೧೩. ದಾನಲಕ್ಖಣಾದಿವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ
೬೯. ದಾನವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹೇಹಿ ಲಾಭಸ್ಸ ಪರಿಣಾಮನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತಾವ ದಾನನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಸ್ಸ ಚೀವರಾದಿಪರಿಕ್ಖಾರಸ್ಸ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾದೀಸು ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ದಾನಂ। ತತ್ರಿದಂ ದಾನಲಕ್ಖಣಂ – ‘‘ಇದಂ ತುಯ್ಹಂ ದೇಮಿ ದದಾಮಿ ದಜ್ಜಾಮಿ ಓಣೋಜೇಮಿ ಪರಿಚ್ಚಜಾಮಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ದೇಮಿ…ಪೇ॰… ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ವದತಿ, ಸಮ್ಮುಖಾಪಿ ಪರಮ್ಮುಖಾಪಿ ದಿನ್ನಂಯೇವ ಹೋತಿ। ‘‘ತುಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಸುದಿನ್ನಂ ಸುಗ್ಗಹಿತಞ್ಚ। ‘‘ತವ ಸನ್ತಕಂ ಕರೋಹಿ, ತವ ಸನ್ತಕಂ ಹೋತು, ತವ ಸನ್ತಕಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಕರೋಮಿ, ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಹೋತು, ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ದುದಿನ್ನಂ ದುಗ್ಗಹಿತಞ್ಚ। ನೇವ ದಾತಾ ದಾತುಂ ಜಾನಾತಿ, ನ ಇತರೋ ಗಹೇತುಂ, ಸಚೇ ಪನ ‘‘ತವ ಸನ್ತಕಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸುಗ್ಗಹಿತಂ। ಸಚೇ ಪನ ಏಕೋ ‘‘ಇದಂ ಚೀವರಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಇತರೋ ‘‘ನ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಪುನ ಸೋ ‘‘ದಿನ್ನಂ ಮಯಾ ತುಯ್ಹಂ, ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಇತರೋಪಿ ‘‘ನ ಮಯ್ಹಂ ಇಮಿನಾ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ವದತಿ, ತತೋ ಪುರಿಮೋಪಿ ‘‘ಮಯಾ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ದಸಾಹಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ, ಪಚ್ಛಿಮೋಪಿ ‘‘ಮಯಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತ’’ನ್ತಿ, ಕಸ್ಸ ಆಪತ್ತೀತಿ? ನ ಕಸ್ಸಚಿ। ಯಸ್ಸ ಪನ ರುಚ್ಚತಿ, ತೇನ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ। ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ದೇಹೀ’’ತಿ ದಿನ್ನಂ ಯಾವ ಪರಸ್ಸ ಹತ್ಥಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಾವ ಯೋ ಪಹಿಣತಿ, ತಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಕಂ, ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ದಿನ್ನಂ ಪನ ಯಸ್ಸ ಪಹೀಯತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ। ತಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಚೀವರಂ ಪಹಿಣತಿ ‘‘ಇದಂ
ಭಿಕ್ಖು (ಮಹಾವ॰ ೩೭೮-೩೭೯) ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಚೀವರಂ ಪಹಿಣತಿ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ದೇಹೀ’’ತಿ। ಸೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಸುಣಾತಿ ‘‘ಯೋ ಪಹಿಣತಿ, ಸೋ ಕಾಲಕತೋ’’ತಿ, ತಸ್ಸ ಮತಕಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ, ಸ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತಂ। ಯಸ್ಸ ಪಹೀಯತಿ, ತಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಾಸಾ ಗಣ್ಹಾತಿ, ದುಗ್ಗಹಿತಂ। ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಚೀವರಂ ಪಹಿಣತಿ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ದೇಹೀ’’ತಿ। ಸೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಸುಣಾತಿ ‘‘ಯಸ್ಸ ಪಹೀಯತಿ, ಸೋ ಕಾಲಕತೋ’’ತಿ, ತಸ್ಸ ಮತಕಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ, ದ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತಂ। ಯೋ ಪಹಿಣತಿ, ತಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಾಸಾ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸುಗ್ಗಹಿತಂ। ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಚೀವರಂ ಪಹಿಣತಿ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ದೇಹೀ’’ತಿ। ಸೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಸುಣಾತಿ ‘‘ಉಭೋ ಕಾಲಕತಾ’’ತಿ, ಯೋ ಪಹಿಣತಿ, ತಸ್ಸ ಮತಕಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ, ಸ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತಂ। ಯಸ್ಸ ಪಹೀಯತಿ, ತಸ್ಸ ಮತಕಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಿ, ದ್ವಾಧಿಟ್ಠಿತಂ। ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಚೀವರಂ ಪಹಿಣತಿ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಯೋ ಪಹಿಣತಿ, ತಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಾಸಾ ಗಣ್ಹಾತಿ, ದುಗ್ಗಹಿತಂ। ಯಸ್ಸ ಪಹೀಯತಿ, ತಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಾಸಾ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಸುಗ್ಗಹಿತಂ। ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಹತ್ಥೇ ಚೀವರಂ ಪಹಿಣತಿ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಸುಣಾತಿ ‘‘ಯೋ ಪಹಿಣತಿ, ಸೋ ಕಾಲಕತೋ’’ತಿ, ತಸ್ಸ
ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ದಿನ್ನಂ ಪುನ ಕೇನಚಿ ಕಾರಣೇನ ಕುಪಿತೋ ಆಹರಾಪೇತುಂ ನ ಲಭತಿ। ಅತ್ತನಾ ದಿನ್ನಮ್ಪಿ ಹಿ ಚೀವರಂ ಸಕಸಞ್ಞಾಯ ಅಚ್ಛಿನ್ದತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ಅಞ್ಞಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ ಅನ್ತಮಸೋ ಸೂಚಿಮ್ಪಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದತೋ ದುಕ್ಕಟಂ। ಸಚೇ ಪನ ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ
೭೦. ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹಲಕ್ಖಣಂ ಪನ ಇಮಿನಾ ಸುತ್ತೇನ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ –
‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ
ತತ್ಥ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೧೩೧) ಸನ್ದಿಟ್ಠೋತಿ ದಿಟ್ಠಮತ್ತಕಮಿತ್ತೋ। ಸಮ್ಭತ್ತೋತಿ ದಳ್ಹಮಿತ್ತೋ। ಆಲಪಿತೋತಿ ‘‘ಮಮ ಸನ್ತಕಂ ಯಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ತಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾಸಿ, ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಗಹಣೇ ಕಾರಣಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ। ಜೀವತೀತಿ ಅನುಟ್ಠಾನಸೇಯ್ಯಾಯ ಸಯಿತೋಪಿ ಯಾವಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯುಪಚ್ಛೇದಂ ನ ಪಾಪುಣಾತಿ। ಗಹಿತೇ ಚ ಅತ್ತಮನೋತಿ ಗಹಿತೇ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಹೋತಿ। ‘‘ಏವರೂಪಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ಗಹಿತೇ ಮೇ ಅತ್ತಮನೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಜಾನನ್ತೇನ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಅನವಸೇಸಪರಿಯಾದಾನವಸೇನ ಚೇತಾನಿ ಪಞ್ಚಙ್ಗಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ, ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹೋ ಪನ ತೀಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ರುಹತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠೋ, ಜೀವತಿ, ಗಹಿತೇ ಅತ್ತಮನೋ, ಸಮ್ಭತ್ತೋ, ಜೀವತಿ, ಗಹಿತೇ ಅತ್ತಮನೋ, ಆಲಪಿತೋ, ಜೀವತಿ, ಗಹಿತೇ ಅತ್ತಮನೋತಿ। ಯೋ ಪನ ನ ಜೀವತಿ, ನ ಚ
೭೧. ಲಾಭಸ್ಸ ಪರಿಣಾಮನನ್ತಿ ಇದಂ ಪನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅತ್ಥಾಯ ಪರಿಣತಲಾಭಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಾ ಪರಿಣಾಮನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ತತ್ರಾಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೬೫೯-೬೬೦) – ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿಣತಂ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ವಾ ಗಿಹೀನಂ ವಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಮಾತುಸನ್ತಕಮ್ಪಿ ‘‘ಇದಂ ಮಯ್ಹಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿಣತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಣಾಮೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದೇಹೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪರಿಣಾಮೇನ್ತಸ್ಸ ಸುದ್ಧಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ತಸ್ಮಾ ಯೋಪಿ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಸಮಯೇ ಮಾತುಘರೇಪಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿಣತಂ ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ಞತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಣಾಮೇತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಪರಸ್ಸ ಪರಿಣಾಮೇತಿ, ಸುದ್ಧಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ। ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಸಙ್ಘಭತ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಪ್ಪಿತೇಲಾದೀನಿ ಆಹರನ್ತಿ, ಗಿಲಾನೋ ಚೇಪಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿಣತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಯಾಚತಿ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ। ಸಚೇ ಪನ ಸೋ ‘‘ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಪ್ಪಿಆದೀನಿ
ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪರಿಣತಂ ಅಞ್ಞವಿಹಾರಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ವಿಹಾರೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದೇಥಾ’’ತಿ ಪರಿಣಾಮೇತಿ, ‘‘ಕಿಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಾನೇನ, ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಪೂಜಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ವಾ ಪರಿಣಾಮೇತಿ, ದುಕ್ಕಟಂ। ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಪರಿಣತಂ ಅಞ್ಞಚೇತಿಯಸ್ಸ ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಗಣಸ್ಸ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ಪರಿಣಾಮೇತಿ, ದುಕ್ಕಟಮೇವ। ನಿಯಮೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಚೇತಿಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ
ಇತಿ ಪಾಳಿಮುತ್ತಕವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯಸಙ್ಗಹೇ
ದಾನಲಕ್ಖಣಾದಿವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ ಸಮತ್ತಾ।