೩೧. ಚೋದನಾದಿವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ
೨೩೦. ಚೋದನಾದಿವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ
ಅಯಂ ಪನ ಚೋದನಾ ನಾಮ ದಿಟ್ಠಚೋದನಾ ಸುತಚೋದನಾ ಪರಿಸಙ್ಕಿತಚೋದನಾತಿ ತಿವಿಧಾ ಹೋತಿ। ಅಪರಾಪಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಾ ಹೋತಿ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಚೋದನಾ ಆಚಾರವಿಪತ್ತಿಚೋದನಾ ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿಚೋದನಾ ಆಜೀವವಿಪತ್ತಿಚೋದನಾತಿ। ತತ್ಥ ಗರುಕಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ವಸೇನ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಚೋದನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ ಆಚಾರವಿಪತ್ತಿಚೋದನಾ, ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಅನ್ತಗ್ಗಾಹಿಕದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿಚೋದನಾ, ಆಜೀವಹೇತು ಪಞ್ಞತ್ತಾನಂ ಛನ್ನಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ವಸೇನ ಆಜೀವವಿಪತ್ತಿಚೋದನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಅಪರಾಪಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಾ ಹೋತಿ ವತ್ಥುಸನ್ದಸ್ಸನಾ ಆಪತ್ತಿಸನ್ದಸ್ಸನಾ ಸಂವಾಸಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಸಾಮೀಚಿಪಟಿಕ್ಖೇಪೋತಿ। ತತ್ಥ ವತ್ಥುಸನ್ದಸ್ಸನಾ ನಾಮ ‘‘ತ್ವಂ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವಿ, ಅದಿನ್ನಂ ಆದಿಯಿ, ಮನುಸ್ಸಂ ಘಾತಯಿತ್ಥ, ಅಭೂತಂ ಆರೋಚಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾ। ಆಪತ್ತಿಸನ್ದಸ್ಸನಾ ನಾಮ ‘‘ತ್ವಂ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ’’ತಿಏವಮಾದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಾ। ಸಂವಾಸಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ನಾಮ ‘‘ನತ್ಥಿ ತಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪೋಸಥೋ ವಾ ಪವಾರಣಾ ವಾ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಂ ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತೋ। ಸಾಮೀಚಿಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ನಾಮ
ಅಪರಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಚೂಳವ॰ ೩೮೭) ‘‘ಏಕಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಧಮ್ಮಿಕಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನಂ, ಏಕಂ ಧಮ್ಮಿಕ’’ನ್ತಿಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಯಾವ ದಸ ಅಧಮ್ಮಿಕಾನಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಟ್ಠಪನಾನಿ, ದಸ ಧಮ್ಮಿಕಾನೀತಿ ಏವಂ ಅಧಮ್ಮಿಕಾ ಪಞ್ಚಪಞ್ಞಾಸ, ಧಮ್ಮಿಕಾ ಪಞ್ಚಪಞ್ಞಾಸಾತಿ ದಸುತ್ತರಸತಂ ಚೋದನಾ ವುತ್ತಾ। ತಾ ದಿಟ್ಠೇನ ಚೋದೇನ್ತಸ್ಸ ದಸುತ್ತರಸತಂ, ಸುತೇನ ಚೋದೇನ್ತಸ್ಸ ದಸುತ್ತರಸತಂ, ಪರಿಸಙ್ಕಾಯ ಚೋದೇನ್ತಸ್ಸ ದಸುತ್ತರಸತನ್ತಿ ತಿಂಸಾಧಿಕಾನಿ ತೀಣಿ ಸತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ತಾನಿ ಕಾಯೇನ ಚೋದೇನ್ತಸ್ಸ, ವಾಚಾಯ ಚೋದೇನ್ತಸ್ಸ, ಕಾಯವಾಚಾಯ ಚೋದೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ತಿಗುಣಾನಿ ಕತಾನಿ ನವುತಾಧಿಕಾನಿ ನವ ಸತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ತಾನಿ ಅತ್ತನಾ ಚೋದೇನ್ತಸ್ಸಪಿ ಪರೇನ ಚೋದಾಪೇನ್ತಸ್ಸಪಿ ತತ್ತಕಾನೇವಾತಿ ವೀಸತಿಊನಾನಿ ದ್ವೇ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಹೋನ್ತಿ। ಪುನ ದಿಟ್ಠಾದಿಭೇದೇ ಸಮೂಲಿಕಾಮೂಲಿಕವಸೇನ ಅನೇಕಸಹಸ್ಸಾ ಚೋದನಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
೨೩೧. ವುತ್ತಪ್ಪಭೇದಾಸು ಪನ ಇಮಾಸು ಚೋದನಾಸು ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಚೋದನಾಯ ವಸೇನ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಓಸಟೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಚುದಿತಕಚೋದಕಾ ವತ್ತಬ್ಬಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೇನ ತುಟ್ಠಾ ಭವಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ। ಸಚೇ ‘‘ಭವಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ
ತತ್ಥ ಚ ಧಮ್ಮೋತಿ ಭೂತಂ ವತ್ಥು। ವಿನಯೋತಿ ಚೋದನಾ ಚೇವ ಸಾರಣಾ ಚ। ಸತ್ಥುಸಾಸನನ್ತಿ ಞತ್ತಿಸಮ್ಪದಾ ಚ ಅನುಸ್ಸಾವನಸಮ್ಪದಾ ಚ। ತಸ್ಮಾ ಚೋದಕೇನ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಆರೋಚಿತೇ ಚುದಿತಕೋ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ ‘‘ಸನ್ತಮೇತಂ, ನೋ’’ತಿ। ಏವಂ ವತ್ಥುಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಭೂತೇನ ವತ್ಥುನಾ ಚೋದೇತ್ವಾ ಸಾರೇತ್ವಾ ಞತ್ತಿಸಮ್ಪದಾಯ ಚ ಅನುಸ್ಸಾವನಸಮ್ಪದಾಯ ಚ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮೇತಬ್ಬಂ। ತತ್ರ ಚೇ ಅಲಜ್ಜೀ ಲಜ್ಜಿಂ ಚೋದೇತಿ, ಸೋ ಚ ಅಲಜ್ಜೀ ಬಾಲೋ ಹೋತಿ ಅಬ್ಯತ್ತೋ, ನಾಸ್ಸ ನಯೋ ದಾತಬ್ಬೋ, ಏವಂ ಪನ ವತ್ತಬ್ಬೋ
ಸಚೇ ಲಜ್ಜೀ ಅಲಜ್ಜಿಂ ಚೋದೇತಿ, ಸೋ ಚ ಲಜ್ಜೀ ಬಾಲೋ ಹೋತಿ ಅಬ್ಯತ್ತೋ, ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಅನುಯೋಗಂ ದಾತುಂ, ತಸ್ಸ ನಯೋ ದಾತಬ್ಬೋ ‘‘ಕಿಮ್ಹಿ ನಂ ಚೋದೇಸಿ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ಆಚಾರವಿಪತ್ತಿಆದೀಸು ವಾ ಏಕಿಸ್ಸಾ’’ತಿ। ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಇಮಸ್ಸೇವ ಏವಂ ನಯೋ ದಾತಬ್ಬೋ, ನ ಇತರಸ್ಸಾತಿ, ನನು ನ ಯುತ್ತಂ ವಿನಯಧರಾನಂ ಅಗತಿಗಮನನ್ತಿ? ನ ಯುತ್ತಮೇವ। ಇದಂ ಪನ ಅಗತಿಗಮನಂ ನ ಹೋತಿ, ಧಮ್ಮಾನುಗ್ಗಹೋ ನಾಮ ಏಸೋ। ಅಲಜ್ಜಿನಿಗ್ಗಹತ್ಥಾಯ ಹಿ ಲಜ್ಜಿಪಗ್ಗಹತ್ಥಾಯ ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ। ತತ್ರ ಅಲಜ್ಜೀ ನಯಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅಜ್ಝೋತ್ಥರನ್ತೋ ಏಹಿತಿ, ಲಜ್ಜೀ
ತದತ್ಥದೀಪನತ್ಥಞ್ಚ ಇದಂ ವತ್ಥು ವೇದಿತಬ್ಬಂ – ತಿಪಿಟಕಚೂಳಾಭಯತ್ಥೇರೋ ಕಿರ ಲೋಹಪಾಸಾದಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಿನಯಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ವುಟ್ಠಾತಿ, ತಸ್ಸ ವುಟ್ಠಾನಸಮಯೇ ದ್ವೇ ಅತ್ತಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ ಕಥಂ ಪವತ್ತೇಸುಂ। ಏಕೋ ‘‘ಏತಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ, ಏತಮ್ಪಿ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಂ ನ ದೇತಿ, ಅಥ ಅಪ್ಪಾವಸೇಸೇ ಪಠಮಯಾಮೇ ಥೇರಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ‘‘ಅಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಕಥೇತಿ, ಅಯಂ ಪನ ಪಟಿಞ್ಞಂ ನ ದೇತಿ, ಬಹೂನಿ ಚ ವತ್ಥೂನಿ ಓಸಟಾನಿ, ಅದ್ಧಾ ಏತಂ ಕತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅಸುದ್ಧಲದ್ಧಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾ। ತತೋ ಬೀಜನೀದಣ್ಡಕೇನ ಪಾದಕಥಲಿಕಾಯ ಸಞ್ಞಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ, ಆವುಸೋ, ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತುಂ ಅನನುಚ್ಛವಿಕೋ, ಅಞ್ಞೇನ ವಿನಿಚ್ಛಿನಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಕಸ್ಮಾ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ? ಥೇರೋ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸಿ। ಚುದಿತಕಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಕಾಯೇ ಡಾಹೋ ಉಟ್ಠಿತೋ, ತತೋ ಸೋ ಥೇರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತುಂ ಅನುರೂಪೇನ ವಿನಯಧರೇನ ನಾಮ ತುಮ್ಹಾದಿಸೇನೇವ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಚೋದಕೇನ ಚ ಈದಿಸೇನೇವ ಭವಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸೇತಕಾನಿ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ‘‘ಚಿರಂ ಕಿಲಮಿತಾತ್ಥ ಮಯಾ’’ತಿ ಖಮಾಪೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ।
ಏವಂ ಲಜ್ಜಿನಾ ಚೋದಿಯಮಾನೋ ಅಲಜ್ಜೀ ಬಹೂಸುಪಿ ವತ್ಥೂಸು ಉಪ್ಪನ್ನೇಸು ಪಟಿಞ್ಞಂ ನ ದೇತಿ, ಸೋ ನೇವ ‘‘ಸುದ್ಧೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ನ ‘‘ಅಸುದ್ಧೋ’’ತಿ, ಜೀವಮತಕೋ ನಾಮ ಆಮಕಪೂತಿಕೋ ನಾಮ ಚೇಸ। ಸಚೇ ಪನಸ್ಸ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ತಾದಿಸಂ ವತ್ಥು ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತಬ್ಬಂ, ತಥಾ ನಾಸಿತಕೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ
ಅಥ ಲಜ್ಜೀ ಲಜ್ಜಿಂ ಚೋದೇತಿ, ವಿವಾದೋ ಚ ನೇಸಂ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋ ಹೋತಿ, ಸಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಮಾ ಏವಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಅಚ್ಚಯಂ ದೇಸಾಪೇತ್ವಾ ಉಯ್ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ
೨೩೨. ಅದಿನ್ನಾದಾನವತ್ಥುಂ ವಿನಿಚ್ಛಿನನ್ತೇನ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೯೨) ಪನ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಅವಹಾರಾ ಸಾಧುಕಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತಬ್ಬಾ। ತೇಸು ಚ ಕುಸಲೇನ ವಿನಯಧರೇನ ಓತಿಣ್ಣಂ ವತ್ಥುಂ ಸಹಸಾ ಅವಿನಿಚ್ಛಿನಿತ್ವಾವ ಪಞ್ಚ ಠಾನಾನಿ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾನಿ, ಯಾನಿ ಸನ್ಧಾಯ ಪೋರಾಣಾ ಆಹು –
‘‘ವತ್ಥುಂ ಕಾಲಞ್ಚ ದೇಸಞ್ಚ, ಅಗ್ಘಂ ಪರಿಭೋಗಪಞ್ಚಮಂ।
ತುಲಯಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಠಾನಾನಿ, ಧಾರೇಯ್ಯತ್ಥಂ ವಿಚಕ್ಖಣೋ’’ತಿ॥ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೯೨)।
ತತ್ಥ ವತ್ಥುನ್ತಿ ಭಣ್ಡಂ। ಅವಹಾರಕೇನ ಹಿ ‘‘ಮಯಾ ಇದಂ ನಾಮ ಅವಹಟ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಅನಾರೋಪೇತ್ವಾವ ತಂ ಭಣ್ಡಂ ‘‘ಸಸಾಮಿಕಂ ವಾ ಅಸಾಮಿಕಂ ವಾ’’ತಿ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ। ಸಸಾಮಿಕೇಪಿ ಸಾಮಿಕಾನಂ ಸಾಲಯಭಾವೋ ವಾ ನಿರಾಲಯಭಾವೋ ವಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬೋ। ಸಚೇ ತೇಸಂ ಸಾಲಯಕಾಲೇ ಅವಹಟಂ, ಭಣ್ಡಂ ಅಗ್ಘಾಪೇತ್ವಾ ಆಪತ್ತಿ ಕಾತಬ್ಬಾ। ಸಚೇ ನಿರಾಲಯಕಾಲೇ, ಪಾರಾಜಿಕೇನ ನ ಕಾತಬ್ಬಾ। ಭಣ್ಡಸಾಮಿಕೇಸು ಪನ ಭಣ್ಡಂ ಆಹರಾಪೇನ್ತೇಸು ಭಣ್ಡಂ ದಾತಬ್ಬಂ। ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಾಮೀಚಿ।
ಇಮಸ್ಸ ಪನತ್ಥಸ್ಸ ದೀಪನತ್ಥಮಿದಂ ವತ್ಥು – ಭಾತಿಯರಾಜಕಾಲೇ ಕಿರ ಮಹಾಚೇತಿಯಪೂಜಾಯ ದಕ್ಖಿಣದಿಸತೋ ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಸತ್ತಹತ್ಥಂ ಪಣ್ಡುಕಾಸಾವಂ ಅಂಸೇ ಕರಿತ್ವಾ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಂ ಪಾವಿಸಿ। ತಙ್ಖಣಮೇವ ಚ ರಾಜಾಪಿ ಚೇತಿಯವನ್ದನತ್ಥಂ ಆಗತೋ। ತತೋ ಉಸ್ಸಾರಣಾಯ ವತ್ತಮಾನಾಯ ಮಹಾಜನಸಮ್ಮದ್ದೋ ಅಹೋಸಿ। ಅಥ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಜನಸಮ್ಮದ್ದಪೀಳಿತೋ ಅಂಸತೋ ಪತನ್ತಂ ಕಾಸಾವಂ ಅದಿಸ್ವಾವ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ, ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ
ತೇನ
ಕಾಲೋತಿ ಅವಹಾರಕಾಲೋ। ತದೇವ ಹಿ ಭಣ್ಡಂ ಕದಾಚಿ ಅಪ್ಪಗ್ಘಂ ಹೋತಿ, ಕದಾಚಿ ಮಹಗ್ಘಂ। ತಸ್ಮಾ ತಂ ಭಣ್ಡಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಅವಹಟಂ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕಾಲೇ ಯೋ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಘೋ ಹೋತಿ, ತೇನ ಅಗ್ಘೇನ ಆಪತ್ತಿ ಕಾರೇತಬ್ಬಾ। ಏವಂ ಕಾಲೋ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬೋ।
ದೇಸೋತಿ ಅವಹಾರದೇಸೋ। ತಞ್ಹಿ ಭಣ್ಡಂ ಯಸ್ಮಿಂ ದೇಸೇ ಅವಹಟಂ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ದೇಸೇ ಯೋ ತಸ್ಸ ಅಗ್ಘೋ ಹೋತಿ, ತೇನ ಅಗ್ಘೇನ ಆಪತ್ತಿ ಕಾರೇತಬ್ಬಾ। ಭಣ್ಡುಟ್ಠಾನದೇಸೇ ಹಿ ಭಣ್ಡಂ ಅಪ್ಪಗ್ಘಂ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಮಹಗ್ಘಂ।
ಇಮಸ್ಸಪಿ
ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸನ್ನಿಪಾತೇ ಆಭಿಧಮ್ಮಿಕಗೋದತ್ತತ್ಥೇರೋ ನಾಮ ವಿನಯಕುಸಲೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಏವಮಾಹ ‘‘ಇಮಿನಾ ಇದಂ ಥಾಲಕಂ ಕುಹಿಂ ಅವಹಟ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಅನ್ತರಸಮುದ್ದೇ ಅವಹಟ’’ನ್ತಿ। ತತ್ಥ ತಂ ಕಿಂ ಅಗ್ಘತೀತಿ। ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಗ್ಘತಿ। ತತ್ರ ಹಿ ನಾಳಿಕೇರಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಮಿಞ್ಜಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಕಪಾಲಂ ಛಡ್ಡೇತಿ, ದಾರುಅತ್ಥಂ ಪನ ಫರತೀತಿ। ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಏತ್ಥ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಕಿಂ ಅಗ್ಘತೀತಿ? ಮಾಸಕಂ ವಾ ಊನಮಾಸಕಂ ವಾತಿ। ಅತ್ಥಿ ಪನ ಕತ್ಥಚಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಮಾಸಕೇ ವಾ ಊನಮಾಸಕೇ ವಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ। ಏವಂ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಸುಕಥಿತಂ ಸುವಿನಿಚ್ಛಿತ’’ನ್ತಿ ಏಕಸಾಧುಕಾರೋ ಅಹೋಸಿ। ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಭಾತಿಯರಾಜಾಪಿ ಚೇತಿಯವನ್ದನತ್ಥಂ ನಗರತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ತಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸುತ್ವಾ ನಗರೇ ಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸಿ ‘‘ಮಯಿ ಸನ್ತೇ ಭಿಕ್ಖೂನಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಮ್ಪಿ ಗಿಹೀನಮ್ಪಿ ಅಧಿಕರಣಂ ಆಭಿಧಮ್ಮಿಕಗೋದತ್ತತ್ಥೇರೇನ ವಿನಿಚ್ಛಿತಂ ಸುವಿನಿಚ್ಛಿತಂ, ತಸ್ಸ ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಅತಿಟ್ಠಮಾನಂ ರಾಜಾಣಾಯ ಠಪೇಮೀ’’ತಿ। ಏವಂ ದೇಸೋ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬೋ।
ಅಗ್ಘೋತಿ ಭಣ್ಡಗ್ಘೋ। ನವಭಣ್ಡಸ್ಸ ಹಿ ಯೋ ಅಗ್ಘೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಪಚ್ಛಾ ಪರಿಹಾಯತಿ। ಯಥಾ ನವಧೋತೋ ಪತ್ತೋ ಅಟ್ಠ ವಾ ದಸ ವಾ ಅಗ್ಘತಿ, ಸೋ ಪಚ್ಛಾ ಭಿನ್ನೋ ವಾ ಛಿದ್ದೋ ವಾ ಆಣಿಗಣ್ಠಿಕಾಹತೋ ವಾ ಅಪ್ಪಗ್ಘೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ಸಬ್ಬದಾ ಭಣ್ಡಂ ಪಕತಿಅಗ್ಘೇನೇವ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ। ಏವಂ ಅಗ್ಘೋ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬೋ।
ಪರಿಭೋಗೋತಿ ಭಣ್ಡಪರಿಭೋಗೋ। ಪರಿಭೋಗೇನಪಿ ಹಿ ವಾಸಿಆದಿಭಣ್ಡಸ್ಸ ಅಗ್ಘೋ ಪರಿಹಾಯತಿ। ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ – ಸಚೇ ಕೋಚಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಪಾದಗ್ಘನಕಂ ವಾಸಿಂ ಹರತಿ, ತತ್ರ ವಾಸಿಸಾಮಿಕೋ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ ‘‘ತಯಾ ಅಯಂ ವಾಸಿ ಕಿತ್ತಕೇನ ಕೀತಾ’’ತಿ? ‘‘ಪಾದೇನ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ। ಕಿಂ ಪನ ತೇ ಕಿಣಿತ್ವಾವ ಠಪಿತಾ, ಉದಾಹು ನಂ ವಳಞ್ಜೇಸೀತಿ? ಸಚೇ ವದತಿ ‘‘ಏಕದಿವಸಂ ಮೇ ದನ್ತಕಟ್ಠಂ
ಏವಂ ಇಮಾನಿ ತುಲಯಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಠಾನಾನಿ ಧಾರೇಯ್ಯ ಅತ್ಥಂ ವಿಚಕ್ಖಣೋ, ಆಪತ್ತಿಂ ವಾ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ವಾ ಗರುಕಂ ವಾ ಲಹುಕಂ ವಾ ಆಪತ್ತಿಂ ಯಥಾಠಾನೇ ಠಪೇಯ್ಯಾತಿ। ತೇನಾಹು ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾ –
‘‘ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಸಮಂ ತೇನ, ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ವಿಜ್ಜತಿ।
ಅನೇಕನಯವೋಕಿಣ್ಣಂ, ಗಮ್ಭೀರತ್ಥವಿನಿಚ್ಛಯಂ॥
‘‘ತಸ್ಮಾ ವತ್ಥುಮ್ಹಿ ಓತಿಣ್ಣೇ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ವಿನಯಞ್ಞುನಾ।
ವಿನಯಾನುಗ್ಗಹೇನೇತ್ಥ, ಕರೋನ್ತೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ॥
‘‘ಪಾಳಿಂ ಅಟ್ಠಕಥಞ್ಚೇವ, ಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಮಸೇಸತೋ।
ಓಗಯ್ಹ ಅಪ್ಪಮತ್ತೇನ, ಕರಣೀಯೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ॥
‘‘ಆಪತ್ತಿದಸ್ಸನುಸ್ಸಾಹೋ, ನ ಕತ್ತಬ್ಬೋ ಕುದಾಚನಂ।
ಪಸ್ಸಿಸ್ಸಾಮಿ ಅನಾಪತ್ತಿ-ಮಿತಿ ಕಯಿರಾಥ ಮಾನಸಂ॥
‘‘ಪಸ್ಸಿತ್ವಾಪಿ ಚ ಆಪತ್ತಿಂ, ಅವತ್ವಾವ ಪುನಪ್ಪುನಂ।
ವೀಮಂಸಿತ್ವಾಥ ವಿಞ್ಞೂಹಿ, ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಚ ತಂ ವದೇ॥
‘‘ಕಪ್ಪಿಯೇಪಿ
ವಸೇನ ಸಾಮಞ್ಞಗುಣಾ, ಚವನ್ತೀಧ ಪುಥುಜ್ಜನಾ॥
‘‘ತಸ್ಮಾ ಪರಪರಿಕ್ಖಾರಂ, ಆಸೀವಿಸಮಿವೋರಗಂ।
ಅಗ್ಗಿಂ ವಿಯ ಚ ಸಮ್ಪಸ್ಸಂ, ನಾಮಸೇಯ್ಯ ವಿಚಕ್ಖಣೋ’’ತಿ॥ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೧೬೦-೧ ತತ್ರಾಯಂ ಅನುಸಾಸನೀ)।
೨೩೩. ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾರೋಚನಂ ವಿನಿಚ್ಛಿನನ್ತೇನ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೧೯೭) ಪನ ‘‘ಕಿಂ ತೇ ಅಧಿಗತಂ। ಕಿನ್ತಿ ತೇ ಅಧಿಗತಂ, ಕದಾ ತೇ ಅಧಿಗತಂ, ಕತ್ಥ ತೇ ಅಧಿಗತಂ, ಕತಮೇ ತೇ ಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀನಾ, ಕತಮೇಸಂ ತ್ವಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಲಾಭೀ’’ತಿ ಇಮಾನಿ ಛ ಠಾನಾನಿ ವಿಸೋಧೇತಬ್ಬಾನಿ। ಸಚೇ ಹಿ ಕೋಚಿ ಭಿಕ್ಖು ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾಧಿಗಮಂ ಬ್ಯಾಕರೇಯ್ಯ, ನ ಸೋ ಏತ್ತಾವತಾ ಸಕ್ಕಾರೋ ಕಾತಬ್ಬೋ, ಇಮೇಸಂ ಪನ ಛನ್ನಂ ಠಾನಾನಂ ಸೋಧನತ್ಥಂ ಏವಂ ವತ್ತಬ್ಬೋ ‘‘ಕಿಂ ತೇ ಅಧಿಗತಂ, ಕಿಂ ಝಾನಂ ಉದಾಹು ವಿಮೋಕ್ಖಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರ’’ನ್ತಿ। ಯೋ ಹಿ ಯೇನ ಅಧಿಗತೋ ಧಮ್ಮೋ, ಸೋ ತಸ್ಸ ಪಾಕಟೋ ಹೋತಿ। ಸಚೇ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಮೇ ಅಧಿಗತ’’ನ್ತಿ ವದತಿ, ತತೋ ‘‘ಕಿನ್ತಿ ತೇ ಅಧಿಗತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ, ‘‘ಅನಿಚ್ಚಲಕ್ಖಣಾದೀಸು ಕಿಂ ಧುರಂ ಕತ್ವಾ ಅಟ್ಠತಿಂಸಾಯ ವಾ ಆರಮ್ಮಣೇಸು ರೂಪಾರೂಪಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾದಿಭೇದೇಸು ವಾ ಧಮ್ಮೇಸು ಕೇನ ಮುಖೇನ ಅಭಿನಿವಿಸಿತ್ವಾ’’ತಿ। ಯೋ ಹಿ ಯಸ್ಸಾಭಿನಿವೇಸೋ, ಸೋ ತಸ್ಸ ಪಾಕಟೋ ಹೋತಿ। ಸಚೇ ‘‘ಅಯಂ ನಾಮ ಮೇ ಅಭಿನಿವೇಸೋ, ಏವಂ ಮಯಾ ಅಧಿಗತ’’ನ್ತಿ ವದತಿ, ತತೋ ‘‘ಕದಾ ತೇ ಅಧಿಗತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ, ‘‘ಕಿಂ ಪುಬ್ಬಣ್ಹೇ, ಉದಾಹು ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ’’ತಿ। ಸಬ್ಬೇಸಞ್ಹಿ ಅತ್ತನಾ ಅಧಿಗತಕಾಲೋ ಪಾಕಟೋ ಹೋತಿ। ಸಚೇ ‘‘ಅಮುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಕಾಲೇ ಅಧಿಗಕ’’ನ್ತಿ ವದತಿ, ತತೋ ‘‘ಕತ್ಥ ತೇ ಅಧಿಗತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ, ‘‘ಕಿಂ ದಿವಾಟ್ಠಾನೇ, ಉದಾಹು ರತ್ತಿಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸೇ’’ತಿ। ಸಬ್ಬೇಸಞ್ಹಿ ಅತ್ತನಾ ಅಧಿಗತೋಕಾಸೋ ಪಾಕಟೋ ಹೋತಿ। ಸಚೇ ‘‘ಅಮುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮ ಮೇ ಓಕಾಸೇ ಅಧಿಗತ’’ನ್ತಿ ವದತಿ, ತತೋ ‘‘ಕತಮೇ ತೇ ಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ, ‘‘ಕಿಂ ಪಠಮಮಗ್ಗವಜ್ಝಾ, ಉದಾಹು ದುತಿಯಾದಿಮಗ್ಗವಜ್ಝಾ’’ತಿ। ಸಬ್ಬೇಸಞ್ಹಿ ಅತ್ತನಾ ಅಧಿಗತಮಗ್ಗೇನ ಪಹೀನಾ ಕಿಲೇಸಾ ಪಾಕಟಾ ಹೋನ್ತಿ।
ಸಚೇ ‘‘ಇಮೇ ನಾಮ ಮೇ ಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀನಾ’’ತಿ ವದತಿ, ತತೋ ‘‘ಕತಮೇಸಂ ತ್ವಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಲಾಭೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ, ‘‘ಕಿಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸ್ಸ, ಉದಾಹು ಸಕದಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಸ್ಸಾ’’ತಿ। ಸಬ್ಬೇಸಞ್ಹಿ ಅತ್ತನಾ ಅಧಿಗತಧಮ್ಮೋ ಪಾಕಟೋ
ತತ್ರಿಮಾನಿ ವತ್ಥೂನಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩.೧೦೨) – ದೀಘಭಾಣಕಅಭಯತ್ಥೇರೋ ಕಿರ ಏಕಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ದಹರಸ್ಸ ಸಞ್ಞಂ ಅದಾಸಿ। ಸೋ ತಂ ನಹಾಯಮಾನಂ ಕಲ್ಯಾಣೀನದೀಮುಖದ್ವಾರೇ ನಿಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಾದೇ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ। ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕೋ ‘‘ಕುಮ್ಭೀಲೋ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಮಹಾಸದ್ದಮಕಾಸಿ, ತದಾ ನಂ ‘‘ಪುಥುಜ್ಜನೋ’’ತಿ ಜಾನಿಂಸು।
ಚನ್ದಮುಖತಿಸ್ಸರಾಜಕಾಲೇ ಪನ ಮಹಾವಿಹಾರೇ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ ಖೀಣಾಸವೋ ದುಬ್ಬಲಚಕ್ಖುಕೋ ವಿಹಾರೇಯೇವ ಅಚ್ಛತಿ। ರಾಜಾ ‘‘ಥೇರಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಭಿಕ್ಖಾಚಾರಂ ಗತೇಸು ಅಪ್ಪಸದ್ದೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಪ್ಪೋ ವಿಯ ಪಾದೇ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ। ಥೇರೋ ಸಿಲಾಥಮ್ಭೋ ವಿಯ ನಿಚ್ಚಲೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಕೋ ಏತ್ಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ತಿಸ್ಸೋ’’ತಿ? ‘‘ಸುಗನ್ಧಂ ವಾಯಸಿ ನೋ ತಿಸ್ಸಾ’’ತಿ। ಏವಂ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಭಯಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ।
ಏಕಚ್ಚೋ ಪನ ಪುಥುಜ್ಜನೋಪಿ ಅತಿಸೂರೋ ಹೋತಿ ನಿಬ್ಭಯೋ। ಸೋ ರಜನೀಯೇನ ಆರಮ್ಮಣೇನ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಿತಬ್ಬೋ। ವಸಭರಾಜಾಪಿ ಏಕಂ ಥೇರಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಮಾನೋ ಘರೇ ನಿಸೀದಾಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಬದರಸಾಳವಂ ಮದ್ದಮಾನೋ
೨೩೪. ಸಕಲೇ ಪನ ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯೇ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೪೫) ಕೋಸಲ್ಲಂ ಪತ್ಥಯನ್ತೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ವಿನಯೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ।
ಚತುಬ್ಬಿಧಞ್ಹಿ ವಿನಯಂ, ಮಹಾಥೇರಾ ಮಹಿದ್ಧಿಕಾ।
ನೀಹರಿತ್ವಾ ಪಕಾಸೇಸುಂ, ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಾಹಕಾ ಪುರಾ॥
ಕತಮಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ? ಸುತ್ತಂ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ ಆಚರಿಯವಾದಂ ಅತ್ತನೋಮತಿನ್ತಿ। ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಆಹಚ್ಚಪದೇನ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ರಸೇನ ಆಚರಿಯವಂಸೇನ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಾ’’ತಿ (ಮಿ॰ ಪ॰ ೪.೨.೩)। ಏತ್ಥ ಹಿ ಆಹಚ್ಚಪದನ್ತಿ ಸುತ್ತಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ರಸೋತಿ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ। ಆಚರಿಯವಂಸೋತಿ ಆಚರಿಯವಾದೋ। ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಅತ್ತನೋಮತಿ।
ತತ್ಥ ಸುತ್ತಂ ನಾಮ ಸಕಲವಿನಯಪಿಟಕೇ ಪಾಳಿ।
ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ ನಾಮ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಪದೇಸಾ। ಯೇ ಭಗವತಾ ಏವಂ ವುತ್ತಾ –
‘‘ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾ ‘ಇದಂ ನ ಕಪ್ಪತೀ’ತಿ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತಞ್ಚೇ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಅನುಲೋಮೇತಿ, ಕಪ್ಪಿಯಂ ಪಟಿಬಾಹತಿ, ತಂ ವೋ ನ ಕಪ್ಪತಿ। ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾ ‘ಇದಂ ನ ಕಪ್ಪತೀ’ತಿ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ತಞ್ಚೇ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಅನುಲೋಮೇತಿ, ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಪಟಿಬಾಹತಿ, ತಂ ವೋ ಕಪ್ಪತಿ। ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾ ‘ಇದಂ ಕಪ್ಪತೀ’ತಿ ಅನನುಞ್ಞಾತಂ, ತಂ ಚೇ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಅನುಲೋಮೇತಿ, ಕಪ್ಪಿಯಂ ಪಟಿಬಾಹತಿ, ತಂ ವೋ ನ ಕಪ್ಪತಿ। ಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಯಾ ‘ಇದಂ ಕಪ್ಪತೀ’ತಿ ಅನನುಞ್ಞಾತಂ, ತಞ್ಚೇ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಅನುಲೋಮೇತಿ, ಅಕಪ್ಪಿಯಂ ಪಟಿಬಾಹತಿ, ತಂ ವೋ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೩೦೫)।
ಆಚರಿಯವಾದೋ
ಅತ್ತನೋಮತಿ
ಅಪಿಚ ಸುತ್ತನ್ತಾಭಿಧಮ್ಮವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಸು ಆಗತೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಥೇರವಾದೋ ಅತ್ತನೋಮತಿ ನಾಮ। ತಂ ಪನ ಅತ್ತನೋಮತಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತೇನ ನ ದಳ್ಹಗ್ಗಾಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವೋಹರಿತಬ್ಬಂ, ಕಾರಣಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಅತ್ಥೇನ ಪಾಳಿಂ, ಪಾಳಿಯಾ ಚ ಅತ್ಥಂ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಂ, ಅತ್ತನೋಮತಿ ಆಚರಿಯವಾದೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬಾ। ಸಚೇ ತತ್ಥ ಓತರತಿ ಚೇವ ಸಮೇತಿ ಚ, ಗಹೇತಬ್ಬಾ। ಸಚೇ ನೇವ ಓತರತಿ ನ ಸಮೇತಿ, ನ ಗಹೇತಬ್ಬಾ। ಅಯಞ್ಹಿ ಅತ್ತನೋಮತಿ ನಾಮ ಸಬ್ಬದುಬ್ಬಲಾ, ಅತ್ತನೋಮತಿತೋ ಆಚರಿಯವಾದೋ ಬಲವತರೋ।
ಆಚರಿಯವಾದೋಪಿ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬೋ। ತತ್ಥ ಓತರನ್ತೋ ಸಮೇನ್ತೋ ಏವ ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ಇತರೋ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಆಚರಿಯವಾದತೋ ಹಿ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ ಬಲವತರಂ।
ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಮ್ಪಿ ಸುತ್ತೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬಂ। ತತ್ಥ ಓತರನ್ತಂ ಸಮೇನ್ತಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಇತರಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಸುತ್ತಾನುಲೋಮತೋ ಹಿ ಸುತ್ತಮೇವ ಬಲವತರಂ। ಸುತ್ತಞ್ಹಿ ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯಂ ಕಾರಕಸಙ್ಘಸದಿಸಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಠಿತಕಾಲಸದಿಸಂ। ತಸ್ಮಾ ಯದಾ ದ್ವೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಾಕಚ್ಛನ್ತಿ, ಸಕವಾದೀ ಸುತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತಿ, ಪರವಾದೀ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ। ತೇಹಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಖೇಪಂ ವಾ ಗರಹಂ ವಾ ಅಕತ್ವಾ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ ಸುತ್ತೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ಓತರತಿ ಸಮೇತಿ, ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ನೋ ಚೇ, ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಸುತ್ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾತಬ್ಬಂ। ಅಥಾಯಂ ಸುತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತಿ, ಪರೋ ಆಚರಿಯವಾದಂ। ತೇಹಿಪಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಖೇಪಂ ವಾ ಗರಹಂ ವಾ ಅಕತ್ವಾ ಆಚರಿಯವಾದೋ ಸುತ್ತೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬೋ। ಸಚೇ ಓತರತಿ ಸಮೇತಿ, ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಅನೋತರನ್ತೋ ಅಸಮೇನ್ತೋ ಚ ಗಾರಯ್ಹಾಚರಿಯವಾದೋ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ಸುತ್ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾತಬ್ಬಂ। ಅಥಾಯಂ ಸುತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತಿ, ಪರೋ ಅತ್ತನೋಮತಿಂ। ತೇಹಿಪಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಖೇಪಂ ವಾ ಗರಹಂ ವಾ ಅಕತ್ವಾ ಅತ್ತನೋಮತಿ ಸುತ್ತೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬಾ। ಸಚೇ ಓತರತಿ ಸಮೇತಿ, ಗಹೇತಬ್ಬಾ, ನೋ ಚೇ, ನ ಗಹೇತಬ್ಬಾ, ಸುತ್ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾತಬ್ಬಂ।
ಅಥಾಯಂ
ಅಥಾಯಂ ಆಚರಿಯವಾದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತಿ, ಪರೋ ಸುತ್ತಂ। ಸುತ್ತಂ ಆಚರಿಯವಾದೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ಓತರತಿ ಸಮೇತಿ, ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಇತರಂ ಗಾರಯ್ಹಸುತ್ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಆಚರಿಯವಾದೇಯೇವ ಠಾತಬ್ಬಂ। ಅಥಾಯಂ ಆಚರಿಯವಾದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತಿ, ಪರೋ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ। ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ ಆಚರಿಯವಾದೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬಂ। ಓತರನ್ತಂ ಸಮೇನ್ತಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಇತರಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಆಚರಿಯವಾದೇಯೇವ ಠಾತಬ್ಬಂ। ಅಥಾಯಂ ಆಚರಿಯವಾದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತಿ, ಪರೋ ಅತ್ತನೋಮತಿಂ। ಅತ್ತನೋಮತಿ ಆಚರಿಯವಾದೇ ಓತಾರೇತಬ್ಬಾ। ಸಚೇ ಓತರತಿ ಸಮೇತಿ, ಗಹೇತಬ್ಬಾ। ನೋ ಚೇ, ನ ಗಹೇತಬ್ಬಾ, ಆಚರಿಯವಾದೇಯೇವ ಠಾತಬ್ಬಂ।
ಅಥ ಪನಾಯಂ ಅತ್ತನೋಮತಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತಿ, ಪರೋ ಸುತ್ತಂ। ಸುತ್ತಂ ಅತ್ತನೋಮತಿಯಂ ಓತಾರೇತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ಓತರತಿ ಸಮೇತಿ, ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಇತರಂ ಗಾರಯ್ಹಸುತ್ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಅತ್ತನೋಮತಿಯಮೇವ ಠಾತಬ್ಬಂ। ಅಥಾಯಂ ಅತ್ತನೋಮತಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತಿ, ಪರೋ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ। ಸುತ್ತಾನುಲೋಮಂ ಅತ್ತನೋಮತಿಯಂ ಓತಾರೇತಬ್ಬಂ। ಓತರನ್ತಂ ಸಮೇನ್ತಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಇತರಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಅತ್ತನೋಮತಿಯಮೇವ ಠಾತಬ್ಬಂ। ಅಥಾಯಂ ಅತ್ತನೋಮತಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತಿ, ಪರೋ ಆಚರಿಯವಾದಂ। ಆಚರಿಯವಾದೋ ಅತ್ತನೋಮತಿಯಂ ಓತಾರೇತಬ್ಬೋ। ಸಚೇ ಓತರತಿ ಸಮೇತಿ, ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಇತರೋ ಗಾರಯ್ಹಾಚರಿಯವಾದೋ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ಅತ್ತನೋಮತಿಯಮೇವ
ಅಥ ಪನಾಯಂ ಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಥೇತಿ, ಪರೋ ಅಕಪ್ಪಿಯನ್ತಿ, ಸುತ್ತೇ ಚ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮೇ ಚ ಓತಾರೇತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಹೋತಿ, ಕಪ್ಪಿಯೇ ಠಾತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ಅಕಪ್ಪಿಯಂ, ಅಕಪ್ಪಿಯೇ ಠಾತಬ್ಬಂ। ಅಥಾಯಂ ತಸ್ಸ ಕಪ್ಪಿಯಭಾವಸಾಧಕಂ ಸುತ್ತತೋ ಬಹುಂ ಕಾರಣಞ್ಚ ವಿನಿಚ್ಛಯಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತಿ, ಪರೋ ಕಾರಣಂ ನ ವಿನ್ದತಿ, ಕಪ್ಪಿಯೇವ ಠಾತಬ್ಬಂ। ಅಥ ಪರೋ ತಸ್ಸ ಅಕಪ್ಪಿಯಭಾವಸಾಧಕಂ ಸುತ್ತತೋ ಬಹುಂ ಕಾರಣಞ್ಚ ವಿನಿಚ್ಛಯಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತಿ, ಅನೇನ ಅತ್ತನೋ ಗಹಣನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ದಳ್ಹಂ ಆದಾಯ ನ ಠಾತಬ್ಬಂ, ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯೇ ಏವ ಠಾತಬ್ಬಂ। ಅಥ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಕಾರಣಚ್ಛಾಯಾ ದಿಸ್ಸತಿ, ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಭಾವೋಯೇವ ಸಾಧು, ಅಕಪ್ಪಿಯೇ ಠಾತಬ್ಬಂ। ವಿನಯಞ್ಹಿ ಪತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯವಿಚಾರಣಂ ಆಗಮ್ಮ ರುನ್ಧಿತಬ್ಬಂ, ಗಾಳ್ಹಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ, ಸೋತಂ ಪಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಂ, ಗರುಕಭಾವೇಯೇವ ಠಾತಬ್ಬಂ।
ಅಥ
ಏವಂ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯಾದಿವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಯೋ ಸುತ್ತಸುತ್ತಾನುಲೋಮಆಚರಿಯವಾದಅತ್ತನೋಮತೀಸು ಅತಿರೇಕಕಾರಣಂ ಲಭತಿ, ತಸ್ಸ ವಾದೇ ಠಾತಬ್ಬಂ, ಸಬ್ಬಸೋ ಪನ ಕಾರಣವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಅಲಭನ್ತೇನ ಸುತ್ತಂ ನ ಜಹಿತಬ್ಬಂ, ಸುತ್ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾತಬ್ಬನ್ತಿ। ಏವಂ ಸಕಲವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಕೋಸಲ್ಲಂ ಪತ್ಥಯನ್ತೇನ ಅಯಂ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ವಿನಯೋ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ।
ಇಮಞ್ಚ ಪನ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ವಿನಯಂ ಞತ್ವಾಪಿ ವಿನಯಧರೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ ತಿಲಕ್ಖಣಸಮನ್ನಾಗತೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ। ತೀಣಿ ಹಿ ವಿನಯಧರಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾನಿ। ಕತಮಾನಿ
ತತ್ಥ ಸುತ್ತಂ ನಾಮ ಸಕಲಂ ವಿನಯಪಿಟಕಂ। ತದಸ್ಸ ಸ್ವಾಗತಂ ಹೋತೀತಿ ಸುಟ್ಠು ಆಗತಂ। ಸುಪ್ಪವತ್ತೀತಿ ಸುಟ್ಠು ಪವತ್ತಂ ಪಗುಣಂ ವಾಚುಗ್ಗತಂ। ಸುವಿನಿಚ್ಛಿತಂ ಸುತ್ತಸೋ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಸೋತಿ ಪಾಳಿತೋ ಚ ಪರಿಪುಚ್ಛತೋ ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾತೋ ಚ ಸುವಿನಿಚ್ಛಿತಂ ಹೋತಿ ಕಙ್ಖಾಛೇದನಂ ಕತ್ವಾ ಉಗ್ಗಹಿತಂ। ವಿನಯೇ ಖೋ ಪನ ಠಿತೋ ಹೋತೀತಿ ವಿನಯೇ ಲಜ್ಜಿಭಾವೇನ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಹೋತಿ। ಅಲಜ್ಜೀ ಹಿ ಬಹುಸ್ಸುತೋಪಿ ಸಮಾನೋ ಲಾಭಗರುಕತಾಯ ತನ್ತಿಂ ವಿಸಂವಾದೇತ್ವಾ ಉದ್ಧಮ್ಮಂ ಉಬ್ಬಿನಯಂ ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ ದೀಪೇತ್ವಾ ಸಾಸನೇ ಮಹನ್ತಂ ಉಪದ್ದವಂ ಕರೋತಿ, ಸಙ್ಘಭೇದಮ್ಪಿ ಸಙ್ಘರಾಜಿಮ್ಪಿ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ। ಲಜ್ಜೀ ಪನ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಕೋ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮೋ ಜೀವಿತಹೇತುಪಿ ತನ್ತಿಂ ಅವಿಸಂವಾದೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಮೇವ ವಿನಯಮೇವ ದೀಪೇತಿ, ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ ಗರುಕಂ ಕತ್ವಾ ಠಪೇತಿ। ತಥಾ ಹಿ ಪುಬ್ಬೇ ಮಹಾಥೇರಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾಚಂ ನಿಚ್ಛಾರೇಸುಂ ‘‘ಅನಾಗತೇ ಲಜ್ಜೀ ರಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ಲಜ್ಜೀ ರಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ, ಲಜ್ಜೀ ರಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೪೫)। ಏವಂ ಯೋ ಲಜ್ಜೀ, ಸೋ ವಿನಯಂ ಅವಿಜಹನ್ತೋ ಅವೋಕ್ಕಮನ್ತೋ ಲಜ್ಜಿಭಾವೇನೇವ ವಿನಯೇ ಠಿತೋ ಹೋತಿ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೋತಿ।
ಅಸಂಹೀರೋತಿ ಸಂಹೀರೋ ನಾಮ ಯೋ ಪಾಳಿಯಂ ವಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವಾ ಹೇಟ್ಠತೋ ವಾ ಉಪರಿತೋ ವಾ ಪದಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ವಾ ಪುಚ್ಛಿಯಮಾನೋ ವಿತ್ಥುನತಿ ವಿಪ್ಫನ್ದತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಯಂ ಯಂ ಪರೇನ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ತಂ ಅನುಜಾನಾತಿ, ಸಕವಾದಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪರವಾದಂ ಗಣ್ಹಾತಿ। ಯೋ ಪನ ಪಾಳಿಯಂ ವಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವಾ ಹೇಟ್ಠುಪರಿಯೇನ ವಾ ಪದಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ವಾ ಪುಚ್ಛಿಯಮಾನೋ ನ ವಿತ್ಥುನತಿ ನ ವಿಪ್ಫನ್ದತಿ, ಏಕೇಕಲೋಮಂ ಸಣ್ಡಾಸೇನ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ವಿಯ ‘‘ಏವಂ ಮಯಂ ವದಾಮ, ಏವಂ ನೋ ಆಚರಿಯಾ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತಿ, ಯಮ್ಹಿ ಪಾಳಿ ಚ ಪಾಳಿವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಚ ಸುವಣ್ಣಭಾಜನೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಸೀಹವಸಾ ವಿಯ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಪರಿಯಾದಾನಂ ಅಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಅಸಂಹೀರೋ’’ತಿ।
ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಾ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಸುಗ್ಗಹಿತಾ ಹೋತೀತಿ ಥೇರಪರಮ್ಪರಾ ವಂಸಪರಮ್ಪರಾ ಅಸ್ಸ ಸುಟ್ಠು ಗಹಿತಾ ಹೋತಿ। ಸುಮನಸಿಕತಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಮನಸಿಕತಾ, ಆವಜ್ಜಿತಮತ್ತೇ ಉಜ್ಜಲಿತಪದೀಪೋ ವಿಯ ಹೋತಿ। ಸೂಪಧಾರಿತಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಉಪಧಾರಿತಾ ಪುಬ್ಬಾಪರಾನುಸನ್ಧಿತೋ ಅತ್ಥತೋ ಕಾರಣತೋ ಚ ಉಪಧಾರಿತಾ
ಇಮೇಹಿ ಚ ಪನ ತೀಹಿ ಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೇನ ವಿನಯಧರೇನ ವತ್ಥುವಿನಿಚ್ಛಯತ್ಥಂ ಸನ್ನಿಪತಿತೇ ಸಙ್ಘೇ ಓತಿಣ್ಣೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಚೋದಕೇನ ಚ ಚುದಿತಕೇನ ಚ ವುತ್ತೇ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಸಹಸಾ ಅವಿನಿಚ್ಛಿನಿತ್ವಾವ ಛ ಠಾನಾನಿ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾನಿ। ಕತಮಾನಿ ಛ? ವತ್ಥು ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಂ, ಮಾತಿಕಾ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾ, ಪದಭಾಜನೀಯಂ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಂ, ತಿಕಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬೋ, ಅನ್ತರಾಪತ್ತಿ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾ, ಅನಾಪತ್ತಿ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬಾತಿ।
ವತ್ಥುಂ
ಮಾತಿಕಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋಪಿ ‘‘ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಪಾಚಿ॰ ೩) ನಯೇನ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಆಪತ್ತೀನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಸೋ ತಂ ಸುತ್ತಂ ಆನೇತ್ವಾ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮೇಸ್ಸತಿ।
ಪದಭಾಜನೀಯಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋಪಿ ‘‘ಅಕ್ಖಯಿತೇ ಸರೀರೇ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ। ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಖಯಿತೇ ಸರೀರೇ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ
ತಿಕಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋಪಿ ತಿಕಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ವಾ ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ವಾ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ವಾ ಆಪತ್ತಿಂ ತಿಕಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಪಸ್ಸತಿ, ಸೋ ತತೋ ಸುತ್ತಂ ಆನೇತ್ವಾ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮೇಸ್ಸತಿ।
ಅನ್ತರಾಪತ್ತಿಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋಪಿ ‘‘ಪಟಿಲಾತಂ ಉಕ್ಖಿಪತಿ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾಚಿ॰ ೩೫೫) ಏವಂ ಯಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತರೇಸು ಅನ್ತರಾಪತ್ತಿ ಹೋತಿ, ತಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಸೋ ತಂ ಸುತ್ತಂ ಆನೇತ್ವಾ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮೇಸ್ಸತಿ।
ಅನಾಪತ್ತಿಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋಪಿ ‘‘ಅನಾಪತ್ತಿ ಭಿಕ್ಖು ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ, ಅಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತಸ್ಸ, ನ ಮರಣಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ, ಅನುಲ್ಲಪನಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ, ನ ಮೋಚನಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಅಸತಿಯಾ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೭೨, ೧೩೬, ೧೮೦, ೨೨೫, ೨೬೩ ಥೋಕಂ ಥೋಕಂ ವಿಸದಿಸಂ) ಏವಂ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಸೋ ತಂ ಸುತ್ತಂ ಆನೇತ್ವಾ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮೇಸ್ಸತಿ।
ಯೋ ಹಿ ಭಿಕ್ಖು ಚತುಬ್ಬಿಧವಿನಯಕೋವಿದೋ ತಿಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಇಮಾನಿ ಛ ಠಾನಾನಿ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಅಧಿಕರಣಂ ವೂಪಸಮೇಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯೋ ಬುದ್ಧೇನ ಸಯಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಿತಸದಿಸೋ ಹೋತಿ। ತಂ ಚೇ ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಕುಸಲಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಕೋಚಿ ಕತಸಿಕ್ಖಾಪದವೀತಿಕ್ಕಮೋ
ಯಸ್ಸ ಪನ ಸೀಲಂ ಭಿನ್ನಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ನ ಘಟಯತಿ, ಪತೋದಾಭಿತುನ್ನಂ ವಿಯ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕಮ್ಪತಿ, ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಗ್ಗಿನಾ ಡಯ್ಹತಿ, ತತ್ತಪಾಸಾಣೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ವಿಯ ತಙ್ಖಣೇಯೇವ ವುಟ್ಠಾತಿ। ಸೋ ಆಗತೋ ‘‘ಕಾ ತೇ ಚಿತ್ತಪವತ್ತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ। ಆರೋಚಿತಾಯ ಚಿತ್ತಪವತ್ತಿಯಾ ‘‘ನತ್ಥಿ ಲೋಕೇ ರಹೋ ನಾಮ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಪಕುಬ್ಬತೋ। ಸಬ್ಬಪಠಮಞ್ಹಿ ಪಾಪಂ ಕರೋನ್ತೋ ಅತ್ತನಾ ಜಾನಾತಿ। ಅಥಸ್ಸ ಆರಕ್ಖದೇವತಾ ಪರಚಿತ್ತವಿದೂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಞ್ಞಾ ಚ ದೇವತಾ ಜಾನನ್ತಿ, ತ್ವಂಯೇವ ದಾನಿ ತವ ಸೋತ್ಥಿಂ
೨೩೫. ಇದಾನಿ ಯಾ ಸಾ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಪ್ಪಭೇದಾ ಚೋದನಾ, ತಸ್ಸಾಯೇವ ಸಮ್ಪತ್ತಿವಿಪತ್ತಿಜಾನನತ್ಥಂ ಆದಿಮಜ್ಝಪರಿಯೋಸಾನಾದೀನಂ ವಸೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ಚೋದನಾಯ ‘‘ಅಹಂ ತಂ ವತ್ತುಕಾಮೋ, ಕರೋತು ಮೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಓಕಾಸ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಓಕಾಸಕಮ್ಮಂ ಆದಿ। ಓತಿಣ್ಣೇನ ವತ್ಥುನಾ ಚೋದೇತ್ವಾ ಸಾರೇತ್ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಮಜ್ಝೇ। ಆಪತ್ತಿಯಂ ವಾ ಅನಾಪತ್ತಿಯಂ ವಾ ಪತಿಟ್ಠಾಪನೇನ ಸಮಥೋ ಪರಿಯೋಸಾನಂ।
ಚೋದನಾಯ ಕತಿ ಮೂಲಾನಿ, ಕತಿ ವತ್ಥೂನಿ, ಕತಿ ಭೂಮಿಯೋ? ಚೋದನಾಯ ದ್ವೇ ಮೂಲಾನಿ ಸಮೂಲಿಕಾ ವಾ ಅಮೂಲಿಕಾ ವಾ। ತೀಣಿ ವತ್ಥೂನಿ ದಿಟ್ಠಂ ಸುತಂ ಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ। ಪಞ್ಚ ಭೂಮಿಯೋ ಕಾಲೇನ ವಕ್ಖಾಮಿ, ನೋ ಅಕಾಲೇನ, ಭೂತೇನ ವಕ್ಖಾಮಿ, ನೋ ಅಭೂತೇನ, ಸಣ್ಹೇನ ವಕ್ಖಾಮಿ, ನೋ ಫರುಸೇನ, ಅತ್ಥಸಂಹಿತೇನ ವಕ್ಖಾಮಿ, ನೋ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತೇನ, ಮೇತ್ತಚಿತ್ತೋ ವಕ್ಖಾಮಿ, ನೋ ದೋಸನ್ತರೋತಿ। ಇಮಾಯ ಚ ಪನ ಚೋದನಾಯ ಚೋದಕೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ ‘‘ಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಸಮಾಚಾರೋ ನು ಖೋಮ್ಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪರಿ॰ ೪೩೬) ನಯೇನ ಉಪಾಲಿಪಞ್ಚಕೇಸು ವುತ್ತೇಸು ಪನ್ನರಸಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ। ಚುದಿತಕೇನ ದ್ವೀಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ ಸಚ್ಚೇ ಚ ಅಕುಪ್ಪೇ ಚಾತಿ।
ಅನುವಿಜ್ಜಕೇನ (ಪರಿ॰ ೩೬೦) ಚ ಚೋದಕೋ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ ‘‘ಯಂ ಖೋ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ, ಇಮಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಚೋದೇಸಿ, ಕಿಮ್ಹಿ ನಂ ಚೋದೇಸಿ, ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಯಾ ಚೋದೇಸಿ, ಆಚಾರವಿಪತ್ತಿಯಾ ಚೋದೇಸಿ, ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿಯಾ ಚೋದೇಸೀ’’ತಿ। ಸೋ ಚೇ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ ‘‘ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ಚೋದೇಮಿ, ಆಚಾರವಿಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ಚೋದೇಮಿ, ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿಯಾ ವಾ ಚೋದೇಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ ‘‘ಜಾನಾಸಿ ಪನಾಯಸ್ಮಾ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಂ, ಜಾನಾಸಿ ಆಚಾರವಿಪತ್ತಿಂ, ಜಾನಾಸಿ ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿ’’ನ್ತಿ। ಸೋ ಚೇ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ ‘‘ಜಾನಾಮಿ ಖೋ ಅಹಂ, ಆವುಸೋ, ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಂ, ಜಾನಾಮಿ ಆಚಾರವಿಪತ್ತಿಂ, ಜಾನಾಮಿ ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿ’’ನ್ತಿ। ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ ‘‘ಕತಮಾ ಪನಾವುಸೋ, ಸೀಲವಿಪತ್ತಿ, ಕತಮಾ ಆಚಾರವಿಪತ್ತಿ, ಕತಮಾ ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತೀ’’ತಿ? ಸೋ ಚೇ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ ‘‘ಚತ್ತಾರಿ ಪಾರಾಜಿಕಾನಿ ತೇರಸ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ, ಅಯಂ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿ। ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಪಾಟಿದೇಸನೀಯಂ ದುಕ್ಕಟಂ ದುಬ್ಭಾಸಿತಂ, ಅಯಂ ಆಚಾರವಿಪತ್ತಿ। ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಅನ್ತಗ್ಗಾಹಿಕಾ ದಿಟ್ಠಿ, ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತೀ’’ತಿ।
ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ ‘‘ಯಂ ಖೋ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ, ಇಮಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಚೋದೇಸಿ, ದಿಟ್ಠೇನ ವಾ ಚೋದೇಸಿ, ಸುತೇನ ವಾ ಚೋದೇಸಿ, ಪರಿಸಙ್ಕಾಯ ವಾ ಚೋದೇಸೀ’’ತಿ
ಸೋ ಚೇ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ ‘‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ಆವುಸೋ, ಇಮಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದಿಟ್ಠೇನ ಚೋದೇಮಿ, ಅಪಿಚ ಸುತೇನ ಚೋದೇಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ ‘‘ಯಂ ಖೋ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ, ಇಮಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸುತೇನ ಚೋದೇಸಿ, ಕಿಂ ತೇ ಸುತಂ, ಕಿನ್ತಿ ತೇ ಸುತಂ, ಕದಾ ತೇ ಸುತಂ, ಕತ್ಥ ತೇ ಸುತಂ, ಪಾರಾಜಿಕಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋತಿ ಸುತಂ, ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋತಿ ಸುತಂ, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಪಾಟಿದೇಸನೀಯಂ ದುಕ್ಕಟಂ ದುಬ್ಭಾಸಿತಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋತಿ ಸುತಂ, ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸುತಂ, ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಸುತಂ, ಸಿಕ್ಖಮಾನಾಯ ಸುತಂ, ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಸುತಂ, ಸಾಮಣೇರಿಯಾ ಸುತಂ, ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಸುತಂ, ಉಪಾಸಿಕಾಯ ಸುತಂ, ರಾಜೂನಂ ಸುತಂ, ರಾಜಮಹಾಮತ್ತಾನಂ ಸುತಂ, ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಸುತಂ, ತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕಾನಂ ಸುತ’’ನ್ತಿ।
ಸೋ ಚೇ ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ ‘‘ನ ಖೋ ಅಹಂ, ಆವುಸೋ, ಇಮಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸುತೇನ ಚೋದೇಮಿ, ಅಪಿಚ ಪರಿಸಙ್ಕಾಯ ಚೋದೇಮೀ’’ತಿ। ಸೋ ಏವಮಸ್ಸ ವಚನೀಯೋ ‘‘ಯಂ ಖೋ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ, ಇಮಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪರಿಸಙ್ಕಾಯ ಚೋದೇಸಿ, ಕಿಂ ಪರಿಸಙ್ಕಸಿ, ಕಿನ್ತಿ ಪರಿಸಙ್ಕಸಿ, ಕದಾ ಪರಿಸಙ್ಕಸಿ, ಕತ್ಥ ಪರಿಸಙ್ಕಸಿ? ಪಾರಾಜಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋತಿ ಪರಿಸಙ್ಕಸಿ, ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಪಾಟಿದೇಸನೀಯಂ ದುಕ್ಕಟಂ ದುಬ್ಭಾಸಿತಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋತಿ ಪರಿಸಙ್ಕಸಿ, ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸುತ್ವಾ ಪರಿಸಙ್ಕಸಿ, ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಸುತ್ವಾ…ಪೇ॰… ತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕಾನಂ ಸುತ್ವಾ ಪರಿಸಙ್ಕಸೀ’’ತಿ।
ದಿಟ್ಠಂ ದಿಟ್ಠೇನ ಸಮೇತಿ, ದಿಟ್ಠೇನ ಸಂಸನ್ದತೇ ದಿಟ್ಠಂ।
ದಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಚ್ಚ ನ ಉಪೇತಿ, ಅಸುದ್ಧಪರಿಸಙ್ಕಿತೋ।
ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ, ಕಾತಬ್ಬೋ ತೇನುಪೋಸಥೋ॥
ಸುತಂ ಸುತೇನ ಸಮೇತಿ, ಸುತೇನ ಸಂಸನ್ದತೇ ಸುತಂ।
ಸುತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ನ ಉಪೇತಿ, ಅಸುದ್ಧಪರಿಸಙ್ಕಿತೋ।
ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ, ಕಾತಬ್ಬೋ ತೇನುಪೋಸಥೋ॥
ಮುತಂ
ಮುತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ನ ಉಪೇತಿ, ಅಸುದ್ಧಪರಿಸಙ್ಕಿತೋ।
ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ, ಕಾತಬ್ಬೋ ತೇನುಪೋಸಥೋ॥
ಪಟಿಞ್ಞಾ ಲಜ್ಜೀಸು ಕತಾ, ಅಲಜ್ಜೀಸು ಏವಂ ನ ವಿಜ್ಜತಿ।
ಬಹುಮ್ಪಿ ಅಲಜ್ಜೀ ಭಾಸೇಯ್ಯ, ವತ್ತಾನುಸನ್ಧಿತೇನ ಕಾರಯೇತಿ॥ (ಪರಿ॰ ೩೫೯)।
ಅಪಿಚೇತ್ಥ ಸಙ್ಗಾಮಾವಚರೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸಙ್ಘಂ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೇನ ನೀಚಚಿತ್ತೇನ ಸಙ್ಘೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬೋ ರಜೋಹರಣಸಮೇನ ಚಿತ್ತೇನ, ಆಸನಕುಸಲೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ ನಿಸಜ್ಜಕುಸಲೇನ, ಥೇರೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನುಪಖಜ್ಜನ್ತೇನ ನವೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಸನೇನ ಅಪ್ಪಟಿಬಾಹನ್ತೇನ ಯಥಾಪತಿರೂಪೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬಂ, ಅನಾನಾಕಥಿಕೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ ಅತಿರಚ್ಛಾನಕಥಿಕೇನ, ಸಾಮಂ ವಾ ಧಮ್ಮೋ ಭಾಸಿತಬ್ಬೋ, ಪರೋ ವಾ ಅಜ್ಝೇಸಿತಬ್ಬೋ, ಅರಿಯೋ ವಾ ತುಣ್ಹೀಭಾವೋ ನಾತಿಮಞ್ಞಿತಬ್ಬೋ।
ಸಙ್ಘೇನ ಅನುಮತೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಅನುವಿಜ್ಜಕೇನ ಅನುವಿಜ್ಜಿತುಕಾಮೇನ ನ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ, ನ ಆಚರಿಯೋ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ, ನ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕೋ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ, ನ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ, ನ ಸಮಾನುಪಜ್ಝಾಯಕೋ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ, ನ ಸಮಾನಾಚರಿಯಕೋ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ, ನ ಜಾತಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ, ನ ನಾಮಂ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ, ನ ಗೋತ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ, ನ ಆಗಮೋ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ, ನ ಕುಲಪದೇಸೋ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ, ನ ಜಾತಿಭೂಮಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ। ತಂ ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಅತ್ರಸ್ಸ ಪೇಮಂ ವಾ ದೋಸೋ ವಾ, ಪೇಮೇ ವಾ ಸತಿ ದೋಸೇ ವಾ ಛನ್ದಾಪಿ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ದೋಸಾಪಿ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಮೋಹಾಪಿ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಭಯಾಪಿ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ।
ಸಙ್ಘೇನ ಅನುಮತೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಅನುವಿಜ್ಜಕೇನ ಅನುವಿಜ್ಜಿತುಕಾಮೇನ ಸಙ್ಘಗರುಕೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ನೋ ಪುಗ್ಗಲಗರುಕೇನ, ಸದ್ಧಮ್ಮಗರುಕೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ನೋ ಆಮಿಸಗರುಕೇನ, ಅತ್ಥವಸಿಕೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ನೋ ಪರಿಸಕಪ್ಪಿಕೇನ, ಕಾಲೇನ ಅನುವಿಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ನೋ ಅಕಾಲೇನ, ಭೂತೇನ ಅನುವಿಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ನೋ ಅಭೂತೇನ, ಸಣ್ಹೇನ ಅನುವಿಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ನೋ ಫರುಸೇನ, ಅತ್ಥಸಂಹಿತೇನ ಅನುವಿಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ನೋ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತೇನ, ಮೇತ್ತಚಿತ್ತೇನ ಅನುವಿಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ನೋ ದೋಸನ್ತರೇನ, ನ ಉಪಕಣ್ಣಕಜಪ್ಪಿನಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ನ ಜಿಮ್ಹಂ ಪೇಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ, ನ ಅಕ್ಖಿ ನಿಖಣಿತಬ್ಬಂ, ನ ಭಮುಕಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ, ನ ಸೀಸಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ, ನ ಹತ್ಥವಿಕಾರೋ ಕಾತಬ್ಬೋ, ನ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾ।
ಆಸನಕುಸಲೇನ
ಇತಿ ಪಾಳಿಮುತ್ತಕವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯಸಙ್ಗಹೇ
ಚೋದನಾದಿವಿನಿಚ್ಛಯಕಥಾ ಸಮತ್ತಾ।