೧. ಪಾರಾಜಿಕಕಣ್ಡಂ (ಭಿಕ್ಖುನೀವಿಭಙ್ಗವಣ್ಣನಾ)
೧. ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೬೫೬. ಭಿಕ್ಖುನೀವಿಭಙ್ಗೇ ಯೋತಿ ಯೋ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ವಿಭಙ್ಗೋ। ಮಿಗಾರನತ್ತಾತಿ ಮಜ್ಝಪದಲೋಪೇನೇತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಮಿಗಾರಮಾತುಯಾ ಪನ ನತ್ತಾ ಹೋತೀ’’ತಿ। ಮಿಗಾರಮಾತಾತಿ ವಿಸಾಖಾಯೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ನವಕಮ್ಮಾಧಿಟ್ಠಾಯಿಕನ್ತಿ ನವಕಮ್ಮಸಂವಿಧಾಯಿಕಂ। ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬೋ ಆಕಾರೋ ನಾತಿಗಮ್ಭೀರೋ, ಯಥಾಸುತಂ ಧಾರಣಮೇವ ತತ್ಥ ಕರಣೀಯನ್ತಿ ಸತಿಯಾ ಬ್ಯಾಪಾರೋ ಅಧಿಕೋ, ಪಞ್ಞಾ ತತ್ಥ ಗುಣೀಭೂತಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸತಿಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾಯ ಪಞ್ಞಾಯಾ’’ತಿ। ಸತಿ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಸತಿಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ। ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮತಾ ಚೇತ್ಥ ಪಧಾನಭಾವೋ ‘‘ಮನೋಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ। ಅತ್ಥಗ್ಗಹಣೇ ಪನ ಪಞ್ಞಾಯ ಬ್ಯಾಪಾರೋ ಅಧಿಕೋ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅತಿಗಮ್ಭೀರತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಞಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾಯ ಸತಿಯಾ’’ತಿ। ಆಲಸಿಯವಿರಹಿತಾತಿ ಕೋಸಜ್ಜರಹಿತಾ। ಯಥಾ
ಸಬ್ಬಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಸತ್ಥುಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದಾ ಸಙ್ಘತೋ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದಾತಿ ದುವಿಧಾ। ಗರುಧಮ್ಮಪಅಗ್ಗಹಣೇನ ಹಿ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದಾ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮೀ ಸತ್ಥುಸನ್ತಿಕಾವ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದತ್ತಾ ಸತ್ಥುಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದಾ ನಾಮ। ಸೇಸಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸಙ್ಘತೋ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದಾ। ತಾಪಿ ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಉಭತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾತಿ ದುವಿಧಾ। ತತ್ಥ ಯಾ ತಾ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಸಾಕಿಯಾನಿಯೋ, ತಾ ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘತೋ ಏವ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದತ್ತಾ, ಇತರಾ ಉಭತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಉಭತೋಸಙ್ಘೇ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತ್ತಾ। ಏಹಿಭಿಕ್ಖುನೀಭಾವೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ನ ಸನ್ತಿ ತಾಸಂ ತಥಾ
‘‘ಕತಮೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಠಿತಕಪ್ಪೀ? ಅಯಞ್ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಅಸ್ಸ, ಕಪ್ಪಸ್ಸ ಚ ಉಡ್ಡಯ್ಹನವೇಲಾ ಅಸ್ಸ, ನೇವ ತಾವ ಕಪ್ಪೋ ಉಡ್ಡಯ್ಹೇಯ್ಯ, ಯಾವಾಯಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ನ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಸಚ್ಛಿಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪು॰ ಪ॰ ೧೭)।
ಏವಮಿಧಾಪಿ ಅಲಬ್ಭಮಾನಗಹಣವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಪರಿಕಪ್ಪವಚನಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಸಚೇ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀಭಾವಯೋಗ್ಯಂ ಕಞ್ಚಿ ಮಾತುಗಾಮಂ ‘ಏಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ’ತಿ ವದೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಭಿಕ್ಖುನೀಭಾವೋ ಸಿಯಾ’’ತಿ।
ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ಏವಂ ನ ಕಥೇಸೀತಿ? ತಥಾ ಕತಾಧಿಕಾರಾನಂ ಅಭಾವತೋ। ಯೇ ಪನ ‘‘ಅನಾಸನ್ನಾಸನ್ನಿಹಿತಭಾವತೋ’’ತಿ ಕಾರಣಂ ವತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ ಏವ ಹಿ ಸತ್ಥು ಆಸನ್ನಚಾರಿನೋ ಸದಾ ಸನ್ನಿಹಿತಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಏವ ‘ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂ’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅರಹನ್ತಿ, ನ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ಮತಿಮತ್ತಂ ಸತ್ಥು ಆಸನ್ನದೂರಭಾವಸ್ಸ ಭಬ್ಬಾಭಬ್ಬಭಾವಸಿದ್ಧತ್ತಾ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ –
‘‘ಸಙ್ಘಾಟಿಕಣ್ಣೇ
ತಸ್ಮಾ ಅಕಾರಣಂ ದೇಸತೋ ಸತ್ಥು ಆಸನ್ನಾನಾಸನ್ನತಾ। ಅಕತಾಧಿಕಾರತಾಯ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುನೂಪಸಮ್ಪದಾಯ ಅಯೋಗ್ಯತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಯದಿ ಏವಂ ಯಂ ತಂ ಥೇರೀಗಾಥಾಸು ಭದ್ದಾಯ ಕುಣ್ಡಲಕೇಸಾಯ ವುತ್ತಂ –
‘‘ನಿಹಚ್ಚ ಜಾಣುಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ, ಸಮ್ಮುಖಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಅಕಂ।
ಏಹಿ ಭದ್ದೇತಿ ಮಂ ಅವಚ, ಸಾ ಮೇ ಆಸೂಪಸಮ್ಪದಾ’’ತಿ॥ (ಥೇರೀಗಾ॰ ೧೦೯)।
ತಥಾ ಅಪದಾನೇಪಿ –
‘‘ಆಯಾಚಿತೋ ತದಾ ಆಹ, ಏಹಿ ಭದ್ದೇತಿ ನಾಯಕೋ।
ತದಾಹಂ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಪರಿತ್ತಂ ತೋಯಮದ್ದಸ’’ನ್ತಿ॥ (ಅಪ॰ ಥೇರೀ ೨.೩.೪೪)।
ತಂ ಕಥನ್ತಿ? ನಯಿದಂ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುನೀಭಾವೇನ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಪನ ಹೇತುಭಾವತೋ ‘‘ಯಾ ಸತ್ಥು ಆಣತ್ತಿ, ಸಾ ಮೇ ಆಸೂಪಸಮ್ಪದಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ। ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಥೇರೀಗಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧೧೧) ‘‘ಏಹಿ ಭದ್ದೇ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜಸ್ಸೂತಿ ಮಂ ಅವಚ ಆಣಾಪೇಸಿ, ಸಾ ಸತ್ಥು ಆಣಾ ಮಯ್ಹಂ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಕಾರಣತ್ತಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಆಸಿ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ। ಅಪದಾನಗಾಥಾಯಮ್ಪಿ ಏವಮೇವ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ತಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುನೂಪಸಮ್ಪದಾ ನತ್ಥಿಯೇವಾತಿ ನಿಟ್ಠಮೇತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬಂ। ಯಥಾ ಚೇತಂ ಸೋತಪತಿತವಸೇನ ‘‘ಏಹಿ
೬೫೯. ಭಿಕ್ಖುವಿಭಙ್ಗೇ ‘‘ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಂ ಸಾದಿಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಸಮಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಆಪತ್ತಿಯಾ ನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಬ್ಬಹುಲನಯೇನಾತಿ ಕಿರಿಯಾಸಮುಟ್ಠಾನಸ್ಸೇವ ಬಹುಲಭಾವತೋ। ದಿಸ್ಸತಿ ಹಿ ತಬ್ಬಹುಲನಯೇನ ತಬ್ಬೋಹಾರೋ ಯಥಾ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೋ’’ತಿ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೇಪಿ ಸಾತಿ ಕಿರಿಯಾಸಮುಟ್ಠಾನತಾ।
೬೬೨. ತಥೇವಾತಿ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ಅವಸ್ಸುತೋಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ।
ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೬೬೬. ದುತಿಯೇ ‘‘ಕಿಸ್ಸ ಪನ ತ್ವಂ ಅಯ್ಯೇ ಜಾನಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ‘‘ಉದ್ದಿಟ್ಠಾ ಖೋ ಅಯ್ಯಾಯೋ ಅಟ್ಠ ಪಾರಾಜಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ ಚ ಭಿಕ್ಖುನೀವಿಭಙ್ಗಂ ಪತ್ವಾ ಸಾಧಾರಣಾನಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಉಪ್ಪನ್ನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂಯೇವ ‘‘ಯಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಛನ್ದಸೋ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವೇಯ್ಯ, ಅನ್ತಮಸೋ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೇನಪಿ, ಪಾರಾಜಿಕಾ ಹೋತಿ ಅಸಂವಾಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸವಿಸೇಸಮ್ಪಿ ಅವಿಸೇಸಮ್ಪಿ ಮಾತಿಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಪದಭಾಜನಂ ಆಪತ್ತಿಭೇದಂ ತಿಕಚ್ಛೇದಂ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರಞ್ಚ ಅನವಸೇಸಂ ವತ್ವಾ ವಿತ್ಥಾರೇಸಿ। ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಕೇಹಿ ಪನ ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋಯೇವ ಇಧ ವಿತ್ಥಾರಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಅಥ ಉಪರಿಮೇಸು ದ್ವೀಸು ಅಪಞ್ಞತ್ತೇಸು ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಪಾರಾಜಿಕಾನಂ ಅಞ್ಞತರನ್ತಿ ಇದಂ ವಚನಂ ನ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಇದಞ್ಚ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಪಚ್ಛಾ ಪಞ್ಞತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಯದಿ ಏವಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸೇ ಕಸ್ಮಾ ಠಪಿತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪುರಿಮೇನ ಪನ ಸದ್ಧಿಂ ಯುಗಳತ್ತಾ’’ತಿಆದಿ, ಪುರಿಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಸಮ್ಬನ್ಧಭಾವತೋ ಇಧ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ‘‘ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಪಾರಾಜಿಕಾನಂ ಅಞ್ಞತರ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ಚ ವಜ್ಜಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಂ ಯಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ, ಸಾಪಿ ವಜ್ಜಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾಯೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ವಜ್ಜಪಟಿಚ್ಛಾದನಂ ಪೇಮವಸೇನ ಹೋತಿ, ತಥಾಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದವೀತಿಕ್ಕಮಚಿತ್ತಂ ದೋಮನಸ್ಸಿತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ದುಕ್ಖವೇದನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ।
ದುತಿಯಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬೬೮. ತತಿಯಂ
೪. ಚತುತ್ಥಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೬೭೫. ಚತುತ್ಥೇ ಲೋಕಸ್ಸಾದಮಿತ್ತಸನ್ಥವವಸೇನಾತಿ ಲೋಕಸ್ಸಾದಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಮಿತ್ತಸನ್ಥವಸ್ಸ ವಸೇನ। ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಪರಿಯಾಯನ್ತರೇನ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
ತಿಸ್ಸಿತ್ಥಿಯೋ ಮೇಥುನಂ ತಂ ನ ಸೇವೇತಿ (ಪರಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೪೮೧) ಯಾ ತಿಸ್ಸೋ ಇತ್ಥಿಯೋ ವುತ್ತಾ, ತಾಸುಪಿ ಯಂ ತಂ ಮೇಥುನಂ ನಾಮ, ತಂ ನ ಸೇವತಿ। ತಯೋ ಪುರಿಸೇತಿ ತಯೋ ಪುರಿಸೇಪಿ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಮೇಥುನಂ ನ ಸೇವತಿ। ತಯೋ ಚ ಅನರಿಯಪಣ್ಡಕೇತಿ ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಸಙ್ಖಾತೇ ತಯೋ ಅನರಿಯೇ, ತಯೋ ಚ ಪಣ್ಡಕೇತಿ ಇಮೇಪಿ ಛ ಜನೇ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಮೇಥುನಂ ನ ಸೇವತಿ। ನ ಚಾಚರೇ ಮೇಥುನಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅನುಲೋಮಪಾರಾಜಿಕವಸೇನಪಿ ಅತ್ತನೋ ನಿಮಿತ್ತೇ ಮೇಥುನಂ ನಾಚರತಿ। ಛೇಜ್ಜಂ ಸಿಯಾ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಪಚ್ಚಯಾತಿ ಸಿಯಾ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಪಚ್ಚಯಾ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಅಯಂ ಪಞ್ಹೋ ಅಟ್ಠವತ್ಥುಕಂವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತೋ। ತಸ್ಸಾ ಹಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಂ ಆಪಜ್ಜಿತುಂ ವಾಯಮನ್ತಿಯಾ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಪಚ್ಚಯಾ ಛೇಜ್ಜಂ ಹೋತಿ। ಛೇದೋಯೇವ ಛೇಜ್ಜಂ।
ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗತ್ತಾತಿ ಇಮಿನಾ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಭೂತೋ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೋಯೇವ ತತ್ಥ ಮೇಥುನಧಮ್ಮ-ಸದ್ದೇನ ವುತ್ತೋ, ನ ದ್ವಯಂದ್ವಯಸಮಾಪತ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ವಣ್ಣಾವಣ್ಣೋತಿ ದ್ವೀಹಿ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿ ವುತ್ತಾ। ಗಮನುಪ್ಪಾದನನ್ತಿ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಂ। ಸಬ್ಬಪದೇಸೂತಿ ‘‘ಸಙ್ಘಾಟಿಕಣ್ಣಗ್ಗಹಣಂ ಸಾದಿಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದೀಸು। ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ। ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೋ, ಸಉಸ್ಸಾಹತಾ, ಅಟ್ಠಮಸ್ಸ ವತ್ಥುಸ್ಸ ಪೂರಣನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಚತುತ್ಥಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಭಿಕ್ಖುನೀವಿಭಙ್ಗೇ ಪಾರಾಜಿಕಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಪಾರಾಜಿಕಕಣ್ಡಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ।