೨೧. ಪವಾರಣಾವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ
೧೧೬. ಪಟಿಕ್ಖೇಪಪವಾರಣಾತಿ ಅಸನನ್ತಿ ವಿಪ್ಪಕತಭೋಜನಂ, ಭುಞ್ಜಮಾನೋ ಚೇಸ ಪುಗ್ಗಲೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭೋಜನನ್ತಿ ಪವಾರಣಪ್ಪಹೋನಕಂ ಭೋಜನಂ, ಓದನಾದೀನಞ್ಚ ಅಞ್ಞತರಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ ಭೋಜನಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ದಾಯಕಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಾನನ್ತಿ ಪವಾರಣಪ್ಪಹೋನಕಂ ಭೋಜನಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ದಾಯಕಸ್ಸ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣೇ ಓಕಾಸೇ ಅವಟ್ಠಾನಂ। ಅಭಿಹಾರೋತಿ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಿತಸ್ಸ ದಾಯಕಸ್ಸ ಕಾಯೇನ ಅಭಿಹಾರೋ। ಅಭಿಹಟಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋತಿ ಏವಂ ಅಭಿಹಟಸ್ಸ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ। ಇತಿ ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಅಙ್ಗಾನಂ ವಸೇನ ಪವಾರಣಾ ಹೋತಿ। ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –
‘‘ಪಞ್ಚಹಿ, ಉಪಾಲಿ, ಆಕಾರೇಹಿ ಪವಾರಣಾ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಅಸನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಭೋಜನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಿತೋ, ಅಭಿಹರತಿ, ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ (ಪರಿ॰ ೪೨೮)।
೧೧೭. ತತ್ರಾಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ (ಪಾಚಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨೩೮-೯) – ‘‘ಅಸನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ತಾವ ಯಂ ಅಸ್ನಾತಿ, ಯಞ್ಚ ಭೋಜನಂ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಿತೇನ ಅಭಿಹಟಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ತಂ ಓದನೋ ಕುಮ್ಮಾಸೋ ಸತ್ತು ಮಚ್ಛೋ ಮಂಸನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ಅಞ್ಞತರಮೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತತ್ಥ ಓದನೋ ನಾಮ ಸಾಲಿ ವೀಹಿ ಯವೋ ಗೋಧುಮೋ ಕಙ್ಗು ವರಕೋ ಕುದ್ರೂಸಕೋತಿ ಸತ್ತನ್ನಂ ಧಞ್ಞಾನಂ ತಣ್ಡುಲೇಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ। ತತ್ರ ಸಾಲೀತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ನೀವಾರಂ ಉಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸಾಲಿಜಾತಿ। ವೀಹೀತಿ ಸಬ್ಬಾಪಿ ವೀಹಿಜಾತಿ। ಯವಗೋಧುಮೇಸು ಭೇದೋ ನತ್ಥಿ। ಕಙ್ಗೂತಿ ಸೇತರತ್ತಕಾಳಭೇದಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಕಙ್ಗುಜಾತಿ। ವರಕೋತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ವರಕಚೋರಕಂ ಉಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಸೇತವಣ್ಣಾ ವರಕಜಾತಿ। ಕುದ್ರೂಸಕೋತಿ ಕಾಳಕುದ್ರೂಸಕೋ ಚೇವ ಸಾಮಾಕಾದಿಭೇದಾ ಚ ಸಬ್ಬಾಪಿ ತಿಣಧಞ್ಞಜಾತಿ। ನೀವಾರವರಕಚೋರಕಾ ಚೇತ್ಥ ಧಞ್ಞಾನುಲೋಮಾತಿ ವದನ್ತಿ, ಧಞ್ಞಾನಿ ಹೋನ್ತು ಧಞ್ಞಾನುಲೋಮಾನಿ ವಾ, ಏತೇಸಂ ವುತ್ತಪ್ಪಭೇದಾನಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ಧಞ್ಞಾನಂ ತಣ್ಡುಲೇ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಭತ್ತಂ ಪಚಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಯಾಗುಂ ಪಚಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಅಮ್ಬಿಲಪಾಯಾಸಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಂ ಪಚಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವಾ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸನ್ಧಾಯ ಪಚನ್ತು, ಸಚೇ ಉಣ್ಹಂ ಸೀತಲಂ ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಾನಂ ಭೋಜನಕಾಲೇ ಗಹಿತಗಹಿತಟ್ಠಾನೇ ಓಧಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಓದನಸಙ್ಗಹಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ, ಪವಾರಣಂ ಜನೇತಿ। ಸಚೇ ಓಧಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಯಾಗುಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಪವಾರಣಂ ನ ಜನೇತಿ।
ಯೋಪಿ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ‘‘ಪುಪ್ಫಿಅತ್ಥಾಯ ಭತ್ತಮ್ಪಿ ಪವಾರಣಂ ಜನೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಪುಪ್ಫಿಅತ್ಥಾಯ ಭತ್ತಂ ನಾಮ ಪುಪ್ಫಿಖಜ್ಜಕತ್ಥಾಯ ಕುಥಿತುದಕೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸೇದಿತತಣ್ಡುಲಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಸಚೇ ಪನ ತೇ ತಣ್ಡುಲೇ ಸುಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ ಖಾದನ್ತಿ, ವಟ್ಟತಿ, ನೇವ ಸತ್ತುಸಙ್ಖ್ಯಂ, ನ ಭತ್ತಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಪುನ ತೇಹಿ ಕತಭತ್ತಂ ಪವಾರೇತಿಯೇವ। ತೇ ತಣ್ಡುಲೇ ಸಪ್ಪಿತೇಲಾದೀಸು ವಾ ಪಚನ್ತಿ, ಪೂವಂ ವಾ ಕರೋನ್ತಿ, ನ ಪವಾರೇನ್ತಿ। ಪುಥುಕಾ ವಾ ತಾಹಿ ಕತಸತ್ತುಭತ್ತಾದೀನಿ ವಾ ನ ಪವಾರೇನ್ತಿ।
ಕುಮ್ಮಾಸೋ ನಾಮ ಯವೇಹಿ ಕತಕುಮ್ಮಾಸೋ। ಅಞ್ಞೇಹಿ ಪನ ಮುಗ್ಗಾದೀಹಿ ಕತಕುಮ್ಮಾಸೋ ಪವಾರಣಂ ನ ಜನೇತಿ।
ಸತ್ತು ನಾಮ ಸಾಲಿವೀಹಿಯವೇಹಿ ಕತಸತ್ತು। ಕಙ್ಗುವರಕಕುದ್ರೂಸಕಸೀಸಾನಿಪಿ ಭಜ್ಜಿತ್ವಾ ಈಸಕಂ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಥುಸೇ ಪಲಾಪೇತ್ವಾ ಪುನ ದಳ್ಹಂ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಚುಣ್ಣಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಸಚೇಪಿ ತಂ ಅಲ್ಲತ್ತಾ ಏಕಬದ್ಧಂ ಹೋತಿ, ಸತ್ತುಸಙ್ಗಹಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ। ಖರಪಾಕಭಜ್ಜಿತಾನಂ ವೀಹೀನಂ ತಣ್ಡುಲೇ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ, ತಮ್ಪಿ ಚುಣ್ಣಂ ಸತ್ತುಸಙ್ಗಹಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ। ಸಮಪಾಕಭಜ್ಜಿತಾನಂ ಪನ ವೀಹೀನಂ ವಾ ವೀಹಿಪಲಾಸಾನಂ ವಾ ತಣ್ಡುಲಾ ಭಜ್ಜಿತತಣ್ಡುಲಾ ಏವ ವಾ ನ ಪವಾರೇನ್ತಿ। ತೇಸಂ ಮಚ್ಛೋ ಮಂಸಞ್ಚ ಪಾಕಟಮೇವ।
ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಸಚೇ ಯಾಗುಂ ಪಿವನ್ತಸ್ಸ ಯಾಗುಸಿತ್ಥಮತ್ತಾನೇವ ದ್ವೇ ಮಚ್ಛಖಣ್ಡಾನಿ ವಾ ಮಂಸಖಣ್ಡಾನಿ ವಾ ಏಕಭಾಜನೇ ವಾ ನಾನಾಭಾಜನೇ ವಾ ದೇನ್ತಿ, ತಾನಿ ಚೇ ಅಖಾದನ್ತೋ ಅಞ್ಞಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪವಾರಣಪ್ಪಹೋನಕಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ನ ಪವಾರೇತಿ। ತತೋ ಏಕಂ ಖಾದಿತಂ, ಏಕಂ ಹತ್ಥೇ ವಾ ಪತ್ತೇ ವಾ ಹೋತಿ, ಸೋ ಚೇ ಅಞ್ಞಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಪವಾರೇತಿ। ದ್ವೇಪಿ ಖಾದಿತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಮುಖೇ ಸಾಸಪಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅವಸಿಟ್ಠಂ ನತ್ಥಿ, ಸಚೇಪಿ ಅಞ್ಞಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ನ ಪವಾರೇತಿ। ಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಂ ಖಾದನ್ತೋ ಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಪವಾರೇತಿ। ಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಂ ಖಾದನ್ತೋ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ನ ಪವಾರೇತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಅವತ್ಥುತಾಯ। ಯಞ್ಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಖಾದಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತಂಯೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೋ ಪವಾರಣಾ ಹೋತಿ। ಇದಂ ಪನ ಜಾನನ್ತೋ ಅಕಪ್ಪಿಯತ್ತಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಅಜಾನನ್ತೋಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಮೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ ನಾಮ, ತಸ್ಮಾ ನ ಪವಾರೇತಿ। ಸಚೇ ಪನ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಂ ಖಾದನ್ತೋ ಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಪವಾರೇತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ವತ್ಥುತಾಯ। ಯಞ್ಹಿ ತೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತಂ ಪವಾರಣಾಯ ವತ್ಥು, ಯಂ ಪನ ಖಾದತಿ, ತಂ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಂ, ಖಾದಿಯಮಾನಂ ಪನ ಮಂಸಭಾವಂ ನ ಜಹತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪವಾರೇತಿ। ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಂ ವಾ ಖಾದನ್ತೋ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ನ ಪವಾರೇತಿ। ಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಂ ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಂ ವಾ ಖಾದನ್ತೋ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಭೋಜನಾನಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಪ್ಪಿಯಭೋಜನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಪವಾರೇತಿ। ಕುಲದೂಸಕವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾರೋಚನಸಾದಿತರೂಪಿಯಾದೀಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಬುದ್ಧಪಟಿಕುಟ್ಠಂ ಅನೇಸನಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಭೋಜನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ನ ಪವಾರೇತಿ। ಕಪ್ಪಿಯಭೋಜನಂ ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಭೋಜನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ನ ಪವಾರೇತಿ। ಕಪ್ಪಿಯಭೋಜನಂ ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಭೋಜನಂ ವಾ ಭುಞ್ಜನ್ತೋಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಭೋಜನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಪವಾರೇತಿ। ಅಕಪ್ಪಿಯಭೋಜನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ನ ಪವಾರೇತೀತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಕಾರಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
೧೧೮. ಏವಂ ‘‘ಅಸನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ಯಞ್ಚ ಅಸ್ನಾತಿ, ಯಞ್ಚ ಭೋಜನಂ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಿತೇನ ಅಭಿಹಟಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಪವಾರಣಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಉತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಯಥಾ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಜಾನನತ್ಥಂ ಅಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಅಸನಂ ಭೋಜನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತಾವ ಯೇನ ಏಕಸಿತ್ಥಮ್ಪಿ ಅಜ್ಝೋಹಟಂ ಹೋತಿ ಸೋ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ವುತ್ತಂ। ಯಥಾ ಚ ಪತ್ತೇ, ಏವಂ ಹತ್ಥೇಪಿ। ಮುಖೇಪಿ ವಾ ವಿಜ್ಜಮಾನಂ ಭೋಜನಂ ಸಚೇ ಅನಜ್ಝೋಹರಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಖಣೇ ಅಞ್ಞಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ನ ಪವಾರೇತಿ। ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಪದೇ ವುತ್ತಂ ಲಕ್ಖಣಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ। ಅಪಿಚ ಕುರುನ್ದಿಯಂ ಏಸ ನಯೋ ದಸ್ಸಿತೋಯೇವ। ವುತ್ತಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ‘‘ಮುಖೇ ಭತ್ತಂ ಗಿಲಿತಂ, ಹತ್ಥೇ ಭತ್ತಂ ವಿಘಾಸಾದಸ್ಸ ದಾತುಕಾಮೋ, ಪತ್ತೇ ಭತ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ದಾತುಕಾಮೋ, ಸಚೇ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ನ ಪವಾರೇತೀ’’ತಿ।
ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಿತೋತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಸಚೇ ಭಿಕ್ಖು ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಆಸನಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ, ಸಚೇ ಠಿತೋ, ಪಣ್ಹಿಅನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ, ಸಚೇ ನಿಪನ್ನೋ, ಯೇನ ಪಸ್ಸೇನ ನಿಪನ್ನೋ, ತಸ್ಸ ಪಾರಿಮನ್ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ, ದಾಯಕಸ್ಸ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ವಾ ನಿಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಸಾರಿತಹತ್ಥಂ ಯಂ ಆಸನ್ನತರಂ ಅಙ್ಗಂ, ತಸ್ಸ ಓರಿಮನ್ತೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯಹತ್ಥೋ ‘‘ಹತ್ಥಪಾಸೋ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತಸ್ಮಿಂ ಠತ್ವಾ ಅಭಿಹಟಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತಸ್ಸೇವ ಪವಾರಣಾ ಹೋತಿ, ನ ತತೋ ಪರಂ।
ಅಭಿಹರತೀತಿ ಹತ್ಥಪಾಸಬ್ಭನ್ತರೇ ಠಿತೋ ಗಹಣತ್ಥಂ ಉಪನಾಮೇತಿ। ಸಚೇ ಪನ ಅನನ್ತರನಿಸಿನ್ನೋಪಿ ಭಿಕ್ಖು ಹತ್ಥೇ ವಾ ಊರೂಸು ವಾ ಆಧಾರಕೇ ವಾ ಠಿತಂ ಪತ್ತಂ ಅನಭಿಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಭತ್ತಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವದತಿ, ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೋ ಪವಾರಣಾ ನತ್ಥಿ। ಭತ್ತಪಚ್ಛಿಂ ಆನೇತ್ವಾ ಪುರತೋ ಭೂಮಿಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಈಸಕಂ ಪನ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಾ ಅಪನಾಮೇತ್ವಾ ವಾ ‘‘ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೋ ಪವಾರಣಾ ಹೋತಿ। ಥೇರಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಥೇರೋ ದೂರೇ ನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ದಹರಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಪತ್ತಂ ಪೇಸೇತ್ವಾ ‘‘ಇತೋ ಓದನಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಪನ ಗತೋ ತುಣ್ಹೀ ತಿಟ್ಠತಿ, ದಹರೋ ‘‘ಅಲಂ ಮಯ್ಹ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ನ ಪವಾರೇತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಥೇರಸ್ಸ ದೂರಭಾವತೋ ದೂತಸ್ಸ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ
ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಏತ್ಥ ವಾಚಾಯ ಅಭಿಹಟಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೋ ಪವಾರಣಾ ನತ್ಥಿ, ಕಾಯೇನ ಅಭಿಹಟಂ ಪನ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತಸ್ಸ ಪವಾರಣಾ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ತತ್ರ ಕಾಯೇನ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ನಾಮ ಅಙ್ಗುಲಿಂ ವಾ ಹತ್ಥಂ ವಾ ಮಕ್ಖಿಕಾಬೀಜನಿಂ ವಾ ಚೀವರಕಣ್ಣಂ ವಾ ಚಾಲೇತಿ, ಭಮುಕಾಯ ವಾ ಆಕಾರಂ ಕರೋತಿ, ಕುದ್ಧೋ ವಾ ಓಲೋಕೇತಿ। ವಾಚಾಯ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ನಾಮ ‘‘ಅಲ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ನ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಮಾ ಆಕಿರಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಅಪಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ವಾ ವದತಿ। ಏವಂ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಪವಾರಣಾ ಹೋತಿ।
೧೧೯. ಏಕೋ ಅಭಿಹಟೇ ಭತ್ತೇ ಪವಾರಣಾಯ ಭೀತೋ ಹತ್ಥೇ ಅಪನೇತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪತ್ತೇ ಓದನಂ ಆಕಿರನ್ತಂ ‘‘ಆಕಿರ ಆಕಿರ, ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಪೂರೇಹೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಏತ್ಥ ಕಥನ್ತಿ? ಮಹಾಸುಮತ್ಥೇರೋ ತಾವ ‘‘ಅನಾಕಿರಣತ್ಥಾಯ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪವಾರಣಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ಆಹ। ಮಹಾಪದುಮತ್ಥೇರೋ ಪನ ‘‘ಆಕಿರ ಪೂರೇಹೀತಿ ವದನ್ತಸ್ಸ ನಾಮ ಕಸ್ಸಚಿ ಪವಾರಣಾ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ನ ಪವಾರೇತೀ’’ತಿ ಆಹ।
ಅಪರೋ ಭತ್ತಂ ಅಭಿಹರನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಆವುಸೋ, ಇತೋಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಸಿ, ದಮ್ಮಿ ತೇ ಕಿಞ್ಚೀ’’ತಿ ಆಹ, ತತ್ರಾಪಿ ‘‘ಏವಂ ನಾಗಮಿಸ್ಸತೀತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪವಾರಣಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ಮಹಾಸುಮತ್ಥೇರೋ ಆಹ। ಮಹಾಪದುಮತ್ಥೇರೋ
ಏಕೋ ಸಮಂಸಕಂ ರಸಂ ಅಭಿಹರಿತ್ವಾ ‘‘ರಸಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವದತಿ, ತಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೋ ಪವಾರಣಾ ನತ್ಥಿ। ‘‘ಮಚ್ಛಮಂಸರಸ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೋ ಪವಾರಣಾ ಹೋತಿ, ‘‘ಇದಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಹೋತಿಯೇವ। ಮಂಸಂ ವಿಸುಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಮಂಸರಸಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವದತಿ, ‘‘ತತ್ಥ ಚೇ ಸಾಸಪಮತ್ತಮ್ಪಿ ಮಂಸಖಣ್ಡಂ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತೋ ಪವಾರಣಾ ಹೋತಿ। ಸಚೇ ಪನ ಪರಿಸ್ಸಾವಿತೋ ಹೋತಿ, ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಅಭಯತ್ಥೇರೋ ಆಹ।
ಮಂಸರಸೇನ ಆಪುಚ್ಛನ್ತಂ ಮಹಾಥೇರೋ ‘‘ಮುಹುತ್ತಂ ಆಗಮೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಥಾಲಕಂ, ಆವುಸೋ, ಆಹರಾ’’ತಿ ಆಹ, ಏತ್ಥ ಕಥನ್ತಿ? ಮಹಾಸುಮತ್ಥೇರೋ ತಾವ ‘‘ಅಭಿಹಾರಕಸ್ಸ ಗಮನಂ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನಂ, ತಸ್ಮಾ
ಕಳೀರಪನಸಾದೀಹಿ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಪಚನ್ತಿ, ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಕಳೀರಸೂಪಂ ಗಣ್ಹಥ, ಪನಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಏವಮ್ಪಿ ನ ಪವಾರೇತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಅಪವಾರಣಾರಹಸ್ಸ ನಾಮೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ। ಸಚೇ ಪನ ‘‘ಮಚ್ಛಸೂಪಂ ಮಂಸಸೂಪ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಇದಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವಾ ವದನ್ತಿ, ಪವಾರೇತಿ, ಮಂಸಕರಮ್ಬಕೋ ನಾಮ ಹೋತಿ। ತಂ ದಾತುಕಾಮೋಪಿ ‘‘ಕರಮ್ಬಕಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವದತಿ, ವಟ್ಟತಿ, ನ ಪವಾರೇತಿ, ‘‘ಮಂಸಕರಮ್ಬಕ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಇದ’’ನ್ತಿ ವಾ ವುತ್ತೇ ಪನ ಪವಾರೇತಿ। ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬೇಸು ಮಚ್ಛಮಂಸಮಿಸ್ಸಕೇಸು।
೧೨೦. ‘‘ಯೋ ಪನ ನಿಮನ್ತನೇ ಭುಞ್ಜಮಾನೋ ಮಂಸಂ ಅಭಿಹಟಂ ‘ಉದ್ದಿಸ್ಸಕತ’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಪವಾರಿತೋವ ಹೋತೀ’’ತಿ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ವುತ್ತಂ। ಮಿಸ್ಸಕಕಥಾ ಪನ ಕುರುನ್ದಿಯಂ ಸುಟ್ಠು ವುತ್ತಾ। ಏವಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ವುತ್ತಂ – ಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಭತ್ತಮಿಸ್ಸಕಂ ಯಾಗುಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಯಾಗುಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವದತಿ, ನ ಪವಾರೇತಿ, ‘‘ಭತ್ತಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಪವಾರೇತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಯೇನಾಪುಚ್ಛಿತೋ, ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತಾಯ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ‘‘ಯಾಗುಮಿಸ್ಸಕಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವದತಿ, ತತ್ರ ಚೇ ಯಾಗು ಬಹುತರಾ ವಾ ಹೋತಿ ಸಮಸಮಾ ವಾ, ನ ಪವಾರೇತಿ। ಯಾಗು ಮನ್ದಾ, ಭತ್ತಂ ಬಹುತರಂ, ಪವಾರೇತಿ। ಇದಞ್ಚ ಸಬ್ಬಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತತ್ತಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ, ಕಾರಣಂ ಪನೇತ್ಥ ದುದ್ದಸಂ। ‘‘ಭತ್ತಮಿಸ್ಸಕಂ ಗಣ್ಹಥಾ’’ತಿ ವದತಿ, ಭತ್ತಂ ಬಹುತರಂ ವಾ ಸಮಂ ವಾ ಅಪ್ಪತರಂ ವಾ ಹೋತಿ, ಪವಾರೇತಿಯೇವ
ಯೋ ಪನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪವಾರೇತಿ, ಸೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋವ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ಲಭತಿ। ಕದ್ದಮಂ ವಾ ಉದಕಂ ವಾ ಪತ್ವಾ ಠಿತೇನ ಅತಿರಿತ್ತಂ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ಅನ್ತರಾ ನದೀ ಪೂರಾ ಹೋತಿ, ನದೀತೀರೇ ಗುಮ್ಬಂ ಅನುಪರಿಯಾಯನ್ತೇನ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ। ಅಥ ನಾವಾ ವಾ ಸೇತು ವಾ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾಪಿ ಚಙ್ಕಮನ್ತೇನೇವ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ಗಮನಂ ನ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಂ। ಯಾನೇ ವಾ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಪಿಟ್ಠೇ ವಾ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲೇ ವಾ ಸೂರಿಯಮಣ್ಡಲೇ ವಾ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪವಾರಿತೇನ ಯಾವ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಂ, ತಾವ ತೇಸು ಗಚ್ಛನ್ತೇಸುಪಿ ನಿಸಿನ್ನೇನೇವ
೧೨೧. ಪವಾರಿತೇನ ಪನ ಕಿಂಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ? ಯೇನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ಪವಾರಿತೋ ಹೋತಿ, ತಂ ವಿಕೋಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ಚೇ ಭುಞ್ಜತಿ, ಅತಿರಿತ್ತಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ। ಅನತಿರಿತ್ತಂ ಪನ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಯಾವಕಾಲಿಕಸಙ್ಗಹಿತಂ ಖಾದನೀಯಂ ವಾ ಭೋಜನೀಯಂ ವಾ ಖಾದತಿ ವಾ ಭುಞ್ಜತಿ ವಾ, ಅಜ್ಝೋಹಾರೇ ಅಜ್ಝೋಹಾರೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ।
ತತ್ಥ ಅನತಿರಿತ್ತಂ ನಾಮ ನಾತಿರಿತ್ತಂ, ನ ಅಧಿಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಂ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಕಪ್ಪಿಯಕತಾದೀಹಿ ಸತ್ತಹಿ ವಿನಯಕಮ್ಮಾಕಾರೇಹಿ ಅಕತಂ ವಾ ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಅನಧಿಕಂ ವಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪದಭಾಜನೇ ವುತ್ತಂ –
‘‘ಅನತಿರಿತ್ತಂ
ತತ್ಥ ಅಕಪ್ಪಿಯಕತನ್ತಿ ಯಂ ತತ್ಥ ಫಲಂ ವಾ ಕನ್ದಮೂಲಾದಿಂ ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಮಣಕಪ್ಪೇಹಿ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಅಕತಂ, ಯಞ್ಚ ಅಕಪ್ಪಿಯಮಂಸಂ ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯಭೋಜನಂ ವಾ, ಏತಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ನಾಮ। ತಂ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ‘‘ಅಲಮೇತಂ ಸಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅತಿರಿತ್ತಂ ಕತಮ್ಪಿ ‘‘ಅಕಪ್ಪಿಯಕತ’’ನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಕತನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂಯೇವ ಪುರಿಮನಯೇನ ಅತಿರಿತ್ತಂ ಕತಂ। ಅನುಚ್ಚಾರಿತಕತನ್ತಿ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರೇತುಂ ಆಗತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಈಸಕಮ್ಪಿ ಅನುಕ್ಖಿತ್ತಂ ವಾ ಅನಪನಾಮಿತಂ ವಾ ಕತಂ। ಅಹತ್ಥಪಾಸೇ ಕತನ್ತಿ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರೇತುಂ ಆಗತಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸತೋ ಬಹಿ ಠಿತೇನ ಕತಂ। ಅಭುತ್ತಾವಿನಾ ಕತನ್ತಿ ಯೋ ‘‘ಅಲಮೇತಂ ಸಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅತಿರಿತ್ತಂ ಕರೋತಿ, ತೇನ ಪವಾರಣಪ್ಪಹೋನಕಭೋಜನಂ ಭುತ್ತಾವಿನಾ ಪವಾರಿತೇನ ಆಸನಾ ವುಟ್ಠಿತೇನ ಕತನ್ತಿ ಇದಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ। ‘‘ಅಲಮೇತಂ ಸಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಅವುತ್ತನ್ತಿ ವಚೀಭೇದಂ ಕತ್ವಾ ಏವಂ ಅವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಇತಿ ಇಮೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ ವಿನಯಕಮ್ಮಾಕಾರೇಹಿ ಯಂ ಅತಿರಿತ್ತಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಅಕತಂ, ಯಞ್ಚ ನ ಗಿಲಾನಾತಿರಿತ್ತಂ, ತದುಭಯಮ್ಪಿ ‘‘ಅನತಿರಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
೧೨೨. ಅತಿರಿತ್ತಂ ಪನ ತಸ್ಸೇವ ಪಟಿಪಕ್ಖನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತೇನೇವ ವುತ್ತಂ ಪದಭಾಜನೇ –
‘‘ಅತಿರಿತ್ತಂ ನಾಮ ಕಪ್ಪಿಯಕತಂ ಹೋತಿ, ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಕತಂ ಹೋತಿ, ಉಚ್ಚಾರಿತಕತಂ ಹೋತಿ, ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಕತಂ ಹೋತಿ, ಭುತ್ತಾವಿನಾ ಕತಂ ಹೋತಿ, ಭುತ್ತಾವಿನಾ ಪವಾರಿತೇನ ಆಸನಾ ಅವುಟ್ಠಿತೇನ ಕತಂ ಹೋತಿ, ‘ಅಲಮೇತಂ ಸಬ್ಬ’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಗಿಲಾನಾತಿರಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಏತಂ ಅತಿರಿತ್ತಂ ನಾಮಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೨೩೯)।
ಅಪಿಚೇತ್ಥ ಭುತ್ತಾವಿನಾ ಕತಂ ಹೋತೀತಿ ಅನನ್ತರನಿಸಿನ್ನಸ್ಸ ಸಭಾಗಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪತ್ತತೋ ಏಕಮ್ಪಿ ಸಿತ್ಥಂ ವಾ ಮಂಸಹೀರಂ ವಾ ಖಾದಿತ್ವಾ ಕತಮ್ಪಿ ‘‘ಭುತ್ತಾವಿನಾವ ಕತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಆಸನಾ ಅವುಟ್ಠಿತೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಅಸಮ್ಮೋಹತ್ಥಂ ಯೇನ ಅಕತನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಯೇನ ಪಠಮಂ ನ ಕತಂ, ತೇನ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಯಞ್ಚ ಅಕತನ್ತಿ ಯೇನ ಪಠಮಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕತಂ, ತೇನಪಿ ಯಂ ಅಕತಂ, ತಂ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಪಠಮಭಾಜನೇ ಪನ ಕಾತುಂ ನ ಲಬ್ಭತಿ। ತತ್ಥ ಹಿ ಕರಿಯಮಾನೇ ಪಠಮಂ ಕತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಭಾಜನೇ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಏವಂ ಕತಂ ಪನ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಠಮಂ ಕತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ।
ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಚ ನ ಕೇವಲಂ ಪತ್ತೇಯೇವ, ಕುಣ್ಡೇಪಿ ಪಚ್ಛಿಯಮ್ಪಿ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಪುರತೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಓನಾಮಿತಭಾಜನೇ ಕಾತಬ್ಬಂ। ತಂ ಸಚೇ ಭಿಕ್ಖುಸತಂ ಪವಾರಿತಂ ಹೋತಿ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಅಪ್ಪವಾರಿತಾನಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ಯೇನ ಪನ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕತಂ, ತಸ್ಸ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಸಚೇಪಿ ಪವಾರೇತ್ವಾ
ಗಿಲಾನಾತಿರಿತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ನ ಕೇವಲಂ ಯಂ ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಭುತ್ತಾವಸೇಸಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಗಿಲಾನಾತಿರಿತ್ತಂ, ಅಥ ಖೋ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಿಲಾನಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ‘‘ಅಜ್ಜ ವಾ ಯದಾ ವಾ ಇಚ್ಛತಿ, ತದಾ ಖಾದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹಟಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಗಿಲಾನಾತಿರಿತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಯಾಮಕಾಲಿಕಂ ಪನ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ ಯಾವಜೀವಿಕಂ ವಾ ಯಂ
ಇತಿ ಪಾಳಿಮುತ್ತಕವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯಸಙ್ಗಹೇ
ಪವಾರಣಾವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ ಸಮತ್ತಾ।