ನಿರಯೂಪಪತ್ತಿತೋ ಪಠಮಮೇವ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಭಾಸಿತಂ ಪಾಳಿಆರುಳ್ಹನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತೇನೇವ ‘‘ಅವೀಚಿನಿರಯಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ ಇದಂ ಪನ ಆಸಂಸಾಯಂ ಅತೀತವಚನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಆಸಂಸಾತಿ ಚೇತ್ಥ ಅವಸ್ಸಮ್ಭಾವಿನೀ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ಅವಸ್ಸಮ್ಭಾವಿನಿಞ್ಹಿ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿಮಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಅನಾಗತಮ್ಪಿ ಭೂತಂ ವಿಯ ವೋಹರನ್ತಿ, ತಞ್ಚ ಸದ್ದಲಕ್ಖಣಾನುಸಾರೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಸಙ್ಘಭೇದಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಉಪಾಲಿಪಞ್ಹಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೫೧. ಉಪಾಲಿಪಞ್ಹೇ ಅನುನಯನ್ತೋತಿ ಅನುಜಾನಾಪೇನ್ತೋ, ಭೇದಸ್ಸ ಅನುರೂಪಂ ವಾ ಬೋಧೇನ್ತೋ, ಯಥಾ ಭೇದೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬೇ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ನ ತುಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿಆದಿ।
೩೫೨. ಅಟ್ಠಾರಸಭೇದಕರವತ್ಥುಮ್ಹಿ ದಸ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಾ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಧಮ್ಮತಾಯ ವೋದಾನಧಮ್ಮಪಅಪಕ್ಖತ್ತಾ ‘‘ಅಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ದಸ್ಸಿತಾ, ತಥಾ ಉಪಾದಾನಾದಯೋ, ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಾನಂ ಏಕನ್ತಾನವಜ್ಜಭಾವತೋ ‘‘ತಯೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’ತಿಆದಿ। ನಿಯ್ಯಾನಿಕನ್ತಿ ಸಪಾಟಿಹೀರಂ ಅಪ್ಪಟಿಹತಂ ಹುತ್ವಾ ಪವತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಥೇವಾತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಏವಂ ಅಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಆಕಡ್ಢತಿ। ಕಾತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಂ ಧಮ್ಮೋ ನಾಮಾತಿ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ಕರಣತೋ ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ, ಇತರಂ ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯತೋ ಅಧಮ್ಮೋ ನಾಮ।
ರಾಗವಿನಯೋ…ಪೇ॰… ಅಯಂ ವಿನಯೋ ನಾಮಾತಿ ರಾಗಾದೀನಂ ವಿನಯನತೋ ಸಂವರಣತೋ ಪಜಹನತೋ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನತೋ ಚ ವಿನಯೋ ನಾಮ, ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಇತರೋ ಅವಿನಯೋ। ವತ್ಥುಸಮ್ಪತ್ತಿಆದಿವಸೇನ ಸಬ್ಬೇಸಂ ವಿನಯಕಮ್ಮಾನಂ ಅಕುಪ್ಪತಾತಿ ಆಹ ‘‘ವತ್ಥುಸಮ್ಪತ್ತಿ…ಪೇ॰… ಅಯಂ ವಿನಯೋ ನಾಮಾ’’ತಿ। ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ಅವಿನಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ವತ್ಥುವಿಪತ್ತೀ’’ತಿಆದಿ। ಯಾಸಂ ಆಪನ್ನಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಸಾವಸೇಸಾ, ತಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಸಾವಸೇಸಾ।
೩೫೪. ಆಪಾಯಿಕೋತಿಆದಿಗಾಥಾಸು (ಇತಿವು॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೮) ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಭೇದಸಙ್ಖಾತೇ ವಗ್ಗೇ ರತೋತಿ ವಗ್ಗರತೋ। ಅಧಮ್ಮಿಕತಾಯ ಅಧಮ್ಮೇ ಭೇದಕರವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಸಙ್ಘಭೇದಸಙ್ಖಾತೇ ಏವ ಚ ಅಧಮ್ಮೇ ಠಿತೋತಿ ಅಧಮ್ಮಟ್ಠೋ। ಯೋಗಕ್ಖೇಮಾ ಪಧಂಸತೀತಿ ಹಿತತೋ ಪರಿಹಾಯತಿ, ಚತೂಹಿಪಿ ಯೋಗೇಹಿ ಅನುಪದ್ದುತತ್ತಾ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಂ ನಾಮ ಅರಹತ್ತಂ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ, ತತೋ ಪನಸ್ಸ ಧಂಸನೇ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ। ದಿಟ್ಠಿಸೀಲಸಾಮಞ್ಞತೋ ಸಙ್ಘತಟ್ಠೇನ ಸಙ್ಘಂ, ತತೋ ಏವ ಸಮಗ್ಗಂ ಸಹಿತಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೇನ ಸಙ್ಘಭೇದೇನ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ। ಕಪ್ಪನ್ತಿ ಅನ್ತರಕಪ್ಪಸಙ್ಖಾತಂ ಆಯುಕಪ್ಪಂ। ನಿರಯಮ್ಹೀತಿ ಅವೀಚಿಮಹಾನಿರಯಮ್ಹಿ।
ಸುಖಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸಾಮಗ್ಗೀತಿ (ಇತಿವು॰ ಅಟ್ಟ॰ ೧೯) ಸುಖಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಭಾವತೋ ಸಾಮಗ್ಗೀ ‘‘ಸುಖಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಯಥಾ ‘‘ಸುಖೋ ಬುದ್ಧಾನಮುಪ್ಪಾದೋ’’ತಿ (ಧ॰ ಪ॰ ೧೯೪)। ಸಮಗ್ಗಾನಞ್ಚನುಗ್ಗಹೋತಿ ಸಮಗ್ಗಾನಂ ಸಾಮಗ್ಗಿಅನುಮೋದನೇನ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನಂ ಸಾಮಗ್ಗಿಅನುರೂಪಂ ವಾ, ಯಥಾ ತೇ ಸಾಮಗ್ಗಿಂ ನ ವಿಜಹನ್ತಿ, ತಥಾ ಗಹಣಂ ಠಪನಂ ಅನುಬಲಪ್ಪದಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಮಗ್ಗಂ ಕತ್ವಾನಾತಿ ಭಿನ್ನಂ ಸಙ್ಘಂ ಸಙ್ಘರಾಜಿಪ್ಪತ್ತಂ ವಾ ಸಮಗ್ಗಂ ಸಹಿತಂ ಕತ್ವಾ। ಕಪ್ಪನ್ತಿ ಆಯುಕಪ್ಪಮೇವ। ಸಗ್ಗಮ್ಹಿ ಮೋದತೀತಿ ಕಾಮಾವಚರದೇವಲೋಕೇ ಅಞ್ಞೇ ದೇವೇ ದಸಹಿ ಠಾನೇಹಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ದಿಬ್ಬಸುಖಂ ಅನುಭವನ್ತೋ ಇಚ್ಛಿತನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ ಚ ಮೋದತಿ ಪಮೋದತಿ ಲಳತಿ ಕೀಳತಿ।
೩೫೫. ಸಿಯಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘಭೇದಕೋತಿಆದಿ ಪಾಳಿಅನುಸಾರೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಉಪಾಲಿ, ಆಕಾರೇಹಿ ಸಙ್ಘೋ ಭಿಜ್ಜತಿ ಕಮ್ಮೇನ ಉದ್ದೇಸೇನ ವೋಹರನ್ತೋ ಅನುಸ್ಸಾವನೇನ ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹೇನಾ’’ತಿ ಪರಿವಾರೇ (ಪರಿ॰ ೪೫೮) ಆಗತಮ್ಪಿ ಸಙ್ಘಭೇದಲಕ್ಖಣಂ ಇಧ ವುತ್ತೇನ ಕಿಂ ನಾನಾಕರಣನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪರಿವಾರೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಏತ್ಥ ಚ ಸೀಮಟ್ಠಕಸಙ್ಘೇ ಅಸನ್ನಿಪತಿತೇ ವಿಸುಂ ಪರಿಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕತವೋಹಾರಾನುಸ್ಸಾವನಸಲಾಕಗ್ಗಾಹಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ವಾ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಉದ್ದೇಸಂ ವಾ ಉದ್ದಿಸನ್ತಸ್ಸ ಭೇದೋ ಚ ಹೋತಿ ಆನನ್ತರಿಯಕಮ್ಮಞ್ಚ। ಸಮಗ್ಗಸಞ್ಞಾಯ ಪನ ‘‘ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ವಾ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಭೇದೋವ ಹೋತಿ, ನ ಆನನ್ತರಿಯಕಮ್ಮಂ। ತತೋ ಊನಪರಿಸಾಯ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ನೇವ ಸಙ್ಘಭೇದೋ ನ ಆನನ್ತರಿಯಂ। ಸಬ್ಬನ್ತಿಮೇನ ಹಿ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ನವನ್ನಂ ಜನಾನಂ ಯೋ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದತಿ, ತಸ್ಸ ಆನನ್ತರಿಯಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ, ಅನುವತ್ತಕಾನಂ ಅಧಮ್ಮವಾದೀನಂ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ ಕಮ್ಮಂ, ಧಮ್ಮವಾದಿನೋ ಅನವಜ್ಜಾ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ।
ಉಪಾಲಿಪಞ್ಹಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಸಙ್ಘಭೇದಕಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।