ಪಾಚಿತ್ತಿಯಕಣ್ಡೋ
೧. ಮುಸಾವಾದವಗ್ಗೋ
೧. ಮುಸಾವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಪಾಚಿತ್ತಿಯೇಸು ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇತಿ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಜಾನಿತ್ವಾ ವಚನಕ್ಖಣೇಪಿ ಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವ ಮುಸಾವಾದಭಣನೇ। ಭಣನಞ್ಚ ನಾಮ ಇಧ ಅಭೂತಸ್ಸ ವಾ ಭೂತತಂ, ಭೂತಸ್ಸ ವಾ ಅಭೂತತಂ ಕತ್ವಾ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ವಿಞ್ಞಾಪನಪ್ಪಯೋಗೋ, ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಭುಮ್ಮವಚನಂ। ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದಂ ವದತಿ, ತಸ್ಸ ತಂನಿಮಿತ್ತಂ ತಂಹೇತು ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅಞ್ಞೇಸು ಚ ಈದಿಸೇಸು ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಹತ್ಥಕಂ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಅವಜಾನಿತ್ವಾ ಪಟಿಜಾನನಾದಿವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾರೋಚನತ್ಥಂ ಮುಸಾ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಂ, ಅಮೂಲಕೇನ ಪಾರಾಜಿಕೇನ ಅನುದ್ಧಂಸನತ್ಥಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ, ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇನ ಅನುದ್ಧಂಸನತ್ಥಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಆಚಾರವಿಪತ್ತಿಯಾ ಅನುದ್ಧಂಸನತ್ಥಂ ದುಕ್ಕಟಂ, ‘‘ಯೋ ತೇ ವಿಹಾರೇ ವಸೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ೨೨೦) ಪರಿಯಾಯೇನ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾರೋಚನತ್ಥಂ ಪಟಿವಿಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಮುಸಾ ಭಣಿತೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ಅಪ್ಪಟಿವಿಜಾನನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ, ಕೇವಲಂ ಮುಸಾ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಇಧ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ಅನುಪಧಾರೇತ್ವಾ ಸಹಸಾ ಭಣನ್ತಸ್ಸ, ‘‘ಅಞ್ಞಂ
ಮುಸಾವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಓಮಸವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ದುತಿಯೇ ಓಮಸವಾದೇತಿ ಓವಿಜ್ಝನವಚನೇ, ಜಾತಿನಾಮಗೋತ್ತಕಮ್ಮಸಿಪ್ಪಆಬಾಧಲಿಙ್ಗಕಿಲೇಸಆಪತ್ತಿಅಕ್ಕೋಸೇಸು ಭೂತೇನ ವಾ ಅಭೂತೇನ ವಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪನ್ನಂ ವಾ ಅನಾಪನ್ನಂ ವಾ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಭಿಕ್ಖುಂ ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಓಮಸನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತೇಹಿಯೇವ ದಸಹಿ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥೂಹಿ ‘‘ಸನ್ತಿ ಇಧೇಕಚ್ಚೇ ಚಣ್ಡಾಲಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾಚಿ॰ ೨೬) ನಯೇನ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸಂ ಕತ್ವಾ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಸ್ಸ, ‘‘ಚೋರೋಸಿ ಗಣ್ಠಿಭೇದಕೋಸೀ’’ತಿಆದೀಹಿ ಪಾಳಿಮುತ್ತಕಪದೇಹಿ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಸ್ಸ, ಯಥಾ ತಥಾ ವಾ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ। ಇಧ ಭಿಕ್ಖುನೀಪಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ। ಅನಕ್ಕೋಸಿತುಕಾಮಸ್ಸ ಕೇವಲಂ ದವಕಮ್ಯತಾಯ ವದತೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ದುಬ್ಭಾಸಿತಂ। ಅತ್ಥಧಮ್ಮಅನುಸಾಸನಿಪುರೇಕ್ಖಾರಾನಂ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಯಂ ಅಕ್ಕೋಸತಿ, ತಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ಅನಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ಜಾತಿಆದೀಹಿ ಅಕ್ಕೋಸನಂ, ‘‘ಮಂ ಅಕ್ಕೋಸತೀ’’ತಿ ಜಾನನಾ, ಅತ್ಥಪುರೇಕ್ಖಾರತಾದೀನಂ ಅಭಾವೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ। ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸದಿಸಾನಿ, ವೇದನಾ ಪನ ಇಧ ದುಕ್ಖಾತಿ।
ಓಮಸವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಪೇಸುಞ್ಞಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ತತಿಯೇ ಭಿಕ್ಖುಪೇಸುಞ್ಞೇತಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಪೇಸುಞ್ಞೇ, ಜಾತಿಆದೀಹಿ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥೂಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸುತ್ವಾ ವಚನಂ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಿಯಕಮ್ಯತಾಯ ವಾ ಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವಾ ಯೋ ಅಕ್ಕುದ್ಧೋ, ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ಉಪಸಂಹಟೇ ತಸ್ಮಿಂ ಪೇಸುಞ್ಞಕರಣವಚನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಪೇಸುಞ್ಞಉಪಸಂಹರಣವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಸ್ಸ ವಚನೂಪಸಂಹಾರೇ ವಾ ಪಾಳಿಮುತ್ತಕಅಕ್ಕೋಸೂಪಸಂಹಾರೇ ವಾ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚ ಉಪಸಂಹಾರೇ ದುಕ್ಕಟಂ। ಇಧಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಟ್ಠಾನೇ
ಪೇಸುಞ್ಞಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಪದಸೋಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಚತುತ್ಥೇ ಪದಸೋ ಧಮ್ಮಂ ವಾಚೇಯ್ಯಾತಿ ಸಙ್ಗೀತಿತ್ತಯಂ ಅನಾರುಳ್ಹಮ್ಪಿ ರಾಜೋವಾದತಿಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯಚತುಪರಿವತ್ತನನನ್ದೋಪನನ್ದಕುಲುಮ್ಪಸುತ್ತಮಗ್ಗಕಥಾದಿಧಮ್ಮಞ್ಚ ಸಙ್ಗೀತಿತ್ತಯಮಾರುಳ್ಹಂ ತಿಪಿಟಕಧಮ್ಮಞ್ಚ ಪದಂ ಪದಂ ವಾಚೇಯ್ಯ, ಪದಾನುಪದಅನ್ವಕ್ಖರಅನುಬ್ಯಞ್ಜನೇಸು ಏಕೇಕಂ ಕೋಟ್ಠಾಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಏತೇಸು ಪದಾದೀಸು ಭಿಕ್ಖುಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಯಂಕಞ್ಚಿ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಅವಸೇಸಪುಗ್ಗಲೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಪದಾದಿಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಪದಸೋ ಧಮ್ಮವಾಚನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಿನೋ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ। ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಉದ್ದೇಸಗ್ಗಹಣೇ, ಸಜ್ಝಾಯಕರಣೇ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಉದ್ದೇಸಗ್ಗಹಣೇ, ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪಗುಣಗನ್ಥಂ ಭಣನ್ತಸ್ಸ, ಓಸಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಚ ಖಲಿತಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಏವಂ ಭಣಾಹೀ’’ತಿ ವಚನೇ ಚ ಏಕತೋ ಭಣನ್ತಸ್ಸಾಪಿ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ಧಮ್ಮಂ ಪದಸೋ ವಾಚನತಾ, ಏಕತೋ ಓಸಾಪನಞ್ಚಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ। ಪದಸೋಧಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಕಿರಿಯಂ, ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ।
ಪದಸೋಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಪಠಮಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಪಞ್ಚಮೇ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥುಭೂತೇನ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೇನಾಪಿ। ಉತ್ತರಿದಿರತ್ತತಿರತ್ತನ್ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಾ ತಿಣ್ಣಂ ವಾ ರತ್ತೀನಂ ಉಪರಿ। ಸಹಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸಬ್ಬಚ್ಛನ್ನಪರಿಚ್ಛನ್ನೇ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಛನ್ನಪರಿಚ್ಛನ್ನೇ ವಾ ಸೇನಾಸನೇ ಪುಬ್ಬಾಪರಿಯೇನ ವಾ ಏಕಕ್ಖಣೇನ ವಾ ಏಕತೋ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯಾತಿ
ಆಳವಿಯಂ
ಪಠಮಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ದುತಿಯಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಛಟ್ಠೇ ಮಾತುಗಾಮೇನಾತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ತದಹುಜಾತಾಯಪಿ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಯಾ। ದಿಸ್ಸಮಾನರೂಪಾ ಪನ ಯಕ್ಖಿಪೇತಿಯೋ ಪಣ್ಡಕೋ ಮೇಥುನವತ್ಥುಭೂತಾ ಚ ತಿರಚ್ಛಾನಿತ್ಥಿಯೋ ಇಧ ದುಕ್ಕಟವತ್ಥುಕಾ ಹೋನ್ತಿ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಅನುರುದ್ಧತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸಹಸೇಯ್ಯವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸೇಸಂ ಅನನ್ತರಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಅಞ್ಞತ್ರ
ದುತಿಯಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಧಮ್ಮದೇಸನಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಸತ್ತಮೇ ಉತ್ತರಿಛಪ್ಪಞ್ಚವಾಚಾಹೀತಿಏತ್ಥ ಏಕೋ ಗಾಥಾಪಾದೋ ಏಕಾ ವಾಚಾತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಾಚಾಪಮಾಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಯ್ಯಾತಿ ಪದಸೋಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ಧಮ್ಮಂ ವಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಧಮ್ಮಂ ವಾ ಭಾಸೇಯ್ಯ। ಅಞ್ಞತ್ರ ವಿಞ್ಞುನಾ ಪುರಿಸವಿಗ್ಗಹೇನಾತಿ ವಿನಾ ವಿಞ್ಞುನಾ ಪುರಿಸೇನ। ಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತೇನ ಪನ ಯಕ್ಖೇನ ವಾ ಪೇತೇನ ವಾ ತಿರಚ್ಛಾನೇನ ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಠಿತಾಯಪಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ದುತಿಯಾನಿಯತೇ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೇನ ಮನುಸ್ಸೇನ ವಿನಾ ವಿಞ್ಞುಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಯಾ ಛನ್ನಂ ವಾಚಾನಂ ಉಪರಿ ಪದಾದಿವಸೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಪದಾದಿಗಣನಾಯ, ಬಹೂನಂ ದೇಸಯತೋ ಮಾತುಗಾಮಗಣನಾಯ ಚ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಉದಾಯಿತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಾವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ವಿಞ್ಞುನಾ’’ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅಮಾತುಗಾಮೇ ಮಾತುಗಾಮಸಞ್ಞಿನೋ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ಯಕ್ಖಿಪೇತಿಪಣ್ಡಕಮನುಸ್ಸವಿಗ್ಗಹತಿರಚ್ಛಾನಿತ್ಥೀನಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ। ಛಹಿ ವಾಚಾಹಿ, ತತೋ ವಾ ಓರಂ ದೇಸೇನ್ತಸ್ಸ, ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೇ ವಾ ಪುರಿಸೇ ಸತಿ, ಸಯಂ ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ, ಪುನ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ವಾ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪುನ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಾ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ದೇಸಯತೋ, ‘‘ದೀಘನಿಕಾಯೋ ನಾಮ ಭನ್ತೇ ಕಿಮತ್ಥಿಯೋ’’ತಿ
ಧಮ್ಮದೇಸನಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಭೂತಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಅಟ್ಠಮೇ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮನ್ತಿ ಚತುತ್ಥಪಾರಾಜಿಕೇ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಾನಂ ಝಾಯೀನಞ್ಚೇವ ಅರಿಯಾನಞ್ಚ ಧಮ್ಮಂ। ಭೂತಸ್ಮಿಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅತ್ತನಿ ಝಾನಾದಿಧಮ್ಮೇ ಸತಿ ತಂ ಭಿಕ್ಖುಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಆರೋಚಯತೋ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ವೇಸಾಲಿಯಂ ವಗ್ಗುಮುದಾತೀರಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ತೇಸಂ ಭೂತಾರೋಚನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ
ಭೂತಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ನವಮೇ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸಾತಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಅನಜ್ಝಾಪನ್ನಸ್ಸ। ದುಟ್ಠುಲ್ಲನ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ, ಇಧ ಪನ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ಅಞ್ಞತ್ರ ಭಿಕ್ಖುಸಮ್ಮುತಿಯಾತಿ ಯಂ ಸಙ್ಘೋ ಅಭಿಣ್ಹಾಪತ್ತಿಕಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆಯತಿಂ ಸಂವರತ್ಥಾಯ ಆಪತ್ತೀನಞ್ಚ ಕುಲಾನಞ್ಚ ಪರಿಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ವಾ ಅಕತ್ವಾ ವಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ಕತಿಕಂ ಕರೋತಿ, ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ, ಅಯಥಾಕತಿಕಾಯ ‘‘ಅಯಂ ಅಸುಚಿಂ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಆಪನ್ನೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವತ್ಥುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಆರೋಚೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ
ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಪಥವೀಖಣನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ದಸಮೇ ಪಥವಿನ್ತಿ ದುವಿಧಾ ಪಥವೀ ಜಾತಪಥವೀ ಅಜಾತಪಥವೀತಿ। ತತ್ಥ ಜಾತಪಥವೀ ಸುದ್ಧಮಿಸ್ಸಪುಞ್ಜವಸೇನ ತಿವಿಧಾ, ತತ್ಥ ಸುದ್ಧಪಥವೀ ನಾಮ ಪಕತಿಯಾ ಸುದ್ಧಪಂಸು ವಾ ಸುದ್ಧಮತ್ತಿಕಾ ವಾ। ಮಿಸ್ಸಪಥವೀ ನಾಮ ಯತ್ಥ ಪಂಸುತೋ ವಾ ಮತ್ತಿಕಾತೋ ವಾ ಪಾಸಾಣಸಕ್ಖರಕಥಲಮರುಮ್ಬವಾಲುಕಾಸು ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ತತಿಯಭಾಗೋ ಹೋತಿ। ಪುಞ್ಜಪಥವೀ ನಾಮ ‘‘ಅತಿರೇಕಚಾತುಮಾಸಂ ಓವಟ್ಠೋ ಪಂಸುಪುಞ್ಜೋ ವಾ ಮತ್ತಿಕಾಪುಞ್ಜೋ ವಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೮೬) ವುತ್ತಂ, ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೇನ ಪನ ಮಿಸ್ಸಕಪುಞ್ಜೋಪಿ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೇ ಠಿತಸುಖುಮರಜಮ್ಪಿ ಚ ದೇವೇ ಫುಸಾಯನ್ತೇ ಸಕಿಂ ತಿನ್ತಂ ಚತುಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ತಿನ್ತೋಕಾಸೋ ಪುಞ್ಜಪಥವಿಸಙ್ಖಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ। ತಿವಿಧಾಪಿ ಚೇಸಾ ಪಥವೀ ಉದ್ಧನಪತ್ತಪಚನಾದಿವಸೇನ ವಾ ಯಥಾ ತಥಾ ವಾ ಅದಡ್ಢಾ ‘ಜಾತಪಥವೀ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ದಡ್ಢಾ ಪನ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣತೋ ಅಧಿಕತರಪಾಸಾಣಾದಿಮಿಸ್ಸಾ ವಾ ಅಜಾತಪಥವೀ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಸುದ್ಧಪಾಸಾಣಾದಿಭೇದಾಯ। ತತ್ಥ ಯಾ ‘ಜಾತಪಥವೀ’ತಿ ವುತ್ತಾ, ಅಯಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಪಥವೀ। ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ತಂ ಏವರೂಪಂ ಪಥವಿಂ ಸಯಂ ಖಣತಿ, ಖಣನಭೇದನವಿಲೇಖನಪಚನಾದೀಹಿ ವಿಕೋಪೇತಿ, ತಸ್ಸ ಪಯೋಗಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ಯೋ ಪನ ಖಣಾಪೇತಿ, ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವಿಕೋಪಾಪೇತಿ, ತಸ್ಸ ‘‘ಇಮಂ ಪದೇಸ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಪಥವಿ’’ನ್ತಿ ವಾ ಏವಂ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ‘‘ಖಣ, ಭಿನ್ದಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಆಣಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಆಣತ್ತಿಯಾ
ಆಳವಿಯಂ ಆಳವಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಪಥವಿಖಣನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಣತ್ತಿಕಂ, ಪಥವಿಯಾ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ, ಅಪಥವಿಯಾ ಪಥವಿಸಞ್ಞಿನೋ ಚೇವ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ। ಓಕಾಸಂ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ‘‘ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ಖಣ, ಆವಾಟಂ ಖಣ, ಕನ್ದಂ ಖಣಾ’’ತಿಆದೀನಿ ಭಣನ್ತಸ್ಸ, ಆತಪೇನ ಸುಸ್ಸಿತ್ವಾ ಫಲಿತಕದ್ದಮಂ ವಾ ಗೋಕಣ್ಟಕಂ ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಪಥವಿಯಾ ಅಸಮ್ಬದ್ಧಂ ಭಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪತಿತನದಿತಟಂ ವಾ ಮಹನ್ತಮ್ಪಿ ನಙ್ಗಲಚ್ಛಿನ್ನಮತ್ತಿಕಾಪಿಣ್ಡನ್ತಿಏವಮಾದೀನಿ ಸಬ್ಬಞ್ಚ ಅಜಾತಪಥವಿಂ ವಿಕೋಪೇನ್ತಸ್ಸ, ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಥಮ್ಭಸ್ಸ ಆವಾಟಂ ಜಾನ
ಪಥವೀಖಣನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಮುಸಾವಾದವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ।
೨. ಭೂತಗಾಮವಗ್ಗೋ
೧. ಭೂತಗಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಭೂತಗಾಮವಗ್ಗಸ್ಸ ಭೂತಗಾಮಪಾತಬ್ಯತಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಭವನ್ತಿ ಅಹೇಸುಞ್ಚಾತಿ ಭೂತಾ, ಜಾಯನ್ತಿ ವಡ್ಢನ್ತಿ ಜಾತಾ ವಡ್ಢಿತಾ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಗಾಮೋತಿ ರಾಸಿ, ಭೂತಾನಂ ಗಾಮೋ, ಭೂತಾ ಏವ ವಾ ಗಾಮೋತಿ ಭೂತಗಾಮೋ, ಪತಿಟ್ಠಿತಹರಿತತಿಣರುಕ್ಖಾದೀನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ। ಪಾತಬ್ಯಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪಾತಬ್ಯತಾ, ಛೇದನಭೇದನಾದೀಹಿ ಯಥಾರುಚಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ತಸ್ಸಂ ಭೂತಗಾಮಪಾತಬ್ಯತಾಯ, ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಭುಮ್ಮವಚನಂ, ಭೂತಗಾಮಪಾತಬ್ಯತಾಹೇತು ಭೂತಗಾಮಸ್ಸ ಛೇದನಾದಿಪಚ್ಚಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು
ಆಳವಿಯಂ ಆಳವಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ರುಕ್ಖಛಿನ್ದನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಣತ್ತಿಕಂ, ಭೂತಗಾಮತೋ ವಿಯೋಜಿತಮೂಲಬೀಜಖನ್ಧಬೀಜಫಲುಬೀಜಅಗ್ಗಬೀಜಬೀಜಬೀಜಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಾಜನಗತಂ ವಾ ರಾಸಿಕತಂ ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ರೋಪಿತಮ್ಪಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಮೂಲಮತ್ತಂ ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಅಙ್ಕುರಮತ್ತಂ ವಾ ಸಚೇಪಿಸ್ಸ ವಿದತ್ಥಿಮತ್ತಾ ಪತ್ತವಟ್ಟಿ ನಿಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ಅನಿಕ್ಖನ್ತೇ ವಾ ಮೂಲೇ ನಿಕ್ಖನ್ತೇ ವಾ ಮೂಲೇ ಯಾವ ಅಙ್ಕುರೋ ಹರಿತೋ ನ ಹೋತಿ, ತಾವ ತಂ ವಿಕೋಪೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ, ತಥಾ ಭೂತಗಾಮಬೀಜಗಾಮೇ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ, ಅಭೂತಗಾಮಬೀಜಗಾಮೇ ಭೂತಗಾಮಬೀಜಗಾಮಸಞ್ಞಿನೋ ಚೇವ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಚ। ಉಭಯತ್ಥ ಪನ ಅತಥಾಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಅಸತಿಯಾ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ವಾ ವಿಕೋಪೇನ್ತಸ್ಸ, ‘ಇಮಂ ರುಕ್ಖ’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ‘‘ರುಕ್ಖಂ ಛಿನ್ದ, ವಲ್ಲಿಂ ಛಿನ್ದಾ’’ತಿಆದೀನಿ ಭಣನ್ತಸ್ಸ, ‘‘ಇಮಂ ಪುಪ್ಫಂ ವಾ ಫಲಂ ವಾ ಜಾನ, ಇಮಂ ದೇಹಿ, ಇಮಂ ಆಹರ, ಇಮಿನಾ ಮೇ ಅತ್ಥೋ, ಇಮಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಏವಂ ಕಪ್ಪಿಯವಚನೇನ ಭೂತಗಾಮತೋ ವಿಯೋಜಿತಂ ಪನ ಬೀಜಜಾತಂ ಪುನ ಪಿ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಕಾರೇತ್ವಾವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ। ಏವಞ್ಹಿಸ್ಸ ಬೀಜಗಾಮಪರಿಮೋಚನಮ್ಪಿ ಕತಂ ಹೋತಿ।
ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಪನ ಅಗ್ಗಿನಾ ವಾ ನಖೇನ ವಾ ಸತ್ಥೇನ ವಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ, ಅಗ್ಗಿನಾ ಕರೋನ್ತೇನ ಚ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅಗ್ಗಿನಾ ಏಕದೇಸೇ ಫುಸನ್ತೇನ ‘ಕಪ್ಪಿಯ’ನ್ತಿ
ಭೂತಗಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಅಞ್ಞವಾದಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ದುತಿಯೇ ಯಮತ್ಥಂ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ವಿನಯಧರೋ ಪುಚ್ಛತಿ, ತತೋ ಅಞ್ಞಂ ವದತೀತಿ ಅಞ್ಞವಾದಕೋ, ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರಣಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ। ವಿಹೇಸತೀತಿ ವಿಹೇಸಕೋ, ತುಣ್ಹೀಭಾವಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಞ್ಞವಾದಕೇ ವಿಹೇಸಕೇ। ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ವತ್ಥುದ್ವಯೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯದ್ವಯಂ ವುತ್ತಂ। ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಾವಸೇಸಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಅನುಯುಞ್ಜಿಯಮಾನೋ ತಂ ನ ಕಥೇತುಕಾಮೋ ಅಞ್ಞೇನ ವಚನೇನ ಅಞ್ಞಂ ಛಾದೇನ್ತೋ ತಥಾ ತಥಾ ವಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಯೋ ಚ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ ವಿಹೇಸೇತಿ, ತೇಸಂ ಯಂ ಭಗವತಾ ಅಞ್ಞವಾದಕಕಮ್ಮಞ್ಚೇವ ವಿಹೇಸಕಕಮ್ಮಞ್ಚ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಙ್ಘೇನ ಕತೇ ಪುನ ತಥಾ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಛನ್ನತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರಣವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ, ಅನಾರೋಪಿತೇ ಪನ ಅಞ್ಞವಾದಕೇ
ಅಞ್ಞವಾದಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಉಜ್ಝಾಪನಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ತತಿಯೇ ಯೇನ ವಚನೇನ ಉಜ್ಝಾಪೇನ್ತಿ ‘‘ಛನ್ದಾಯ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಇದಂ ನಾಮ ಕರೋತೀ’’ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸಙ್ಘೇನ ಸಮ್ಮತಂ ಸೇನಾಸನಪಞ್ಞಾಪಕಾದಿಭೇದಂ ತಸ್ಸ ಅಯಸಕಾಮಾ ಹುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅವಜಾನಾಪೇನ್ತಿ, ಅವಞ್ಞಾಯ ಓಲೋಕಾಪೇನ್ತಿ, ಲಾಮಕತೋ ವಾ ಚಿನ್ತಾಪೇನ್ತಿ, ತಂ ವಚನಂ ಉಜ್ಝಾಪನಕಂ। ಯೇನ ಚ ತಥೇವ ವದನ್ತಾ ಖಿಯ್ಯನ್ತಿ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ತಸ್ಸ ಅವಣ್ಣಂ ಪಕಾಸೇನ್ತಿ, ತಂ ಖಿಯ್ಯನಕಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಉಜ್ಝಾಪನಕೇ ಖಿಯ್ಯನಕೇ। ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ವತ್ಥುದ್ವಯೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯದ್ವಯಂ ವುತ್ತಂ। ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಸಮ್ಮತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಯಸಕಾಮತಾಯ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವದನ್ತೋ ಉಜ್ಝಾಪೇತಿ ವಾ ಖಿಯ್ಯತಿ ವಾ, ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಹೋತಿ।
ರಾಜಗಹೇ ಮೇತ್ತಿಯಭೂಮಜಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಉಜ್ಝಾಪನಖಿಯ್ಯನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ಯಂ ತಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸಮ್ಮುತಿಕಮ್ಮಂ ಕತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪನ ಸನ್ತಿಕೇ ತಥಾ ಭಣನ್ತಸ್ಸ, ಅಸಮ್ಮತಸ್ಸ ಚ ಅವಣ್ಣಂ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಭಣನ್ತಸ್ಸ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪನ ಸಮ್ಮತಸ್ಸ ವಾ ಅಸಮ್ಮತಸ್ಸ ವಾ ಅವಣ್ಣಂ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿದೇವ ಸನ್ತಿಕೇ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಮೇವ। ಪಕತಿಯಾವ ಛನ್ದಾದಿವಸೇನ ಕರೋನ್ತಂ ಉಜ್ಝಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಖಿಯ್ಯನ್ತಸ್ಸ ವಾ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇನ ಸಮ್ಮತತಾ, ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ಅಗತಿಗಮನಾಭಾವೋ, ತಸ್ಸ ಅವಣ್ಣಕಾಮತಾ, ಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ವದತಿ, ತಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ಉಜ್ಝಾಪನಂ ವಾ ಖಿಯ್ಯನಂ ವಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಛ ಅಙ್ಗಾನಿ। ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ದುಕ್ಖವೇದನಮೇವಾತಿ।
ಉಜ್ಝಾಪನಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಪಠಮಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಚತುತ್ಥೇ ಸಙ್ಘಿಕನ್ತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ। ಮಞ್ಚಾದೀಸು ಯೋಕೋಚಿ ಮಞ್ಚಸಙ್ಖೇಪೇನ ಕತೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಮಞ್ಚೋಯೇವ, ಪೀಠೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪನ ಚೋಳೇನ ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಚಮ್ಮೇನ ವಾ ಛವಿಂ ಕತ್ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಲೋಮಂ ತಾಲೀಸಪತ್ತಞ್ಚ ಯೇಹಿ ಕೇಹಿಚಿ ಲೋಮಪಣ್ಣತಿಣವಾಕಚೋಳೇಹಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಕತಸೇನಾಸನಂ ಭಿಸೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತತ್ಥ ನಿಸೀದಿತುಮ್ಪಿ ನಿಪಜ್ಜಿತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ಪಮಾಣಪರಿಚ್ಛೇದೋಪಿ ಚೇತ್ಥ ನತ್ಥಿ। ಕೋಚ್ಛಂ ಪನ ವಾಕಉಸೀರಮುಞ್ಜಪಬ್ಬಜಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಮಯಂ ಅನ್ತೋ ಸಂವೇಲ್ಲಿತ್ವಾ ಬದ್ಧಂ ಹೇಟ್ಠಾ ಚ ಉಪರಿ ಚ ವಿತ್ಥತಂ ಪಣವಸಣ್ಠಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ಸೀಹಚಮ್ಮಾದಿಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಅಕಪ್ಪಿಯಚಮ್ಮಂ ನಾಮೇತ್ಥ ನತ್ಥಿ। ಸೇನಾಸನಞ್ಹಿ ಸೋವಣ್ಣಮಯಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇತಿ
ಸನ್ಥರಿತ್ವಾತಿ ತಥಾರೂಪೇ ಠಾನೇ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಪರಸ್ಸ ವಾ ಅತ್ಥಾಯ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ। ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಸನ್ಥತಮ್ಪಿ ಹಿ ಯಾವ ಸೋ ತತ್ಥ ನ ನಿಸೀದತಿ, ‘ಗಚ್ಛ ತ್ವ’ನ್ತಿ ವಾ ನ ಭಣತಿ, ತಾವ ಸನ್ಥಾರಕಸ್ಸೇವ ಭಾರೋ। ಸನ್ಥರಾಪೇತ್ವಾತಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಸನ್ಥರಾಪೇತ್ವಾ। ಏತದೇವ ಹಿ ತಸ್ಸ ಪಲಿಬೋಧೋ ಹೋತಿ, ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಸನ್ಥತಂ ಸನ್ಥಾರಕಸ್ಸೇವ ಭಾರೋ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಯಾವ ಆಣಾಪಕೋ ತತ್ಥ ನ ನಿಸೀದತಿ, ‘ಗಚ್ಛ ತ್ವ’ನ್ತಿ ವಾ ನ ಭಣತಿ। ಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಅತ್ತನಾ ಸನ್ಥರಾಪಿತೇ ವಾ ಪಕತಿಸನ್ಥತೇ ವಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ನಿಸೀದತಿ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸೇವ ಭಾರೋ, ತಸ್ಮಾ ಸನ್ಥರಾಪಿತನ್ತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ। ತಂ ಪಕ್ಕಮನ್ತೋ ನೇವ ಉದ್ಧರೇಯ್ಯ, ನ ಉದ್ಧರಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ತನಾ ವಾ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪತಿರೂಪೇ ಠಾನೇ ನ ಠಪೇಯ್ಯ, ಪರೇನ ವಾ ತಥಾ ನ ಕಾರಾಪೇಯ್ಯ। ಅನಾಪುಚ್ಛಂ ವಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ವಾ ಸಾಮಣೇರೋ ವಾ ಆರಾಮಿಕೋ ವಾ ಲಜ್ಜೀ
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ
ಪಠಮಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ದುತಿಯಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಪಞ್ಚಮೇ ವಿಹಾರೇತಿ ಗಬ್ಭೇ ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ವಾ ಸಬ್ಬಪರಿಚ್ಛನ್ನೇ ವುತ್ತಸೇನಾಸನೇ। ಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸೇಯ್ಯಾ ನಾಮ ಭಿಸೀ ಚಿಮಿಲಿಕಾ ಉತ್ತರತ್ಥರಣಂ ಭೂಮತ್ಥರಣಂ ತಟ್ಟಿಕಾ ಚಿಮಿಲಿಕಾ ನಾಮ ಪರಿಕಮ್ಮಕತಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ವಣ್ಣಾನುರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ಕತಾ। ಉತ್ತರತ್ಥರಣಂ ನಾಮ ಮಞ್ಚಪೀಠಾದೀನಂ ಉಪರಿ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ। ಭೂಮತ್ಥರಣಂ ನಾಮ ಚಿಮಿಲಿಕಾಯ ಸತಿ ತಸ್ಸಾ ಉಪರಿ, ಅಸತಿ ಸುದ್ಧಭೂಮಿಯಂ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಾ ಕಟಸಾರಕಾದಿ ವಿಕತಿ। ತಟ್ಟಿಕಾ ನಾಮ ತಾಲಪಣ್ಣಾದೀಹಿ ಕತತಟ್ಟಿಕಾ। ಚಮ್ಮಕ್ಖಣ್ಡೋ ನಾಮ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಚಮ್ಮಂ, ಸೀಹಚಮ್ಮಾದೀನಞ್ಹಿ ಪರಿಹರಣೇಯೇವ ಪರಿಕ್ಖೇಪೋ, ಸೇನಾಸನಪರಿಭೋಗೇ ಪನ ಅಕಪ್ಪಿಯಚಮ್ಮಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ ನಾಮ ಪಾವಾರೋ ಕೋಜವೋತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ, ಸೇಸಂ ಪಾಕಟಮೇವ। ಇತಿ ಇಮಾಸು ದಸಸು ಸೇಯ್ಯಾಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಸೇಯ್ಯಂ ಅತ್ತನೋ ವಸ್ಸಗ್ಗೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೇ ವಿಹಾರೇ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ವಾ ಸನ್ಥರಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ದಿಸಂಗಮಿಕೋ ಯಥಾ ಠಪಿತಂ ಉಪಚಿಕಾಹಿ ನ ಖಜ್ಜತಿ, ತಥಾ ಠಪನವಸೇನ ನೇವ ಉದ್ಧರೇಯ್ಯ, ನ ಉದ್ಧರಾಪೇಯ್ಯ, ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಅನಾಪುಚ್ಛಂ
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸತ್ತರಸವಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಸಙ್ಘಿಕೇ ವಿಹಾರೇ ಸೇಯ್ಯಂ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಅನುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ಪಕ್ಕಮನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಪುಗ್ಗಲಿಕೇ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ, ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಪನ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಉಪಚಾರೇ ಬಹಿ ಆಸನ್ನೇ ಉಪಟ್ಠಾನಸಾಲಾಯ ವಾ ಅಪರಿಚ್ಛನ್ನಮಣ್ಡಪೇ ವಾ ಪರಿಚ್ಛನ್ನೇ ವಾಪಿ ಬಹೂನಂ ಸನ್ನಿಪಾತಭೂತೇ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ವಾ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ವಾ ಸನ್ಥರಾಪೇತ್ವಾ ವಾ, ಮಞ್ಚಪೀಠಞ್ಚ ವಿಹಾರೇ ವಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇ ವಿಹಾರೂಪಚಾರೇ ವಾ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ವಾ ಸನ್ಥರಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ಉದ್ಧರಣಾದೀನಿ ಅಕತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಮೇವ। ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕೇ, ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಪುಗ್ಗಲಿಕೇ, ಉದ್ಧರಣಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ, ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಪಲಿಬುದ್ಧಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಗಮನೇ, ಯೋ ಚ ‘‘ಅಜ್ಜೇವ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪಟಿಜಗ್ಗಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸಾಪೇಕ್ಖೋ ನದಿಪಾರಂ ವಾ ಗಾಮನ್ತರಂ ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಯತ್ಥಸ್ಸ ಗಮನಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ತತ್ಥೇವ ಠಿತೋ ಕಞ್ಚಿ ಪೇಸೇತ್ವಾ ವಾ ಆಪುಚ್ಛತಿ, ನದಿಪೂರರಾಜಚೋರಾದೀಸು ವಾ ಕೇನಚಿ ಪಲಿಬುದ್ಧೋ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತುಂ, ತಸ್ಸ ಚ, ಆಪದಾಸು ಚ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಸೇಯ್ಯಾ
ದುತಿಯಸೇನಾಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಅನುಪಖಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಛಟ್ಠೇ ಜಾನನ್ತಿ ‘‘ಅನುಟ್ಠಾಪನೀಯೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಜಾನನ್ತೋ, ತೇನೇವಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ವುಡ್ಢೋ’ತಿ ಜಾನಾತಿ, ‘ಗಿಲಾನೋ’ತಿ ಜಾನಾತಿ, ‘ಸಙ್ಘೇನ ದಿನ್ನೋ’ತಿ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೧೨೧) ವುತ್ತಂ। ವುಡ್ಢೋ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ವುಡ್ಢತಾಯ ಅನುಟ್ಠಾಪನೀಯೋ, ಗಿಲಾನೋ ಗಿಲಾನತಾಯ, ಸಙ್ಘೋ ಪನ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಸ್ಸ ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಿಕವಿನಯಧರಗಣವಾಚಕಾಚರಿಯಾನಂ ವಾ ಬಹೂಪಕಾರತಂ ಗುಣವಿಸಿಟ್ಠತಞ್ಚ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಧುವವಾಸತ್ಥಾಯ ವಿಹಾರಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮನ್ನಿತ್ವಾ ದೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಸ್ಸ ಸಙ್ಘೇನ ದಿನ್ನೋ, ಸೋಪಿ ಅನುಟ್ಠಾಪನೀಯೋ। ಪುಬ್ಬುಪಗತನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಂ ಉಪಗತಂ। ಅನುಪಖಜ್ಜಾತಿ ಮಞ್ಚಪೀಠಾನಂ ವಾ ತಸ್ಸ ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪವಿಸನ್ತಸ್ಸ ವಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಉಪಚಾರಂ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ। ತತ್ಥ ಮಞ್ಚಪೀಠಾನಂ ತಾವ ಮಹಲ್ಲಕೇ ವಿಹಾರೇ ಸಮನ್ತಾ ದಿಯಡ್ಢೋ ಹತ್ಥೋ ಉಪಚಾರೋ, ಖುದ್ದಕೇ ಯತೋ ಪಹೋತಿ, ತತೋ ದಿಯಡ್ಢೋ ಹತ್ಥೋ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯಾತಿ ತಸ್ಸ ಸಮ್ಬಾಧಂ ಕತ್ತುಕಾಮತಾಯ ತಸ್ಮಿಂ ಉಪಚಾರೇ ದಸಸು ಸೇಯ್ಯಾಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಸನ್ಥರನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಸನ್ಥರಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ, ತತ್ಥ ನಿಸೀದನ್ತಸ್ಸ ವಾ ನಿಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ದ್ವೇಪಿ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ದ್ವೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಪಯೋಗಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಅನುಪಖಜ್ಜ ಸೇಯ್ಯಕಪ್ಪನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಪುಗ್ಗಲಿಕೇ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ, ವುತ್ತೂಪಚಾರತೋ ವಾ ಬಹಿ, ಉಪಟ್ಠಾನಸಾಲಾದಿಕೇ ವಾ, ವಿಹಾರಸ್ಸ ಉಪಚಾರೇ ವಾ, ಸನ್ಥರಣಸನ್ಥರಾಪನೇಸುಪಿ ನಿಸಜ್ಜಸಯನೇಸುಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ। ಅತ್ತನೋ ವಾ, ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಸ್ಸ ವಾ ಸನ್ತಕೇ ಪನ ವಿಹಾರೇ ಸನ್ಥರನ್ತಸ್ಸ, ಯೋ ಚ ಗಿಲಾನೋ ವಾ ಸೀತುಣ್ಹಪೀಳಿತೋ ವಾ ಪವಿಸತಿ, ತಸ್ಸ ಚ, ಆಪದಾಸು ಚ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಸಙ್ಘಿಕವಿಹಾರತಾ, ಅನುಟ್ಠಾಪನೀಯಭಾವಜಾನನಂ, ಸಮ್ಬಾಧೇತುಕಾಮತಾ, ಉಪಚಾರೇ ನಿಸೀದನಂ ವಾ ನಿಪಜ್ಜನಂ ವಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ
ಅನುಪಖಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ನಿಕ್ಕಡ್ಢನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಸತ್ತಮೇ ಕುಪಿತೋತಿ ಕುದ್ಧೋ। ಅನತ್ತಮನೋತಿ ಅತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ। ನಿಕ್ಕಡ್ಢೇಯ್ಯ ವಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಾಪೇಯ್ಯ ವಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯೇ ಅನೇಕಭೂಮಕಾ
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸಙ್ಘಿಕಾ ವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ
ಪಞ್ಞತ್ತಂ
ನಿಕ್ಕಡ್ಢನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ವೇಹಾಸಕುಟಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಅಟ್ಠಮೇ ಉಪರಿವೇಹಾಸಕುಟಿಯಾತಿ ಉಪರಿ ಅಚ್ಛನ್ನತಲಾಯ ದ್ವಿಭೂಮಿಕಕುಟಿಯಾ ವಾ ತಿಭೂಮಿಕಕುಟಿಯಾ ವಾ, ಪದಭಾಜನೇ ಪನ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ಕುಟಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಅಸೀಸಘಟ್ಟಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೧೩೧) ವುತ್ತಂ। ಆಹಚ್ಚಪಾದಕನ್ತಿ ಅಙ್ಗೇ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪವೇಸಿತಪಾದಕಂ। ಅಭಿನಿಸೀದೇಯ್ಯಾತಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರಿತ್ವಾ ನಿಸೀದೇಯ್ಯ, ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ವಾ ಏತಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ಮಞ್ಚೇ ವಾ ಪೀಠೇ ವಾ ನಿಸೀದೇಯ್ಯ ವಾ ನಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಭೀತಿ ಇದಂ ಪನ ಪದಸೋಭಣತ್ಥೇ ಉಪಸಗ್ಗಮತ್ತಮೇವ, ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಾಯ ವೇಹಾಸಕುಟಿಯಾ ಸಬ್ಬನ್ತಿಮೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಯಾವ ಪಮಾಣಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸೋ ಹೇಟ್ಠಿಮಾಹಿ ತುಲಾಹಿ ಸೀಸಂ ನ ಘಟ್ಟೇತಿ, ಏತ್ತಕಂ ಉಚ್ಚಾಯ ತುಲಾನಂ ಉಪರಿ ಠಪಿತೇ ಆಹಚ್ಚಪಾದಕೇ ಮಞ್ಚೇ ವಾ ಪೀಠೇ ವಾ ನಿಸೀದತಿ ವಾ ನಿಪಜ್ಜತಿ ವಾ, ತಸ್ಸ ಅನುಪಖಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಪಯೋಗಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ
ವೇಹಾಸಕುಟಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಮಹಲ್ಲಕವಿಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ನವಮೇ ಮಹಲ್ಲಕನ್ತಿ ಸಸ್ಸಾಮಿಕಂ। ವಿಹಾರನ್ತಿ ಉಲ್ಲಿತ್ತಾವಲ್ಲಿತ್ತಂ। ಯಾವ ದ್ವಾರಕೋಸಾತಿಏತ್ಥ ದ್ವಾರಕೋಸೋ ನಾಮ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಪಿಟ್ಠಸಙ್ಘಾಟಸ್ಸ ಸಾಮನ್ತಾ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಹತ್ಥೋ ಪದೇಸೋ। ಅಗ್ಗಳಟ್ಠಪನಾಯಾತಿ ಸಕವಾಟಕಸ್ಸ ದ್ವಾರಬನ್ಧಸ್ಸ ನಿಚ್ಚಲಭಾವತ್ಥಾಯ। ಕವಾಟಞ್ಹಿ ಲಹುಪರಿವತ್ತಕಂ ವಿವರಣಕಾಲೇ ಭಿತ್ತಿಂ ಆಹನತಿ, ಪಿದಹನಕಾಲೇ ದ್ವಾರಬನ್ಧಂ। ತೇನ ಆಹನೇನ ಭಿತ್ತಿ ಕಮ್ಪತಿ, ತತೋ ಮತ್ತಿಕಾ ಚಲತಿ, ಚಲಿತ್ವಾ ಸಿಥಿಲಾ ವಾ ಹೋತಿ ಪತತಿ ವಾ, ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ಯಾವ ದ್ವಾರಕೋಸಾ ಅಗ್ಗಳಟ್ಠಪನಾಯಾ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ನೇವ ಮಾತಿಕಾಯಂ, ನ ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತಂ, ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ಪನ ‘‘ಪುನಪ್ಪುನಂ ಛಾದಾಪೇಸಿ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಲೇಪಾಪೇಸೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೧೩೪) ಅಧಿಕಾರತೋ ಯಾವ ದ್ವಾರಕೋಸಾ ಅಗ್ಗಳಟ್ಠಪನಾಯ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಲಿಮ್ಪಿತಬ್ಬೋ ವಾ ಲೇಪಾಪೇತಬ್ಬೋ ವಾತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಆಲೋಕಸನ್ಧಿಪರಿಕಮ್ಮಾಯಾತಿಏತ್ಥ ಆಲೋಕಸನ್ಧೀತಿ ವಾತಪಾನಕವಾಟಕಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ತೇ ವಿವರಣಕಾಲೇ ವಿದತ್ಥಿಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅತಿರೇಕಮ್ಪಿ ಭಿತ್ತಿಪ್ಪದೇಸಂ ಪಹರನ್ತಿ, ಉಪಚಾರೋ ಪನೇತ್ಥ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಕವಾಟವಿತ್ಥಾರಪ್ಪಮಾಣೋ ಓಕಾಸೋ ಆಲೋಕಸನ್ಧಿಪರಿಕಮ್ಮತ್ಥಾಯ ಲಿಮ್ಪಿತಬ್ಬೋ ವಾ ಲೇಪಾಪೇತಬ್ಬೋ ವಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಏವಂ ಲೇಪಕಮ್ಮೇ ಯಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಛದನೇ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ದ್ವತ್ತಿಚ್ಛದನಸ್ಸಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ದ್ವತ್ತಿಚ್ಛದನಸ್ಸ ಪರಿಯಾಯನ್ತಿ ಛದನಸ್ಸ ದ್ವತ್ತಿಪರಿಯಾಯಂ, ಪರಿಯಾಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪರಿಕ್ಖೇಪೋ, ಪರಿಕ್ಖೇಪದ್ವಯಂ ವಾ ಪರಿಕ್ಖೇಪತ್ತಯಂ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಪ್ಪಹರಿತೇ ಠಿತೇನಾತಿ ಅಹರಿತೇ ಠಿತೇನ। ಹರಿತನ್ತಿ ಚೇತ್ಥ ಸತ್ತಧಞ್ಞಾದಿಭೇದಂ ತತೋ ಚೇ ಉತ್ತರೀತಿ ಮಗ್ಗೇನ ಛಾದಿಯಮಾನೇ ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗಾನಂ, ಪರಿಯಾಯೇನ ಛಾದಿಯಮಾನೇ ತಿಣ್ಣಂ ಪರಿಯಾಯಾನಂ ಉಪರಿ ಇಟ್ಠಕಸಿಲಾಸುಧಾಹಿ ಛಾದಿಯಮಾನೇ ಇಟ್ಠಕಸಿಲಾಸುಧಾಪಿಣ್ಡಗಣನಾಯ, ತಿಣಪಣ್ಣೇಹಿ ಛಾದಿಯಮಾನೇ ಪಣ್ಣಗಣನಾಯ ಚೇವ ತಿಣಮುಟ್ಠಿಗಣನಾಯ ಚ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಛನ್ನತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಛಾದಾಪನಲೇಪಾಪನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಊನದ್ವತ್ತಿಪರಿಯಾಯೇ ಅತಿರೇಕಸಞ್ಞಿನೋ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ। ಸೇತವಣ್ಣಾದಿಕರಣೇ, ದ್ವತ್ತಿಪರಿಯಾಯೇ ವಾ ಊನಕದ್ವತ್ತಿಪರಿಯಾಯೇ ವಾ, ಲೇಣಗುಹಾತಿಣಕುಟಿಕಾದೀಸು, ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ, ಅತ್ತನೋ ಧನೇನ ಕಾರೇನ್ತಸ್ಸ, ವಾಸಾಗಾರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಮಹಲ್ಲಕವಿಹಾರತಾ, ಅತ್ತನೋ ವಾಸಾಗಾರತಾ, ಉತ್ತರಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ। ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಸಞ್ಚರಿತ್ತೇ ವುತ್ತನಯಾನೇವಾತಿ।
ಮಹಲ್ಲಕವಿಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಸಪ್ಪಾಣಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ದಸಮೇ ಜಾನಂ ಸಪ್ಪಾಣಕನ್ತಿ ‘‘ಸಪ್ಪಾಣಕಂ ಏತ’’ನ್ತಿ ದಿಸ್ವಾ ವಾ ಸುತ್ವಾ ವಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ ಜಾನನ್ತೋ। ಸಿಞ್ಚೇಯ್ಯ ವಾ ಸಿಞ್ಚಾಪೇಯ್ಯ ವಾತಿ ತೇನ ಉದಕೇನ ಸಯಂ ವಾ ಸಿಞ್ಚೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ಸಿಞ್ಚಾಪೇಯ್ಯ। ತತ್ಥ ಧಾರಂ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಿಞ್ಚನ್ತಸ್ಸ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಘಟೇ ಏಕಾವ ಆಪತ್ತಿ, ವಿಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ಪಯೋಗಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯೋ। ಮಾತಿಕಂ ಪಮುಖಂ ಕರೋತಿ, ದಿವಸಮ್ಪಿ ಸನ್ದತು, ಏಕಾವ ಆಪತ್ತಿ। ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತೋ ನೇನ್ತಸ್ಸ ಪಯೋಗಗಣನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯೋ। ಬಹುಕಮ್ಪಿ ತಿಣಪಣ್ಣಸಾಖಾದಿಂ ಏಕಪ್ಪಯೋಗೇನ
ಆಳವಿಯಂ ಆಳವಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಸಿಞ್ಚನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಣತ್ತಿಕಂ
ಸಪ್ಪಾಣಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಭೂತಗಾಮವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ।
೩. ಓವಾದವಗ್ಗೋ
೧. ಓವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಓವಾದವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಅಸಮ್ಮತೋತಿ ಯಾ ಅಟ್ಠಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಭಗವತಾ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥೇನ ಕಮ್ಮೇನ (ಪಾಚಿ॰ ೧೪೬) ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದಕಸಮ್ಮುತಿ ಅನುಞ್ಞಾತಾ, ತಾಯ ಅಸಮ್ಮತೋ। ಓವದೇಯ್ಯಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘಂ ವಾ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ವಾ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ವಾ ‘‘ವಸ್ಸಸತೂಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ತದಹುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅಭಿವಾದನಂ ಪಚ್ಚುಟ್ಠಾನಂ ಅಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮಂ ಸಾಮೀಚಿಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಆದಿಕೇ (ಚೂಳವ॰ ೪೦೩) ಅಟ್ಠ ಗರುಧಮ್ಮೇ ಓವಾದವಸೇನ ಓಸಾರೇನ್ತೋ ಓವದೇಯ್ಯ। ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಓವಾದಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಓವದನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ಭಿಕ್ಖುನೀಸು ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಮತ್ತಂ ವಾ ಓವದತೋ ದುಕ್ಕಟಂ। ಸಮ್ಮತಸ್ಸಾಪಿ ತಞ್ಚೇ ಸಮ್ಮುತಿಕಮ್ಮಂ ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮಸಞ್ಞಿನೋ ವಗ್ಗೇ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘೇ ಓವದತೋ
ಓವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಅತ್ಥಙ್ಗತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ದುತಿಯೇ ಓವದೇಯ್ಯಾತಿ ಅಟ್ಠಗರುಧಮ್ಮೇಹಿ ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ಓವದನ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮತಸ್ಸಾಪಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಚೂಳಪನ್ಥಕಂ ಆರಬ್ಭ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಸೂರಿಯೇ ಓವದನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಸೂರಿಯೇ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಅತ್ಥಙ್ಗತಸಞ್ಞಿನೋ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ, ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಓವದನ್ತಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ। ಪುರಿಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವಿಯ ಉದ್ದೇಸಾದಿನಯೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಅತ್ಥಙ್ಗತಸೂರಿಯತಾ, ಪರಿಪುಣ್ಣೂಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ಓವದನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ। ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪದಸೋಧಮ್ಮಸದಿಸಾನೇವಾತಿ।
ಅತ್ಥಙ್ಗತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ತತಿಯೇ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಏಕರತ್ತಂ ವಸನಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ। ಓವದೇಯ್ಯಾತಿ ಇಧ ಗರುಧಮ್ಮೇಹಿ ಓವದನ್ತಸ್ಸೇವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ಸಚೇ ಪನ ಅಸಮ್ಮತೋ ಹೋತಿ, ದ್ವೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ। ಸಚೇ ಪನ ಸೂರಿಯೇಪಿ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಓವದತಿ, ತೀಣಿ ಹೋನ್ತಿ। ಸಮ್ಮತಸ್ಸ ಪನ ರತ್ತಿಂ ಓವದನ್ತಸ್ಸಪಿ ದ್ವೇ ಏವ ಹೋನ್ತಿ। ಸಮ್ಮತತ್ತಾ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಗರುಧಮ್ಮೋವಾದಮೂಲಕಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ನತ್ಥಿ। ಗಿಲಾನಾತಿ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಓವಾದಾಯ ವಾ ಸಂವಾಸಾಯ ವಾ ಗನ್ತುಂ।
ಸಕ್ಕೇಸು
ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಆಮಿಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಚತುತ್ಥೇ ಆಮಿಸಹೇತೂತಿ ಚೀವರಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಹೇತು। ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸಮ್ಮತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾ। ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಏವರೂಪೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅವಣ್ಣಕಾಮತಾಯ ಏವಂ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ‘‘ಆಮಿಸಹೇತು ಓವದನ್ತೀ’’ತಿ ಭಣನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ, ಅಸಮ್ಮತಂ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಸಮ್ಮತಂ ವಾ ಅಸಮ್ಮತಂ ವಾ ಏವಂ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಮೇವ। ತತ್ಥ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಕಾಲೇ ಸಮ್ಮುತಿಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಸಾಮಣೇರಭೂಮಿಯಂ ಸಣ್ಠಿತೋ, ಅಯಂ ಸಮ್ಮತೋ ನಾಮ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋ। ಪಕತಿಯಾ ಚೀವರಾದಿಹೇತು ಓವದನ್ತಂ ಪನ ಏವಂ
ಆಮಿಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಚೀವರದಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಪಞ್ಚಮೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಚೀವರದಾನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸೇಸಕಥಾಮಗ್ಗೋ ಪನೇತ್ಥ
ಚೀವರದಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಚೀವರಸಿಬ್ಬನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಛಟ್ಠೇ ಚೀವರನ್ತಿ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನುಪಗಂ। ಸಿಬ್ಬೇಯ್ಯ ವಾ ಸಿಬ್ಬಾಪೇಯ್ಯಾ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಯಂ ಸಿಬ್ಬನ್ತಸ್ಸ ಸೂಚಿಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ನೀಹರಣೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಸತಕ್ಖತ್ತುಮ್ಪಿ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಸಕಿಂ ನೀಹರನ್ತಸ್ಸ ಏಕಮೇವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ‘ಸಿಬ್ಬಾ’ತಿ ವುತ್ತೋ ಪನ ಸಚೇಪಿ ಸಬ್ಬಂ ಸೂಚಿಕಮ್ಮಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತಿ, ಆಣಾಪಕಸ್ಸ ಏಕಮೇವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ಅಥ ‘‘ಯಂ ಏತ್ಥ ಚೀವರೇ ಕತ್ತಬ್ಬಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ತವ ಭಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ನಿಟ್ಠಾಪೇತಿ, ತಸ್ಸ ಆರಾಪಥೇ ಆರಾಪಥೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ಆಣಾಪಕಸ್ಸ ಏಕವಾಚಾಯ ಸಮ್ಬಹುಲಾನಿಪಿ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಆಣತ್ತಿಯಂ ಪನ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಉದಾಯಿತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಚೀವರಸಿಬ್ಬನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಞಾತಿಕಾಯ ಅಞ್ಞಾತಿಕಸಞ್ಞಿನೋ ವಾ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ, ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಸಿಬ್ಬನ್ತಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ। ಅಞ್ಞಂ ಥವಿಕಾದಿಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಸಿಬ್ಬನ್ತಸ್ಸ, ಞಾತಿಕಾಯ, ಸಿಕ್ಖಮಾನಸಾಮಣೇರೀನಞ್ಚ ಚೀವರಮ್ಪಿ ಸಿಬ್ಬನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಸನ್ತಕತಾ
ಚೀವರಸಿಬ್ಬನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಸಂವಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಸತ್ತಮೇ ಸಂವಿಧಾಯಾತಿ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ, ಗಮನಕಾಲೇ ಸಙ್ಕೇತಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏಕದ್ಧಾನಮಗ್ಗನ್ತಿ ಏಕಂ ಅದ್ಧಾನಸಙ್ಖಾತಂ ಮಗ್ಗಂ, ಏಕತೋ ವಾ ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಂ। ಸತ್ಥಗಮನೀಯೋತಿ ಸತ್ಥೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತಬ್ಬೋ, ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಪದತ್ಥಮೇವ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಅಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿಯಂ ಸಂವಿದಹನ್ತಸ್ಸ ಸಂವಿದಹನಪಚ್ಚಯಾ ತಾವ ದುಕ್ಕಟಂ। ತತ್ಥ ಠಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಂ ಅನ್ತರಾರಾಮಂ ಆಸನಸಾಲಂ ತಿತ್ಥಿಯಸೇಯ್ಯಞ್ಚ ಸೇಸಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿ, ತತ್ಥ ಠತ್ವಾ ಸಂವಿದಹನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಪನ ‘‘ಅಜ್ಜ ವಾ ಸ್ವೇ ವಾ’’ತಿ ನಿಯಮಿತಂ ಕಾಲಂ ವಿಸಙ್ಕೇತಂ ಅಕತ್ವಾ, ದ್ವಾರವಿಸಙ್ಕೇತಂ ಪನ ಮಗ್ಗವಿಸಙ್ಕೇತಂ ವಾ ಕತ್ವಾಪಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಏಕದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಮಯಾ’’ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅಸಂವಿದಹಿತೇ ಸಂವಿದಹಿತಸಞ್ಞಿನೋ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ, ಯೋ ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಅಸಂವಿದಹನ್ತಿಯಾ ಕೇವಲಂ ಅತ್ತನಾವ ಸಂವಿದಹತಿ, ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ। ಸಮಯೇ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾಪಿ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ, ಅತ್ತನಾ ಅಸಂವಿದಹನ್ತಸ್ಸ, ವಿಸಙ್ಕೇತೇನ ವಾ, ಆಪದಾಸು ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿ, ಅವಿಸಙ್ಕೇತತಾ, ಸಮಯಾಭಾವೋ, ಅನಾಪದಾ, ಗಾಮನ್ತರೋಕ್ಕಮನಂ ವಾ ಅದ್ಧಯೋಜನಾತಿಕ್ಕಮೋ ವಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ। ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾದೀಹಿ ಪನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಾತುಗಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಆಪತ್ತಿ, ಅದ್ಧಾನಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಕಿರಿಯಂ, ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ।
ಸಂವಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ನಾವಾಭಿರುಹನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಅಟ್ಠಮೇ ಸಂವಿಧಾಯಾತಿ ಕೀಳಾಪುರೇಕ್ಖಾರೋ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ, ಅಭಿರುಹನಕಾಲೇ ಸಙ್ಕೇತಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಉದ್ಧಂಗಾಮಿನಿನ್ತಿ ಕೀಳಾವಸೇನ ಉದ್ಧಂ ನದಿಯಾ ಪಟಿಸೋತಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿಂ। ಅಧೋಗಾಮಿನಿನ್ತಿ ತಥೇವ ಅಧೋ ಅನುಸೋತಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿಂ। ಯಂ ಪನ ತಿತ್ಥಪ್ಪಟಿಪಾದನತ್ಥಂ ಉದ್ಧಂ ವಾ ಅಧೋ ವಾ ಹರನ್ತಿ, ಏತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಅಞ್ಞತ್ರ ತಿರಿಯಂ ತರಣಾಯಾತಿ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಂ, ಯಾ ತಿರಿಯಂ ತರಣಾ, ತಂ ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಸಗಾಮಕತೀರಪಸ್ಸೇನ ಗಮನಕಾಲೇ ಗಾಮನ್ತರಗಣನಾಯ, ಅಗಾಮಕತೀರಪಸ್ಸೇನ ವಾ ಯೋಜನವಿತ್ಥತಾಯ ನದಿಯಾ ಮಜ್ಝೇನ ವಾ ಗಮನಕಾಲೇ ಅದ್ಧಯೋಜನಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಸಮುದ್ದೇ ಪನ ಯಥಾಸುಖಂ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ನಾವಾಭಿರುಹನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ತಿರಿಯಂ ತರಣಾಯಾ’’ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸೇಸಂ ಅನನ್ತರಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ।
ನಾವಾಭಿರುಹನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಪರಿಪಾಚಿತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ನವಮೇ ಭಿಕ್ಖುನಿಪರಿಪಾಚಿತನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪರಿಪಾಚಿತಂ, ನೇವ ತಸ್ಸ ನಾತ್ತನೋ ಞಾತಕಪ್ಪವಾರಿತಾನಂ ಗಿಹೀನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಗುಣಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ‘‘ದೇಥ ಅಯ್ಯಸ್ಸ, ಕರೋಥ ಅಯ್ಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ನಿಪ್ಫಾದಿತಂ ಲದ್ಧಬ್ಬಂ ಕತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪುಬ್ಬೇ ಗಿಹಿಸಮಾರಮ್ಭಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಮಾರಮ್ಭೋತಿ ಸಮಾರದ್ಧಂ, ಪಟಿಯಾದಿತಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ। ಗಿಹೀನಂ ಸಮಾರಮ್ಭೋ
ರಾಜಗಹೇ ದೇವದತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಭಿಕ್ಖುನಿಪರಿಪಾಚಿತಪಿಣ್ಡಪಾತಭುಞ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಪುಬ್ಬೇ ಗಿಹಿಸಮಾರಮ್ಭಾ’’ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಪರಿಪಾಚಿತಂ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ
ಪರಿಪಾಚಿತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ರಹೋನಿಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ದಸಮೇ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಕಥಾಮಗ್ಗೋ ದುತಿಯಅನಿಯತೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಇದಞ್ಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ದುತಿಯಅನಿಯತೇನ ಚ ಉಪರಿ ಉಪನನ್ದಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಚ ಏಕಪರಿಚ್ಛೇದಂ, ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಪನ ವಿಸುಂ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ।
ರಹೋನಿಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಓವಾದವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ।
೪. ಭೋಜನವಗ್ಗೋ
೧. ಆವಸಥಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಭೋಜನವಗ್ಗಸ್ಸ ಅಗಿಲಾನೇನಾತಿ ಅದ್ಧಯೋಜನಮ್ಪಿ ಗನ್ತುಂ ಸಮತ್ಥೇನ। ಏಕೋತಿ ಏಕದಿವಸಿಕೋ। ಆವಸಥಪಿಣ್ಡೋತಿ ‘‘ಇಮೇಸಂ ವಾ ಏತ್ತಕಾನಂ ವಾ’’ತಿ ಏಕಂ ಪಾಸಣ್ಡಂ ವಾ, ‘‘ಏತ್ತಕಮೇವಾ’’ತಿ ಏವಂ ಭತ್ತಂ ವಾ ಅನೋದಿಸ್ಸ ಸಾಲಾದೀಸು ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಪುಞ್ಞಕಾಮೇಹಿ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಭೋಜನಂ। ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋತಿ ಏಕಕುಲೇನ ವಾ ನಾನಾಕುಲೇಹಿ ವಾ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಾ ಠಾನೇ, ನಾನಾಠಾನೇಸು ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಏಕಸ್ಮಿಂ, ಸ್ವೇ ಏಕಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅನಿಯತಟ್ಠಾನೇ ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಏಕದಿವಸಮೇವ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬೋ। ತತೋ ಚೇ ಉತ್ತರೀತಿ ದುತಿಯದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಸ್ಮಿಂ ವಾ ಠಾನೇ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಾ ಠಾನೇ ತೇಸಂ ಸನ್ತಕಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಅಜ್ಝೋಹಾರೇ ಅಜ್ಝೋಹಾರೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ
ಆವಸಥಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಗಣಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ದುತಿಯೇ ಗಣಭೋಜನೇತಿ ಗಣಸ್ಸ ಭೋಜನೇ। ಇಧ ಚ ಗಣೋತಿ ಚತ್ತಾರೋ ವಾ ತತುತ್ತರಿ ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಿಲಾನಸಮಯೋ। ಅತ್ಥತಕಥಿನಾನಂ ಪಞ್ಚ ಮಾಸಾ, ಇತರೇಸಂ ಕತ್ತಿಕಮಾಸೋತಿ ಅಯಂ ಚೀವರದಾನಸಮಯೋ। ಯದಾ ಯೋ ಚೀವರೇ ಕರಿಯಮಾನೇ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಚೀವರೇ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ, ಅಯಂ ಚೀವರಕಾರಸಮಯೋ। ಯದಾ ಅದ್ಧಯೋಜನಮ್ಪಿ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ವಾ ಹೋತಿ ಗಚ್ಛತಿ ವಾ ಗತೋ ವಾ, ಅಯಂ ಅದ್ಧಾನಗಮನಸಮಯೋ। ನಾವಾಭಿರುಹನಸಮಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಯದಾ ಗೋಚರಗಾಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ನ ಯಾಪೇನ್ತಿ, ಅಯಂ ಮಹಾಸಮಯೋ। ಯದಾ ಯೋಕೋಚಿ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಭತ್ತೇನ ನಿಮನ್ತೇತಿ, ಅಯಂ ಸಮಣಭತ್ತಸಮಯೋ, ಏತೇಸು ಸಮಯೇಸು ಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ।
ರಾಜಗಹೇ ದೇವದತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಮಯಾ’’ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಸತ್ತವಿಧಾ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ನಗಣಭೋಜನೇ ಗಣಭೋಜನಸಞ್ಞಿಸ್ಸ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ। ನಗಣಭೋಜನಸಞ್ಞಿಸ್ಸ ಪನ, ಯೇ ಚ ದ್ವೇ ತಯೋ ಏಕತೋ ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ಬಹೂನಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ
ಗಣಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ತತಿಯೇ ಪರಮ್ಪರಭೋಜನೇತಿ ಗಣಭೋಜನೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಪಞ್ಚಹಿ ಭೋಜನೇಹಿ ನಿಮನ್ತಿತಸ್ಸ ಯೇನ ಯೇನ ಪಠಮಂ ನಿಮನ್ತಿತೋ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಭೋಜನತೋ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ವಾ ಅವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ವಾ ಪರಸ್ಸ ಪರಸ್ಸ ಭೋಜನೇ। ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಪಞ್ಚಸು ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಸು ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಭತ್ತಪಚ್ಚಾಸಂ ತುಯ್ಹಂ
ವೇಸಾಲಿಯಂ
ಪರಮ್ಪರಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಕಾಣಮಾತಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಚತುತ್ಥೇ ಪೂವೇಹೀತಿ ಪಹೇಣಕತ್ಥಾಯ ಪಟಿಯತ್ತೇಹಿ ಅತಿರಸಕಮೋದಕಸಕ್ಖಲಿಕಾದೀಹಿ ಯೇಹಿ ಕೇಹಿಚಿ ಖಜ್ಜಕೇಹಿ। ಮನ್ಥೇಹೀತಿ ಪಾಥೇಯ್ಯತ್ಥಾಯ ಪಟಿಯತ್ತೇಹಿ ಯೇಹಿ ಕೇಹಿಚಿ ಸತ್ತುತಿಲತಣ್ಡುಲಾದೀಹಿ। ದ್ವತ್ತಿಪತ್ತಪೂರಾತಿ ಮುಖವಟ್ಟಿಯಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಲೇಖಂ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತಾ ದ್ವೇ ವಾ ತಯೋ ವಾ ಪತ್ತಪೂರಾ। ತತೋ ಚೇ ಉತ್ತರೀತಿ ಸಚೇಪಿ ತತಿಯಂ ಪತ್ತಂ ಥೂಪೀಕತಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಮುಖವಟ್ಟಿಯಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಲೇಖತೋ ಉಪರಿಟ್ಠಿತಪೂವಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ದ್ವತ್ತಿಪತ್ತಪೂರೇ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಯೇನ ದ್ವೇ ಗಹಿತಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇನ ಬಹಿ ಭಿಕ್ಖುಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಏತ್ಥ ಮಯಾ ದ್ವೇ ಪತ್ತಪೂರಾ ಗಹಿತಾ, ತ್ವಂ ಏಕಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತೇನಾಪಿ ಅಞ್ಞಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ‘‘ಪಠಮಂ ಆಗತೇನ ದ್ವೇ ಪತ್ತಪೂರಾ ಗಹಿತಾ, ಮಯಾ ಏಕೋ ಗಹಿತೋ, ತ್ವಂ ಮಾ ಗಣ್ಹೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಯೇನ ಪಠಮಂ ಏಕೋ ಗಹಿತೋ ತತೋ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಿಭಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ನ ಮತ್ತಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಣವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಊನಕದ್ವತ್ತಿಪತ್ತಪೂರೇ ಅತಿರೇಕಸಞ್ಞಿಸ್ಸ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ। ಊನಕಸಞ್ಞಿಸ್ಸ ಪನ, ನ ಪಹೇಣಕತ್ಥಾಯ ನ ಪಾಥೇಯ್ಯತ್ಥಾಯ ವಾ ಪಟಿಯತ್ತಂ, ತದತ್ಥಾಯ ಪಟಿಯತ್ತಸೇಸಕಂ ವಾ, ಗಮನೇ ವಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧೇ, ಞಾತಕಪ್ಪವಾರಿತಾನಂ ವಾ ದೇನ್ತಾನಂ, ಅತ್ತನೋ ಧನೇನ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಪೂವಮನ್ಥತಾ, ಅಸೇಸಕತಾ, ಅಪ್ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಗಮನತಾ, ಅನಞ್ಞಾತಕಾದಿತಾ, ಅತಿರೇಕಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ, ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಸದಿಸಾನೇವಾತಿ।
ಕಾಣಮಾತಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಪಠಮಪವಾರಣಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಪಞ್ಚಮೇ ಭುತ್ತಾವೀತಿ ಭುತ್ತವಾ, ಯೇನ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭೋಜನಾನಂ ಸಾಸಪಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅಜ್ಝೋಹರಿತಂ, ಸೋ ಏವಂ ವುಚ್ಚತಿ। ಪವಾರಿತೋತಿ ‘‘ಅಸನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಭೋಜನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಿತೋ ಅಭಿಹರತಿ, ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೨೩೯) ಏವಂ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತಪಞ್ಚಙ್ಗವಸೇನ ಕತಪ್ಪವಾರಣೋ, ಕತಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಅಸನಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿಪ್ಪಕತಭೋಜನೋ ‘ಪವಾರಿತೋ’ತಿ ವುತ್ತೋ। ಯೋ ಚ ವಿಪ್ಪಕತಭೋಜನೋ, ತೇನ ಕಿಞ್ಚಿ ಭುತ್ತಂ, ಕಿಞ್ಚಿ ಅಭುತ್ತಂ, ಯಞ್ಚ ಭುತ್ತಂ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘ಭುತ್ತಾವೀ’ತಿಪಿ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ। ತಸ್ಮಾ ‘ಭುತ್ತಾವೀ’ತಿವಚನೇನ ವಿಸುಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮ, ‘‘ದಿರತ್ತತಿರತ್ತ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಪಾಚಿ॰ ೫೨) ಪನ ದಿರತ್ತಾದಿವಚನಂ ವಿಯ ಪವಾರಿತಪದಸ್ಸ ಪರಿವಾರಭಾವೇನ ಬ್ಯಞ್ಜನಸಿಲಿಟ್ಠತಾಯ ಚೇತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಪವಾರಣಙ್ಗೇಸು ಪನ ಅಸನಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ವಿಪ್ಪಕತಭೋಜನಂ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ಭುಞ್ಜಮಾನೋ ಚೇಸ ಪುಗ್ಗಲೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭೋಜನಂ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಪವಾರಣಪ್ಪಹೋನಕಂ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಿತೋತಿ ಪವಾರಣಪ್ಪಹೋನಕಂ ಚೇ ಭೋಜನಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ದಾಯಕೋ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣೇ ಓಕಾಸೇ ಠಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ಅಭಿಹರತೀತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ಚೇ ಅಭಿಹಟಂ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಅಙ್ಗಾನಂ ವಸೇನ ಪವಾರಿತೋ ಹೋತಿ।
ತತ್ರಾಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ‘ಅಸನ’ನ್ತಿಆದೀಸು ತಾವ ಯಞ್ಚ ಅಸ್ನಾತಿ, ಯಞ್ಚ ಭೋಜನಂ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಿತೇನ ಅಭಿಹಟಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ತಂ ಓದನೋ ಕುಮ್ಮಾಸೋ ಸತ್ತು ಮಚ್ಛೋ ಮಂಸನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ಅಞ್ಞತರಮೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತತ್ಥ ಓದನೋ ನಾಮ ಸಾಲಿ ವೀಹಿ ಯವೋ ಗೋಧುಮೋ ಕಙ್ಗು ವರಕೋ ಕುದ್ರೂಸಕೋತಿ ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ಧಞ್ಞಾನಂ ತಣ್ಡುಲೇ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಭತ್ತಂ ಪಚಾಮಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಯಾಗುಂ ಪಚಾಮಾ’’ತಿ ವಾ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸನ್ಧಾಯ ಪಚನ್ತು, ಸಚೇ ಉಣ್ಹಂ ವಾ ಸೀತಲಂ ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಾನಂ ಭೋಜನಕಾಲೇ ಗಹಿತಗಹಿತಟ್ಠಾನೇ ಓಧಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಓದನೋ ಹೋತಿ, ಪವಾರಣಂ ಜನೇತಿ। ಯೋ ಪನ ಪಾಯಾಸೋ ವಾ ಅಮ್ಬಿಲಯಾಗು ವಾ ಉದ್ಧನತೋ ಓತಾರಿತಮತ್ತಾ ಅಬ್ಭುಣ್ಹಾ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ಆವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಪಿವಿತುಂ, ಸಾ ಯಸ್ಸ ಹತ್ಥೇನ ಗಹಿತೋಕಾಸೇಪಿ ಓಧಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಪವಾರಣಂ ನ ಜನೇತಿ। ಸಚೇ ಪನ ಉಸುಮಾಯ ವಿಗತಾಯ ಘನಭಾವಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಓಧಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಪುನ ಪವಾರಣಂ ಜನೇತಿ, ಪುಬ್ಬೇ ತನುಕಭಾವೋ ನ ರಕ್ಖತಿ। ಸಚೇಪಿ ಬಹೂ ಪಣ್ಣಫಲಕಳೀರೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಮುಟ್ಠಿಮತ್ತಾಪಿ ತಣ್ಡುಲಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಭೋಜನಕಾಲೇ ಚೇ ಓಧಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಪವಾರಣಂ ಜನೇತಿ। ಅಯಾಗುಕೇ ನಿಮನ್ತನೇ ‘‘ಯಾಗುಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಭತ್ತೇ ಉದಕಕಞ್ಜಿಕಖೀರಾದೀನಿ ಆಕಿರಿತ್ವಾ ‘‘ಯಾಗುಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ದೇನ್ತಿ, ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ತನುಕಾ ಹೋತಿ, ಪವಾರಣಂ ಜನೇತಿಯೇವ। ಸಚೇ ಪನ ಪಕ್ಕುಥಿತೇಸು ಉದಕಾದೀಸು ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಚಿತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ, ಯಾಗುಸಙ್ಗಹಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ। ಸಚೇ ಯಾಗುಯಾಪಿ ಸಾಸಪಮತ್ತಮ್ಪಿ ಮಚ್ಛಮಂಸಕ್ಖಣ್ಡಂ ವಾ ನ್ಹಾರು ವಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಪವಾರಣಂ ಜನೇತಿ। ಠಪೇತ್ವಾ ಸಾನುಲೋಮಾನಂ ವುತ್ತಧಞ್ಞಾನಂ ತಣ್ಡುಲೇ ಅಞ್ಞೇಹಿ ವೇಳುತಣ್ಡುಲಾದೀಹಿ ವಾ ಕನ್ದಮೂಲಫಲೇಹಿ ವಾ ಯೇಹಿ ಕೇಹಿಚಿ ಕತಭತ್ತಂ ಪವಾರಣಂ ನ ಜನೇತಿ। ಕುಮ್ಮಾಸೋ ನಾಮ ಯವೇಹಿ ಕತೋ। ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪನ ಮುಗ್ಗಾದೀಹಿ ಕತಕುಮ್ಮಾಸೋ ಪವಾರಣಂ ನ ಜನೇತಿ। ಸತ್ತು ನಾಮ ಸತ್ತ ಧಞ್ಞಾನಿ ಭಜ್ಜಿತ್ವಾ ಕತೋ। ಅನ್ತಮಸೋ ಖರಪಾಕಭಜ್ಜಿತಾನಂ ವೀಹೀನಂ ತಣ್ಡುಲೇ ಮಚ್ಛಮಂಸೇಸು ಸಚೇ ಯಾಗುಂ ಪಿವನ್ತಸ್ಸ ಯಾಗುಸಿತ್ಥಮತ್ತಾನೇವ ದ್ವೇ ಮಚ್ಛಕ್ಖಣ್ಡಾನಿ ವಾ ಮಂಸಕ್ಖಣ್ಡಾನಿ ವಾ ಏಕಭಾಜನೇ ವಾ ನಾನಾಭಾಜನೇ ವಾ ದೇನ್ತಿ, ತಾನಿ ಚೇ ಅಖಾದನ್ತೋ ಅಞ್ಞಂ ಪವಾರಣಪ್ಪಹೋನಕಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ನ ಪವಾರೇತಿ। ತತೋ ಏಕಂ ಖಾದಿತಂ, ಏಕಂ ಹತ್ಥೇ ವಾ ಪತ್ತೇ ವಾ ಹೋತಿ, ಸಚೇ ಅಞ್ಞಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ ಪವಾರೇತಿ। ದ್ವೇಪಿ ಖಾದಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಮುಖೇ ಸಾಸಪಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅವಸಿಟ್ಠಂ ನತ್ಥಿ, ಸಚೇಪಿ ಅಞ್ಞಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ನ ಪವಾರೇತಿ। ಯೋ ಪನ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಂ ಕುಲದೂಸನವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾರೋಚನಸಾದಿತರೂಪಿಯಾದೀಹಿ
ಏವಂ ಯಞ್ಚ ಅಸ್ನಾತಿ, ಯಞ್ಚ ಭೋಜನಂ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಿತೇನ ಅಭಿಹಟಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಪವಾರಣಂ ಜನೇತಿ, ತಂ ಞತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಯಥಾ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಜಾನನತ್ಥಂ ಅಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ‘‘ಅಸನಂ ಭೋಜನ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತಾವ ಯೇನ ಏಕಸಿತ್ಥಮ್ಪಿ ಅಜ್ಝೋಹಟಂ ಹೋತಿ, ಸೋ ಸಚೇ ಪತ್ತಮುಖಹತ್ಥೇಸು ಯತ್ಥಕತ್ಥಚಿ ಭೋಜನೇ ಸತಿ ಸಾಪೇಕ್ಖೋವ ಅಞ್ಞಂ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ಭೋಜನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಪವಾರೇತಿ। ಸಚೇ ಪನ ನಿರಪೇಕ್ಖೋ ಹೋತಿ, ಯಂ ಪತ್ತಾದೀಸು ಅವಸಿಟ್ಠಂ, ತಂ ನ ಚ ಅಜ್ಝೋಹರಿತುಕಾಮೋ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಾ ದಾತುಕಾಮೋ, ಅಞ್ಞತ್ರ ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತುಕಾಮೋ, ಸೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋಪಿ ನ ಪವಾರೇತಿ। ‘‘ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಿತೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಸಚೇ ಭಿಕ್ಖು ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಆನಿಸದಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ, ಸಚೇ ಠಿತೋ, ಪಣ್ಹೀನಂ ಅನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ, ಸಚೇ ನಿಪನ್ನೋ, ಯೇನ ಪಸ್ಸೇನ ನಿಪನ್ನೋ, ತಸ್ಸ ಪಾರಿಮನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಾಯಕಸ್ಸ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ವಾ ನಿಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಸಾರಿತಹತ್ಥಂ ಯಂ ಆಸನ್ನತರಂ ಅಙ್ಗಂ, ತಸ್ಸ ಓರಿಮನ್ತೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಹತ್ಥೋ ‘ಹತ್ಥಪಾಸೋ’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತಸ್ಮಿಂ ಠತ್ವಾ ಅಭಿಹಟಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತಸ್ಸೇವ ಪವಾರಣಾ ಹೋತಿ, ನ ತತೋ ಪರಂ। ‘ಅಭಿಹರತೀ’ತಿ ಹತ್ಥಪಾಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಠಿತೋ ಗಹಣತ್ಥಂ ಉಪನಾಮೇತಿ। ಸಚೇ ಪನ ಅನನ್ತರನಿಸಿನ್ನೋಪಿ ಭಿಕ್ಖು ಹತ್ಥೇ ವಾ ಆಧಾರಕೇ ವಾ ಠಿತಂ ಪತ್ತಂ ಅನಭಿಹರಿತ್ವಾವ ‘‘ಭತ್ತಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವದತಿ, ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೋ ಪವಾರಣಾ ನತ್ಥಿ। ಭತ್ತಪಚ್ಛಿಂ ಆನೇತ್ವಾ ಪುರತೋ ಭೂಮಿಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಏವಂ ವುತ್ತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಈಸಕಂ ಪನ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಾ ಅಪನಾಮೇತ್ವಾ ವಾ ‘ಗಣ್ಹಥಾ’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೋ ಪವಾರಣಾ
ಏಕೋ ಸಮಂಸಕಂ ರಸಂ ಅಭಿಹರತಿ, ‘‘ರಸಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವದತಿ, ತಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೋ ಪವಾರಣಾ ನತ್ಥಿ। ‘ಮಂಸರಸ’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಪನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೋ ಪವಾರಣಾ ಹೋತಿ। ‘‘ಇಮಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ
ಅನತಿರಿತ್ತನ್ತಿ ನ ಅತಿರಿತ್ತಂ, ನ ಅಧಿಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಂ ಪನ ಕಪ್ಪಿಯಕತಾದೀಹಿ ಸತ್ತಹಿ ವಿನಯಕಮ್ಮಾಕಾರೇಹಿ ಅಕತಂ ವಾ ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಅನಧಿಕಂ ವಾ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಾ ಪದಭಾಜನೇ (ಪಾಚಿ॰ ೨೩೯) ‘ಅಕಪ್ಪಿಯಕತ’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ತತ್ಥ ಯಂ ಫಲಂ ವಾ ಕನ್ದಮೂಲಾದಿ ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಮಣಕಪ್ಪಿಯೇಹಿ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಅಕತಂ, ಯಞ್ಚ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಂ ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಭೋಜನಂ ವಾ, ಏತಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ನಾಮ, ತಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ‘‘ಅಲಮೇತಂ ಸಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅತಿರಿತ್ತಂ ಕತಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಕತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಕತನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂಯೇವ ಪುರಿಮನಯೇನ ಅತಿರಿತ್ತಂ ಕತಂ। ಅನುಚ್ಚಾರಿತಕತನ್ತಿ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರೇತುಂ ಆಗತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಈಸಕಮ್ಪಿ ಅನುಕ್ಖಿತ್ತಂ ಅಹತ್ಥಪಾಸೇ ಕತನ್ತಿ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರೇತುಂ ಆಗತಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸತೋ ಬಹಿ ಠಿತೇನ ಕತಂ। ಅಭುತ್ತಾವಿನಾ ಕತನ್ತಿ ಯೋ ಅತಿರಿತ್ತಂ ಕರೋತಿ, ತೇನ ಪವಾರಣಪ್ಪಹೋನಕಂ ಭೋಜನಂ ಅಭುತ್ತೇನ ಕತಂ। ಭುತ್ತಾವಿನಾ ಪವಾರಿತೇನ ಆಸನಾ ವುಟ್ಠಿತೇನ ಕತನ್ತಿ ಇದಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ। ‘‘ಅಲಮೇತಂ ಸಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅವುತ್ತನ್ತಿ ವಚೀಭೇದಂ ಕತ್ವಾ ಏವಂ ಅವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಇತಿ ಇಮೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ ವಿನಯಕಮ್ಮಾಕಾರೇಹಿ ಯಂ ಅತಿರಿತ್ತಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಅಕತಂ, ಯಞ್ಚ ಪನ ನ ಗಿಲಾನಾತಿರಿತ್ತಂ, ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಅನತಿರಿತ್ತಂ। ಅತಿರಿತ್ತಂ ಪನ ತಸ್ಸೇವ ಪಟಿಪಕ್ಖನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಅಪಿಚೇತ್ಥ ಭುತ್ತಾವಿನಾ ಕತಂ ಹೋತೀತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೨೩೯) ಅನ್ತಮಸೋ ಅನನ್ತರನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಪತ್ತತೋ ಏಕಮ್ಪಿ ಸಿತ್ಥಂ ವಾ ಮಂಸಹೀರಂ ವಾ ಖಾದಿತ್ವಾ ಕತಮ್ಪಿ ಭುತ್ತಾವಿನಾ ಕತಂ ಹೋತಿ, ಯೋ ಪಾತೋವ ಏವಂ ಭುತ್ತಾವೀ ಪವಾರಿತೋ ನಿಸೀದತಿಯೇವ, ಸೋ ಉಪಕಟ್ಠೇಪಿ ಕಾಲೇ ಅಭಿಹಟಂ ಪಿಣ್ಡಂ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಉಪನೀತಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾತುಂ ಲಭತಿ। ಸಚೇ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ಕಪ್ಪಿಯೇ ಕತೇ ಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಂ ಆಮಿಸಂ ಆಕಿರನ್ತಿ, ತಂ ಸೋ ಪುನ ಕಾತುಂ ನ ಲಭತಿ। ಯಞ್ಹಿ ಅಕತಂ, ತಂ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಯೇನ ಚ ಅಕತಂ, ತೇನ ಚ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨೩೮-೯) ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಮಿಂ ಭಾಜನೇ ಕರಿಯಮಾನೇ ಪಠಮಕತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕತಂ ಹೋತೀತಿ ತಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಪನ ಭಾಜನೇ ತೇನ ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಏವಂ ಕತಂ ಪಠಮಕತೇನ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾಪಿ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ತಸ್ಸ ಗಿಲಾನಾತಿರಿತ್ತಂ ಪನ ನ ಕೇವಲಂ ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಭುತ್ತಾವಸೇಸಮೇವ, ಅಥ ಖೋ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಗಿಲಾನಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ‘‘ಅಜ್ಜ ವಾ ಸ್ವೇ ಖಾದನೀಯಂ ವಾ ಭೋಜನೀಯಂ ವಾತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಯಾವಕಾಲಿಕಂ। ಖಾದೇಯ್ಯ ವಾ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ ವಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನ ಪವಾರಿತಸ್ಸ ಅನತಿರಿತ್ತಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಆಮಿಸಂ ಅಜ್ಝೋಹರಣತ್ಥಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹತೋ ಗಹಣೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಅಜ್ಝೋಹಾರೇ ಅಜ್ಝೋಹಾರೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಅಞ್ಞತ್ರ ಭುಞ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ‘‘ಅನತಿರಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಯಾಮಕಾಲಿಕಾದೀನಿ ಆಹಾರತ್ಥಾಯ ಗಣ್ಹತೋ, ನಿರಾಮಿಸಾನಿ ಅಜ್ಝೋಹರತೋ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ, ತಥಾ ಅತಿರಿತ್ತೇ ಅನತಿರಿತ್ತಸಞ್ಞಿನೋ ಚೇವ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ
ಪಠಮಪವಾರಣಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ದುತಿಯಪವಾರಣಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಛಟ್ಠೇ ಅಭಿಹಟ್ಠುಂ ಪವಾರೇಯ್ಯಾತಿ ಅಭಿಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಹನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಖಾದ ವಾ ಭುಞ್ಜ ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪವಾರೇಯ್ಯ। ಜಾನನ್ತಿ ಸುತ್ವಾ ವಾ ದಿಸ್ವಾ ವಾ ತಸ್ಸ ಪವಾರಿತಭಾವಂ ಜಾನನ್ತೋ। ಆಸಾದನಾಪೇಕ್ಖೋತಿ ಆಸಾದನಂ ಚೋದನಂ ಮಙ್ಕುಕರಣಭಾವಂ ಅಪೇಕ್ಖಮಾನೋ। ಭುತ್ತಸ್ಮಿಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಭಿಹಾರೇ ತಾವ ದುಕ್ಕಟಂ, ಸಚೇ ಸೋ ತಂ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಪುನ ಅಭಿಹಾರಕಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಭುಞ್ಜನ್ತೇ ಅಭಿಹಾರಕಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝೋಹಾರೇ ಅಜ್ಝೋಹಾರೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಭೋಜನಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಅನತಿರಿತ್ತೇನ ಭೋಜನೇನ ಅಭಿಹಟ್ಠುಂ ಪವಾರಣಾವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ಪವಾರಿತೇ ಪವಾರಿತಸಞ್ಞಿನೋ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ವೇಮತಿಕಸ್ಸ, ಯಾಮಕಾಲಿಕಾದೀನಿ ಆಹಾರತ್ಥಾಯ ಅಭಿಹರನ್ತಸ್ಸ, ತೇಸಞ್ಚ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಅಜ್ಝೋಹಾರೇಸು, ಅಪ್ಪವಾರಿತೇ
ದುತಿಯಪವಾರಣಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ವಿಕಾಲಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಸತ್ತಮೇ ವಿಕಾಲೇತಿ ವಿಗತೇ ಕಾಲೇ, ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಾತಿಕ್ಕಮನತೋ ಯಾವ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಏತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರೇ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ವನಮೂಲಫಲಂ ಉಪಾದಾಯ ಆಮಂ ವಾ ಪಕ್ಕಂ ವಾ ಆಮಿಸಸಙ್ಖೇಪಗತಂ ಖಾದನೀಯಂ ವಾ ಭೋಜನೀಯಂ ವಾ ಅಜ್ಝೋಹರಣತ್ಥಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಅಜ್ಝೋಹಾರೇ ಅಜ್ಝೋಹಾರೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ರಾಜಗಹೇ ಸತ್ತರಸವಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ವಿಕಾಲೇ ಭೋಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಯಾಮಕಾಲಿಕಾದೀನಿ ಆಹಾರತ್ಥಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಹಣಅಜ್ಝೋಹಾರೇಸು, ಕಾಲೇ ವಿಕಾಲಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ, ಕಾಲೇ ಕಾಲಸಞ್ಞಿಸ್ಸ ಯಾಮಕಾಲಿಕಾದೀನಿ ಸತಿ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೋಮಟ್ಠಕಸ್ಸ ರೋಮಟ್ಠಂ, ನ ಚ ಭಿಕ್ಖವೇ ಬಹಿಮುಖದ್ವಾರಾ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಅಜ್ಝೋಹರಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೨೭೩) ಅನುಞ್ಞಾತನಯೇನ ರೋಮಟ್ಠಕಸ್ಸಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ। ವಿಕಾಲತಾ, ಯಾವಕಾಲಿಕತಾ, ಅಜ್ಝೋಹರಣನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ। ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಏಳಕಲೋಮಸದಿಸಾನೀತಿ।
ವಿಕಾಲಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಅಟ್ಠಮೇ ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕನ್ತಿ ಕಾರೋ ಕರಣಂ ಕಿರಿಯಾತಿ ಅತ್ಥತೋ ಏಕಂ, ಸನ್ನಿಧಿ ಕಾರೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಂ
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಬೇಲಟ್ಠಸೀಸಂ ಆರಬ್ಭ ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕಭೋಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ
ಸಚೇ ಪನ ಸಮ್ಭಿನ್ನರಸಂ ವಾ ಹೋತಿ ದುದ್ಧೋತಂ ವಾ, ನ ವಟ್ಟತಿ। ಯಾವಕಾಲಿಕಞ್ಹಿ ಅತ್ತನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಭಿನ್ನರಸಾನಿ ತೀಣಿಪಿ ಯಾಮಕಾಲಿಕಾದೀನಿ ಅತ್ತನೋ ಸಭಾವಂ ಉಪನೇತಿ, ಯಾಮಕಾಲಿಕಂ ದ್ವೇಪಿ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಾದೀನಿ ಅತ್ತನೋ ಸಭಾವಂ ಉಪನೇತಿ, ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ ಯಾವಜೀವಿಕಮೇವ ಅತ್ತನೋ ಸಭಾವಂ ಉಪನೇತಿ। ತಸ್ಮಾ ತೇನ ತದಹುಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ತದಹುಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ವಾ ಪುರೇ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ವಾ ಯಾವಜೀವಿಕಂ ಸತ್ತಾಹಂ ಕಪ್ಪತಿ, ದ್ವೀಹಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇನ ಛಾಹಂ, ತೀಹಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇನ ಪಞ್ಚಾಹಂ…ಪೇ॰… ಸತ್ತಾಹಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇನ ತದಹೇವ ಕಪ್ಪತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತಸ್ಮಾಯೇವ ಹಿ ‘‘ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ ಅಕಪ್ಪಿಯಕುಟಿ ನಾಮ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಸನ್ತಕಂ ವಸನತ್ಥಾಯ ಕತಗೇಹಂ, ತತ್ಥ ಸಹಸೇಯ್ಯಪ್ಪಹೋನಕೇ ಪದೇಸೇ ವುಟ್ಠಂ ಯಾವಕಾಲಿಕಞ್ಚ ಯಾಮಕಾಲಿಕಞ್ಚ ಸಙ್ಘಿಕಂ ವಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಸನ್ತಕಂ ಅನ್ತೋವುಟ್ಠಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ಪಕ್ಕಂ ಅನ್ತೋಪಕ್ಕಂ ನಾಮ, ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಪನ ಸಯಂ ಪಕ್ಕಂ ಸಾಮಂ ಪಕ್ಕಂ ನಾಮ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಅನಜ್ಝೋಹರಣೀಯಂ। ತೇನ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸಟ್ಠಮ್ಪಿ ತಂಗತಿಕಮೇವ, ಸಬ್ಬಂ ಅಜ್ಝೋಹರನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ। ತಸ್ಮಾ ಅನ್ತೋವುಟ್ಠಅನ್ತೋಪಕ್ಕಮೋಚನತ್ಥಂ ಭಗವತಾ ಚತಸ್ಸೋ ಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿಯೋ (ಮಹಾವ॰ ೨೯೫) ಅನುಞ್ಞಾತಾ, ತಾಸಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨೯೫) ವುತ್ತೋ। ಯತ್ಥ ಪನೇತಾ ನ ಸನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಸಾಮಂ ಪಾಕಮ್ಪಿ ಪುನಪಾಕಂ ವಟ್ಟತಿ, ಅಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕೇ ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ। ಅಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕಸಞ್ಞಿನೋ, ಯಾವಕಾಲಿಕಾದೀನಿ ತೀಣಿ ನಿದಹಿತ್ವಾ
ಸನ್ನಿಧಿಕಾರಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಪಣೀತಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ನವಮೇ ಪಣೀತಭೋಜನಾನೀತಿ ಪಣೀತಸಂಸಟ್ಠಾನಿ ಸತ್ತಧಞ್ಞನಿಬ್ಬತ್ತಾನಿ ಭೋಜನಾನಿ। ಯಥಾ ಹಿ ಆಜಞ್ಞಯುತ್ತೋ ರಥೋ ‘ಆಜಞ್ಞರಥೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ಪಣೀತಸಂಸಟ್ಠಾನಿ ಭೋಜನಾನಿ ಪಣೀತಭೋಜನಾನೀತಿ। ಯೇಹಿ ಪನ ಪಣೀತೇಹಿ ಸಂಸಟ್ಠಾನಿ, ತಾನಿ ‘ಪಣೀತಭೋಜನಾನೀ’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಪಭೇದದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ ಸಪ್ಪಿ ನವನೀತನ್ತಿಆದಿಮಾಹ, ತತ್ಥ ಸಪ್ಪಿಆದೀನಿ ಭೇಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಮಚ್ಛೋಯೇವ। ಯೇಸಂ ಪನ ಮಂಸಞ್ಚ ಖೀರದಧೀನಿ ಚ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾನಿ। ಏವರೂಪಾನಿ ಪಣೀತಭೋಜನಾನೀತಿ ಯಾನಿ ಏತೇಹಿ ಸಪ್ಪಿಆದೀಹಿ ಸಂಸಟ್ಠತ್ತಾ ‘ಪಣೀತಭೋಜನಾನೀ’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತಥಾರೂಪಾನಿ ಪಣೀತಭೋಜನಾನಿ। ಅಗಿಲಾನೋತಿ ಯಸ್ಸ ತೇಹಿ ವಿನಾಪಿ ಫಾಸು ಹೋತಿ। ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಯೋ ಅಗಿಲಾನೋ ಸುದ್ಧಾನಿ ಸಪ್ಪಿಆದೀನಿ ಭೇಸಜ್ಜತ್ಥಾಯ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ, ಸೋ ಮಹಾನಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ (ಪಾಚಿ॰ ೩೦೩) ಕಾರೇತಬ್ಬೋ, ಮಚ್ಛಾದೀನಿ ಚತ್ತಾರಿ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತೋ ಸೂಪೋದನವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ (ಪಾಚಿ॰ ೬೧೨-೬೧೩) ಕಾರೇತಬ್ಬೋ, ಸಪ್ಪಿಆದೀಹಿ ಸಂಸಟ್ಠಭೋಜನಾನಿ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತೋ ಇಮಿನಾ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ। ತತ್ರಾಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ‘‘ಸಪ್ಪಿನಾ ಭತ್ತಂ ದೇಹಿ, ಸಪ್ಪಿಂ ಆಕಿರಿತ್ವಾ ದೇಹಿ, ಸಪ್ಪಿಮಿಸ್ಸಕಂ ಕತ್ವಾ ದೇಹಿ, ಸಹ ಸಪ್ಪಿನಾ ದೇಹಿ, ಸಪ್ಪಿಞ್ಚ ಭತ್ತಞ್ಚ ದೇಹೀ’’ತಿ ಏವಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ತಾವ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ, ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಅಜ್ಝೋಹರಣೇ ಅಜ್ಝೋಹರಣೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ‘‘ಸಪ್ಪಿಭತ್ತಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಸಾಲಿಭತ್ತಂ ವಿಯ ಸಪ್ಪಿಭತ್ತಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೂಪೋದನವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಕಟಮೇವ ಹೋತಿ। ಸಚೇ ಪನ ‘‘ಸಪ್ಪಿನಾ ಭತ್ತಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಭತ್ತಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಸಪ್ಪಿಂ ಕತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಾಹೀ’’ತಿ ನವನೀತಖೀರಾದೀನಿ ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ವಾ ದೇತಿ ‘‘ಇಮಿನಾ ಸಪ್ಪಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಾಹೀ’’ತಿ, ಯಥಾವತ್ಥುಕಮೇವ। ‘‘ಗೋಸಪ್ಪಿನಾ ಭತ್ತಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪನ ಗೋಸಪ್ಪಿಂ ವಾ ದೇತು, ತಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ಪುರಿಮನಯೇನ ನವನೀತಾದೀನಿ ವಾ, ಗಾವಿಂಯೇವ ವಾ ದೇತು ‘‘ಇತೋ ಸಪ್ಪಿನಾ ಭುಞ್ಜಾಹೀ’’ತಿ, ಯಥಾವತ್ಥುಕಮೇವ। ಸಚೇ ಪನ ‘‘ಗೋಸಪ್ಪಿನಾ ದೇಹೀ’’ತಿ ಯಾಚಿತೋ ಅಜಿಕಾಸಪ್ಪಿಆದೀಹಿ ದೇತಿ, ವಿಸಙ್ಕೇತಂ। ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಅಞ್ಞಂ ಯಾಚಿತೇನ ಅಞ್ಞಂ ದಿನ್ನಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಏಸ ನಯೋ ‘‘ಅಜಿಕಾಸಪ್ಪಿನಾ ದೇಹೀ’’ತಿಆದೀಸುಪಿ। ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಸಪ್ಪಿನಾ ದೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಅಕಪ್ಪಿಯಸಪ್ಪಿನಾ ದೇತಿ, ವಿಸಙ್ಕೇತಮೇವ। ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯಸಪ್ಪಿನಾ ದೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಅಕಪ್ಪಿಯಸಪ್ಪಿನಾವ ದೇತಿ, ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇಪಿ ಪರಿಭೋಗೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ। ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸಚೇ ಪನ ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಸಪ್ಪಿಆದೀಹಿ ಏಕಟ್ಠಾನೇ ವಾ ನಾನಾಟ್ಠಾನೇ ವಾ ವಿಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಂ ಏಕತೋ ಸಮ್ಭಿನ್ನರಸಂ ಕತ್ವಾ ತತೋ ಕುಸಗ್ಗೇನ ಏಕಬಿನ್ದುಮ್ಪಿ ಅಜ್ಝೋಹರತಿ, ನವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ
ಪಣೀತಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ದನ್ತಪೋನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ದಸಮೇ ಅದಿನ್ನನ್ತಿ ಕಾಯೇನ ವಾ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೇನ ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠತ್ವಾ ಕಾಯಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ನ ದಿನ್ನಂ, ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಕಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ। ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಕಞ್ಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಮ್ಪಿ ಅಜ್ಝೋಹರಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ಅನ್ತಮಸೋ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಸನ್ತಕಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಂ ವುತ್ತವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ಹಿ ಯೋ ಕೋಚಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಅನ್ತಮಸೋ ತಿರಚ್ಛಾನೋಪಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ವಾ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಿತೋ ಕಾಯಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ದೇತಿ, ತಞ್ಚೇ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸರೀರಾವಯವೇನ ವಾ, ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೇನ ವಾ, ಸಂಹಾರಿಮೇನ ಚ ಅನ್ತಮಸೋ ಮಞ್ಚೇನಾಪಿ, ಧಾರೇತುಂ ಸಮತ್ಥೇನ ಚ ಅನ್ತಮಸೋ ಅತತ್ಥಜಾತಕರುಕ್ಖಪಣ್ಣೇನಾಪಿ, ಸೂಚಿಯಾ ಪರಾಮಟ್ಠಮತ್ತೇನಾಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ, ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತಿ। ಪಟಿಬದ್ಧಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಂ ನಾಮ ಇಧ ನತ್ಥಿ, ಯಮ್ಪಿ ನತ್ಥುಕರಣಿಯಾ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ನಾಸಿಕಾಯ, ಅಕಲ್ಲಕೋ ವಾ ಮುಖೇನ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸಬ್ಬಂ ವಟ್ಟತಿ, ಆಭೋಗಮತ್ತಮೇವ ಹೇತ್ಥ ಪಮಾಣಂ। ಪುಬ್ಬಾಭೋಗೇ ಚ ಸತಿ ಪಚ್ಛಾ ನಿದ್ದಾಯನ್ತಸ್ಸ ಪತ್ತೇ ದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಸತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತಿ। ಯಮ್ಪಿ ‘‘ಪತ್ತೇನ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸೇವ ಹತ್ಥೇ ಪತತಿ, ತಂ ವಟ್ಟತಿಯೇವ। ಅಭಿಹಟಭಾಜನತೋ
ಸಚೇ ಪನ ದಾಯಕಪ್ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೇಸು ಏಕೋ ಆಕಾಸೇ ಹೋತಿ, ಏಕೋ ಭೂಮಿಯಂ, ಭೂಮಟ್ಠಸ್ಸ ಸೀಸೇನ ಆಕಾಸಟ್ಠಸ್ಸ ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ದಾತುಂ ವಾ ಗಹೇತುಂ ವಾ ಪಸಾರಿತಹತ್ಥಂ ಯಂ ಆಸನ್ನತರಂ ಅಙ್ಗಂ, ತಸ್ಸ ಓರಿಮನ್ತೇನ ಹತ್ಥಪಾಸಪ್ಪಮಾಣಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಂ। ಸಚೇಪಿ ಏಕೋ ಕೂಪೇ ಹೋತಿ, ಏಕೋ ಕೂಪತಟೇ, ಏಕೋ ವಾ ರುಕ್ಖೇ, ಏಕೋ ಪಥವಿಯಂ, ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಹತ್ಥಪಾಸಪ್ಪಮಾಣಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಂ। ತಸ್ಮಿಂ ಠತ್ವಾ ಸಚೇಪಿ ದ್ವೇ ತಯೋ ವಾ ಸಾಮಣೇರಾ ಯಂ ಮಜ್ಝಿಮೋ ಪುರಿಸೋ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವರೂಪಂ ಭಾರಂ ಪವಟ್ಟೇನ್ತಾ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಭೂಮಿಯಂ ಠಪಿತಹತ್ಥಂ
ಮುಖದ್ವಾರನ್ತಿ ಗಲನಾಳಿಕಂ। ಮುಖೇನ ವಾ ಹಿ ಪವಿಟ್ಠಂ ಹೋತು, ನಾಸಿಕಾಯ ವಾ, ಗಲೇನ ಅಜ್ಝೋಹರಣೀಯತಾಯ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ತಂ ಮುಖದ್ವಾರಂ ಪವೇಸಿತಮೇವ ಹೋತಿ। ಆಹಾರನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಯಾವಕಾಲಿಕಂ ವಾ ಯಾಮಕಾಲಿಕಂ ವಾ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ ವಾ ಯಾವಜೀವಿಕಂ ವಾ। ಸಬ್ಬಞ್ಹೇತಂ ಅಜ್ಝೋಹರಣೀಯತ್ತಾ ‘ಆಹಾರೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಧಞ್ಞಂ ವಾ ಧಞ್ಞಾನುಲೋಮಂ ವಾ ತಾಲನಾಳಿಕೇರಪನಸಲಬುಜಅಲಾಬುಕುಮ್ಭಣ್ಡಪುಸ್ಸಫಲತಿಪುಸಫಲಏಳಾಲುಕಸಙ್ಖಾತಂ ನವವಿಧಂ ಮಹಾಫಲಞ್ಚೇವ ಅಪರಣ್ಣಞ್ಚ, ಯಞ್ಚಞ್ಞಂ ವನಮೂಲಪತ್ತಪುಪ್ಫಫಲಾದಿ ಆಹಾರತ್ಥಂ ಫರತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಯಾವ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಕಾಲೋ, ತಾವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ಯಾವಕಾಲಿಕಂ ನಾಮ। ಅಮ್ಬಪಾನಂ ಜಮ್ಬುಪಾನಂ ಚೋಚಪಾನಂ ಮೋಚಪಾನಂ ಮಧುಕಪಾನಂ ಮುದ್ದಿಕಪಾನಂ ಸಾಲೂಕಪಾನಂ ಫಾರುಸಕಪಾನನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಅಟ್ಠ ಪಾನಾನಿ, ಯಾನಿ ಚ ತೇಸಂ ಅನುಲೋಮಾನಿ ವೇತ್ತತಿನ್ತಿಣಿಕಮಾತುಲುಙ್ಗಕಪಿಟ್ಠಕೋಸಮ್ಬಕರಮನ್ದಾದಿಖುದ್ದಕಫಲಪಾನಾನಿ, ಏತಾನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇಹಿ ಯಾಮಕಾಲಿಕಾನಿ ನಾಮ। ಅವಸೇಸೇಸು ಅನುಞ್ಞಾತಫಲಪತ್ತಪುಪ್ಫರಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಸಪ್ಪಿಆದೀನಿ ಪಞ್ಚ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿದಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಾನಿ ನಾಮ। ಇದಂ ಪನ ಯಾವಕಾಲಿಕಾದಿತ್ತಯಂ ಕಾಲವಿಮುತ್ತಞ್ಚ ಉದಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಮೂಲಫಲಾಫಲಾದಿ ಯಂ ನೇವ ಖಾದನೀಯತ್ಥಂ ನ ಭೋಜನೀಯತ್ಥಂ ಫರತಿ ಯಾವಜೀವಿಕಂ ನಾಮ। ಆಹರೇಯ್ಯಾತಿ ಪವೇಸೇಯ್ಯ। ಅಞ್ಞತ್ರ ಉದಕದನ್ತಪೋನಾತಿ ಇದಂ ಅನಾಹಾರೇಪಿ ಉದಕೇ ಆಹಾರಸಞ್ಞಾಯ, ದನ್ತಪೋನೇ ಚ ‘‘ಮುಖದ್ವಾರಂ ಆಹಟಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯನ್ತಾನಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚವಿನೋದನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ಉದಕಞ್ಹಿ ಯಥಾಸುಖಂ ಪಾತುಂ, ದನ್ತಕಟ್ಠಞ್ಚ ದನ್ತಪೋನಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಠಪೇತ್ವಾ ಪನ ಇದಂ ದ್ವಯಂ ಅವಸೇಸಂ ಅಜ್ಝೋಹರಣತ್ಥಾಯ ಗಣ್ಹತೋ ಗಹಣೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಅಜ್ಝೋಹಾರೇ ಅಜ್ಝೋಹಾರೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಸಚೇಪಿ ದನ್ತಕಟ್ಠರಸೋ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಪವಿಸತಿ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ।
ವೇಸಾಲಿಯಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಅದಿನ್ನಂ ಆಹಾರಂ ಆಹರಣವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಉದಕದನ್ತಪೋನಾ’’ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ
ದನ್ತಪೋನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಭೋಜನವಗ್ಗೋ ಚತುತ್ಥೋ।
೫. ಅಚೇಲಕವಗ್ಗೋ
೧. ಅಚೇಲಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಅಚೇಲಕವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಏತೇಸಂ ಅಚೇಲಕಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಆಮಿಸಂ ಏಕಪ್ಪಯೋಗೇನ
ವೇಸಾಲಿಯಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಆರಬ್ಭ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾಯ ದ್ವೇ ಪೂವೇ ದಾನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಉದಕದನ್ತಪೋನಂ ದೇನ್ತಸ್ಸ, ಅತಿತ್ಥಿಯೇ ತಿತ್ಥಿಯಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ। ಅತಿತ್ಥಿಯೇ ಅತಿತ್ಥಿಯಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ದಾಪೇನ್ತಸ್ಸ, ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಭಾಜನಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ಭಣನ್ತಸ್ಸ, ತೇಸಂ ವಾ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಭಾಜನೇ ದೇನ್ತಸ್ಸ, ಬಾಹಿರಲೇಪಂ
ಅಚೇಲಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಉಯ್ಯೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ದುತಿಯೇ ದಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ಅದಾಪೇತ್ವಾ ವಾತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಆಮಿಸಂ ದಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ನ ದಾಪೇತ್ವಾ ವಾ। ಉಯ್ಯೋಜೇಯ್ಯಾತಿ ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಹಸನಕೀಳನರಹೋನಿಸಜ್ಜಾದೀನಿ ಕತ್ತುಕಾಮೋ ‘ಗಚ್ಛಾ’ತಿಆದೀನಿ ವತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇಯ್ಯ। ಏತದೇವಾತಿ ಏತಂ ಅನಾಚಾರಮೇವ ಪಚ್ಚಯಂ ಕರಿತ್ವಾ, ನ ಅಞ್ಞಂ ಪತಿರೂಪಂ ಕಾರಣಂ। ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಉಯ್ಯೋಜನಮತ್ತೇ ತಾವ ದುಕ್ಕಟಂ, ಯದಾ ಪನಸ್ಸ ಸೋ ದಸ್ಸನೂಪಚಾರಂ ವಾ ಸವನೂಪಚಾರಂ ವಾ ಏಕೇನ ಪಾದೇನ ವಿಜಹತಿ, ಅಪರಂ ದುಕ್ಕಟಂ, ದುತಿಯೇನ ವಿಜಹಿತೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ಏತ್ಥ ಚ ದಸ್ಸನೂಪಚಾರಸ್ಸ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣಂ, ತಥಾ ಸವನೂಪಚಾರಸ್ಸ। ಸಚೇ ಪನ ಅನ್ತರಾ ಕುಟ್ಟದ್ವಾರಪಾಕಾರಾದಯೋ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಹಿ ಅನ್ತರಿತಭಾವೋಯೇವ ಉಪಚಾರಾತಿಕ್ಕಮೋ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಉಪನನ್ದಂ ಆರಬ್ಭ ಉಯ್ಯೋಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಉಯ್ಯೋಜನಾಣತ್ತಿಕಾಯ ಸಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ, ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಕಲಿಸಾಸನಾರೋಪನೇ ದುಕ್ಕಟಮೇವ, ‘‘ಉಭೋ ಏಕತೋ ನ ಯಾಪೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀಹಿ ಪತಿರೂಪಕಾರಣೇಹಿ ಉಯ್ಯೋಜೇನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಅನಾಚಾರಂ ಆಚರಿತುಕಾಮತಾ, ತದತ್ಥಮೇವ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉಯ್ಯೋಜನಂ, ಏವಂ ಉಯ್ಯೋಜಿತಸ್ಸ ಉಪಚಾರಾತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ। ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸದಿಸಾನೀತಿ।
ಉಯ್ಯೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಸಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ತತಿಯೇ ಸಭೋಜನಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಭೋಜನೇ। ಅಥ ವಾ ಸಭೋಜನೇತಿ ಸಭೋಗೇ, ರಾಗಪರಿಯುಟ್ಠಿತಪುರಿಸಸ್ಸ ಹಿ ಇತ್ಥೀ ಭೋಗೋ, ಇತ್ಥಿಯಾ ಚ ಪುರಿಸೋ, ತೇನೇವಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ಇತ್ಥೀ ಚೇವ ಹೋತಿ, ಪುರಿಸೋ ಚಾ’’ತಿಆದಿ (ಪಾಚಿ॰ ೨೮೧) ವುತ್ತಂ। ಅನುಪಖಜ್ಜ ನಿಸಜ್ಜಂ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯಾತಿ ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಸೀದೇಯ್ಯ, ಯಂ ತಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ಸಯನಿಘರಂ, ತಸ್ಸ ಮಹಾಚತುಸ್ಸಾಲಾದೀಸು ಕತಸ್ಸ ಮಹಲ್ಲಕಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಸಙ್ಘಾಟತೋ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋಸಯನಸ್ಸ ಆಸನ್ನೇ ಠಾನೇ, ಖುದ್ದಕಸ್ಸ ವಾ ವೇಮಜ್ಝಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ನಿಸೀದೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಏವಂ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ
ಸಭೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪-೫. ರಹೋಪಟಿಚ್ಛನ್ನ-ರಹೋನಿಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಚತುತ್ಥಪಞ್ಚಮಾನಿ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಉಪನನ್ದಂ ಆರಬ್ಭ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಸನೇ ಚ, ರಹೋ ಚ ನಿಸಜ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋ, ಏತೇಸಮ್ಪಿ ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸದಿಸಾನೇವ। ಸೇಸೋ ಕಥಾನಯೋ ಅನಿಯತದ್ವಯೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ರಹೋಪಟಿಚ್ಛನ್ನ-ರಹೋನಿಸಜ್ಜಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಚಾರಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಛಟ್ಠೇ ನಿಮನ್ತಿತೋತಿ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭೋಜನಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ನಿಮನ್ತಿತೋ। ಸಭತ್ತೋ ಸಮಾನೋತಿ ತೇನೇವ ನಿಮನ್ತನಭತ್ತೇನ ಸಭತ್ತೋ ಸಮಾನೋ। ಸನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾತಿ ಅನ್ತೋಉಪಚಾರಸೀಮಾಯ ದಸ್ಸನೂಪಚಾರೇ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುರೇಭತ್ತಂ ವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ವಾತಿ ಯೇನ ಭತ್ತೇನ ನಿಮನ್ತಿತೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಭುತ್ತೇ ವಾ ಅಭುತ್ತೇ ವಾ। ಕುಲೇಸು ಚಾರಿತ್ತಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ನಿಮನ್ತಿತೋ, ತತೋ ಅಞ್ಞಾನಿ ಕುಲಾನಿ ಪವಿಸೇಯ್ಯ। ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಮಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಸಚೇ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಸಮಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವೀತಿವತ್ತೇ
ರಾಜಗಹೇ ಉಪನನ್ದಂ ಆರಬ್ಭ ಚಾರಿತ್ತಾಪಜ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ‘‘ಸನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ, ಅನಾಪುಚ್ಛಾ, ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಮಯಾ’’ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಚತುಬ್ಬಿಧಾ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅನಿಮನ್ತಿತೇ ನಿಮನ್ತಿತಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ। ತಸ್ಮಿಂ ಅನಿಮನ್ತಿತಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ಸಮಯೇ ಸನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ಅಸನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪವಿಸತೋ, ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಘರೇನ ವಾ ಘರೂಪಚಾರೇನ ವಾ ಮಗ್ಗೋ ಹೋತಿ, ತೇನ ಗಚ್ಛತೋ, ಅನ್ತರಾರಾಮಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯತಿತ್ಥಿಯಸೇಯ್ಯಪಟಿಕ್ಕಮನಭತ್ತಿಯಘರಾನಿ ಗಚ್ಛತೋ, ಆಪದಾಸು, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭೋಜನಾನಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ನಿಮನ್ತನಸಾದಿಯನಂ, ಸನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅನಾಪುಚ್ಛನಾ, ಭತ್ತಿಯಘರತೋ ಅಞ್ಞಘರಪ್ಪವಿಸನಂ, ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಾನತಿಕ್ಕಮೋ, ಸಮಯಸ್ಸ ವಾ ಆಪದಾನಂ ವಾ ಅಭಾವೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ। ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಠಮಕಥಿನಸದಿಸಾನೇವ, ಇದಂ ಪನ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯನ್ತಿ।
ಚಾರಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಮಹಾನಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಸತ್ತಮೇ ಚತುಮಾಸಪ್ಪಚ್ಚಯಪವಾರಣಾತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಗಿಲಾನಪ್ಪಚ್ಚಯಪವಾರಣಾ, ಸಬ್ಬಞ್ಚೇತಂ ವತ್ಥುವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಚತುಮಾಸಪವಾರಣಾ ವಾ ಹೋತು, ಪುನಪವಾರಣಾ ವಾ, ನಿಚ್ಚಪವಾರಣಾ ವಾ, ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸಾದಿತಬ್ಬಾ, ‘‘ಇದಾನಿ ಮಮ ರೋಗೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಾ, ‘‘ರೋಗೇ ಪನ ಸತಿ ವಿಞ್ಞಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಧಿವಾಸೇತಬ್ಬಾತಿ। ತತೋ ಚೇ ಉತ್ತರಿ ಸಾದಿಯೇಯ್ಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಚೇ ತತ್ಥ ರತ್ತೀಹಿ ವಾ ಭೇಸಜ್ಜೇಹಿ ವಾ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಕತೋ ಹೋತಿ ‘‘ಏತ್ತಕಾಯೇವ ರತ್ತಿಯೋ, ಏತ್ತಕಾನಿ ವಾ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ, ಅಥ ತತೋ ರತ್ತಿಪರಿಯನ್ತತೋ ವಾ ಭೇಸಜ್ಜಪರಿಯನ್ತತೋ ವಾ ಉತ್ತರಿ, ನ ಭೇಸಜ್ಜಕರಣೀಯೇನ ವಾ ಭೇಸಜ್ಜಂ, ಅಞ್ಞಭೇಸಜ್ಜಕರಣೀಯೇನ ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ವಿಞ್ಞಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ಸಕ್ಕೇಸು
ಮಹಾನಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಉಯ್ಯುತ್ತಸೇನಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಅಟ್ಠಮೇ ಉಯ್ಯುತ್ತನ್ತಿ ಕತಉಯ್ಯೋಗಂ, ಗಾಮತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇನನ್ತಿ ಚತುರಙ್ಗಿನಿಂ। ಅಞ್ಞತ್ರ ತಥಾರೂಪಪ್ಪಚ್ಚಯಾತಿ ತಥಾರೂಪೇ ಕಾರಣೇ ಅಸತಿ ಕೇವಲಂ ಸೇನಂ ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛತೋ ಪದೇ ಪದೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ದಸ್ಸನೂಪಚಾರೇ ಠತ್ವಾ ಪಸ್ಸತೋ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ದಸ್ಸನೂಪಚಾರೋ ನಾಮ ಯತ್ಥ ಠಿತೋ ಪಸ್ಸತಿ, ತಂ ಪನ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪಸ್ಸತೋ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಆರಬ್ಭ ಸೇನಾದಸ್ಸನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ತಥಾರೂಪಪ್ಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಹತ್ಥಿಆದೀಸು ಏಕಮೇಕಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಗಮನೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ದುಕ್ಕಟಂ, ತಥಾ ಅನುಯ್ಯುತ್ತೇ ಉಯ್ಯುತ್ತಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ। ಅನುಯ್ಯುತ್ತಸಞ್ಞಿನೋ ಪನ, ಆರಾಮೇ ಠತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಠಿತೋಕಾಸಂ ಆಗತಂ, ಪಟಿಪಥಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಞ್ಚ ಪಸ್ಸತೋ, ತಥಾರೂಪಪ್ಪಚ್ಚಯೇ, ಆಪದಾಸು, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಉಯ್ಯುತ್ತಸೇನಂ ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಗಮನಂ, ಅನುಞ್ಞಾತೋಕಾಸತೋ ಅಞ್ಞತ್ರ ದಸ್ಸನಂ, ತಥಾರೂಪಪ್ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಆಪದಾಯ ವಾ ಅಭಾವೋತಿ
ಉಯ್ಯುತ್ತಸೇನಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಸೇನಾವಾಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ನವಮೇ ತತೋ ಚೇ ಉತ್ತರೀತಿ ತಿರತ್ತತೋ ಉತ್ತರಿ ಚತುತ್ಥದಿವಸೇ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಸೂರಿಯೇ ಸೇನಾಯ ತಿಟ್ಠತು ವಾ ನಿಸೀದತು ವಾ ಸಯತು ವಾ, ಸಚೇಪಿ ಆಕಾಸೇ ಇದ್ಧಿಯಾ ಕಞ್ಚಿ ಇರಿಯಾಪಥಂ ಕಪ್ಪೇತಿ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಆರಬ್ಭ ಅತಿರೇಕತಿರತ್ತಂ ಸೇನಾಯ ವಸನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಊನಕತಿರತ್ತೇ ಅತಿರೇಕಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ। ಊನಕಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ತತಿಯಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಪುರಾರುಣಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪುನ ವಸತೋ, ಗಿಲಾನಸ್ಸ ವಾ ಗಿಲಾನಕರಣೀಯೇನ ವಾ ವಸತೋ, ಪಟಿಸೇನಾರುದ್ಧಾಯ ಸೇನಾಯ, ಕೇನಚಿ ಪಲಿಬುದ್ಧಸ್ಸ, ಆಪದಾಸು, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ತಿರತ್ತಾತಿಕ್ಕಮೋ, ಸೇನಾಯ ಸೂರಿಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ, ಗಿಲಾನತಾದೀನಂ ಅಭಾವೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ। ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಏಳಕಲೋಮಸದಿಸಾನೇವಾತಿ।
ಸೇನಾವಾಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಉಯ್ಯೋಧಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ದಸಮೇ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಉಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಏತ್ಥ ಯುಜ್ಝನ್ತೀತಿ ಉಯ್ಯೋಧಿಕಂ, ಸಮ್ಪಹಾರಟ್ಠಾನಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ। ಬಲಸ್ಸ ಅಗ್ಗಂ ಜಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಬಲಗ್ಗಂ, ಬಲಗಣನಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೇನಾಯ ವಿಯೂಹಂ ಸೇನಾಬ್ಯೂಹಂ, ಸೇನಾನಿವೇಸಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ। ಅನೀಕಸ್ಸ ದಸ್ಸನಂ ಅನೀಕದಸ್ಸನಂ। ಅನೀಕಂ ನಾಮ ‘‘ದ್ವಾದಸಪುರಿಸೋ ಹತ್ಥೀ, ತಿಪುರಿಸೋ ಅಸ್ಸೋ, ಚತುಪ್ಪುರಿಸೋ ರಥೋ’’ತಿಇಮಿನಾ (ಪಾಚಿ॰ ೩೧೪) ಲಕ್ಖಣೇನ ತಯೋ ಹತ್ಥೀ ಪಚ್ಛಿಮಕಂ ಹತ್ಥಾನೀಕಂ, ಅಸ್ಸಾನೀಕರಥಾನೀಕೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಚತ್ತಾರೋ ಪನ ಆವುಧಹತ್ಥಾ ಪುರಿಸಾ ಪಚ್ಛಿಮಕಂ ಪತ್ತಾನೀಕಂ। ಏತೇಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ದಸ್ಸನಾಯ ಗಚ್ಛತೋ ಪದೇ ಪದೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ದಸ್ಸನೂಪಚಾರೇ ಠತ್ವಾ ಪಸ್ಸತೋ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಉಪಚಾರಂ ಪನ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪಸ್ಸತೋ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ಸೇಸಂ ಉಯ್ಯುತ್ತಸೇನಾಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಆಪತ್ತಿಭೇದೋ ಪನೇತ್ಥ ನತ್ಥೇವಾತಿ।
ಉಯ್ಯೋಧಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಅಚೇಲಕವಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಮೋ।
೬. ಸುರಾಪಾನವಗ್ಗೋ
೧. ಸುರಾಪಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಸುರಾಪಾನವಗ್ಗಸ್ಸ ಸುರಾಮೇರಯಪಾನೇತಿ ಏತ್ಥ ಪಿಟ್ಠಾದೀಹಿ ಕತಂ ಮಜ್ಜಂ ಸುರಾ, ಪುಪ್ಫಾದೀಹಿ ಕತೋ ಆಸವೋ ಮೇರಯಂ, ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಬೀಜತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಕುಸಗ್ಗೇನಾಪಿ ಪಿವತೋ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಸಾಗತತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಮಜ್ಜಪಿವನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅಮಜ್ಜೇ ಮಜ್ಜಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ। ಅಮಜ್ಜಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ಅಮಜ್ಜಂ ಮಜ್ಜವಣ್ಣಗನ್ಧರಸಂ ಲೋಣಸೋವೀರಕಂ ವಾ ಸುತ್ತಂ ವಾ ಪಿವತೋ, ವಾಸಗ್ಗಾಹಾಪನತ್ಥಂ ಈಸಕಂ ಮಜ್ಜಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸೂಪಾದೀನಿ ಪಚನ್ತಿ, ತೇಸು ಸೂಪಸಮ್ಪಾಕಾದೀಸು
ಸುರಾಪಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಅಙ್ಗುಲಿಪತೋದಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ದುತಿಯೇ ಅಙ್ಗುಲಿಪತೋದಕೇತಿ ಅಙ್ಗುಲೀಹಿ ಉಪಕಚ್ಛಕಾದಿಘಟ್ಟನಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಅಪಿಚ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಸರೀರಾವಯವೇನ ಹಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಫುಸತೋ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಆರಬ್ಭ ಅಙ್ಗುಲಿಪತೋದಕೇನ ಹಸನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ, ಇಧ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೀಪಿ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖು ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಏವ, ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಾದೀಸು ಸಬ್ಬತ್ಥ ದುಕ್ಕಟಮೇವ। ನ ಹಸನಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ, ಸತಿ ಕರಣೀಯೇ ಆಮಸತೋ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಹಸಾಧಿಪ್ಪಾಯತಾ, ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ
ಅಙ್ಗುಲಿಪತೋದಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಹಸಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ತತಿಯೇ ಉದಕೇ ಹಸಧಮ್ಮೇತಿ ಉದಕಕೀಳಾ ವುಚ್ಚತಿ। ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಉಪರಿಗೋಪ್ಫಕೇ ಉದಕೇಯೇವ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಹಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ನಿಮುಜ್ಜತಿ ವಾ ಉಮ್ಮುಜ್ಜತಿ ವಾ, ತಸ್ಸ ನಿಮುಜ್ಜನಾದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಓತರನ್ತಸ್ಸ ಹತ್ಥವಾರೇ ಪದವಾರೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ನಿಮುಜ್ಜನುಮ್ಮುಜ್ಜನೇಸು ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ನಿಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋಉದಕೇಯೇವ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಹತ್ಥವಾರಪದವಾರೇಸು, ತರನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಯೇನ ಯೇನ ಅಙ್ಗೇನ ತರತಿ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸತ್ತರಸವಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಉದಕೇ ಕೀಳನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಉದಕೇ ಅಹಸಧಮ್ಮೇ ಹಸಧಮ್ಮಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ, ತಥಾ ನಾವಾಯ ಕೀಳತೋ ಹತ್ಥೇನ ವಾ ಪಾದೇನ ವಾ ಕಟ್ಠೇನ ವಾ ಕಥಲಾಯ ವಾ ಉದಕಂ ಪಹರತೋ, ಭಾಜನಗತಂ ಉದಕಂ ವಾ ಕಞ್ಜಿಕಾದೀನಿ ವಾ ಚಿಕ್ಖಲ್ಲಂ ವಾ ಖಿಪನಕೀಳಾಯ ಕೀಳತೋ ದುಕ್ಕಟಂ। ಅತ್ಥಜೋತಕಂ ಪನ ಅಕ್ಖರಂ ಛಿನ್ದಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ನ ಹಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ, ಸತಿ ಕರಣೀಯೇ ಓತರಿತ್ವಾ ನಿಮುಜ್ಜನಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ, ಪಾರಂ ಗಚ್ಛತೋ, ಆಪದಾಸು, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಉಪರಿಗೋಪ್ಫಕತಾ, ಹಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಕೀಳನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ। ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸದಿಸಾನೀತಿ।
ಹಸಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಅನಾದರಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಚತುತ್ಥೇ ಅನಾದರಿಯೇತಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಾ ಅನಾದರಕರಣೇ। ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೇನ ಪಞ್ಞತ್ತೇನ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ತಸ್ಸ ವಾ ವಚನಂ ಅಕತ್ತುಕಾಮತಾಯ, ತಂ ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಅಸಿಕ್ಖಿತುಕಾಮತಾಯ ಅನಾದರಿಯಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಅನಾದರಿಯೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ
ಅನಾದರಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಭಿಂಸಾಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಪಞ್ಚಮೇ ಭಿಂಸಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ಭಿಂಸಾಪನತ್ಥಂ ರೂಪಾದೀನಿ ಉಪಸಂಹರೇಯ್ಯ, ಭಯಾನಕಕಥಂ ವಾ ಕಥೇಯ್ಯ। ಸೋ ಪನ ಭಾಯತು ವಾ, ಮಾ ವಾ, ಇತರಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಭಿಂಸಾಪನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ, ನ ಭಿಂಸಾಪೇತುಕಾಮಸ್ಸ ತಥಾ ಕರೋತೋ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನಸವನವಿಸಯೇ ಭಿಂಸಾಪೇತುಕಾಮತಾಯ ವಾಯಾಮನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ। ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅನನ್ತರಸಿಕ್ಖಾಪದಸದಿಸಾನೇವಾತಿ।
ಭಿಂಸಾಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಜೋತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಛಟ್ಠೇ ವಿಸಿಬ್ಬನಾಪೇಕ್ಖೋತಿ ತಪ್ಪಿತುಕಾಮೋ। ಸಮಾದಹೇಯ್ಯಾತಿ ಜಾಲೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞತ್ರ ತಥಾರೂಪಪ್ಪಚ್ಚಯಾತಿ ಪದೀಪುಜ್ಜಾಲನಂ ವಾ ಪತ್ತಪಚನಾದೀಸು ಜೋತಿಕರಣಂ ವಾತಿ ಏವರೂಪಂ ಪಚ್ಚಯಂ ವಿನಾ। ತತ್ರಾಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಸಯಂ ಸಮಾದಹನ್ತಸ್ಸ ಅರಣಿಸಣ್ಠಾಪನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಜಾಲಾ ನ ಉಟ್ಠಹತಿ, ತಾವ ಸಬ್ಬಪ್ಪಯೋಗೇಸು ದುಕ್ಕಟಂ, ಜಾಲುಟ್ಠಾನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ಸಮಾದಹಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಆಣತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ, ಸಕಿಂ ಆಣತ್ತೇನ ಬಹುಮ್ಪಿ ಸಮಾದಹಿತೇ ಏಕಮೇವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ಭಗ್ಗೇಸು
ಜೋತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ನಹಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಸತ್ತಮೇ ನಹಾಯೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಮಜ್ಝಿಮದೇಸೇ ನಹಾನದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅದ್ಧಮಾಸೇ ಅಪುಣ್ಣೇ ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಮಯಾ ‘‘ನಹಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚುಣ್ಣಂ ವಾ ಮತ್ತಿಕಂ ವಾ ಅಭಿಸಙ್ಖರೋತಿ, ತಸ್ಸ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬಪ್ಪಯೋಗೇಸು ದುಕ್ಕಟಂ, ನಹಾನಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ಸಮಯೇಸು ಪರಿವೇಣಸಮ್ಮಜ್ಜನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಸಮಯೋ, ಅದ್ಧಯೋಜನಂ ಗನ್ತುಕಾಮಸ್ಸ, ಗಚ್ಛತೋ, ಗತಸ್ಸ ವಾ ಅದ್ಧಾನಗಮನಸಮಯೋ, ಸರಜೇನ ವಾತೇನ ಓಕಿಣ್ಣಸ್ಸ ದ್ವೀಸು ವಾ ತೀಸು ವಾ ಉದಕಫುಸಿತೇಸು ಕಾಯೇ ಪತಿತೇಸು ವಾತವುಟ್ಠಿಸಮಯೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ।
ರಾಜಗಹೇ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ನ ಮತ್ತಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ನಹಾಯನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಮಯಾ’’ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಛಬ್ಬಿಧಾ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅತಿರೇಕದ್ಧಮಾಸೇ ಊನಕಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ। ಅತಿರೇಕಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ಸಮಯೇ ವಾ ನಹಾಯನ್ತಸ್ಸ, ಯೋ ವಾ ನದೀಪಾರಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಾಲುಕಂ ಉಕ್ಕಿರಿತ್ವಾ ಕತಆವಾಟೇಸುಪಿ ನಹಾಯತಿ, ತಸ್ಸ, ಪಚ್ಚನ್ತಿಮೇ ಜನಪದೇ ಸಬ್ಬೇಸಂ, ಆಪದಾಸು, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಮಜ್ಝಿಮದೇಸೋ, ಊನಕದ್ಧಮಾಸೇ ನಹಾನಂ, ಸಮಯಾನಂ ವಾ ನದೀಪಾರಗಮನಸ್ಸ ವಾ
ನಹಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ದುಬ್ಬಣ್ಣಕರಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಅಟ್ಠಮೇ ನವಂಚೀವರಲಾಭೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ, ಪಟಿಲದ್ಧನವಚೀವರೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮಜ್ಝೇ ಠಿತಪದದ್ವಯೇ ಪನಾತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ। ಭಿಕ್ಖುನಾತಿ ಯೇನ ಲದ್ಧಂ, ತಸ್ಸ ನಿದಸ್ಸನಂ, ಸೇಸಂ ಪದತ್ಥತೋ ಉತ್ತಾನಮೇವ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ನಿವಾಸನಪಾರುಪನುಪಗಂ ಚೀವರಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ನಿಟ್ಠಿತರಜನಸ್ಸ ಯಸ್ಮಿಂ ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ವಾ ಪದೇಸೇ ಕಂಸನೀಲೇನ ವಾ ಪತ್ತನೀಲೇನ ವಾ ಕದ್ದಮೇನ ವಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಕಾಳಕೇನ ವಾ ಮೋರಕ್ಖಿಮಣ್ಡಲಮಙ್ಗುಲಪಿಟ್ಠೀನಂ ಅಞ್ಞತರಪ್ಪಮಾಣಂ ಕಪ್ಪಬಿನ್ದುಂ ಆದಿಯಿತ್ವಾ ತಂ ಚೀವರಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಅತ್ತನೋ ಚೀವರಅಜಾನನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಆದಿನ್ನೇ ಅನಾದಿನ್ನಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ। ಆದಿನ್ನಸಞ್ಞಿಸ್ಸ
ದುಬ್ಬಣ್ಣಕರಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ವಿಕಪ್ಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ನವಮೇ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವೇ ವಿಕಪ್ಪನಾ ಸಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ ಪರಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ ಚ। ಕಥಂ ಸಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ ಹೋತಿ? ಚೀವರಾನಂ ಏಕಬಹುಭಾವಂ ಸನ್ನಿಹಿತಾಸನ್ನಿಹಿತಭಾವಞ್ಚ
ಕಥಂ ಪರಮ್ಮುಖಾವಿಕಪ್ಪನಾ ಹೋತಿ? ಚೀವರಾನಂ ತಥೇವ ಏಕಬಹುಭಾವಂ ಸನ್ನಿಹಿತಾಸನ್ನಿಹಿತಭಾವಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ‘ಇಮಂ ಚೀವರ’ನ್ತಿ ವಾ ‘ಇಮಾನಿ ಚೀವರಾನೀ’ತಿ ವಾ ‘ಏತಂ ಚೀವರ’ನ್ತಿ ವಾ ‘ಏತಾನಿ ಚೀವರಾನೀ’ತಿ ವಾ ವತ್ವಾ ‘‘ತುಯ್ಹಂ ವಿಕಪ್ಪನತ್ಥಾಯ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ತೇನ ವತ್ತಬ್ಬೋ ‘‘ಕೋ ತೇ ಮಿತ್ತೋ ವಾ ಸನ್ದಿಟ್ಠೋ ವಾ’’ತಿ। ತತೋ ಇತರೇನ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ‘ತಿಸ್ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂ’ತಿ ವಾ…ಪೇ॰… ‘ತಿಸ್ಸಾ ಸಾಮಣೇರೀ’ತಿ ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಪುನ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ‘‘ಅಹಂ ತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವಾ…ಪೇ॰… ‘‘ತಿಸ್ಸಾಯ ಸಾಮಣೇರಿಯಾ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಉಪನನ್ದಂ ಆರಬ್ಭ ಅಪ್ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಣಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ತಂ ಪನ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತಸ್ಸ ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ, ತಥಾ ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಣೇ ಅಪ್ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಣಸಞ್ಞಿಸ್ಸ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ। ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರಣಸಞ್ಞಿಸ್ಸ ಪನ ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಸಾಮಂ ವಿಕಪ್ಪಿತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಚ್ಚುದ್ಧಾರೋ, ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಚೀವರತಾ, ಪರಿಭೋಗೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ। ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಠಮಕಥಿನಸದಿಸಾನೇವ, ಇದಂ ಪನ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯನ್ತಿ।
ವಿಕಪ್ಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಅಪನಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ದಸಮೇ ಪತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನುಪಗಂ। ಚೀವರನ್ತಿ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ। ನಿಸೀದನಂ ನಾಮ ಸದಸಂ ವುಚ್ಚತಿ। ಸೂಚಿಘರಂ ನಾಮ ಸಸೂಚಿಕಂ ವಾ ಅಸೂಚಿಕಂ ವಾ। ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ನಾಮ ಪಟ್ಟಿಕಾ ವಾ ಸೂಕರನ್ತಕಂ ವಾ। ಅಪನಿಧೇಯ್ಯಾತಿ ಅಪನೇತ್ವಾ ನಿದಹೇಯ್ಯ। ಹಸಾಪೇಕ್ಖೋತಿ ಹಸಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಸಯಂ ಅಪನಿಧೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅಞ್ಞಂ ಆಣಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಆಣತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಕಟಂ, ತೇನ ಅಪನಿಹಿತೇ ಇತರಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಆರಬ್ಭ ಅಪನಿಧಾನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ, ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾನಿ ಪನ ಪತ್ತಾದೀನಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಸನ್ತಕಂ ಅಪನಿಧೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಮೇವ। ದುನ್ನಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಪಟಿಸಾಮೇನ್ತಸ್ಸ, ‘‘ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಟಿಸಾಮೇನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸನ್ತಕಾನಂ ಪತ್ತಾದೀನಂ ಅಪನಿಧಾನಂ, ವಿಹೇಸೇತುಕಾಮತಾ ವಾ ಹಸಾಧಿಪ್ಪಾಯತಾ ವಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ। ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸದಿಸಾನೀತಿ।
ಅಪನಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಸುರಾಪಾನವಗ್ಗೋ ಛಟ್ಠೋ।
೭. ಸಪ್ಪಾಣಕವಗ್ಗೋ
೧. ಸಞ್ಚಿಚ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಸಪ್ಪಾಣಕವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಾಣೋತಿ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಪಾಣೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ। ತಂ ಖುದ್ದಕಮ್ಪಿ ಮಹನ್ತಮ್ಪಿ ಮಾರೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ, ಮಹನ್ತೇ ಪನ ಉಪಕ್ಕಮಮಹನ್ತತಾಯ ಅಕುಸಲಂ ಮಹನ್ತಂ ಹೋತಿ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ
ಸಞ್ಚಿಚ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಸಪ್ಪಾಣಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ದುತಿಯೇ ಸಪ್ಪಾಣಕನ್ತಿ ಯೇ ಪಾಣಕಾ ಪರಿಭೋಗೇನ ಮರನ್ತಿ, ತೇಹಿ ಸಪ್ಪಾಣಕಂ, ತಾದಿಸಞ್ಹಿ ಜಾನಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಆರಬ್ಭ ಜಾನಂ ಸಪ್ಪಾಣಕಂ ಉದಕಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಸಿಞ್ಚನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ।
ಸಪ್ಪಾಣಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಉಕ್ಕೋಟನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ತತಿಯೇ ಯಥಾಧಮ್ಮನ್ತಿ ಯೋ ಯಸ್ಸ ಅಧಿಕರಣಸ್ಸ ವೂಪಸಮಾಯ ಧಮ್ಮೋ ವುತ್ತೋ, ತೇನೇವ ಧಮ್ಮೇನ। ನಿಹತಾಧಿಕರಣನ್ತಿ ನಿಹತಂ ಅಧಿಕರಣಂ, ಸಮಥಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಚೂಳವ॰ ೧೮೫ ಆದಯೋ) ಸತ್ಥಾರಾ ವುತ್ತಧಮ್ಮೇನೇವ ವೂಪಸಮಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ವೂಪಸಮನನಯಂ ಪನಸ್ಸ ಅಧಿಕರಣಸಮಥೇಸು ದಸ್ಸಯಿಸ್ಸಾಮ। ಪುನಕಮ್ಮಾಯ ಉಕ್ಕೋಟೇಯ್ಯಾತಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಕತಂ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ (ಪಾಚಿ॰ ೩೯೪) ವದನ್ತೋ ಪುನಕರಣತ್ಥಾಯ ಉಚ್ಚಾಲೇಯ್ಯ। ಯಥಾಠಿತಭಾವೇನ ಪತಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ದದೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸೇವಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ಯಂ ಪನ ಧಮ್ಮೇನ ಅಧಿಕರಣಂ ನಿಹತಂ
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಉಕ್ಕೋಟನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ, ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ಧಮ್ಮಕಮ್ಮಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ। ಉಭಯೇಸು ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ‘‘ಅಧಮ್ಮೇನ ವಾ ವಗ್ಗೇನ ವಾ ಅಕಮ್ಮಾರಹಸ್ಸ ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕತ’’ನ್ತಿ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ನಿಹತಭಾವೋ, ಜಾನನಾ, ಉಕ್ಕೋಟನಾತಿ
ಉಕ್ಕೋಟನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ದುಟ್ಠುಲ್ಲಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಚತುತ್ಥೇ ದುಟ್ಠುಲ್ಲನ್ತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ತಂ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಉಪಾಯೇನ ಞತ್ವಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ಸಚೇಪಿ ‘‘ನ ದಾನಿ ನಂ
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾಪತ್ತಿಪಟಿಚ್ಛಾದನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಆದಿಪದೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಇತರೇಸು ದ್ವೀಸು ದುಕ್ಕಟಂ, ಅದುಟ್ಠುಲ್ಲಾಯ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ದುಟ್ಠುಲ್ಲೇ ವಾ ಅದುಟ್ಠುಲ್ಲೇ ವಾ ಅಜ್ಝಾಚಾರೇ ದುಕ್ಕಟಮೇವ। ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಭಣ್ಡನಾದೀನಿ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೪೦೧) ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಕಕ್ಖಳೋ ಫರುಸೋ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯಂ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತರಾಯಂ ವಾ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಾ ಅನಾರೋಚೇನ್ತಸ್ಸ, ಪತಿರೂಪಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅಪಸ್ಸತೋ
ದುಟ್ಠುಲ್ಲಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಪಞ್ಚಮೇ ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸನ್ತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಪರಿಪುಣ್ಣವೀಸತಿವಸ್ಸಂ। ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಯ್ಯಾತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಹುತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಯ್ಯ। ಸೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಜಾನನ್ತೇನಾಪಿ ಅಜಾನನ್ತೇನಾಪಿ ತೇ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಾರಯ್ಹಾತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಉಪಜ್ಝಾಯಂ ಅವಸೇಸಾ ಗಾರಯ್ಹಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ। ಇದಂ ತಸ್ಮಿಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಯೋ ಪನ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಹುತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಿ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪುಗ್ಗಲೇ ಇದಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತಸ್ಮಾ ಯೋ ‘‘ಏವಂ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಣಂ ವಾ ಆಚರಿಯಂ ವಾ ಪತ್ತಂ ವಾ ಚೀವರಂ ವಾ ಪರಿಯೇಸತಿ, ಸೀಮಂ ವಾ ಸಮ್ಮನ್ನತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೪೦೪), ಉದಕುಕ್ಖೇಪಂ ವಾ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದತಿ, ಸೋ ಏತೇಸು ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇಸು ಞತ್ತಿಯಾ, ದ್ವೀಸು ಚ ಕಮ್ಮವಾಚಾಸು ದುಕ್ಕಟಾನಿ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಆಪಜ್ಜತಿ।
ರಾಜಗಹೇ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸಂ ಉಪಸಮ್ಪಾದನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸೇ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ, ಪರಿಪುಣ್ಣವೀಸತಿವಸ್ಸೇ ಊನಕಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ। ಉಭಯತ್ಥ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸತಾ, ಊನಕಸಞ್ಞಿತಾ, ಉಪಸಮ್ಪಾದನನ್ತಿ
ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಛಟ್ಠೇ ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಸಞ್ಞಿನೋ ತಸ್ಸ ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಿಧಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಸಂವಿಧಾನೇ ಚ ಗಮನೇ ಚ ಓವಾದವಗ್ಗೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಆಪತ್ತಿವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಿಧಾಯ ಏಕದ್ಧಾನಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ಮನುಸ್ಸೇಸು ಅಸಂವಿದಹನ್ತೇಸು ಸಯಮೇವ ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ, ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥೇ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ, ಅಥೇಯ್ಯಸತ್ಥೇ ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ। ಅಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ಅಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ವಾ ಕಾಲವಿಸಙ್ಕೇತೇನ ವಾ, ಆಪದಾಸು ವಾ, ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಭಾವೋ, ಜಾನನಂ, ಸಂವಿಧಾನಂ, ಅವಿಸಙ್ಕೇತೇನ ಗಮನನ್ತಿ
ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಸಂವಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಸತ್ತಮೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕದ್ಧಾನಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ।
ಸಂವಿಧಾನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಅರಿಟ್ಠಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಅಟ್ಠಮೇ ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಾನಂ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅನ್ತರಾಯಿಕಾ, ತೇ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸವಿಪಾಕಉಪವಾದಪಞ್ಞತ್ತಿವೀತಿಕ್ಕಮನವಸೇನ ಪಞ್ಚವಿಧಾ। ತೇಸು ಮುದುಕಾನಂ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ‘‘ಅಟ್ಠಿಕಙ್ಕಲೂಪಮಾ ಕಾಮಾ’’ತಿಆದೀಹಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೪೨; ಪಾಚಿ॰ ೪೧೭; ಚೂಳನಿ॰ ಖಗ್ಗವಿಸಾಣಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸ ೧೪೭) ನೇಕೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ। ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖೂಹೀತಿ ಯೇ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ವಾ ಸುಣನ್ತಿ ವಾ, ತೇಹಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಏವಂ ವತ್ತಬ್ಬೋ ‘‘ಮಾ ಆಯಸ್ಮಾ ಏವಂ ಅವಚ…ಪೇ॰… ಅಲಞ್ಚ ಪನ ತೇ ಪಟಿಸೇವತೋ ಅನ್ತರಾಯಾಯಾ’’ತಿ। ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ, ಸುತ್ವಾ ಅವದನ್ತಾನಮ್ಪಿ
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅರಿಟ್ಠಂ ಆರಬ್ಭ ಪಾಪಿಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ। ಅಸಮನುಭಾಸಿಯಮಾನಸ್ಸ
ಅರಿಟ್ಠಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಉಕ್ಖಿತ್ತಸಮ್ಭೋಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ನವಮೇ ತಥಾವಾದಿನಾತಿ ‘‘ತಥಾಹಂ ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದಿವಾದಿನಾ। ಅಕತಾನುಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಅನುಧಮ್ಮೋ ವುಚ್ಚತಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅದಸ್ಸನೇ ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಕಮ್ಮೇ ವಾ ಪಾಪಿಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೇ ವಾ ಧಮ್ಮೇನ ವಿನಯೇನ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕಸ್ಸ ಅನುಲೋಮವತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಕತಓಸಾರಣಾ, ಸೋ ಓಸಾರಣಸಙ್ಖಾತೋ ಅನುಧಮ್ಮೋ ಯಸ್ಸ ನ ಕತೋ, ಅಯಂ ಅಕತಾನುಧಮ್ಮೋ ನಾಮ, ತಾದಿಸೇನ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಮ್ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ ವಾತಿ ಆಮಿಸಸಮ್ಭೋಗಂ ವಾ ಧಮ್ಮಸಮ್ಭೋಗಂ ವಾ ಕರೇಯ್ಯ। ಸಂವಸೇಯ್ಯ ವಾತಿ ಉಪೋಸಥಾದಿಕಂ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ಕರೇಯ್ಯ ಸಹ ವಾ ಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯಾತಿ ನಾನೂಪಚಾರೇಪಿ ಏಕಚ್ಛನ್ನೇ ನಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯ। ತತ್ಥ ಆಮಿಸಪರಿಭೋಗೇ ಏಕಪ್ಪಯೋಗೇನ ಬಹೂಪಿ ದದತೋ ವಾ ಗಣ್ಹತೋ ವಾ ಏಕಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ವಿಚ್ಛಿನ್ದನೇ ಸತಿ ಪಯೋಗೇ ಪಯೋಗೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ಧಮ್ಮಸಮ್ಭೋಗೇ ಪದಾದೀಹಿ ಉದ್ದಿಸನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಉದ್ದಿಸಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಪದಸೋಧಮ್ಮೇ ವುತ್ತನಯೇನ, ಸಂವಾಸೇ ಕಮ್ಮಪರಿಯೋಸಾನವಸೇನ, ಸಹಸೇಯ್ಯಾಯ ಏಕಸ್ಮಿಂ ನಿಪನ್ನೇ ಇತರಸ್ಸ ನಿಪಜ್ಜನಪ್ಪಯೋಗವಸೇನ ಆಪತ್ತಿಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಆರಬ್ಭ ಅರಿಟ್ಠೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಭುಞ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ಉಕ್ಖಿತ್ತಕೇ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ, ಅನುಕ್ಖಿತ್ತಕೇ ಉಕ್ಖಿತ್ತಕಸಞ್ಞಿನೋ ಚೇವ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ। ಉಭೋಸು ಅನುಕ್ಖಿತ್ತಕಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ‘‘ಓಸಾರಿತೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠೋ’’ತಿ ವಾ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಅಕತಾನುಧಮ್ಮತಾ, ಜಾನನಾ, ಸಮ್ಭೋಗಾದಿಕರಣನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ। ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ।
ಉಕ್ಖಿತ್ತಸಮ್ಭೋಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಕಣ್ಟಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ದಸಮೇ ಸಮಣುದ್ದೇಸೋತಿ ಸಾಮಣೇರೋ। ಚರಾತಿ ಗಚ್ಛ। ಪಿರೇತಿ ಪರ ಅಮಾಮಕ। ವಿನಸ್ಸಾತಿ ನಸ್ಸ ತಥಾನಾಸಿತನ್ತಿಏತ್ಥ ಸಂವಾಸನಾಸನಾ ಸಂವಾಸನಾಸನಾ ನಾಮ। ದೂಸಕೋ ನಾಸೇತಬ್ಬೋ (ಪಾರಾ॰ ೬೬), ಮೇತ್ತಿಯಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ನಾಸೇಥಾತಿ (ಚೂಳವ॰ ೧೯೩; ಪಾರಾ॰ ೩೮೪) ಅಯಂ ಲಿಙ್ಗನಾಸನಾ ನಾಮ। ‘‘ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ತೇ, ಆವುಸೋ ಸಮಣುದ್ದೇಸ, ನ ಚೇವ ಸೋ ಭಗವಾ ಸತ್ಥಾ ಅಪದಿಸಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೪೨೯) ಅಯಂ ದಣ್ಡಕಮ್ಮನಾಸನಾ ನಾಮ, ಅಯಂ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾ। ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಥಾನಾಸಿತ’’ನ್ತಿ। ಉಪಲಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ‘‘ಪತ್ತಂ ವಾ ಚೀವರಂ ವಾ ಉದ್ದೇಸಂ ವಾ ಪರಿಪುಚ್ಛಂ ವಾ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ। ಉಪಟ್ಠಾಪೇಯ್ಯಾತಿ ಚುಣ್ಣಮತ್ತಿಕಾದೀನಿ ಸಾದಿಯನ್ತೋ ತೇನ
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಕಣ್ಟಕಸಮಣುದ್ದೇಸಉಪಲಾಪನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸೇಸಂ ಅರಿಟ್ಠಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತಸದಿಸಮೇವಾತಿ।
ಕಣ್ಟಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಸಪ್ಪಾಣಕವಗ್ಗೋ ಸತ್ತಮೋ।
೮. ಸಹಧಮ್ಮಿಕವಗ್ಗೋ
೧. ಸಹಧಮ್ಮಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಸಹಧಮ್ಮಿಕವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಂ ವುಚ್ಚಮಾನೋತಿ ಇಮಸ್ಸತ್ಥೋ ದುಬ್ಬಚಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತೋ। ಏತಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಯಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ನ ತಾವ ಸಿಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಅನಾದರಿಯಭಯಾ ಲೇಸೇನ ಏವಂ ವದನ್ತಸ್ಸ ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸಿಕ್ಖಮಾನೇನಾತಿ ಓವಾದಂ ಸಿರಸಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಿತುಕಾಮೇನೇವ ಹುತ್ವಾ। ಅಞ್ಞಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಜಾನಿತಬ್ಬಂ। ಪರಿಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಕೋ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಪರಿಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ। ಪರಿಪಞ್ಹಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತಬ್ಬಂ ತುಲಯಿತಬ್ಬಂ।
ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಛನ್ನತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಏವಂ ಭಣನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ
ಸಹಧಮ್ಮಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ವಿಲೇಖನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ದುತಿಯೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸಮಾನೇತಿ ಆಚರಿಯೇನ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಸ್ಸ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ವಾ ಸಜ್ಝಾಯವಸೇನ ಪರಿವತ್ತಿಯಮಾನೇ ವಾ। ಖುದ್ದಾನುಖುದ್ದಕೇಹೀತಿ ಖುದ್ದಕೇಹಿ ಚ ಅನುಖುದ್ದಕೇಹಿ ಚ। ಯಾವದೇವಾತಿ ತೇಸಂ ಸಂವತ್ತನಮರಿಯಾದಪರಿಚ್ಛೇದವಚನಂ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಏತಾನಿ ಹಿ ಯೇ ಉದ್ದಿಸನ್ತಿ ವಾ ಉದ್ದಿಸಾಪೇನ್ತಿ ವಾ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತಿ ವಾ, ತೇಸಂ ತಾವ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ, ಯಾವ ‘‘ಕಪ್ಪತಿ ನು ಯಾವದೇವಾತಿ ಅತಿಸಯವವತ್ಥಾಪನಂ। ತಸ್ಸ ‘ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’ತಿಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯ ವಿಹೇಸಾಯ ವಿಲೇಖಾಯ ಅತಿವಿಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿಯೇವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸಿಕ್ಖಾಪದವಿವಣ್ಣಕೇತಿ ಏವಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ವಿವಣ್ಣಕೇ ಗರಹಣೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಆರಬ್ಭ ವಿನಯವಿವಣ್ಣನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಿವಣ್ಣನೇ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ, ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಅಞ್ಞಧಮ್ಮವಿವಣ್ಣನೇ ದುಕ್ಕಟಮೇವ। ನ ವಿವಣ್ಣೇತುಕಾಮಸ್ಸ, ‘‘ಇಙ್ಘ ತಾವ ಸುತ್ತನ್ತೇ ವಾ ಗಾಥಾಯೋ ವಾ ಅಭಿಧಮ್ಮಂ ವಾ ಪರಿಯಾಪುಣಸ್ಸು, ಪಚ್ಛಾಪಿ ವಿನಯಂ ಪರಿಯಾಪುಣಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಭಣತೋ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಗರಹಿತುಕಾಮತಾ ಚ, ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದವಿವಣ್ಣನಞ್ಚಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ। ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ದುಕ್ಖವೇದನನ್ತಿ।
ವಿಲೇಖನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ಮೋಹನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ತತಿಯೇ ಅನ್ವಡ್ಢಮಾಸನ್ತಿ ಅನುಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅದ್ಧಮಾಸೇ ಅದ್ಧಮಾಸೇ। ಉದ್ದಿಸ್ಸಮಾನೇತಿ ಉಪೋಸಥವಸೇನ ಯಞ್ಚ ತತ್ಥ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋತಿ ಯಂ ಸೋ ಅನಾಚಾರಂ ಆಚರಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಾಣಕೇನ ಆಪನ್ನಭಾವಂ ಜಾನಾಪೇತುಕಾಮೋ ಏವಮಾಹ, ತಸ್ಮಿಂ ಅನಾಚಾರೇ ಯಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ। ತಞ್ಚ ಯಥಾಧಮ್ಮೋ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ ಅಞ್ಞಾಣಕೇನ ಆಪನ್ನತ್ತಾ ಮೋಕ್ಖೋ ನತ್ಥಿ, ಯಥಾ ಪನ ಧಮ್ಮೋ ಚ ವಿನಯೋ ಚ ಠಿತೋ, ತಥಾ ತಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ, ದೇಸನಾಗಾಮಿನಿಯಾ ದೇಸಾಪೇತಬ್ಬೋ, ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನಿಯಾ ವುಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬೋತಿ ಉತ್ತರಿ ಚಸ್ಸ ಮೋಹೋ ಆರೋಪೇತಬ್ಬೋತಿ ಯಥಾಧಮ್ಮಕರಣತೋ ಚ ಉತ್ತರಿ ‘‘ತಸ್ಸ ತೇ, ಆವುಸೋ’’ತಿಆದಿವಚನೇಹಿ ನಿನ್ದಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮೇನ ಮೋಹೋ ಆರೋಪೇತಬ್ಬೋ। ಇದಂ ತಸ್ಮಿಂ ಮೋಹನಕೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಯೋ ಏವಂ ಆರೋಪಿತೇ ಮೋಹೇ ಪುನ ಮೋಹೇತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಮೋಹನಕೇ ಪುಗ್ಗಲೇ ಇದಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ನ ಅನಾರೋಪಿತೇ ಮೋಹೇತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಆರಬ್ಭ ಮೋಹನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ, ಅನಾರೋಪಿತೇ ಮೋಹೇ ದುಕ್ಕಟಮೇವ। ಯೇನ ನ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಸುತಂ, ಊನಕದ್ವತ್ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಸುತಂ, ಯೇ ಚ ನ ಮೋಹೇತುಕಾಮಾ ತೇಸಂ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಮೋಹಾರೋಪನಂ, ಮೋಹೇತುಕಾಮತಾ, ವುತ್ತನಯೇನ ಸುತಭಾವೋ, ಮೋಹನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ। ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ದುಕ್ಖವೇದನನ್ತಿ।
ಮೋಹನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಪಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಚತುತ್ಥೇ ಪಹಾರಂ ದದೇಯ್ಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಹರಿತುಕಾಮತಾಯ ಪಹಾರೇ ದಿನ್ನೇ ಸಚೇಪಿ ಮರತಿ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ
ಪಹಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ತಲಸತ್ತಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಪಞ್ಚಮೇ ತಲಸತ್ತಿಕಂ ಉಗ್ಗಿರೇಯ್ಯಾತಿ ಪಹಾರದಾನಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಕಾಯಂ ವಾ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಂ ವಾ ಉಚ್ಚಾರೇಯ್ಯ। ಏತ್ಥ ಚ ಉಗ್ಗಿರಣಪಚ್ಚಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ಸಚೇ ಪನ
ತಲಸತ್ತಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಅಮೂಲಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಛಟ್ಠೇ ಅಮೂಲಕೇನಾತಿ ದಿಟ್ಠಾದಿಮೂಲವಿರಹಿತೇನ। ಅನುದ್ಧಂಸೇಯ್ಯಾತಿ ಚೋದೇಯ್ಯ ವಾ ಚೋದಾಪೇಯ್ಯ ವಾ। ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಸಚೇ ಚುದಿತಕೋ ತಙ್ಖಣಞ್ಞೇವ ‘‘ಚೋದೇತಿ ಮ’’ನ್ತಿ ಜಾನಾತಿ, ಚೋದಕಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಆರಬ್ಭ ಅಮೂಲಕೇನ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇನ ಅನುದ್ಧಂಸನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಆಚಾರವಿಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ಅನುದ್ಧಂಸನೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ। ತಥಾಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸ್ಸ ಅಮೂಲಕತಾ, ಅನುದ್ಧಂಸನಾ, ತಙ್ಖಣವಿಜಾನನಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ। ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ದುಕ್ಖವೇದನನ್ತಿ।
ಅಮೂಲಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ಸಞ್ಚಿಚ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಸತ್ತಮೇ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಉಪದಹೇಯ್ಯಾತಿ ‘‘ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸೋ ತ್ವಂ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿಆದೀನಿ (ಪಾಚಿ॰ ೪೬೬) ಭಣನ್ತೋ ಉಪ್ಪಾದೇಯ್ಯ। ಏವಂ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಉಪ್ಪಾದನಪಚ್ಚಯೇ ಅಸತಿ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಸ್ಸ ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಆರಬ್ಭ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಉಪ್ಪಾದನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ। ನಉಪ್ಪಾದೇತುಕಾಮಸ್ಸ, ಕೇವಲಂ ಹಿತೇಸಿತಾಯ
ಸಞ್ಚಿಚ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಉಪಸ್ಸುತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಅಟ್ಠಮೇ ವಿವಾದಾಪನ್ನಾನನ್ತಿ ಭಣ್ಡನಕಲಹೇಹಿ ವಿವಡ್ಢಿತಂ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ಆಪನ್ನಾನಂ। ಉಪಸ್ಸುತಿನ್ತಿ ಸುತಿಸಮೀಪಂ, ಯತ್ಥ ಠತ್ವಾ ಸಕ್ಕಾ ಹೋತಿ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸೋತುಂ, ತತ್ಥ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ತತ್ಥ ಸೋಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚೋದೇತುಕಾಮತಾಯ ಗಚ್ಛತೋ ಪದೇ ಪದೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ತುರಿತಗಮನೇಪಿ ಓಹೀಯಮಾನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಯತ್ಥ ಪನ ಠಿತೋ ಸುಣಾತಿ, ತತ್ಥ ಠಿತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅತ್ತನೋ ಠಿತೋಕಾಸಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತೇಸು ಮನ್ತಯಮಾನೇಸುಪಿ ಉಕ್ಕಾಸಿತ್ವಾ, ‘‘ಅಹಂ ಏತ್ಥಾ’’ತಿ ವಾ ವತ್ವಾ ಜಾನಾಪೇತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಸವನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಆರಬ್ಭ ಉಪಸ್ಸುತಿಟ್ಠಾನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ, ‘‘ಇಮೇಸಂ ಸುತ್ವಾ ಓರಮಿಸ್ಸಾಮಿ ವಿರಮಿಸ್ಸಾಮಿ ವೂಪಸಮಿಸ್ಸಾಮಿ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಮೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೪೭೩) ಗಚ್ಛತೋ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ಚೋದನಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಸವನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ। ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಇದಂ ಪನ ಸಿಯಾ ಕಿರಿಯಂ, ಸಿಯಾ ಅಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ, ದುಕ್ಖವೇದನನ್ತಿ।
ಉಪಸ್ಸುತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ಕಮ್ಮಪ್ಪಟಿಬಾಹನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ನವಮೇ ಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಕಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಧಮ್ಮೇನ ವಿನಯೇನ ಸತ್ಥುಸಾಸನೇನ ಕತಾನಂ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಂ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಂ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ। ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಕಮ್ಮವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ತತ್ರ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ ನಾಮ ಸಮಗ್ಗಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅನುಮತಿಯಾ ತಂ ತಂ ವತ್ಥುಂ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ರುಚ್ಚತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸಾ’’ತಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸಾವೇತ್ವಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಂ ವುಚ್ಚತಿ। ಸಮಗ್ಗಸ್ಸೇವ ಪನ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅನುಮತಿಯಾ ಏಕಾಯ ಞತ್ತಿಯಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಂ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಂ ನಾಮ। ಏಕಾಯ ಞತ್ತಿಯಾ ಚೇವ ಅನುಸ್ಸಾವನಾಯ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಂ ನಾಮ। ಏಕಾಯ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮಂ ನಾಮ।
ತೇಸು ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ (ಪರಿ॰ ೪೯೬; ಪರಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೪೯೫-೪೯೬) ಪಞ್ಚ ಠಾನಾನಿ ಗಚ್ಛತಿ ಓಸಾರಣಂ ನಿಸ್ಸಾರಣಂ ಭಣ್ಡುಕಮ್ಮಂ ಬ್ರಹ್ಮದಣ್ಡಂ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಕಣ್ಟಕಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ನಾಸನಾ ವಿಯ ನಿಸ್ಸಾರಣಾ, ತಾದಿಸಂಯೇವ ಸಮ್ಮಾವತ್ತನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪವೇಸನಾ ‘ಓಸಾರಣಾ’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪೇಕ್ಖಸ್ಸ ಕೇಸಚ್ಛೇದನಾಪುಚ್ಛನಂ ಭಣ್ಡುಕಮ್ಮಂ (ಮಹಾವ॰ ೯೮) ನಾಮ। ಮುಖರಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಭಿಕ್ಖೂ ದುರುತ್ತವಚನೇಹಿ ಘಟ್ಟೇನ್ತಸ್ಸ ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಭಿಕ್ಖು ಮುಖರೋ ಭಿಕ್ಖೂ ದುರುತ್ತವಚನೇಹಿ ಘಟ್ಟೇನ್ತೋ ವಿಹರತಿ, ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಯಂ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯ, ತಂ ವದೇಯ್ಯ, ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಭಿಕ್ಖು ನೇವ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ನ ಓವಾದಾನುಸಾಸನಿಂ ಕತ್ತಬ್ಬೋ, ನ ಓವದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ‘‘ಸಙ್ಘಂ, ಭನ್ತೇ ಬ್ರಹ್ಮದಣ್ಡಂ (ಚೂಳವ॰ ೪೪೫) ನಾಮ। ಯಂ ಪನ ಭಗವತಾ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಊರುಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸನಾದಿವತ್ಥೂಸು ‘‘ಅವನ್ದಿಯೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘೇನ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೪೧೧) ಏವಂ ಅವನ್ದಿಯಕಮ್ಮಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ, ಯಂ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ‘‘ಅಯ್ಯೇ, ಅಸುಕೋ ನಾಮ ಅಯ್ಯೋ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಅಪ್ಪಸಾದನೀಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಏತಸ್ಸ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಅವನ್ದಿಯಕರಣಂ ‘ರುಚ್ಚತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಸಙ್ಘಸ್ಸಾ’’’ತಿ ಏವಂ ಉಪಸ್ಸಯೇ ನಿಸಿನ್ನಾಹೇವ ಭಿಕ್ಖುನೀಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಂ, ಏವರೂಪಂ ಕಮ್ಮಂ ಯಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂಯೇವ ಲಕ್ಖಣಂ ನ ಓಸಾರಣಾದೀನಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಇದಞ್ಚ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣಂ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖುನಿಮೂಲಕಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಅಪಿಚ ಭಿಕ್ಖೂನಮ್ಪಿ ಲಬ್ಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿಪಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನಚೀವರಕಾದೀನಂ ಚೀವರಾದೀನಿ ವಾ ದೇನ್ತೇಹಿ, ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾನಿ ಅಪನೇತಬ್ಬಾನಿಪಿ ವತ್ಥೂನಿ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೇಹಿ ವಾ, ಅಪನೇನ್ತೇಹಿ ವಾ, ತಥಾರೂಪಂ ವಾ ಧಮ್ಮಿಕಂ ಕತಿಕಂ ಕರೋನ್ತೇಹಿ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಸಾವೇತ್ವಾ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಸಬ್ಬಞ್ಹೇತಂ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣಮೇವ ಪವಿಸತಿ, ಇತಿ ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ ಪಞ್ಚ ಠಾನಾನಿ ಗಚ್ಛತಿ।
ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಂ ಪನ ನವ ಠಾನಾನಿ ಗಚ್ಛತಿ ಓಸಾರಣಂ ನಿಸ್ಸಾರಣಂ ಉಪೋಸಥಂ ಪವಾರಣಂ ಸಮ್ಮುತಿಂ ದಾನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಂ ಪಚ್ಚುಕ್ಕಡ್ಢನಂ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣನ್ತಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ, ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಆಯಸ್ಮತೋ ಉಪಸಮ್ಪದಾಪೇಕ್ಖೋ, ಅನುಸಿಟ್ಠೋ ಸೋ ಮಯಾ, ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಓಸಾರಣಾ ನಾಮ। ‘‘ಸುಣನ್ತು ಮೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತಾ, ಅಯಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಭಿಕ್ಖು ಧಮ್ಮಕಥಿಕೋ, ಇಮಸ್ಸ ನೇವ ಸುತ್ತಂ ಆಗಚ್ಛತಿ, ನೋ ಸುತ್ತವಿಭಙ್ಗೋ, ಸೋ ಅತ್ಥಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ನಿಸ್ಸಾರಣಾ ನಾಮ। ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ, ಅಜ್ಜುಪೋಸಥೋ…ಪೇ॰… ಉಪೋಸಥಂ ಕರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮವಸೇನ ಠಪಿತಾ ಞತ್ತಿ ಉಪೋಸಥೋ ನಾಮ। ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ, ಅಜ್ಜ ಪವಾರಣಾ ಪನ್ನರಸೀ, ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಸಙ್ಘೋ ಪವಾರೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೨೧೦) ಏವಂ ಪವಾರಣಾಕಮ್ಮವಸೇನ ಠಪಿತಾ ಞತ್ತಿ ಪವಾರಣಾ ನಾಮ। ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ, ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪದಾಪೇಕ್ಖೋ, ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಅಹಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಅನುಸಾಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ, ‘‘ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಂ ಅನುಸಾಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೧೨೬) ಏವಂ ಅತ್ತಾನಂ ವಾ ಪರಂ ವಾ ಸಮ್ಮನ್ನಿತುಂ ಠಪಿತಾ ಞತ್ತಿ ಸಮ್ಮುತಿ ನಾಮ। ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ, ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ದಾನಂ ನಾಮ। ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ, ಅಯಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಭಿಕ್ಖು ಆಪತ್ತಿಂ ಸರತಿ ವಿವರತಿ ಉತ್ತಾನಿಂ ಕರೋತಿ ದೇಸೇತಿ, ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಅಹಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ, ತೇನ ವತ್ತಬ್ಬೋ ‘ಪಸ್ಸಸೀ’ತಿ, ‘ಆಮ, ಪಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ‘‘ಆಯತಿಂ ಸಂವರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೨೩೯) ಏವಂ ಆಪತ್ತಿಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹೋ ಪಟಿಗ್ಗಹೋ ನಾಮ। ‘‘ಸುಣನ್ತು ಮೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತಾ ಆವಾಸಿಕಾ, ಯದಾಯಸ್ಮನ್ತಾನಂ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಇದಾನಿ ಉಪೋಸಥಂ ಕರೇಯ್ಯಾಮ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ ಉದ್ದಿಸೇಯ್ಯಾಮ, ಆಗಮೇ ಕಾಲೇ ಪವಾರೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೨೪೦) ಏವಂ ಕತಪ್ಪವಾರಣಪ್ಪಚ್ಚುಕ್ಕಡ್ಢನಾ ಪಚ್ಚುಕ್ಕಡ್ಢನಾ ನಾಮ। ತಿಣವತ್ತಾರಕಸಮಥೇ (ಚೂಳವ॰ ೨೧೨) ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕಞತ್ತಿ, ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ಏಕೇಕಾ ಞತ್ತಿ ಚಾತಿ ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಞತ್ತಿಯೋ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣಂ ನಾಮ। ಇತಿ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಂ ನವ ಠಾನಾನಿ ಗಚ್ಛತಿ।
ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಂ ನಿಸ್ಸಾರಣಾ ನಾಮ। ತಸ್ಸೇವ ಸಮ್ಮಾವತ್ತನ್ತಸ್ಸ ಪತ್ತುಕ್ಕುಜ್ಜನವಸೇನ ಓಸಾರಣಾ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಸಾ ಖುದ್ದಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ ವಡ್ಢಲಿಚ್ಛವಿವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ (ಚೂಳವ॰ ೨೬೫-೨೬೬) ವುತ್ತಾ। ಸೀಮಾಸಮ್ಮುತಿ ತಿಚೀವರೇನ ಅವಿಪ್ಪವಾಸಸಮ್ಮುತಿಸನ್ಥತಸಮ್ಮುತಿಭತ್ತುದ್ದೇಸಕಸೇನಾಸನಗ್ಗಾಹಾಪಕಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಚೀವರಪ್ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಯಾಗುಭಾಜಕಫಲಭಾಜಕಖಜ್ಜಭಾಜಕಅಪ್ಪಮತ್ತಕವಿಸ್ಸಜ್ಜಕಸಾಟಿಯಗ್ಗಾಹಪಕಪತ್ತಗ್ಗಾಹಾಪಕಆರಾಮಿಕಪೇಸಕಸಾಮಣೇರಪೇಸಕಸಮ್ಮುತೀತಿ ಏತಾಸಂ ಸಮ್ಮುತೀನಂ ವಸೇನ ಸಮ್ಮುತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಕಥಿನಚೀವರಮತಕಚೀವರದಾನವಸೇನ ದಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಕಥಿನುದ್ಧಾರವಸೇನ ಉದ್ಧಾರೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಕುಟಿವತ್ಥುವಿಹಾರವತ್ಥುದೇಸನಾವಸೇನ ದೇಸನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಯಾ ಪನ ತಿಣವತ್ಥಾರಕಸಮಥೇ (ಚೂಳವ॰ ೨೧೨ ಆದಯೋ) ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ಏಕಾ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ಏಕಾತಿ ದ್ವೇ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮವಾಚಾ ವುತ್ತಾ, ಯಾ ಚ ಮೋಹಾರೋಪನಾದೀಸು ಕಮ್ಮವಾಚಾ (ಪಾಚಿ॰ ೪೪೬) ವುತ್ತಾ, ತಾಸಂ ವಸೇನ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಇತಿ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಂ ಸತ್ತ ಠಾನಾನಿ ಗಚ್ಛತಿ।
ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಸತ್ತೇವ ಠಾನಾನಿ ಗಚ್ಛತಿ ಓಸಾರಣಂ ನಿಸ್ಸಾರಣಂ ಸಮ್ಮುತಿಂ ದಾನಂ ನಿಗ್ಗಹಂ ಸಮನುಭಾಸನಂ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣನ್ತಿ। ತತ್ಥ ತಜ್ಜನೀಯಕಮ್ಮಾದೀನಂ (ಚೂಳವ॰ ೧ ಆದಯೋ) ಸತ್ತನ್ನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ವಸೇನ ನಿಸ್ಸಾರಣಾ, ತೇಸಂಯೇವ ಕಮ್ಮಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನವಸೇನ ಓಸಾರಣಾ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದಕಸಮ್ಮುತಿವಸೇನ (ಪಾಚಿ॰ ೧೪೬-೧೪೭) ಸಮ್ಮುತಿ, ಪರಿವಾಸದಾನ(ಚಊಳವ॰ ೧೦೨) ಮಾನತ್ತದಾನವಸೇನ (ಚೂಳವ॰ ೧೦೫) ದಾನಂ, ಮೂಲಾಯಪಟಿಕಸ್ಸನವಸೇನ (ಚೂಳವ॰ ೧೧೦) ನಿಗ್ಗಹೋ, ಉಕ್ಖಿತ್ತಾನುವತ್ತಿಕಾ ಸಮನುಭಾಸನಾ, ಉಪಸಮ್ಪದಾಕಮ್ಮಅಬ್ಭಾನಕಮ್ಮವಸೇನ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಇತಿ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಸತ್ತ ಠಾನಾನಿ ಗಚ್ಛತಿ।
ಇಮೇಸು ಪನ ಚತೂಸು ಕಮ್ಮೇಸು ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಂ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾವ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಾದಿವಸೇನ ನ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಏಕಂ ಞತ್ತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾವ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮಾದಿವಸೇನ ನ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮಂ ಪನ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಿಕಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ಇತಿ ಏತೇಸಂ ಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಛನ್ದಂ ದತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಖೀಯನಧಮ್ಮಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಆರಬ್ಭ ಖೀಯನಧಮ್ಮಾಪಜ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ, ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ಧಮ್ಮಕಮ್ಮಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ। ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮಸಞ್ಞಿಸ್ಸ
ಕಮ್ಮಪ್ಪಟಿಬಾಹನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಛನ್ದಂಅದತ್ವಾಗಮನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ದಸಮೇ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾಯಾತಿ ಯಾವ ಆರೋಚಿತಂ ವತ್ಥು ಅವಿನಿಚ್ಛಿಕಂ, ಞತ್ತಿಂ ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾ ಅನಿಟ್ಠಾಪಿತಾ, ತಾವ ವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ ವತ್ತಮಾನಾ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಏತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರೇ ಕಮ್ಮಂ ಕೋಪೇತುಕಾಮತಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ವಿಜಹತಿ, ತಸ್ಸ ವಿಜಹನೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ವಿಜಹಿತೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಛನ್ದಂ ಅದತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ, ಅಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ
ಛನ್ದಂಅದತ್ವಾಗಮನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೧. ದುಬ್ಬಲಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಏಕಾದಸಮೇ ಸಮಗ್ಗೇನ ಸಙ್ಘೇನಾತಿ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕೇನ ಸಮಾನಸೀಮಾಯಂ ಠಿತೇನ ಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಚೀವರಂ ದತ್ವಾ। ಯಥಾಸನ್ಥುತನ್ತಿ ಯೋ ಯೋ ಮಿತ್ತಸನ್ದಿಟ್ಠಸಮ್ಭತ್ತವಸೇನ ಸನ್ಥುತೋ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ
ರಾಜಗಹೇ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಆರಬ್ಭ ಚೀವರಂ ದತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಖೀಯನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇ ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಚೀವರಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿಯವೇಭಙ್ಗಿಯಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ದತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾಖೀಯನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ, ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿಯವೇಭಙ್ಗಿಯೋ ನಾಮ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಗರುಭಣ್ಡಾನಿ ಅವಸೇಸೋ। ರಾಸಿವಸೇನ ಹಿ ಪಞ್ಚ ಗರುಭಣ್ಡಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ, ತತ್ಥ ಆರಾಮೋ ಆರಾಮವತ್ಥೂತಿ ಏಕಂ, ವಿಹಾರೋ ವಿಹಾರವತ್ಥೂತಿ ದುತಿಯಂ, ಮಞ್ಚೋ ಪೀಠಂ ಭಿಸಿ ಬಿಮ್ಬೋಹನನ್ತಿ ತತಿಯಂ, ಲೋಹಕುಮ್ಭೀ ಲೋಹಭಾಣಕಂ ಲೋಹವಾರಕೋ ಲೋಹಕಟಾಹಂ ವಾಸಿ ಪರಸು ಕುಠಾರೀ ಕುದಾಲೋ ನಿಖಾದನನ್ತಿ ಚತುತ್ಥಂ, ವಲ್ಲಿ ವೇಳು ಮುಞ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಂ ತಿಣಂ ಮತ್ತಿಕಾ ಪಾದೋ ಚ ನಾಮ ಮಗಧನಾಳಿಯಾ ಪಞ್ಚನಾಳಿಮತ್ತಂ
ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ಅನಾಗತಾನಿಪಿ ಭಿಙ್ಗಾರಪಟಿಗ್ಗಹಉಳುಙ್ಕದಬ್ಬಿಕಟಚ್ಛುಪಾತಿ ತಟ್ಟಕಸರಕಸಮುಗ್ಗಅಙ್ಗಾರಕಪಲ್ಲಧೂಮಕಟಚ್ಛುಆದೀನಿ ಖುದ್ದಕಾನಿಪಿ ಗರುಭಣ್ಡಾನೇವ, ಅಯಪತ್ತೋ ಅಯಥಾಲಕಂ ತಮ್ಬಲೋಹಥಾಲಕನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಪನ ಭಾಜನೀಯಾನಿ, ಕಂಸಲೋಹವಟ್ಟಲೋಹಭಾಜನವಿಕತಿ ಸಙ್ಘಿಕಪರಿಭೋಗೇನ ವಾ ಗಿಹಿವಿಕಟಾ ವಾ ವಟ್ಟತಿ, ಪುಗ್ಗಲಿಕಪರಿಭೋಗೇನ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಠಪೇತ್ವಾ ಪನ ತಂ ಭಾಜನವಿಕತಿಂ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಲೋಹಭಣ್ಡೇ ಅಞ್ಜನೀ ಅಞ್ಜನಿಸಲಾಕಾ ನತ್ಥುದಾನಂ ಕಣ್ಣಮಲಹರಣೀ ಸೂಚಿ ಖುದ್ದಕೋ ಪಿಪ್ಫಲಿಕೋ ಖುದ್ದಕಂ ಆರಕಣ್ಟಕಂ ಕುಞ್ಚಿಕಾ ತಾಳಂ ಕತ್ತರಯಟ್ಠಿ ವೇಧಕೋ ಭಿನ್ದಿವಾಲಕೋ ಯಥಾತಥಾಘನಕತಲೋಹಂವಿಪ್ಪಕತಲೋಹಭಣ್ಡಞ್ಚ ಸಬ್ಬಂ ಭಾಜನೀಯಂ। ಧೂಮನೇತ್ತಫಾಲದೀಪರುಕ್ಖದೀಪಕಪಲ್ಲಿಕಓಲಮ್ಬಕದೀಪಇತ್ಥಿಪುರಿಸತಿರಚ್ಛಾನರೂಪಕಾನಿ ಪನ ಅಞ್ಞಾನಿ ವಾ ಭಿತ್ತಿಚ್ಛದನಕವಾಟಾದೀಸು ಉಪನೇತಬ್ಬಾನಿ, ಅನ್ತಮಸೋ ಲೋಹಖಿಲಕಂ ಉಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬಾನಿಪಿ ಲೋಹಭಣ್ಡಾನಿ
ಘಟಕೋ
ವಾಸಿಯಾದೀಸು ಪನ ಯಾಯ ವಾಸಿಯಾ ದನ್ತಕಟ್ಠಚ್ಛೇದನಉಚ್ಛುತಚ್ಛನಮತ್ತತೋ ಅಞ್ಞಂ ಮಹಾಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಅಯಂ ಭಾಜನೀಯಾ। ಸೇಸಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ ಕತಾ ಗರುಭಣ್ಡಂ, ಪರಸು ಪನ ಅನ್ತಮಸೋ ವೇಜ್ಜಾನಂ ಸಿರಾವೇಧಕೋಪಿ ಗರುಭಣ್ಡಮೇವ, ತಥಾ ಕುಠಾರೀ। ಯಾ ಪನ ಆವುಧಸಙ್ಖೇಪೇನ ಕತಾ, ಅಯಂ ಅನಾಮಾಸಾ, ಕುದಾಲೋ ದಣ್ಡಬನ್ಧನಿಖಾದನಂ ವಾ ಅಗರುಭಣ್ಡಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಸಮ್ಮುಞ್ಜನಿದಣ್ಡಖಣನಕಂ ಪನ ಅದಣ್ಡಕಂ ಫಲಮತ್ತಕಮೇವ, ಯಂ ಸಕ್ಕಾ ಸಿಪಾಟಿಕಾಯ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪರಿಹರಿತುಂ, ತಂ ಭಾಜನೀಯಂ। ಸಿಖರಮ್ಪಿ ನಿಖಾದನೇನೇವ ಸಙ್ಗಹಿತಂ, ಯೇಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ವಿಹಾರೇ ವಾಸಿಆದೀನಿ ದಿನ್ನಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಚೇ ಘರೇ ದಡ್ಢೇ ವಾ ವಿಲುತ್ತೇ ವಾ ‘‘ದೇಥ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ಉಪಕ್ಖರೇ, ಪುನ ಆಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ದಾತಬ್ಬಾ। ಸಚೇ ಹರನ್ತಿ, ನ ವಾರೇತಬ್ಬಾ, ಅನಾಹರನ್ತಾಪಿ ನ ಚೋದೇತಬ್ಬಾ।
ಕಮ್ಮಾರತಟ್ಟಕಾರಚುನ್ದಕಾರನಳಕಾರಮಣಿಕಾರಪತ್ತಬನ್ಧಕಾನಂ ಅಧಿಕರಣಿಮುಟ್ಠಿಸಣ್ಡಾಸತುಲಾದೀನಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ಲೋಹಮಯಾನಿ ಉಪಕರಣಾನಿ ಸಙ್ಘೇ ದಿನ್ನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಗರುಭಣ್ಡಾನಿ। ತಿಪುಕೋಟ್ಟಕಸುವಣ್ಣಕಾರಚಮ್ಮಕಾರಉಪಕರಣೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ, ತಿಪುಕೋಟ್ಟಕಉಪಕರಣೇಸು ತಿಪುಚ್ಛೇದನಕಸತ್ಥಕಂ, ಸುವಣ್ಣಕಾರಉಪಕರಣೇಸು ಸುವಣ್ಣಚ್ಛೇದನಕಸತ್ಥಕಂ, ಚಮ್ಮಕಾರಉಪಕರಣೇಸು ಕತಪರಿಕಮ್ಮಚಮ್ಮಚ್ಛೇದನಖುದ್ದಕಸತ್ಥನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಭಾಜನೀಯಾನಿ। ನ್ಹಾಪಿತತುನ್ನಕಾರಉಪಕರಣೇಸುಪಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಕತ್ತರಿಂ
ವಲ್ಲಿಆದೀಸು ವೇತ್ತವಲ್ಲಿಆದಿಕಾ ಯಾ ಕಾಚಿ ಅಡ್ಢಬಾಹುಪ್ಪಮಾಣಾ ವಲ್ಲಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನಾ ವಾ ತತ್ಥಜಾತಕಾ ವಾ ರಕ್ಖಿತಗೋಪಿತಾವ ಗರುಭಣ್ಡಂ, ಸಾ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮೇ ಚ ಚೇತಿಯಕಮ್ಮೇ ಚ ಕತೇ ಸಚೇ ಅತಿರೇಕಾ ಹೋತಿ, ಪುಗ್ಗಲಿಕಕಮ್ಮೇಪಿ ಉಪನೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಸುತ್ತಮಕಚಿವಾಕನಾಳಿಕೇರಹೀರಚಮ್ಮಮಯಾ ರಜ್ಜುಕಾ ವಾ ಯೋತ್ತಾನಿ ವಾ ವಾಕೇ ಚ ನಾಳಿಕೇರಹೀರೇ ಚ ವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಕತಾ ಏಕವಟ್ಟಾ ವಾ ದ್ವಿವಟ್ಟಾ ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸನ್ತಕಾ ಗರುಭಣ್ಡಂ। ಸುತ್ತಂ ಪನ ಅವಟ್ಟೇತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ಮಕಚಿವಾಕನಾಳಿಕೇರಹೀರಾ ಚ ಭಾಜನೀಯಾ
ಯೋ ಕೋಚಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಸೂಚಿದಣ್ಡಕಮತ್ತೋಪಿ ವೇಳು ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನೋ ವಾ ತತ್ಥಜಾತಕೋ ವಾ ರಕ್ಖಿತಗೋಪಿತೋ ಗರುಭಣ್ಡಂ, ಸೋಪಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಮ್ಮೇ ಚ ಚೇತಿಯಕಮ್ಮೇ ಚ ಕತೇ ಅತಿರೇಕೋ ಪುಗ್ಗಲಿಕಕಮ್ಮೇ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಪಾದಗ್ಗಣ್ಹನಕತೇಲನಾಳಿ ಪನ ಕತ್ತರಯಟ್ಠಿ ಉಪಾಹನದಣ್ಡಕೋ ಛತ್ತದಣ್ಡೋ ಛತ್ತಸಲಾಕಾತಿ ಇದಮೇತ್ಥ ಭಾಜನೀಯಭಣ್ಡಂ, ದಡ್ಢಗೇಹಮನುಸ್ಸಾ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ನ ವಾರೇತಬ್ಬಾ।
ಮುಞ್ಜಞ್ಚ ಪಬ್ಬಜಞ್ಚ ಅವಸೇಸಞ್ಚ ಛದನತಿಣಂ ಮುಟ್ಠಿಪ್ಪಮಾಣಮ್ಪಿ ಛದನತಿಣಸಙ್ಖೇಪಗತೇಸು ತಾಲಪಣ್ಣಾದೀಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಏಕಪಣ್ಣಮ್ಪಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನಂ ವಾ ತತ್ಥಜಾತಕಂ ವಾ ಬಹಿಆರಾಮೇ ಸಙ್ಘಿಕೇ ತಿಣವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಜಾತಕಂ ವಾ ರಕ್ಖಿತಗೋಪಿತಂ ಗರುಭಣ್ಡಂ, ತಮ್ಪಿ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮೇ ಚ ಚೇತಿಯಕಮ್ಮೇ ಚ ಕತೇ ಅತಿರೇಕಂ ಪುಗ್ಗಲಿಕಕಮ್ಮೇ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ದಡ್ಢಗೇಹಮನುಸ್ಸಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ನ ವಾರೇತಬ್ಬಾ, ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಪ್ಪಮಾಣೋಪಿ ರಿತ್ತಕಪೋತ್ಥಕೋ ಗರುಭಣ್ಡಮೇವ।
ಮತ್ತಿಕಾ ಪಕತಿಮತ್ತಿಕಾ ವಾ ಹೋತು ಪಞ್ಚವಣ್ಣಾ ವಾ ಸುಧಾ ವಾ ಸಜ್ಜುರಸಕಙ್ಗುಟ್ಠಸಿಲೇಸಾದೀಸು ವಾ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ದುಲ್ಲಭಟ್ಠಾನೇ ಆನೇತ್ವಾ ವಾ ದಿನ್ನಂ ತತ್ಥಜಾತಕಂ ವಾ ರಕ್ಖಿತಗೋಪಿತಂ ತಾಲಪಕ್ಕಮತ್ತಂ ಗರುಭಣ್ಡಂ ಹೋತಿ, ತಮ್ಪಿ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮೇ ಚ ಚೇತಿಯಕಮ್ಮೇ ಚ ಕತೇ ಅತಿರೇಕಂ ಪುಗ್ಗಲಿಕಕಮ್ಮೇ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಹಿಙ್ಗುಹಿಙ್ಗುಲಕಹರಿತಾಲಮನೋಸಿಲಞ್ಜನಾದೀನಿ ಪನ ಭಾಜನೀಯಾನಿ।
ದಾರುಭಣ್ಡೇ ಯೋ ಕೋಚಿ ವೇಳುಮ್ಹಿ ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣೋ ದಾರುಭಣ್ಡಕೋ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನೋ ವಾ ತತ್ಥಜಾತಕೋ ವಾ ರಕ್ಖಿತಗೋಪಿತೋ ಗರುಭಣ್ಡಂ, ಅಪಿ ಚ ಸಬ್ಬಾಪಿ ದಾರುವೇಳುಚಮ್ಮಪಾಸಾಣಾದಿವಿಕತಿ ದಾರುಭಣ್ಡೇನ ಸಙ್ಗಹಿತಾ, ತತ್ಥ ಮಞ್ಚಪೀಠೇಹಿ ಅಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ ಆಸನ್ದಿಕಾದೀನಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಚೋಳೇನ ವಾ ಪಲಾಲೇಹಿ ವಾ ಪಣ್ಣೇಹಿ ವಾ ಕತಪೀಠಂ ಉಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬಾನಿ ಆಸನಾನಿ।
ವಙ್ಕಫಲಕಂ ದೀಘಫಲಕಂ ಚೀವರಧೋವನಫಲಕಂ ಘಟ್ಟನಫಲಕಂ ಘಟ್ಟನಮುಗ್ಗರೋ ದನ್ತಕಟ್ಠಚ್ಛೇದನಗಣ್ಠಿಕಾ ದಣ್ಡಮುಗ್ಗರೋ ನಾವಾ ಅಮ್ಬಣಂ ರಜನದೋಣಿ ಉದಕಪಟಿಚ್ಛಕೋ ದಾರುಮಯೋ ವಾ ದನ್ತಮಯೋ ವಾ ವೇಳುಮಯೋ ವಾ ಸಪಾದಕೋಪಿ ಅಪಾದಕೋಪಿ ಸಮುಗ್ಗೋ ಮಞ್ಜೂಸಾ ಪಾದಗ್ಗಣ್ಹನಕತೋ ಅತಿರೇಕಪ್ಪಮಾಣೋ ಕರಣ್ಡೋ ಉದಕದೋಣಿ ಉದಕಕಟಾಹಂ ಉಳುಙ್ಕೋ ಕಟಚ್ಛುಪಾನೀಯಸರಾವಂ ಪಾನೀಯಸಙ್ಖೋತಿ
ಪಾದಕಥಲಿಕಮಣ್ಡಲಂ
ಥಮ್ಭತುಲಾಸೋಪಾನಫಲಕಾದೀಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ದಾರುಮಯಂ ವಾ ಪಾಸಾಣಮಯಂ ವಾ ಗೇಹಸಮ್ಭಾರೂಪಗಂ ಯೋ ಕೋಚಿ ಕಟಸಾರಕೋ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಭೂಮತ್ಥರಣಂ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಚಮ್ಮಂ, ಸಬ್ಬಂ ಸಙ್ಘಿಕಂ ಗರುಭಣ್ಡಂ, ಭೂಮತ್ಥರಣಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಏಳಕಚಮ್ಮಂ ಪನ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಗತಿಕಂ ಹೋತಿ, ತಮ್ಪಿ ಗರುಭಣ್ಡಮೇವ, ಕಪ್ಪಿಯಚಮ್ಮಾನಿ ಭಾಜನೀಯಾನಿ, ಕುರುನ್ದಿಯಂ ಪನ ಸಬ್ಬಂ ಮಞ್ಚಪ್ಪಮಾಣಂ ಚಮ್ಮಂ ಗರುಭಣ್ಡನ್ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಉದುಕ್ಖಲಂ ಮುಸಲಂ ಸುಪ್ಪಂ ನಿಸದಂ ನಿಸದಪೋತೋ ಪಾಸಾಣದೋಣಿ ಪಾಸಾಣಕಟಾಹಂ ಸಬ್ಬಂ ಕಸಿಭಣ್ಡಮ್ಪಿ ಗರುಭಣ್ಡಂ, ಸಬ್ಬಂ ಚಕ್ಕಯುತ್ತಯಾನಂ ಗರುಭಣ್ಡಮೇವ। ಮಞ್ಚಪೀಠಾನಂ ಪಾದಾ ಚ ಅಟನಿಯೋ ಚ ವಾಸಿಪರಸುಆದೀನಂ ದಣ್ಡಾ ಚಾತಿ ಏತೇಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಅನಿಟ್ಠಿತಂ ಭಾಜನೀಯಂ, ತಚ್ಛಿತಮಟ್ಠಂ ಪನ ಗರುಭಣ್ಡಂ ಹೋತಿ, ಅನುಞ್ಞಾತವಾಸಿಯಾ ದಣ್ಡೋ ಛತ್ತಂ ಮುಟ್ಠಿಪಣ್ಣಂ ಕತ್ತರಯಟ್ಠಿ ಉಪಾಹನಾ ಅರಣಿಸಹಿತಂ ಧಮ್ಮಕರಣೋ ಪಾದಗ್ಗಣ್ಹನಕತೋ ಅನತಿರಿತ್ತಂ ಆಮಲಕತುಮ್ಬಂ ಆಮಲಕಘಟೋ ಲಾಬುಕತುಮ್ಬಂ ಲಾಬುಕಘಟೋ ವಿಸಾಣತುಮ್ಬನ್ತಿ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಭಾಜನೀಯಂ, ತತೋ ಪರಂ ಗರುಭಣ್ಡಂ।
ಹತ್ಥಿದನ್ತೋ ವಾ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ವಿಸಾಣಂ ವಾ ಅತಚ್ಛಿತಂ ಯಥಾಗತಮೇವ ಭಾಜನೀಯಂ, ತೇಹಿ ಕತಮಞ್ಚಪೀಠಪಾದಾದೀಸು ಪುರಿಮಸದಿಸೋವ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ। ತಚ್ಛಿತನಿಟ್ಠಿತೋಪಿ ಹಿಙ್ಗುಕರಣ್ಡಕೋ ಅಞ್ಜನಿಕರಣ್ಡಕೋ ಗಣ್ಠಿಕಾ ವಿಧೋ ಅಞ್ಜನೀ ಅಞ್ಜನಿಸಲಾಕಾ ಉದಕಪುಞ್ಛನೀತಿ ಇದಂ ಸಬ್ಬಂ ಭಾಜನೀಯಮೇವ।
ಮತ್ತಿಕಾಭಣ್ಡೇ ಸಬ್ಬಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಉಪಭೋಗಪರಿಭೋಗಂ ಘಟಪಿಠರಾದಿಕುಲಾಲಭಾಜನಂ, ಪತ್ತಕಟಾಹಂ ಅಙ್ಗಾರಕಟಾಹಂ ಧೂಮದಾನಕಂ ದೀಪರುಕ್ಖಕೋ ದೀಪಕಪಲ್ಲಿಕಾ ಚಯನಿಟ್ಠಕಾ ಛದನಿಟ್ಠಕಾ ಥುಪಿಕಾತಿ ಸಬ್ಬಂ ಗರುಭಣ್ಡಂ, ಏತೇಸು ಪನ ವುತ್ತನಯೇಸು ಗರುಭಣ್ಡೇಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ವೇಳುಆದಿಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಗಣ್ಹನ್ತೇನ ಸಮಕಂ ವಾ ಅತಿರೇಕಂ ವಾ ಫಾತಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಪಾದಗ್ಗಣ್ಹನಕತೋ
ದುಬ್ಬಲಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೨. ಪರಿಣಾಮನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ದ್ವಾದಸಮೇ ಸಬ್ಬಂ ತಿಂಸಕಕಣ್ಡೇ ಪರಿಣಾಮನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ವುತ್ತನಯಮೇವ। ಅಯಮೇವ ಹಿ ವಿಸೇಸೋ, ತತ್ಥ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಣಾಮಿತತ್ತಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಇಧ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪರಿಣಾಮಿತತ್ತಾ ಸುದ್ಧಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ।
ಪರಿಣಾಮನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಸಹಧಮ್ಮಿಕವಗ್ಗೋ ಅಟ್ಠಮೋ।
೯. ರತನವಗ್ಗೋ
೧. ಅನ್ತೇಪುರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ರತನವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಖತ್ತಿಯಸ್ಸಾತಿ ಖತ್ತಿಯಜಾತಿಕಸ್ಸ, ಮುದ್ಧಾಭಿಸಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಖತ್ತಿಯಾಭಿಸೇಕೇನ ಮುದ್ಧನಿ ಅಭಿಸಿತ್ತಸ್ಸ। ಅನಿಕ್ಖನ್ತೋ ರಾಜಾ ಇತೋತಿ ಅನಿಕ್ಖನ್ತರಾಜಕೇ, ಸಯನಿಘರೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ರತನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮಹೇಸೀ, ನಿಗ್ಗತನ್ತಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಂ, ಅನಿಗ್ಗತಂ ರತನಂ ಇತೋತಿ ಅನಿಗ್ಗತರತನಕಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಅನಿಗ್ಗತರತನಕೇ, ಸಯನಿಘರೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇನ್ದಖೀಲಂ ಅತಿಕ್ಕಮೇಯ್ಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ತನೋ ಆಗತಭಾವಂ ಅಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಸಯನಿಘರಸ್ಸ ಉಮ್ಮಾರಂ ಪಠಮಂ ಪಾದಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ, ದುತಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಆನನ್ದಂ ಆರಬ್ಭ ರಞ್ಞೋ ಅನ್ತೇಪುರಪ್ಪವಿಸನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಪಟಿಸಂವಿದಿತೇ ಅಪ್ಪಟಿಸಂವಿದಿತಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ। ಪಟಿಸಂವಿದಿತಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ನ ಖತ್ತಿಯಸ್ಸ ವಾ, ನ ಖತ್ತಿಯಾಭಿಸೇಕೇನ ಅಭಿಸಿತ್ತಸ್ಸ ವಾ, ಉಭೋಸು ವಾ, ಉಭಿನ್ನಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ನಿಕ್ಖನ್ತೇ ಸಯನಿಘರಂ ಪವಿಸನ್ತಸ್ಸ, ಅಸಯನಿಘರೇ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಖತ್ತಿಯತಾ, ಅಭಿಸಿತ್ತತಾ, ಉಭಿನ್ನಮ್ಪಿ ಸಯನಿಘರತೋ ಅನಿಕ್ಖನ್ತತಾ, ಅಪ್ಪಟಿಸಂವಿದಿತತಾ, ಇನ್ದಖೀಲಾತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ। ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಠಮಕಥಿನಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯನ್ತಿ।
ಅನ್ತೇಪುರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ರತನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ದುತಿಯೇ ರತನನ್ತಿ ಮುತ್ತಾದಿದಸವಿಧಂ। ರತನಸಮ್ಮತನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಉಪಭೋಗಪರಿಭೋಗಂ। ಅಜ್ಝಾರಾಮೇ ವಾತಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋಪಟಿಕ್ಖೇಪೇ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ದ್ವಿನ್ನಂ ಲೇಡ್ಡುಪಾತಾನಂ ಅನ್ತೋ। ಅಜ್ಝಾವಸಥೇತಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋಪಟಿಕ್ಖೇಪೇ, ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಮುಸಲಪಾತಬ್ಭನ್ತರೇ। ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಜಾತರೂಪರಜತಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ವಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ
ಅಜ್ಝಾರಾಮಅಜ್ಝಾವಸಥೇಸುಪಿ ಯಾದಿಸೇ ಠಾನೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ವಾ ಸಾಮಣೇರೇಹಿ ವಾ ಗಹಿತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಸಙ್ಕಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಾದಿಸೇಯೇವ ಠಾನೇ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಾ ಉಗ್ಗಹಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ಸಞ್ಞಾಣಂ
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ರತನಉಗ್ಗಣ್ಹನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಅಜ್ಝಾರಾಮಾ ವಾ, ಅಜ್ಝಾವಸಥಾ ವಾ’’ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ದುವಿಧಾ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಣತ್ತಿಕಂ, ಅನುಞ್ಞಾತಟ್ಠಾನೇ ಅನಾದರಿಯೇನ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅನಿಕ್ಖಿಪನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ। ಅನುಞ್ಞಾತಟ್ಠಾನೇ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತಸ್ಸ, ಯಂ ಹೋತಿ ಆಮಾಸಂ ರತನಸಮ್ಮತಂ, ತಂ ವಿಸ್ಸಾಸಂ ವಾ ತಾವಕಾಲಿಕಂ ವಾ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ, ಪಂಸುಕೂಲಸಞ್ಞಾಯ ಗಣ್ಹತೋ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಅನನುಞ್ಞಾತಕರಣಂ, ಪರಸನ್ತಕತಾ, ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹಪಂಸುಕೂಲಸಞ್ಞಾನಂ ಅಭಾವೋ, ಉಗ್ಗಹಣಂ ವಾ ಉಗ್ಗಹಾಪನಂ ವಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ। ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಸದಿಸಾನೀತಿ।
ರತನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ವಿಕಾಲಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ತತಿಯೇ ಸನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾತಿ ಇದಂ ಚಾರಿತ್ತೇ ವುತ್ತನಯಮೇವ। ವಿಕಾಲೇತಿ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಾತಿಕ್ಕಮತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅನ್ತೋಅರುಣೇ, ಏತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರೇ ‘‘ವಿಕಾಲೇ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಂ ಆಪುಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅಸತಿ ತಥಾರೂಪೇ ಅಚ್ಚಾಯಿಕೇ ಕರಣೀಯೇ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೇಪಂ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ, ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಚಾರಂ ಓಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಆರಬ್ಭ ವಿಕಾಲೇ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ‘‘ಸನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖು’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಅನಾಪುಚ್ಛಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ತಥಾರೂಪಾ ಅಚ್ಚಾಯಿಕಾ ಕರಣೀಯಾ’’ತಿ ಚ ಇಮಾ ಪನೇತ್ಥ ತಿಸ್ಸೋ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋ, ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಕಾಲೇ ವಿಕಾಲಸಞ್ಞಿನೋ, ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ। ಕಾಲಸಞ್ಞಿನೋ ಪನ, ಯೋ ಚ ಅಚ್ಚಾಯಿಕೇ ವಾ ಕರಣೀಯೇ, ಸನ್ತಂ ವಾ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ, ಅಸನ್ತಂ ವಾ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪವಿಸತಿ, ಅನ್ತರಾರಾಮಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯತಿತ್ಥಿಯಸೇಯ್ಯಪಟಿಕ್ಕಮನೇಸು ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಸ, ಗಾಮೇನ ಮಗ್ಗೋ ಹೋತಿ, ತೇನ ಗಚ್ಛತೋ, ಆಪದಾಸು, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಸನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅನಾಪುಚ್ಛತಾ, ಅನುಞ್ಞಾತಕಾರಣಾಭಾವೋ, ವಿಕಾಲೇ ಗಾಮಪ್ಪವಿಸನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ। ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಕಥಿನಸದಿಸಾನೇವ, ಇದಂ ಪನ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯನ್ತಿ।
ವಿಕಾಲಗಾಮಪ್ಪವೇಸನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಸೂಚಿಘರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಚತುತ್ಥೇ ಭೇದನಕಂ। ತಸ್ಮಾ ಏವರೂಪೇ ಸೂಚಿಘರೇ ಕರಣಕಾರಾಪನೇಸು ದುಕ್ಕಟಂ, ಪಟಿಲಾಭೇನ ಪನ ತಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ದೇಸೇತಬ್ಬಂ।
ಸಕ್ಕೇಸು ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಬಹುಸೂಚಿಘರವಿಞ್ಞಾಪನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಣತ್ತಿಕಂ, ಅತ್ತನಾ ವಿಪ್ಪಕತಂ ಅತ್ತನಾ ವಾ, ಪರೇಹಿ ವಾ, ಪರೇಹಿ ವಿಪ್ಪಕತಮ್ಪಿ ಅತ್ತನಾ ವಾ, ಪರೇಹಿ ವಾ ಪರಿಯೋಸಾಪೇತ್ವಾ ಲಭನ್ತಸ್ಸ ಚತುಕ್ಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಕರಣಕಾರಾಪನೇಸು, ಅಞ್ಞೇನ ಕತಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನೇ ದುಕ್ಕಟಂ। ಗಣ್ಠಿಕೇ ಅರಣಿಕೇ ವಿಧೇ ಅಞ್ಜನಿಯಾ ಅಞ್ಜನಿಸಲಾಕಾಯ ವಾಸಿಜಟೇ ಉದಕಪುಞ್ಛನಿಯಾತಿ ಏತೇಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಅಟ್ಠಿಆದೀಹಿ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಸೂಚಿಘರತಾ, ಅಟ್ಠಿಮಯಾದಿತಾ, ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಕರಣಂ ವಾ
ಸೂಚಿಘರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಮಞ್ಚಪೀಠಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಪಞ್ಚಮೇ ಮಞ್ಚನ್ತಿ ಮಸಾರಕಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಂ। ಪೀಠಮ್ಪಿ ತಾದಿಸಮೇವ, ತಂ ಪನ ಮಞ್ಚೋ ವಿಯ ಅತಿದೀಘಂ, ಆಸನ್ದಿಕೋ ವಿಯ ಚ ಸಮಂ ಚತುರಸ್ಸಂ ನ ಹೋತಿ। ಛೇದನಕಂ ಭೇದನಕಸದಿಸಮೇವ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಉಪನನ್ದಂ ಆರಬ್ಭ ಉಚ್ಚೇ ಮಞ್ಚೇ ಸಯನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಪಮಾಣಿಕಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ, ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಯಥಾ ಪಮಾಣಮೇವ ಉಪರಿ ದಿಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ನಿಖಣಿತ್ವಾ ವಾ, ಉತ್ತಾನಂ ವಾ ಕತ್ವಾ, ಅಟ್ಟಕಂ ವಾ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಮಞ್ಚಪೀಠತಾ, ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಕರಣಂ ವಾ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ। ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಂ ಸೂಚಿಘರಸಿಕ್ಖಾಪದಸದಿಸಮೇವಾತಿ।
ಮಞ್ಚಪೀಠಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ತೂಲೋನದ್ಧಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಛಟ್ಠೇ ತೂಲೋನದ್ಧಂ, ಚಿಮಿಲಿಕಂ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ತೂಲಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉಪರಿ ಚಿಮಿಲಿಕಾಯ ಓನದ್ಧನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಉದ್ದಾಲನಕಂ ಭೇದನಕಸದಿಸಮೇವ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಆರಬ್ಭ ತೂಲೋನದ್ಧಕಾರಾಪನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಆಯೋಗೇ ಕಾಯಬನ್ಧನೇ ಅಂಸಬದ್ಧಕೇ ಪತ್ತತ್ಥವಿಕಾಯ ಪರಿಸ್ಸಾವನೇ ಬಿಮ್ಬೋಹನೇ, ಅಞ್ಞೇನ ಕತಂ ತೂಲೋನದ್ಧಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಉದ್ದಾಲೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಬಿಮ್ಬೋಹನಞ್ಚೇತ್ಥ ಸೀಸಪ್ಪಮಾಣಮೇವ ವಟ್ಟತಿ, ಸೀಸಪ್ಪಮಾಣಂ ನಾಮ ಯಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರತೋ ತೀಸು ಕೋಣೇಸು ದ್ವಿನ್ನಂ ಅನ್ತರಂ ವಿದತ್ಥಿಚತುರಙ್ಗುಲಂ ಹೋತಿ, ಮಜ್ಝೇ ಮುಟ್ಠಿರತನಂ, ದೀಘತೋ ದಿಯಡ್ಢರತನಂ ವಾ ದ್ವಿರತನಂ ವಾ। ತೂಲೋನದ್ಧಮಞ್ಚಪೀಠತಾ, ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಕರಣಂ ವಾ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ। ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ।
ತೂಲೋನದ್ಧಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ನಿಸೀದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಸತ್ತಮೇ ನಿಸೀದನನ್ತಿ ಸನ್ಥತಸದಿಸಂ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತೇ ಸುಗತವಿದತ್ಥಿಪ್ಪಮಾಣಂ ದ್ವೀಸು ಠಾನೇಸು ಫಾಲೇತ್ವಾ ಕತಾಹಿ ತೀಹಿ ದಸಾಹಿ ಯುತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖಾರಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಆರಬ್ಭ ಅಪ್ಪಮಾಣಿಕಾನಿ ನಿಸೀದನಾನಿ ಧಾರಣವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ‘‘ದಸಾ ವಿದತ್ಥೀ’’ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಪಮಾಣಿಕಂ ವಾ ಊನಕಂ ವಾ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ, ಅಞ್ಞೇನ ಕತಂ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ, ವಿತಾನಾದೀಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ। ನಿಸೀದನಸ್ಸ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತತಾ, ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಕರಣಂ ವಾ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ಪಟಿಲಾಭೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ। ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ।
ನಿಸೀದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ಅಟ್ಠಮೇ ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿನ್ತಿ ಅಧೋನಾಭಿಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲಂ ಕಣ್ಡುಪೀಳಕಅಸ್ಸಾವಥುಲ್ಲಕಚ್ಛಾಬಾಧಾನಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಚೀವರಂ।
ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಆರಬ್ಭ ಅಪ್ಪಮಾಣಿಕಾಯೋ ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾಯೋ ಧಾರಣವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸೇಸಂ ನಿಸೀದನೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ।
ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ನವಮೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಆರಬ್ಭ ಅಪ್ಪಮಾಣಿಕಾಯೋ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾಯೋ ಧಾರಣವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ನಿಸೀದನೇ ವುತ್ತನಯಮೇವಾತಿ।
ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ನನ್ದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
ದಸಮೇ
ನನ್ದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ರತನವಗ್ಗೋ ನವಮೋ।
ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖವಣ್ಣನಾಯ
ಸುದ್ಧಪಾಚಿತ್ತಿಯವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।