॥ ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ॥
ವಿನಯಪಿಟಕೇ
ವಿಮತಿವಿನೋದನೀ-ಟೀಕಾ (ಪಠಮೋ ಭಾಗೋ)
ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಕಥಾ
ಕರುಣಾಪುಣ್ಣಹದಯಂ ಸುಗತಂ ಹಿತದಾಯಕಂ।
ನತ್ವಾ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ವಿಮಲಂ, ಸಙ್ಘಞ್ಚ ಗುಣಸಮ್ಪದಂ॥
ವಣ್ಣನಾ ನಿಪುಣಾಹೇಸುಂ, ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯ ಯಾ।
ಪುಬ್ಬಕೇಹಿ ಕತಾ ನೇಕಾ, ನಾನಾನಯಸಮಾಕುಲಾ॥
ತತ್ಥ
ವಿರದ್ಧಾ ಅತ್ಥತೋ ಚಾಪಿ, ಸದ್ದತೋ ಚಾಪಿ ಕತ್ಥಚಿ॥
ಕಾಚಿ ಕತ್ಥಚಿ ಅಪುಣ್ಣಾ, ಕಾಚಿ ಸಮ್ಮೋಹಕಾರಿನೀ।
ತಸ್ಮಾ ತಾಹಿ ಸಮಾದಾಯ, ಸಾರಂ ಸಙ್ಖೇಪರೂಪತೋ॥
ಲೀನತ್ಥಞ್ಚ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ, ವಿರದ್ಧಞ್ಚ ವಿಸೋಧಯಂ।
ಉಪಟ್ಠಿತನಯಞ್ಚಾಪಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಕಾಸಯಂ॥
ವಿನಯೇ ವಿಮತಿಂ ಛೇತುಂ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಲಹುವುತ್ತಿನಂ।
ಸಙ್ಖೇಪೇನ ಲಿಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಸ್ಸಾ ಲೀನತ್ಥವಣ್ಣನಂ॥
ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಕಥಾವಣ್ಣನಾ
ವಿನಯಸಂವಣ್ಣನಾರಮ್ಭೇ ರತನತ್ತಯಂ ನಮಸ್ಸಿತುಕಾಮೋ ತಸ್ಸ ವಿಸಿಟ್ಠಗುಣಯೋಗಸನ್ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಯೋ ಕಪ್ಪಕೋಟೀಹಿಪೀತಿಆದಿಮಾಹ। ವಿಸಿಟ್ಠಗುಣಯೋಗೇನ ಹಿ ವನ್ದನಾರಹಭಾವೋ, ವನ್ದನಾರಹೇ ಚ ಕತಾ ವನ್ದನಾ ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತಮತ್ಥಂ ಸಾಧೇತಿ
ತತ್ಥ ಪಠಮಂ ತಾವ ಭಗವತೋ ವನ್ದನಂ ಕತ್ತುಕಾಮೋ ‘‘ಯೋ ಕಪ್ಪಕೋಟೀಹಿಪಿ…ಪೇ॰… ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಆಹ। ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪನ ವಿನಯದೇಸನಾಯ ಕರುಣಾಪ್ಪಧಾನಞಾಣಸಮುಟ್ಠಿತತಾಯ ಕರುಣಾಪ್ಪಧಾನಮೇವ ಥೋಮನಂ ಆರದ್ಧಂ। ಏಸಾ ಹಿ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಪಕತಿ, ಯದಿದಂ ಆರಮ್ಭಾನುರೂಪಥೋಮನಾ। ಕರುಣಾಗ್ಗಹಣೇನ ಚೇತ್ಥ ಅಪರಿಮೇಯ್ಯಪ್ಪಭಾವಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಬುದ್ಧಗುಣಾ ನಯತೋ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ ತಂಮೂಲಕತ್ತಾ ಸೇಸಬುದ್ಧಗುಣಾನಂ। ತತ್ಥ ಯೋತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅನಿಯಮವಚನಸ್ಸ ನಾಥೋತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕಪ್ಪಕೋಟೀಹಿಪಿ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಂ ಕಾಲನ್ತಿ ಅಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಪಗೇವ ವಸ್ಸಗಣನಾಯಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಂ ಕಾಲನ್ತಿ ಚ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ತೇನ ಕಪ್ಪಕೋಟಿಗಣನಾವಸೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತುಮಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಮಪಿ, ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯವಸೇನ ಪನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬತೋ ಸಲಕ್ಖಂ ಚತುರಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಕಪ್ಪಕಾಲಂ ಅಚ್ಚನ್ತಮೇವ ನಿರನ್ತರಂ ಪಞ್ಚಮಹಾಪಅಚ್ಚಾಗಾದಿಅತಿದುಕ್ಕರಾನಿ ಕರೋನ್ತೋ ಖೇದಂ ಕಾಯಿಕಂ ಪರಿಸ್ಸಮಂ ಪತ್ತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಲೋಕಹಿತಾಯಾತಿ ಸತ್ತಲೋಕಸ್ಸ ಹಿತಾಯ। ನಾಥತೀತಿ ನಾಥೋ, ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ಹಿತಸುಖಂ ಆಸೀಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಥ ವಾ ನಾಥತಿ ವೇನೇಯ್ಯಗತೇ ಕಿಲೇಸೇ ಉಪತಾಪೇತಿ, ನಾಥತಿ ವಾ ಯಾಚತಿ ವೇನೇಯ್ಯೇ ಅತ್ತನೋ ಹಿತಕರಣೇ ಯಾಚಿತ್ವಾಪಿ ನಿಯೋಜೇತೀತಿ ನಾಥೋ, ಲೋಕಪಟಿಸರಣೋ ಲೋಕಸಾಮೀ ಲೋಕನಾಯಕೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಮಹಾಕಾರುಣಿಕಸ್ಸಾತಿ ಯೋ ಕರುಣಾಯ ಕಮ್ಪಿತಹದಯತ್ತಾ ಲೋಕಹಿತತ್ಥಂ ಅತಿದುಕ್ಕರಕಿರಿಯಾಯ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಂ ತಾದಿಸಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಆಗತೋ, ತಸ್ಸ ಮಹಾಕಾರುಣಿಕಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ಥ ಕಿರತೀತಿ ಕರುಣಾ, ಪರದುಕ್ಖಂ ವಿಕ್ಖಿಪತಿ ಅಪನೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ದುಕ್ಖಿತೇಸು ವಾ ಕಿರಿಯತಿ ಪಸಾರಿಯತೀತಿ ಕರುಣಾ। ಅಥ ವಾ ಕಿಣಾತೀತಿ ಕರುಣಾ, ಪರದುಕ್ಖೇ ಸತಿ ಕಾರುಣಿಕಂ ಕಾರುಣಿಕೋ, ಮಹನ್ತೋ ಕಾರುಣಿಕೋ ಮಹಾಕಾರುಣಿಕೋ, ತಸ್ಸ ನಮೋ ಅತ್ಥೂತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ।
ಏವಂ ಕರುಣಾಮುಖೇನ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಸಕಲಸಬ್ಬಞ್ಞುಗುಣೇಹಿ ಭಗವನ್ತಂ ಥೋಮೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಥೋಮೇತುಂ ಅಸಮ್ಬುಧನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಬುದ್ಧನಿಸೇವಿತಂ ಯಂ ಅಸಮ್ಬುಧಂ ಜೀವಲೋಕೋ ಭವಾ ಭವಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮವರಸ್ಸ ನಮೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥ ಅಸಮ್ಬುಧನ್ತಿ ಅಸಮ್ಬುಜ್ಝನ್ತೋ, ಯಥಾಸಭಾವಂ ಅಪ್ಪಟಿವಿಜ್ಝನತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಹೇತುಅತ್ಥೋ ಹೇತ್ಥ ಅನ್ತಪಚ್ಚಯೋ। ಯನ್ತಿ ಅನಿಯಮತೋ ಸಪರಿಯತ್ತಿಕೋ ನವಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋ ಕಮ್ಮಭಾವೇನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ। ಬುದ್ಧನಿಸೇವಿತನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ವಿಸೇಸನಂ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸಾವಕಬುದ್ಧೇಹಿಪಿ ವಾ ಗೋಚರಾಸೇವನಭಾವನಾಸೇವನಾಹಿ ಯಥಾರಹಂ ನಿಸೇವಿತಂ, ಅಜಹಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ಥ ಪರಿಯತ್ತಿಫಲನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಗೋಚರಾಸೇವನವಸೇನೇವ ನಿಸೇವಿತಾನಿ, ಮಗ್ಗೋ ಪನ ಭಾವನಾಸೇವನವಸೇನಾಪಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಾದಿವಸೇನ ಗೋಚರಾಸೇವನವಸೇನಾಪಿ ನಿಸೇವಿತೋ। ಭವಾಭವನ್ತಿ ಭವತೋ ಭವಂ। ಅಥ ವಾ ಹೀನಪಣೀತಾದಿವಸೇನ ಖುದ್ದಕಂ ಮಹನ್ತಞ್ಚ ಭವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ವುಡ್ಢತ್ಥೋಪಿ ಹಿ ಅ-ಕಾರೋ ದಿಸ್ಸತಿ ಅಸೇಕ್ಖಾ ಧಮ್ಮಾತಿಆದೀಸು (ಧ॰ ಸ॰ ತಿಕಮಾತಿಕಾ ೧೧) ವಿಯ। ಅಥ ವಾ ಭವೋತಿ ವುಡ್ಢಿ, ಅಭವೋತಿ ಹಾನಿ। ಭವೋತಿ ವಾ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿ, ಅಭವೋತಿ ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಉಪಗಚ್ಛತಿ। ಜೀವಲೋಕೋತಿ ಸತ್ತಲೋಕೋ। ಅವಿಜ್ಜಾದಿಕಿಲೇಸಜಾಲವಿದ್ಧಂಸಿನೋತಿ ಧಮ್ಮವಿಸೇಸನಂ। ತತ್ಥ ನ ವಿದತಿ ಧಮ್ಮಾನಂ ಯಥಾಸಭಾವಂ ನ ವಿಜಾನಾತೀತಿ ಅವಿಜ್ಜಾ, ಅಞ್ಞಾಣಂ। ಸಾ ಆದಿ ಯೇಸಂ ತಣ್ಹಾದೀನಂ, ತೇಯೇವ ಕಿಲಿಸ್ಸನ್ತಿ ಏತೇಹಿ ಸತ್ತಾತಿ ಕಿಲೇಸಾ, ತೇಯೇವ ಚ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಬಾಧನಟ್ಠೇನ ಜಾಲಸದಿಸಾತಿ ಜಾಲಂ, ತಂ ವಿದ್ಧಂಸೇತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ವಿನಾಸೇತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಾದಿಕಿಲೇಸಜಾಲವಿದ್ಧಂಸೀ, ತಸ್ಸ।
ನನು ಚೇತ್ಥ ಸಪರಿಯತ್ತಿಕೋ ನವಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ತತ್ಥ ಚ ಮಗ್ಗೋಯೇವ ಕಿಲೇಸೇ ವಿದ್ಧಂಸೇತಿ, ನೇತರೇತಿ ಚೇ? ವುಚ್ಚತೇ – ಮಗ್ಗಸ್ಸಾಪಿ ನಿಬ್ಬಾನಮಾಗಮ್ಮ ಧಮ್ಮವರಸ್ಸ ತಸ್ಸಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಅನಿಯಮಿತಸ್ಸ ನಿಯಾಮಕವಚನಂ। ತತ್ಥ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೇ ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ಸಂಸಾರದುಕ್ಖೇ ಚ ಅಪತಮಾನೇ ಧಾರೇತೀತಿ ಧಮ್ಮೋ। ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೋ ಧಮ್ಮೋ ಏವ ಅತ್ತನೋ ಉತ್ತರಿತರಾಭಾವೇನ ವರೋ ಪವರೋ ಅನುತ್ತರೋತಿ ಧಮ್ಮವರೋ, ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮವರಸ್ಸ ನಮೋ ಅತ್ಥೂತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಏವಂ ಸಙ್ಖೇಪನಯೇನೇವ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಗುಣೇಹಿ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಥೋಮೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅರಿಯಸಙ್ಘಂ ಥೋಮೇತುಂ ಗುಣೇಹೀತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಗುಣೇಹಿ ಯೋ ಯುತ್ತೋ, ತಮರಿಯಸಙ್ಘಂ ನಮಾಮೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸೀಲಾದಯೋ ಗುಣಾ ಚೇತ್ಥ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ‘‘ವಿಮುತ್ತಿವಿಮುತ್ತಿಞಾಣ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಏಕದೇಸಸರೂಪೇಕಸೇಸನಯೇನ ‘‘ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಆದಿಸದ್ದಪರಿಯಾಯೇನ ಪಭುತಿಸದ್ದೇನ ವಾ ವಿಮುತ್ತಿಗ್ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತತ್ಥ ವಿಮುತ್ತೀತಿ ಫಲಂ। ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣನ್ತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಂ। ಪಭುತಿ-ಸದ್ದೇನ ಛಳಭಿಞ್ಞಾಚತುಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾದಯೋ ಗುಣಾ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ। ಕುಸಲತ್ಥಿಕಾನಂ ಜನಾನಂ ಪುಞ್ಞಾತಿಸಯವುಡ್ಢಿಯಾ ಖೇತ್ತಸದಿಸತ್ತಾ ಖೇತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಖೇತ್ತಂ ಜನಾನಂ ಕುಸಲತ್ಥಿಕಾನ’’ನ್ತಿ। ಖಿತ್ತಂ ಬೀಜಂ ಮಹಪ್ಫಲಭಾವಕರಣೇನ ತಾಯತೀತಿ ಹಿ ಖೇತ್ತಂ। ಅರಿಯಸಙ್ಘನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆರಕತ್ತಾ ಕಿಲೇಸೇಹಿ, ಅನಯೇ ನ ಇರಿಯನತೋ, ಅಯೇ ಚ ಇರಿಯನತೋ, ಸದೇವಕೇನ ಲೋಕೇನ ‘‘ಸರಣ’’ನ್ತಿ ಅರಣೀಯತೋ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬತೋ, ಉಪಗತಾನಞ್ಚ ತದತ್ಥಸಿದ್ಧಿತೋ ಅರಿಯಾ, ಅಟ್ಠ ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಾ, ಅರಿಯಾನಂ ಸಙ್ಘೋ ಸಮೂಹೋತಿ ಅರಿಯಸಙ್ಘೋ, ತಂ ಅರಿಯಸಙ್ಘಂ।
ಇದಾನಿ ರತನತ್ತಯಪಣಾಮಜನಿತಂ ಕುಸಲಾಭಿಸನ್ದಂ ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತೇ ಪಯೋಜನೇ ನಿಯೋಜೇತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಸಂವಣ್ಣಿಯಮಾನಸ್ಸ ವಿನಯಸ್ಸ ಸಕಲಸಾಸನಮೂಲಭಾವದಸ್ಸನಮುಖೇನ ಸಂವಣ್ಣನಾಕರಣಸ್ಸಾಪಿ ಸಾಸನಮೂಲತಂ ಇಚ್ಚೇವಮಿಚ್ಚಾದಿಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ। ಪುಞ್ಞಾಭಿಸನ್ದನ್ತಿ ಪುಞ್ಞೋಘಂ, ಪುಞ್ಞಪ್ಪವಾಹಂ ಪುಞ್ಞರಾಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಸ್ಸಾನುಭಾವೇನಾತಿ ತಸ್ಸ ಯಥಾವುತ್ತಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಪ್ಪವಾಹಸ್ಸ ಆನುಭಾವೇನ ಬಲೇನ ಹತನ್ತರಾಯೋ ವಿನಯಂ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಅಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಸುಸಣ್ಠಿತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನಂ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಿತೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಿನ್ತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ವಿನಯಪಿಟಕೇ। ಠಿತೇತಿ ಪಾಳಿತೋ ಚ ಅತ್ಥತೋ ಚ ಅನೂನಂ ಹುತ್ವಾ ಲಜ್ಜೀಪುಗ್ಗಲೇಸು ಪವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಠಿತೇ। ಸಾಸನನ್ತಿ ಅಟ್ಠಿತಸ್ಸಾತಿ ಕಾಮಸುಖಲ್ಲಿಕತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗಸಙ್ಖಾತೇ ಅನ್ತದ್ವಯೇ ಅಟ್ಠಿತಸ್ಸ, ‘‘ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸಪಿ ಭಗವತೋ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ಸುಸಣ್ಠಿತಸ್ಸಾತಿ ಅನ್ತದ್ವಯವಿರಹಿತಾಯ ಮಜ್ಝಿಮಾಯ ಪಟಿಪದಾಯ ಸುಟ್ಠು ಠಿತಸ್ಸ। ಅಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಭಾವನಪುಂಸಕನಿದ್ದೇಸೋ, ನಿಕಾಯನ್ತರಲದ್ಧೀಹಿ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸಂ ಕತ್ವಾ ಅನಾಕುಲಂ ಕತ್ವಾ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಾನುಭಾವನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯೇಹಿ ಸಂವಣ್ಣಿತಂ ಅಟ್ಠಕಥಂ ನಿಸ್ಸಾಯ, ನ ಅತ್ತನೋ ಬಲೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಅಥ ಪೋರಾಣಟ್ಠಕಥಾಸು ವಿಜ್ಜಮಾನಾಸು ಪುನ ವಿನಯಸಂವಣ್ಣನಾ ಕಿಂಪಯೋಜನಾತಿ? ಆಹ ಕಾಮಞ್ಚಾತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಕಾಮನ್ತಿ ಏಕನ್ತೇನ, ಯಥಿಚ್ಛಕಂ ವಾ, ಸಬ್ಬಸೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಸಂವಣ್ಣಿತೋಯಂ ವಿನಯೋತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಾಸಭೇಹೀತಿ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಾದಯೋ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಾ ಏವ ಅಕಮ್ಪಿಯಟ್ಠೇನ ಉತ್ತಮಟ್ಠೇನ ಚ ಆಸಭಾ, ತೇಹಿ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯವರೇಹೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಕೀದಿಸಾ ಪನ ತೇ ಪುಬ್ಬಾಚರಿಯಾತಿ? ಆಹ ಞಾಣಮ್ಬೂತಿಆದಿ। ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಞಾಣಸಙ್ಖಾತೇನ ಅಮ್ಬುನಾ ಸಲಿಲೇನ ನಿದ್ಧೋತಾನಿ ನಿಸ್ಸೇಸತೋ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಧಮ್ಮತಾಪಾದನೇನ ಧೋತಾನಿ ವಿಸೋಧಿತಾನಿ ರಾಗಾದೀನಿ ತೀಣಿ ಮಲಾನಿ ಕಾಮಾಸವಾದಯೋ ಚ ಚತ್ತಾರೋ ಆಸವಾ ಯೇಹಿ ತೇ ಞಾಣಮ್ಬುನಿದ್ಧೋತಮಲಾಸವಾ, ತೇಹಿ ಖೀಣಾಸವೇಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಖೀಣಾಸವಭಾವೇಪಿ ನ ಏತೇ ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕಾತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಸುದ್ಧವಿಜ್ಜಾಪಟಿಸಮ್ಭಿದೇಹೀ’’ತಿ। ತತ್ಥ ವಿಜ್ಜಾತಿ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ, ಅಟ್ಠ ವಿಜ್ಜಾ ವಾ। ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪ್ಪತ್ತೇಸುಪಿ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಾದೀನಂ ಉಚ್ಚಿನಿತ್ವಾ ಗಹಿತತಾಯ ತೇಸಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಸಂವಣ್ಣನೇ ಸಾಮತ್ಥಿಯಂ ಸಾತಿಸಯನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸದ್ಧಮ್ಮಸಂವಣ್ಣನಕೋವಿದೇಹೀ’’ತಿ।
ಕಿಲೇಸಜಾತಂ, ಪರಿಕ್ಖಾರಬಾಹುಲ್ಲಂ ವಾ ಸಲ್ಲಿಖತಿ ತನುಂ ಕರೋತೀತಿ ಸಲ್ಲೇಖೋ, ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದಿಗುಣಸಮೂಹೋ, ಇಧ ಪನ ಖೀಣಾಸವಾಧಿಕಾರತ್ತಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಬಾಹುಲ್ಲಸ್ಸ ಸಲ್ಲಿಖನವಸೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಸಲ್ಲೇಖೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಸಲ್ಲೇಖಿಯಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಲ್ಲೇಖಿಯೇ, ಧುತಙ್ಗಪರಿಹರಣಾದಿಸಲ್ಲೇಖಪಅಪತ್ತಿಯನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ನೋಸುಲಭೂಪಮೇಹೀತಿ ಸಲ್ಲೇಖಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ‘‘ಅಸುಕಸದಿಸಾ’’ತಿ ನತ್ಥಿ ಸುಲಭಾ ಉಪಮಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ನೋಸುಲಭೂಪಮಾ, ತೇಹಿ। ಮಹಾವಿಹಾರಸ್ಸಾತಿ ಇಮಿನಾ ನಿಕಾಯನ್ತರಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ ಅಯಂ ವಿನಯೋ ಸಂವಣ್ಣಿತೋ ಸಮ್ಮಾ ಅನೂನಂ ಕತ್ವಾ ವಣ್ಣಿತೋ। ಕಥನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಚಿತ್ತೇಹಿ ನಯೇಹೀ’’ತಿ। ವಿಚಿತ್ತೇಹಿ ನಯೇಹಿ ಸಮ್ಬುದ್ಧವರನ್ವಯೇಹಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧವರಂ ಅನುಗತೇಹಿ, ಭಗವತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಾನುಗತೇಹಿ ನಯೇಹೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ಏವಂ ಪೋರಾಣಟ್ಠಕಥಾಯ ಅನೂನಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅತ್ತನೋ ಸಂವಣ್ಣನಾಯ ಪಯೋಜನವಿಸೇಸಂ ಅಜ್ಝೇಸಕಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸಂವಣ್ಣನಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಸಙ್ಖತತ್ತಾತಿ ರಚಿತತ್ತಾ। ನ ಕಞ್ಚಿ ಅತ್ಥಂ ಅಭಿಸಮ್ಭುಣಾತೀತಿ ನ ಕಞ್ಚಿ ಅತ್ಥಂ ಸಾಧೇತಿ।
ಸಂವಣ್ಣನಂ ತಞ್ಚಾತಿಆದಿನಾ ಅತ್ತನೋ ಸಂವಣ್ಣನಾಯ ಕರಣಪ್ಪಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತತ್ಥ ತಞ್ಚ ಇದಾನಿ ವುಚ್ಚಮಾನಂ ಸಂವಣ್ಣನಂ ಸಮಾರಭನ್ತೋ ಸಕಲಾಯಪಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಇಧ ಗಹೇತಬ್ಬತೋ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಂ ತಸ್ಸಾ ಇದಾನಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾಯ ಸಂವಣ್ಣನಾಯ ಸರೀರಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಯೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವುತ್ತೋ, ತಥೇವ ಕುರುನ್ದೀನಾಮಾದೀಸು ವಿಸ್ಸುತಾಸು ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಯೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವುತ್ತೋ, ತತೋಪಿ ವಿನಿಚ್ಛಯತೋ ಯುತ್ತಮತ್ಥಂ ಅಪರಿಚ್ಚಜನ್ತೋ ಅನ್ತೋಗಧತ್ಥೇರವಾದಂ ಕತ್ವಾ ಸಂವಣ್ಣನಂ ಸಮ್ಮಾ ಸಮಾರಭಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪದತ್ಥಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಏತ್ಥ ಚ ಅತ್ಥೋ ಕಥೀಯತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾ ತ್ಥ-ಕಾರಸ್ಸ ಟ್ಠ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ। ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯನ್ತಿ ಮಹಾಪಚ್ಚರೀನಾಮಿಕಂ। ಏತ್ಥ ಚ ಪಚ್ಚರೀತಿ ಉಳುಮ್ಪಂ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕತತ್ತಾ ತಮೇವ ನಾಮಂ ಜಾತಂ। ‘‘ಕುರುನ್ದೀವಲ್ಲಿವಿಹಾರೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ಕತತ್ತಾ ‘ಕುರುನ್ದೀ’ತಿ ನಾಮಂ ಜಾತ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ। ಆದಿಸದ್ದೇನ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಂ ಸಙ್ಖೇಪಟ್ಠಕಥಞ್ಚ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ।
ಯುತ್ತಮತ್ಥನ್ತಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾನಯೇನ, ಚತುಬ್ಬಿಧವಿನಯಯುತ್ತಿಯಾ ವಾ ಯುತ್ತಮತ್ಥಂ। ‘‘ಅಟ್ಠಕಥಂಯೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಂವಣ್ಣನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತತ್ಥೇರವಾದಾನಂ ಬಾಹಿರಭಾವೋ ಸಿಯಾತಿ ತೇಪಿ ಅನ್ತೋಕತ್ತುಕಾಮೋ ‘‘ಅನ್ತೋಗಧಥೇರವಾದ’’ನ್ತಿ ಆಹ, ಥೇರವಾದೇಪಿ ಅನ್ತೋಕತ್ವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ತಂ ಮೇತಿ ಗಾಥಾಯ ಸೋತೂಹಿ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಪ್ಪದೀಪಸ್ಸಾತಿ ಧಮ್ಮೋ ಏವ ಮೋಹನ್ಧಕಾರವಿದ್ಧಂಸನತೋ ಪದೀಪಸದಿಸತ್ತಾ ಪದೀಪೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಧಮ್ಮಪ್ಪದೀಪೋ, ಭಗವಾ, ತಸ್ಸ। ಪತಿಮಾನಯನ್ತಾತಿ ಪೂಜೇನ್ತಾ ಮನಸಾ ಗರುಂ ಕರೋನ್ತಾ ನಿಸಾಮೇನ್ತು ಸುಣನ್ತು।
ಬುದ್ಧೇನಾತಿಆದಿನಾ ಧಮ್ಮೋತಿ ಸುತ್ತಾಭಿಧಮ್ಮೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ವಿನಯೋತಿ ಸಕಲಂ ವಿನಯಪಿಟಕಂ। ವುತ್ತೋತಿ ಪಾಳಿತೋ ಚ ಅತ್ಥತೋ ಚ ಬುದ್ಧೇನ ಭಗವತಾ ವುತ್ತೋ। ನ ಹಿ ಭಗವತಾ ಅಬ್ಯಾಕತಂ ನಾಮ ತನ್ತಿಪದಂ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭಗವತಾ ಪವತ್ತಿತಪಕಿಣ್ಣಕದೇಸನಾಯೇವ ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾ। ತಥೇವ ಞಾತೋತಿ ಯಥೇವ ಬುದ್ಧೇನ ವುತ್ತೋ, ತಥೇವ ಏಕಪದಮ್ಪಿ ಏಕಕ್ಖರಮ್ಪಿ ಅವಿನಾಸೇತ್ವಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಞ್ಚ ಅವಿಕೋಪೇತ್ವಾ ಞಾತೋ ವಿದಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇಸಂ ಮತಿಮಚ್ಚಜನ್ತಾತಿ ತೇಸಂ ಬುದ್ಧಪುತ್ತಾನಂ ಮತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಥೇರಪರಮ್ಪರಾಯ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಆಭತಂ ಅಬ್ಬೋಚ್ಛಿನ್ನಂ ಪಾಳಿವಣ್ಣನಾವಸೇನ ಚೇವ ಪಾಳಿಮುತ್ತಕವಸೇನ ಚ ಪವತ್ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಅಟ್ಠಕಥಾವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಅಪರಿಚ್ಚಜನ್ತಾ। ಅಟ್ಠಕಥಾ ಅಕಂಸೂತಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಮಹಾಪಚ್ಚರಿಆದಿಕಾ ಸೀಹಳಟ್ಠಕಥಾಯೋ ಅಕಂಸು। ‘‘ಅಟ್ಠಕಥಾಮಕಂಸೂ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ತತ್ಥಾಪಿ ಸೋಯೇವತ್ಥೋ।
ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಬುದ್ಧಪುತ್ತಾನಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಅವಿಕೋಪೇತ್ವಾ ಪುರೇ ಅಟ್ಠಕಥಾ ಅಕಂಸು, ತಸ್ಮಾ। ಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ಹೀತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ ಹೇತುಅತ್ಥಸ್ಸ ತಸ್ಮಾತಿ ಇಮಿನಾಯೇವ ಪಕಾಸಿತತ್ತಾ, ಅವಧಾರಣತ್ಥೋ ವಾ, ಪಮಾಣಮೇವಾತಿ। ಯದಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಪಮಾಣಂ, ಏವಂ ಸತಿ ತತ್ಥ ಪಮಾದಲೇಖಾಪಿ ಪಮಾಣಂ ಸಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ವಜ್ಜಯಿತ್ವಾನ ಪಮಾದಲೇಖ’’ನ್ತಿ, ಅಪರಾಪರಂ ಲಿಖನ್ತೇಹಿ ಪಮಾದೇನ ಸತಿಂ ಅಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಲಿಖಿತಬ್ಬಂ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಲಿಖನಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಿತಾ ಪಮಾದಲೇಖಾ ನಾಮ, ಸಾ ಚ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸಯಮೇವ ಆವಿಭವಿಸ್ಸತಿ। ಪುನ ಯಸ್ಮಾತಿ ಪದಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧದಸ್ಸನವಸೇನ ಅಯಂ ಅತ್ಥಯೋಜನಾ – ಯಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತಂ ಇಧ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಸಿಕ್ಖಾಸು ಸಗಾರವಾನಂ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ಪಮಾಣಮೇವ, ಯಸ್ಮಾ ಚ ಅಯಂ ವಣ್ಣನಾಪಿ ಭಾಸನ್ತರಪರಿಚ್ಚಾಗಾದಿಮತ್ತವಿಸಿಟ್ಠತಾಯ ಅತ್ಥತೋ ಅಭಿನ್ನಾ, ತತೋ ಏವ ಪಮಾಣಭೂತಾವ ಹೇಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನುಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಾತಿ।
ತತೋತಿ ತಾಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಹಿ। ಭಾಸನ್ತರಮೇವ ಹಿತ್ವಾತಿ ಸೀಹಳಭಾಸಂಯೇವ ಅಪನೇತ್ವಾ। ವಿತ್ಥಾರಮಗ್ಗಞ್ಚ ಸಮಾಸಯಿತ್ವಾತಿ ಪೋರಾಣಟ್ಠಕಥಾಸು ಯಥಾಠಾನೇ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ ಪನ ವಿನಯಟೀಕಾಯಂ ‘‘ಪೋರಾಣಟ್ಠಕಥಾಸು ಉಪರಿ ವುಚ್ಚಮಾನಮ್ಪಿ ಆನೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಪಞ್ಚಿತಂ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥೇನ ಕಮ್ಮೇನ…ಪೇ॰… ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಏತ್ಥ ಅಪಲೋಕನಾದೀನಂ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ತನ್ತಿಕ್ಕಮಂ ಕಞ್ಚಿ ಅವೋಕ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ಕಞ್ಚಿ ಪಾಳಿಕ್ಕಮಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ, ಅನುಕ್ಕಮೇನೇವ ಪಾಳಿಂ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಸುತ್ತನ್ತಿಕಾನಂ ವಚನಾನಮತ್ಥನ್ತಿ ವೇರಞ್ಜಕಣ್ಡಾದೀಸು ಆಗತಾನಂ ಝಾನಕಥಾದೀನಂ ಸುತ್ತನ್ತವಚನಾನಂ ಸೀಹಳಟ್ಠಕಥಾಸು ‘‘ಸುತ್ತನ್ತಿಕಾನಂ ಭಾರೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅವಣ್ಣಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನಂ ಅತ್ಥಂ ತಂತಂಸುತ್ತಾನುರೂಪಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಪರಿದೀಪಯಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಹೇಸ್ಸತೀತಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಕರೀಯಿಸ್ಸತೀತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ। ಏತ್ಥ ಚ ಪಠಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೇ ‘‘ಭಾಸನ್ತರಪರಿಚ್ಚಾಗಾದಿಕಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಕಿಚ್ಚಂ ನಿಪ್ಫಾದೇತ್ವಾ ಸುತ್ತನ್ತಿಕಾನಂ ವಚನಾನಮತ್ಥಂ ಪರಿದೀಪಯನ್ತೀ ಅಯಂ ವಣ್ಣನಾ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಣ್ಣನಾವಸೇನ ಸಮಾನಕತ್ತುಕತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೇ ಪನ ‘‘ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಭಾಸನ್ತರಪರಿಚ್ಚಾಗಾದಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಸುತ್ತನ್ತಿಕಾನಂ ವಚನಾನಮತ್ಥಂ ಪರಿದೀಪಯನ್ತೀ ಅಯಂ ವಣ್ಣನಾ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಕರೀಯಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಆಚರಿಯವಸೇನ ಸಮಾನಕತ್ತುಕತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಕಥಾವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ।
ಬಾಹಿರನಿದಾನಕಥಾ
ಇದಾನಿ ತತ್ಥಾತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಾಸು ಗಾಥಾಸು। ತಾವ-ಸದ್ದೋ ಪಠಮನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ತೇನ ಪಠಮಂ ವಿನಯಂ ವವತ್ಥಪೇತ್ವಾ ವವತ್ಥಪೇತಬ್ಬೋತಿ ನಿಯಮೇತಬ್ಬೋ। ತೇನೇತಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ವವತ್ಥಪೇತಬ್ಬೋ, ತೇನ ಹೇತುನಾ ಏತಂ ವಿನಯೋ ನಾಮಾತಿಆದಿಕಂ ನಿಯಾಮಕವಚನಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಸ್ಸಾತಿ ವಿನಯಸ್ಸ। ಮಾತಿಕಾತಿ ಉದ್ದೇಸೋ। ಸೋ ಹಿ ನಿದ್ದೇಸಪದಾನಂ ಜನನೀಠಾನೇ ಠಿತತ್ತಾ ಮಾತಾ ವಿಯಾತಿ ‘‘ಮಾತಿಕಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
ಇದಾನಿ ಸಂವಣ್ಣೇತಬ್ಬಮತ್ಥಂ ಮಾತಿಕಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ವುತ್ತಂ ಯೇನಾತಿಆದಿ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಏತಂ ತೇನ ಸಮಯೇನ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ವೇರಞ್ಜಾಯಂ ವಿಹರತೀತಿಆದಿನಿದಾನವಚನಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ವಿನಯಪಿಟಕಂ ಯೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ ವುತ್ತಂ, ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ವುತ್ತಂ, ಯಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ವುತ್ತಂ, ಯೇನ ಧಾರಿತಂ, ಯೇನ ಚ ಆಭತಂ, ಯೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತಂ, ಏತಂ ಯಥಾವುತ್ತವಿಧಾನಂ ವತ್ವಾ ತತೋ ತೇನ ಸಮಯೇನಾತಿಆದಿಪಾಠಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ವಿನಯಸ್ಸ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ।
ಏತ್ಥ ಚ ವುತ್ತಂ ಯೇನ ಯದಾ ಯಸ್ಮಾತಿ ಇದಂ ವಚನಂ ತೇನ ಸಮಯೇನ ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾತಿಆದಿನಿದಾನವಚನಮತ್ತಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ವತ್ತುಕಾಮೋಪಿ ವಿಸುಂ ಅವತ್ವಾ ‘‘ನಿದಾನೇನ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ, ಇದಮವೋಚಾತಿ ನಿಗಮನೇನ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ನಿದಾನನಿಗಮನಾನಿಪಿ ಸತ್ಥುದೇಸನಾಯ ಅನುವಿಧಾನತ್ತಾ ತದನ್ತೋಗಧಾನೇವಾತಿ ನಿದಾನಸ್ಸಾಪಿ ವಿನಯಪಾಳಿಯಂಯೇವ ಅನ್ತೋಗಧತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ಯೇನ ಯದಾ ಯಸ್ಮಾತಿ ಇದಮ್ಪಿ ವಿನಯಪಿಟಕಸಮ್ಬನ್ಧಂಯೇವ ಕತ್ವಾ ಮಾತಿಕಂ ಠಪೇತಿ। ಮಾತಿಕಾಯ ಹಿ ಏತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ವಿನಯಪಿಟಕಂಯೇವ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಮ್ಬನ್ಧಮುಪಗಚ್ಛತಿ।
ಇದಾನಿ ಪನ ತಂ ವಿಸುಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ತತ್ಥ ವುತ್ತಂ ಯೇನಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಮಾತಿಕಾಪದೇಸು। ಇದನ್ತಿ ತೇನ ಸಮಯೇನಾತಿಆದಿನಿದಾನವಚನಂ। ಹಿ-ಸದ್ದೋ ಯಸ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಯಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖವಚನಂ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖವಚನಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ತನಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತವಚನಂ ನ ಹೋತಿ। ಅಥ
ಪಠಮಮಹಾಸಙ್ಗೀತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
ಪಠಮಮಹಾಸಙ್ಗೀತಿ ನಾಮ ಚೇಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಚ-ಸದ್ದೋ ವತ್ತಬ್ಬಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥೋ, ಉಪಞ್ಞಾಸತ್ಥೋ ವಾ, ಉಪಞ್ಞಾಸೋತಿ ಚ ವಾಕ್ಯಾರಮ್ಭೋ ವುಚ್ಚತಿ। ಏಸಾ ಹಿ ಗನ್ಥಕಾರಾನಂ ಪಕತಿ, ಯದಿದಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ಅಪರಂ ವತ್ತುಮಾರಭನ್ತಾನಂ ಚ-ಸದ್ದಪ್ಪಯೋಗೋ। ಯಥಾಪಚ್ಚಯಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ದೇಸಿತತ್ತಾ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಾನಂ ಧಮ್ಮವಿನಯಾನಂ ನಿದಾನಂ, ತತ್ಥ ಕೋಸಲ್ಲತ್ಥಂ।
ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ಮಗ್ಗಫಲುಪ್ಪತ್ತಿಹೇತುಭೂತಾವ ಕಿರಿಯಾ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಬುದ್ಧಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನಞ್ಹಿ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದಿಧಮ್ಮೋ ಏವ ಪವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಚಕ್ಕನ್ತಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ, ಚಕ್ಕನ್ತಿ ವಾ ಆಣಾ, ತಂ ಧಮ್ಮತೋ ಅನಪೇತತ್ತಾ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ, ಧಮ್ಮೇನ ಞಾಯೇನ ಚಕ್ಕನ್ತಿಪಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ। ಕತಬುದ್ಧಕಿಚ್ಚೇತಿ ನಿಟ್ಠಿತಬುದ್ಧಕಿಚ್ಚೇ ಭಗವತಿ ಲೋಕನಾಥೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕುಸಿನಾರಾಯನ್ತಿ ಸಮೀಪತ್ಥೇ ಏತಂ ಭುಮ್ಮವಚನಂ। ಉಪವತ್ತನೇ ಮಲ್ಲಾನಂ ಸಾಲವನೇತಿ ತಸ್ಸ ನಗರಸ್ಸ ಉಪವತ್ತನಭೂತಂ ಮಲ್ಲರಾಜೂನಂ ಸಾಲವನುಯ್ಯಾನಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತತ್ಥ ನಗರಂ ಪವಿಸನ್ತಾ ಉಯ್ಯಾನತೋ ಉಪೇಚ್ಚ ವತ್ತನ್ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ‘‘ಉಪವತ್ತನ’’ನ್ತಿ ಉಯ್ಯಾನಸ್ಸ ಚ ನಗರಸ್ಸ ಚ ಮಜ್ಝೇ ಸಾಲವನಂ ವುಚ್ಚತಿ। ಕುಸಿನಾರಾಯ ಹಿ ದಕ್ಖಿಣಪಚ್ಛಿಮದಿಸಾಯ ತಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ಹೋತಿ, ತತೋ ಉಯ್ಯಾನತೋ ಸಾಲವನರಾಜಿವಿರಾಜಿತೋ ಮಗ್ಗೋ ಪಾಚೀನಾಭಿಮುಖೋ ಗನ್ತ್ವಾ ನಗರಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣದ್ವಾರಾಭಿಮುಖೋ ಉತ್ತರೇನ ನಿವತ್ತೋ, ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಮನುಸ್ಸಾ ನಗರಂ ಪವಿಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ‘‘ಉಪವತ್ತನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತತ್ಥ ಕಿರ ಉಪವತ್ತನೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸಂಸಟ್ಠವಿಟಪಾನಂ ಸಮ್ಪನ್ನಛಾಯಾನಂ ಸಾಲಪನ್ತೀನಮನ್ತರೇ ಭಗವತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಮಞ್ಚೋ ಪಞ್ಞತ್ತೋ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯಮಕಸಾಲಾನಮನ್ತರೇ’’ತಿ। ಉಪಾದೀಯತಿ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸೇಹೀತಿ ಉಪಾದಿ, ವಿಪಾಕಕ್ಖನ್ಧಾ ಕಟತ್ತಾ ಚ ರೂಪಂ। ತದೇವ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸೇಹಿ ಸಮ್ಮಾ ಅಪ್ಪಹೀನತಾಯ ಸೇಸೋ, ನತ್ಥಿ ಏತ್ಥ ಉಪಾದಿಸೇಸೋತಿ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾ, ನಿಬ್ಬಾನಧಾತು, ತಾಯ। ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಲಕ್ಖಣೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇತಿ ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮಂ, ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಹೇತು ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಥೇರೋ ಜೇಟ್ಠೋ ಸಙ್ಘತ್ಥೇರೋ। ಏತ್ಥ ಚ ಸಙ್ಘಸದ್ದಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸತಸಹಸ್ಸಸದ್ದಸಾಪೇಕ್ಖತ್ತೇಪಿ ಗಮಕತ್ತಾ ಥೇರಸದ್ದೇನ ಸಮಾಸೋ ಯಥಾ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಗರುಕುಲನ್ತಿ। ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ಧಮ್ಮವಿನಯಸಙ್ಗಾಯನತ್ಥಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಜನೇಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ತಥಾ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಜನನಸ್ಸ ಕಾರಣಮಾಹ ಸತ್ತಾಹಪರಿನಿಬ್ಬುತೇತಿಆದಿ। ಸತ್ತ ಅಹಾನಿ ಸಮಾಹಟಾನಿ ಸತ್ತಾಹಂ, ಸತ್ತಾಹಂ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸತ್ತಾಹಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ಸತ್ತಾಹಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಸುಭದ್ದೇನ ವುಡ್ಢಪಬ್ಬಜಿತೇನ ವುತ್ತವಚನಮನುಸ್ಸರನ್ತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಲಂ, ಆವುಸೋತಿಆದಿನಾ ತೇನ ವುತ್ತವಚನಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತತ್ಥ ಅಲನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪವಚನಂ। ತೇನ ಮಹಾಸಮಣೇನಾತಿ ನಿಸ್ಸಕ್ಕೇ ಕರಣವಚನಂ, ತತೋ ಮಹಾಸಮಣತೋ ಸುಟ್ಠು ಮುತ್ತಾ ಮಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ಉಪದ್ದುತಾ ಚ ಹೋಮ ತದಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಹೋಮಾತಿ ವಾ ಅತೀತತ್ಥೇ ವತ್ತಮಾನವಚನಂ, ಅಹುಮ್ಹಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ತಿಟ್ಠತಿ ಏತ್ಥ ಫಲಂ ತದಾಯತ್ತವುತ್ತಿತಾಯಾತಿ ಠಾನಂ, ಹೇತು। ಖೋತಿ ಅವಧಾರಣೇ, ಏತಂ ಕಾರಣಂ ವಿಜ್ಜತೇವ, ನೋ ನ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಿಂ ತಂ ಕಾರಣನ್ತಿ? ಆಹ ಯಂ ಪಾಪಭಿಕ್ಖೂತಿಆದಿ। ಏತ್ಥ ಯನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಕಾರಣನಿದ್ದೇಸೋ ವಾ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಅನ್ತರಧಾಪೇಯ್ಯುಂ, ತದೇತಂ ಕಾರಣಂ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅತೀತೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಏತ್ಥ, ಏತಸ್ಸಾತಿ ವಾ ಅತೀತಸತ್ಥುಕಂ, ಪಾವಚನಂ। ಪಧಾನಂ ವಚನಂ ಪಾವಚನಂ, ಧಮ್ಮವಿನಯನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಪಕ್ಖಂ ಲಭಿತ್ವಾತಿ ಅಲಜ್ಜೀಪಕ್ಖಂ ಲಭಿತ್ವಾ। ನ ಚಿರಸ್ಸೇವಾತಿ ನ ಚಿರೇನೇವ। ಯಾವ ಚ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಯತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಧಮ್ಮೋ ಚ ವಿನಯೋ ಚ ಲಜ್ಜೀಪುಗ್ಗಲೇಸು ತಿಟ್ಠತಿ।
ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾತಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಮಞ್ಚೇ ನಿಪನ್ನೇನ ಭಗವತಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ದೇಸಿತೋ ಪಞ್ಞತ್ತೋತಿ ಸುತ್ತಾಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕಸಙ್ಗಹಿತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚೇವ ವಿನಯಪಿಟಕಸಙ್ಗಹಿತಸ್ಸ ವಿನಯಸ್ಸ ಚ ಅತಿಸಜ್ಜನಂ ಪಬೋಧನಂ ದೇಸನಾ। ತಸ್ಸೇವ ಪಕಾರತೋ ಞಾಪನಂ ಅಸಙ್ಕರತೋ ಠಪನಂ ಪಞ್ಞಾಪನಂ। ಸೋ ವೋ ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಸತ್ಥಾತಿ ಸೋ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಮಮಚ್ಚಯೇನ ಸತ್ಥಾ ಮಯಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಸತ್ಥುಕಿಚ್ಚಂ ಸಾಧೇಸ್ಸತಿ। ಸಾಸನನ್ತಿ ಪರಿಯತ್ತಿಪಟಿಪತ್ತಿಪಟಿವೇಧವಸೇನ ತಿವಿಧಂ ಸಾಸನಂ, ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ಪನ ಸತ್ತತ್ತಿಂಸ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಾ। ಅದ್ಧನಿಯನ್ತಿ ಅದ್ಧಾನಕ್ಖಮಂ, ತದೇವ ಚಿರಟ್ಠಿತಿಕಂ ಅಸ್ಸ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಇದಾನಿ ಯಞ್ಚಾಹಂ ಭಗವತಾತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಯಞ್ಚಾಹನ್ತಿ ಏತಸ್ಸ ಅನುಗ್ಗಹಿತೋತಿ ಏತೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತತ್ಥ ಯನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಕಿರಿಯಾಪರಾಮಸನಂ ವಾ ಏತಂ, ತೇನ ಅನುಗ್ಗಹಿತೋತಿ ಏತ್ಥ ಅನುಗ್ಗಹಣಂ ಪರಾಮಸತಿ। ಧಾರೇಸ್ಸಸೀತಿಆದಿಕಂ ಭಗವತಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಚೀವರಪರಿವತ್ತನಂ ಕಾತುಕಾಮೇನ ವುತ್ತವಚನಂ। ಧಾರೇಸ್ಸಸಿ ಪನ ಮೇ ತ್ವಂ ಕಸ್ಸಪಾತಿ ‘‘ಕಸ್ಸಪ, ತ್ವಂ ಇಮಾನಿ ಪರಿಭೋಗಜಿಣ್ಣಾನಿ ಪಂಸುಕೂಲಾನಿ ಪಾರುಪಿತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವದತಿ, ತಞ್ಚ ಖೋ ನ ಕಾಯಬಲಂ ಸನ್ಧಾಯ, ಪಟಿಪತ್ತಿಪೂರಣಂ ಪನ ಸನ್ಧಾಯ ಏವಮಾಹ। ಸಾಣಾನಿ ಪಂಸುಕೂಲಾನೀತಿ ಮತಕಳೇವರಂ ಪಲಿವೇಠೇತ್ವಾ ಛಡ್ಡಿತಾನಿ ತುಮ್ಬಮತ್ತೇ ಕಿಮಯೋ ಪಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ ಗಹಿತಾನಿ ಸಾಣವಾಕಮಯಾನಿ ಪಂಸುಕೂಲಚೀವರಾನಿ। ರಥಿಕಾದೀನಂ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಪಂಸೂನಂ ಉಪರಿ ಠಿತತ್ತಾ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತಟ್ಠೇನ ತೇಸು ಕೂಲಮಿವಾತಿ ಪಂಸುಕೂಲಂ। ಅಥ ವಾ ಪಂಸು ವಿಯ ಕುಚ್ಛಿತಭಾವಂ ಉಲತಿ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಪಂಸುಕೂಲನ್ತಿ ಪಂಸುಕೂಲಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ನಿಬ್ಬಸನಾನೀತಿ ನಿಟ್ಠಿತವಸನಕಿಚ್ಚಾನಿ, ಪರಿಭೋಗಜಿಣ್ಣಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏಕಮೇವ ತಂ ಚೀವರಂ ಅನೇಕಾವಯವತ್ತಾ ಬಹುವಚನಂ ಕತಂ। ಸಾಧಾರಣಪರಿಭೋಗೇನಾತಿ ಅತ್ತನಾ ಸಮಾನಪರಿಭೋಗೇನ, ಸಾಧಾರಣಪರಿಭೋಗೇನ ಚ ಸಮಸಮಟ್ಠಪನೇನ ಚ ಅನುಗ್ಗಹಿತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಇದಾನಿ ಕಸ್ಸಪಸಂಯುತ್ತೇ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೨.೧೫೨) ಆಗತಂ ಪಾಳಿಂ ಪೇಯ್ಯಾಲಮುಖೇನ ಆದಿಗ್ಗಹಣೇನ ಚ ಸಙ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ಅಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಯಾವದೇ ಆಕಙ್ಖಾಮೀತಿ ಯಾವದೇವ ಆಕಙ್ಖಾಮಿ, ಯತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಇಚ್ಛಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ‘‘ಯಾವದೇವಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ನವಾನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಛಳಭಿಞ್ಞಾಪ್ಪಭೇದೇತಿ ಏತ್ಥ ನವಾನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರೋ ನಾಮ ಅನುಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಭಾವತೋ ಏವಂಸಞ್ಞಿತಾ ನಿರೋಧಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ಸಹ ಅಟ್ಠ ರೂಪಾರೂಪಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ। ಛಳಭಿಞ್ಞಾ ನಾಮ ಆಸವಕ್ಖಯಞಾಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಞ್ಚಾಭಿಞ್ಞಾಯೋ। ಅತ್ತನಾ ಸಮಸಮಟ್ಠಪನೇನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಯತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಯತ್ತಕೇ ಸಮಾಪತ್ತಿವಿಹಾರೇ ಅಭಿಞ್ಞಾಯೋ ಚ ವಳಞ್ಜೇಮಿ, ತಥಾ ಕಸ್ಸಪೋಪೀ’’ತಿ ಏವಂ ಯಥಾವುತ್ತಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮೇ ಅತ್ತನಾ ಸಮಸಮಂ ಕತ್ವಾ ಠಪನೇನ, ಇದಞ್ಚ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಸಾಮಞ್ಞೇನ ಥೇರಸ್ಸ ಪಸಂಸಾಮತ್ತೇನ ವುತ್ತಂ, ನ ತಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸ ಅನುಗ್ಗಹಸ್ಸ, ತಸ್ಸ ಮೇತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಪೋತ್ಥಕೇಸು ಹಿ ಕೇಸುಚಿ ‘‘ತಸ್ಸ ಮೇ’’ತಿ ಪಾಠೋ ದಿಸ್ಸತಿ। ಆಣಣ್ಯಂ ಅಣಣಭಾವೋ। ಸಕಕವಚಇಸ್ಸರಿಯಾನುಪ್ಪದಾನೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಚೀವರಸ್ಸ ನಿದಸ್ಸನವಸೇನ ಕವಚಸ್ಸೇವ ಗಹಣಂ ಕತಂ, ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ನಿದಸ್ಸನವಸೇನ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ಗಹಿತಂ।
ಇದಾನಿ ಯಥಾವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಪಾಳಿಯಾ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ಆಹ ಯಥಾಹಾತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಏಕಮಿದಾಹನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಇದನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ। ಏಕಂ ಸಮಯನ್ತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಾವಾಯಾತಿ ಪಾವಾನಗರತೋ। ಅದ್ಧಾನಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋತಿ ದೀಘಮಗ್ಗಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ। ದೀಘಪರಿಯಾಯೋ ಹೇತ್ಥ ಅದ್ಧಾನಸದ್ದೋ। ಸಬ್ಬಂ ಸುಭದ್ದಕಣ್ಡಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಪಞ್ಚಸತಿಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಆಗತಂ ಸುಭದ್ದಕಣ್ಡಂ ಇಧ ಆನೇತ್ವಾ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ।
ತತೋ ಪರನ್ತಿ ಸುಭದ್ದಕಣ್ಡತೋ ಪರಂ। ಸಬ್ಬಂ ಸುಭದ್ದಕಣ್ಡಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಯಂ ನ ಇಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮ, ನ ತಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಏತಂ ಪರಿಯನ್ತಂ ಸುಭದ್ದಕಣ್ಡಪಾಳಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅವಸೇಸಂ ಉಸ್ಸಾಹಜನನಪ್ಪಕಾರಪ್ಪವತ್ತಂ ಪಾಳಿಮೇವ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಹನ್ದ ಮಯಂ ಆವುಸೋತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಪುರೇ ಅಧಮ್ಮೋ ದಿಪ್ಪತೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತೋ ಅಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೧.ಪಠಮಮಹಾಸಙ್ಗೀತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ। ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಉಸ್ಸಾಹಜನನಪ್ಪಸಙ್ಗತ್ತಾ ಪನ ಧಮ್ಮವಿನಯಾನಂ ಅಸಙ್ಗಾಯನಹೇತುದೋಸಗಣೋ ಸಮ್ಭವತಿ, ಸೋ ಏವ ಏತ್ಥ ಅಧಮ್ಮೋ ದಿಪ್ಪತಿ ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖೋ ಧಮ್ಮೋ ಚ ಪಟಿಬಾಹೀಯತೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಅಪಿ ಚ ‘‘ಅಧಮ್ಮವಾದಿನೋ ಬಲವನ್ತೋ ಹೋನ್ತಿ ಧಮ್ಮವಾದಿನೋ ದುಬ್ಬಲಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನತ್ತಾ ಯೇನ ಅಧಮ್ಮೇನ ತೇ ಸುಭದ್ದವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕಾದಯೋ ಅಧಮ್ಮವಾದಿನೋ, ಯೇನ ಚ ಧಮ್ಮೇನ ಇತರೇ ಧಮ್ಮವಾದಿನೋವ ಹೋನ್ತಿ। ತೇಯೇವ ಇಧ ‘‘ಅಧಮ್ಮೋ’’ ಪುರೇ ದಿಪ್ಪತೀತಿ ಅಪಿ ನಾಮ ದಿಪ್ಪತಿ। ಅಥ ವಾ ಯಾವ ಅಧಮ್ಮೋ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಬಾಹಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ತತೋ ಪುರೇತರಮೇವಾತಿ ದಿಪ್ಪತೀತಿ ದಿಪ್ಪಿಸ್ಸತಿ। ಪುರೇಸದ್ದಯೋಗೇನ ಹಿ ಅನಾಗತತ್ಥೇ ಅಯಂ ವತ್ತಮಾನಪ್ಪಯೋಗೋ, ಯಥಾ ಪುರಾ ವಸ್ಸತಿ ದೇವೋತಿ। ಅವಿನಯೋತಿ ಪಹಾನವಿನಯಾದೀನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತೋ ಅವಿನಯೋ।
ತೇನ ಹೀತಿ ಉಯ್ಯೋಜನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ। ಸಕಲನವಙ್ಗಸತ್ಥುಸಾಸನಪರಿಯತ್ತಿಧರೇತಿ ಸಕಲಂ ಸುತ್ತಗೇಯ್ಯಾದಿನವಙ್ಗಂ ಏತ್ಥ, ಏತಸ್ಸ ವಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಕಲನವಙ್ಗಂ, ಸತ್ಥುಸಾಸನಂ। ಅತ್ಥಕಾಮೇನ ಪರಿಯಾಪುಣಿತಬ್ಬತೋ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾದಿಪುರಿಸತ್ಥಪರಿಯತ್ತಿಭಾವತೋ ಚ ‘‘ಪರಿಯತ್ತೀ’’ತಿ ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತಂ ಸಕಲನವಙ್ಗಸತ್ಥುಸಾಸನಸಙ್ಖಾತಂ ಪರಿಯತ್ತಿಂ ಧಾರೇನ್ತೀತಿ ಸಕಲನವಙ್ಗಸತ್ಥುಸಾಸನಪಅಯತ್ತಿಧರಾ, ತಾದಿಸೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಮಥಭಾವನಾಸಿನೇಹಾಭಾವೇನ ಸುಕ್ಖಾ ಲೂಖಾ ಅಸಿನಿದ್ಧಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕಾ। ತಿಪಿಟಕಸಬ್ಬಪರಿಯತ್ತಿಪ್ಪಭೇದಧರೇತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಪಿಟಕಾನಂ ಸಮಾಹಾರೋ ತಿಪಿಟಕಂ, ತದೇವ ನವಙ್ಗಾದಿವಸೇನ ಅನೇಕಭೇದಭಿನ್ನಂ ಸಬ್ಬಂ ಪರಿಯತ್ತಿಪ್ಪಭೇದಂ ಧಾರೇನ್ತೀತಿ ತಿಪಿಟಕಸಬ್ಬಪರಿಯತ್ತಿಪ್ಪಭೇದಧರಾ।
ಕಿಸ್ಸ ಪನಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ಪನ। ಸಿಕ್ಖತೀತಿ ಸೇಕ್ಖೋ। ತಮೇವಾಹ ‘‘ಸಕರಣೀಯೋ’’ತಿ। ಉಪರಿಮಗ್ಗತ್ತಯಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಅಪರಿಯೋಸಿತತ್ತಾ ಸಕಿಚ್ಚೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಅನೇನ। ಬಹುಕಾರತ್ತಾತಿ ಬಹುಪಕಾರತ್ತಾ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಭವೇಯ್ಯ। ಅತಿವಿಯ ವಿಸ್ಸತ್ಥೋತಿ ಅತಿವಿಯ ವಿಸ್ಸಾಸಿಕೋ। ನನ್ತಿ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಓವದತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಕದಾಚಿ ಅಸಞ್ಞತಾಯ ನವಕಾಯ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಪರಿಸಾಯ ಜನಪದಚಾರಿಕಾಚರಣಂ, ತೇಸಞ್ಚ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾನಂ ಏಕಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪಬ್ಬಜ್ಜನಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರೋ ತಂ ನಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಏವಮಾಹ ‘‘ನ ವಾಯಂ ಕುಮಾರಕೋ ಮತ್ತಮಞ್ಞಾಸೀ’’ತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ವಾ-ಸದ್ದೋ ಪದಪೂರಣೋ, ಅಯಂ ಕುಮಾರೋ ಅತ್ತನೋ ಪಮಾಣಂ ನ ಪಟಿಜಾನಾತೀತಿ ಥೇರಂ ತಜ್ಜೇನ್ತೋ ಆಹ। ತತ್ರಾತಿ ಏವಂ ಸತಿ।
ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸೇಕ್ಖೋತಿ ಇದಂ ನ ಸೇಕ್ಖಾನಂ ಅಗತಿಗಮನಸಬ್ಭಾವೇನ ವುತ್ತಂ, ಅಸೇಕ್ಖಾನಞ್ಞೇವ ಪನ ಉಚ್ಚಿನಿತ್ವಾ ಗಹಿತತ್ತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತಸ್ಮಾ ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸೇಕ್ಖೋ, ತಥಾಪಿ ಥೇರೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಮ್ಪಿ ಆನನ್ದಂ ಉಚ್ಚಿನತೂ’’ತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ನ ಪನ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಸೇಕ್ಖೋ, ತಥಾಪಿ ಅಭಬ್ಬೋ ಅಗತಿಂ ಗನ್ತುನ್ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಅಭಬ್ಬೋತಿಆದಿ ಪನಸ್ಸ ಸಭಾವಕಥನಂ। ತತ್ಥ ಛನ್ದಾತಿ ಛನ್ದೇನ ಸಿನೇಹೇನ। ಅಗತಿಂ ಗನ್ತುನ್ತಿ ಅಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕಾತುಂ। ಪರಿಯತ್ತೋತಿ ಅಧೀತೋ ಉಗ್ಗಹಿತೋ।
ರಾಜಗಹಂ ಖೋ ಮಹಾಗೋಚರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಗಾವೋ ಚರನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಗೋಚರೋ, ಗುನ್ನಂ ಗೋಚರಟ್ಠಾನಂ। ಗೋಚರೋ ವಿಯಾತಿ ಗೋಚರೋ, ಭಿಕ್ಖಾಚರಣಟ್ಠಾನಂ। ಸೋ ಮಹನ್ತೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಮಹಾಗೋಚರಂ, ರಾಜಗಹಂ। ಉಕ್ಕೋಟೇಯ್ಯಾತಿ ನಿವಾರೇಯ್ಯ।
ಸತ್ತಸು ಸಾಧುಕೀಳನದಿವಸೇಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಸಂವೇಗವತ್ಥುಂ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಸಾಧುಕಂ ಏವ ಪೂಜಾವಸೇನ ಕೀಳನತೋ ಸಾಧುಕೀಳನಂ। ಉಪಕಟ್ಠಾತಿ ಆಸನ್ನಾ। ವಸ್ಸಂ ಉಪನೇತಿ ಉಪಗಚ್ಛತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾ।
ತತ್ರ ಸುದನ್ತಿ ತಸ್ಸಂ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ, ಸುದನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ। ಉಸ್ಸನ್ನಧಾತುಕನ್ತಿ ಉಪಚಿತಪಿತ್ತಸೇಮ್ಹಾದಿಧಾತುಕಂ। ಸಮಸ್ಸಾಸೇತುನ್ತಿ ಸನ್ತಪ್ಪೇತುಂ। ದುತಿಯದಿವಸೇತಿ ಜೇತವನವಿಹಾರಂ ಪವಿಟ್ಠದಿವಸತೋ ದುತಿಯದಿವಸೇತಿ ವದನ್ತಿ। ವಿರಿಚ್ಚತಿ ಏತೇನಾತಿ ವಿರೇಚನಂ। ಓಸಧಪರಿಭಾವಿತಂ ಖೀರಮೇವ ವಿರೇಚನನ್ತಿ ಖೀರವಿರೇಚನಂ। ಯಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಯಂ ಭೇಸಜ್ಜಪಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಭೇಸಜ್ಜಮತ್ತಾತಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ। ಅಪ್ಪತ್ಥೋ ಹಿ ಅಯಂ ಮತ್ತಾ-ಸದ್ದೋ ಮತ್ತಾ ಸುಖಪರಿಚ್ಚಾಗಾತಿಆದೀಸು (ಧ॰ ಪ॰ ೨೯೦) ವಿಯ।
ಖಣ್ಡಫುಲ್ಲಪ್ಪಟಿಸಙ್ಖರಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಖಣ್ಡನ್ತಿ ಛಿನ್ನಂ, ಫುಲ್ಲನ್ತಿ ಭಿನ್ನಂ, ತೇಸಂ ಪಟಿಸಙ್ಖರಣಂ ಅಭಿನವಕರಣಂ।
ಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ವೇದಿಯತಿ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಪರಿವೇಣಂ। ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ವಿಹಾರೇಸು ಖಣ್ಡಫುಲ್ಲಪ್ಪಟಿಸಙ್ಖರಣನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪಠಮಂ ಮಾಸನ್ತಿ ವಸ್ಸಾನಸ್ಸ ಪಠಮಂ ಮಾಸಂ, ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಚೇತಂ ಉಪಯೋಗವಚನಂ। ಸೇನಾಸನವತ್ತಾನಂ ಬಹೂನಂ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ, ಸೇನಾಸನಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಚೂಳವ॰ ೨೯೪ ಆದಯೋ) ಸೇನಾಸನಪಟಿಬದ್ಧಾನಂ ಬಹೂನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ವಿಹಿತತ್ತಾ ‘‘ಭಗವತಾ…ಪೇ॰… ವಣ್ಣಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ।
ದುತಿಯದಿವಸೇತಿ ‘‘ಖಣ್ಡಫುಲ್ಲಪ್ಪಟಿಸಙ್ಖರಣಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ಚಿನ್ತಿತದಿವಸತೋ ದುತಿಯದಿವಸೇ। ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕದಿವಸೇಯೇವ ತೇ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸುಂ। ಸಿರಿಯಾ ನಿಕೇತನಮಿವಾತಿ ಸಿರಿಯಾ ನಿವಾಸನಟ್ಠಾನಂ ವಿಯ। ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಾನೀಯತಿತ್ಥೇ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಾ ಪಕ್ಖಿನೋ ವಿಯ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಜನಾನಂ ಚಕ್ಖೂನಿ ಮಣ್ಡಪೇಯೇವ ನಿಪತನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘ಏಕನಿಪಾತತಿತ್ಥಮಿವ ಚ ದೇವಮನುಸ್ಸನಯನವಿಹಙ್ಗಾನ’’ನ್ತಿ। ಲೋಕರಾಮಣೇಯ್ಯಕನ್ತಿ ಲೋಕೇ ರಮಣೀಯಭಾವಂ, ರಮಣಂ ಅರಹತೀತಿ ವಾ ಲೋಕರಾಮಣೇಯ್ಯಕಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಸಾರಮಣ್ಡನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೇಸು ಸಾರಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಸಾರಂ, ತತೋ ವಿಪ್ಪಸನ್ನನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಸಾರಮಣ್ಡಂ। ಅಥ ವಾ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ ಸಾರಭೂತೋ ವಿಸಿಟ್ಠತರೋ ಮಣ್ಡೋ ವಿವಿಧಕುಸುಮದಾಮೋಲಮ್ಬಕವಿನಿಗ್ಗಲನ್ತಚಾರುವಿತಾನೋ। ನಾನಾಪುಪ್ಫೂಪಹಾರವಿಚಿತ್ತಸುಪರಿನಿಟ್ಠಿತಭೂಮಿಕಮ್ಮತ್ತಾ ಏವ ‘‘ರತನವಿಚಿತ್ತಮಣಿಕೋಟ್ಟಿಮತಲಮಿವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಏತ್ಥ ಚ ಮಣಿಯೋ ಕೋಟ್ಟೇತ್ವಾ ಕತತಲಂ ಮಣಿಕೋಟ್ಟಿಮತಲಂ ನಾಮ, ತಮಿವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಆಸನಾರಹನ್ತಿ ನಿಸೀದನಾರಹಂ। ದನ್ತಖಚಿತನ್ತಿ ದನ್ತೇಹಿ ಖಚಿತಂ।
ಆವಜ್ಜೇಸೀತಿ ಉಪನಾಮೇಸಿ। ಅನುಪಾದಾಯಾತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ। ಕಥಾದೋಸೋತಿ ಕಥಾಯ ಅಸಚ್ಚಂ ನಾಮ ನತ್ಥಿ।
ಯಥಾವುಡ್ಢನ್ತಿ ವುಡ್ಢಪಟಿಪಾಟಿಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ। ಏಕೇತಿ ಮಜ್ಝಿಮಭಾಣಕಾನಂಯೇವ ಏಕೇ। ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಹಿ ಸಬ್ಬಂ ಮಜ್ಝಿಮಭಾಣಕಾ ವದನ್ತಿಯೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ದೀಘಭಾಣಕಾ ಪನ ‘‘ಪದಸಾವ ಥೇರೋ ಸನ್ನಿಪಾತಮಾಗತೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ತೇಸು ಕೇಚಿ ‘‘ಆಕಾಸೇನಾ’’ತಿ, ‘‘ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ತಥಾ ತಥಾ ಆಗತದಿವಸಾನಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿತಾಯ ಏಕಮೇಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಥಾ ತಥಾ ವದಿಂಸೂ’’ತಿ ವದನ್ತಿ।
ಕಂ ಧುರಂ ಕತ್ವಾತಿ ಕಂ ಜೇಟ್ಠಕಂ ಕತ್ವಾ। ಬೀಜನಿಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಬೀಜನೀಗಹಣಂ ಪರಿಸಾಯ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಾನಂ ಹತ್ಥಕುಕ್ಕುಚ್ಚವಿನೋದನಮುಖವಿಕಾರಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥಂ ಧಮ್ಮತಾವಸೇನ ಆಚಿಣ್ಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ತೇನೇವ ಹಿ ಅಚ್ಚನ್ತಸಞ್ಞತಪ್ಪತ್ತಾ ಬುದ್ಧಾಪಿ ಸಾವಕಾಪಿ ಧಮ್ಮಕಥಿಕಾನಂ ಧಮ್ಮತಾದಸ್ಸನತ್ಥಮೇವ ಚಿತ್ತಬೀಜನಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ। ಪಠಮಂ, ಆವುಸೋ ಉಪಾಲಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ ಕತ್ಥ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಥಂ ಸಙ್ಗೀತಿಯಾ ಪುಬ್ಬೇ ಪಠಮಭಾವೋ ಸಿದ್ಧೋತಿ? ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಾನುಕ್ಕಮಾದಿನಾ ಪುಬ್ಬೇ ಪಠಮಭಾವಸ್ಸ ಸಿದ್ಧತ್ತಾ। ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಹಿ ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ ಭಗವತೋ ಧರಮಾನಕಾಲೇಯೇವ ಇಮಿನಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಸಜ್ಝಾಯಿತಾನಿ, ತೇನೇವ ಕಮೇನ ಪಚ್ಛಾಪಿ ಸಙ್ಗೀತಾನಿ ವಿಸೇಸತೋ ವಿನಯಾಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕಾನೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಕಿಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿನ್ತಿ ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮಂ। ಅನ್ತರಾ ಚ, ಭನ್ತೇ, ರಾಜಗಹಂ ಅನ್ತರಾ ಚ ನಾಳನ್ದನ್ತಿ ರಾಜಗಹಸ್ಸ ಚ ನಾಳನ್ದಾಯ ಚ ಅನ್ತರಾ, ವಿವರೇ ಮಜ್ಝೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನ್ತರಾ-ಸದ್ದೇನ ಪನ ಯುತ್ತತ್ತಾ ರಾಜಾಗಾರಕೇತಿ ರಞ್ಞೋ ಕೀಳನತ್ಥಾಯ ಕತೇ ಅಗಾರಕೇ। ಅಮ್ಬಲಟ್ಠಿಕಾಯನ್ತಿ ರಞ್ಞೋ ಏವಂನಾಮಕಂ ಉಯ್ಯಾನಂ। ಕೇನ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಇಧ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ? ಯಸ್ಮಾ ಪನೇತಂ ನ ಭಗವತಾ ಏವ ವುತ್ತಂ, ರಞ್ಞಾಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಿಞ್ಚಿ ವುತ್ತಮತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಕಮಾರಬ್ಭಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಏವಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ವೇದೇಹಿಪುತ್ತೇನಾತಿ ಅಯಂ ಕೋಸಲರಞ್ಞೋ ಧೀತಾಯ ಪುತ್ತೋ, ನ ವಿದೇಹರಞ್ಞೋ ಧೀತಾಯ। ಯಸ್ಮಾ ಮಾತಾ ಪನಸ್ಸ ಪಣ್ಡಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ಸಾ ವೇದೇನ ಞಾಣೇನ ಈಹತಿ ಘಟತಿ ವಾಯಮತೀತಿ ‘‘ವೇದೇಹೀ’’ತಿ ಪಾಕಟನಾಮಾ ಜಾತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಏವಂ ತದೇತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪೀತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನಾವರಣಞಾಣಪದಟ್ಠಾನಂ ಮಗ್ಗಞಾಣಂ, ಮಗ್ಗಞಾಣಪದಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಅನಾವರಣಞಾಣಂ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೇನ ವಾತಿ ಉದಾನಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಧಮ್ಮಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ವಿಮುತ್ತಿರಸನ್ತಿ ಅರಹತ್ತಫಲಸ್ಸಾದಂ, ವಿಮುತ್ತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಕಂ ವಾ ಅಗ್ಗಫಲನಿಪ್ಫಾದನತೋ, ವಿಮುತ್ತಿಕಿಚ್ಚಂ ವಾ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅಚ್ಚನ್ತವಿಮುತ್ತಿಸಮ್ಪಾದನತೋ। ಅವಸೇಸಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಧಮ್ಮೋತಿ ಏತ್ಥ ಯದಿಪಿ ಧಮ್ಮೋ ಏವ ವಿನಯೋಪಿ ಪರಿಯತ್ತಿಯಾದಿಭಾವತೋ, ತಥಾಪಿ ವಿನಯಸದ್ದಸನ್ನಿಧಾನೇನ ಭಿನ್ನಾಧಿಕರಣಭಾವೇನ ಪಯುತ್ತೋ ಧಮ್ಮ-ಸದ್ದೋ ವಿನಯತನ್ತಿವಿರಹಿತಂ ತನ್ತಿಂ ದೀಪೇತಿ, ಯಥಾ ಪುಞ್ಞಞಾಣಸಮ್ಭಾರೋ ಗೋಬಲಿಬದ್ದನ್ತಿಆದಿ।
ಅನೇಕಜಾತಿಸಂಸಾರನ್ತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಗಾಥಾಯ ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಅಹಂ ಇಮಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವಗೇಹಸ್ಸ ಕಾರಕಂ ತಣ್ಹಾವಡ್ಢಕಿಂ ಗವೇಸನ್ತೋ ಯೇನ ಞಾಣೇನ ತಂ ದಟ್ಠುಂ ಸಕ್ಕಾ, ತಂ ಬೋಧಿಞಾಣಂ ಅನಿಬ್ಬಿಸಂ ಅಲಭನ್ತೋ ಏವ ಅಭಿನೀಹಾರತೋ ಪಭುತಿ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಅನೇಕಜಾತಿಸತಸಹಸ್ಸಸಙ್ಖ್ಯಂ ಇಮಂ ಸಂಸಾರವಟ್ಟಂ ಸನ್ಧಾವಿಸ್ಸಂ ಸಂಸರಿಂ, ಯಸ್ಮಾ ಜರಾಬ್ಯಾಧಿಮರಣಮಿಸ್ಸತಾಯ ಜಾತಿ ನಾಮೇಸಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪಗನ್ತುಂ ದುಕ್ಖಾ, ನ ಚ ಸಾ ತಸ್ಮಿಂ ಅದಿಟ್ಠೇ ನಿವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಗವೇಸನ್ತೋ ಸನ್ಧಾವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ದಿಟ್ಠೋಸೀತಿ ಇದಾನಿ ಮಯಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝನ್ತೇನ ದಿಟ್ಠೋ ಅಸಿ। ಪುನ ಗೇಹನ್ತಿ ಪುನ ಇಮಂ ಅತ್ತಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ ಮಮ ಗೇಹಂ। ನ ಕಾಹಸೀತಿ ನ ಕರಿಸ್ಸಸಿ। ಕಾರಣಮಾಹ ಸಬ್ಬಾ ತೇತಿಆದಿ। ತವ ಸಬ್ಬಾ ಅವಸೇಸಕಿಲೇಸಫಾಸುಕಾ ಮಯಾ ಭಗ್ಗಾ। ಇಮಸ್ಸ ತಯಾ ಕತಸ್ಸ ಅತ್ತಭಾವಗೇಹಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಾಸಙ್ಖಾತಂ ಕೂಟಂ ಕಣ್ಣಿಕಮಣ್ಡಲಂ ವಿಸಙ್ಖತಂ ವಿದ್ಧಂಸಿತಂ। ವಿಸಙ್ಖಾರಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನ ಗತಂ ಮಮ ಚಿತ್ತಂ। ಅಹಞ್ಚ ತಣ್ಹಾನಂ ಖಯಸಙ್ಖಾತಂ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಫಲಂ ಅಜ್ಝಗಾ ಪತ್ತೋಸ್ಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ವಿಸಙ್ಖಾರಗತಂ ಚಿತ್ತಮೇವ ತಣ್ಹಾನಂ ಖಯಂ ಅಜ್ಝಗಾ’’ತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ।
ಕೇಚೀತಿ ಖನ್ಧಕಭಾಣಕಾ। ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇತಿ ಇದಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಾತಿ ಏತೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ, ನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಭಾವಪ್ಪತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಏತೇನ। ಸೋಮನಸ್ಸಮಯಞಾಣೇನಾತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಸಮ್ಪಯುತ್ತಞಾಣೇನ। ಆಮನ್ತಯಾಮೀತಿ ನಿವೇದಯಾಮಿ, ಬೋಧೇಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನ್ತರೇತಿ ಅನ್ತರಾಳೇ, ವೇಮಜ್ಝೇತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಸುತ್ತನ್ತಪಿಟಕನ್ತಿ ಯಥಾ ಕಮ್ಮಮೇವ ಕಮ್ಮನ್ತಂ, ಏವಂ ಸುತ್ತಮೇವ ಸುತ್ತನ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಅಸಙ್ಗೀತನ್ತಿ ಸಙ್ಗೀತಿಕ್ಖನ್ಧಕ (ಚೂಳವ॰ ೪೩೭ ಆದಯೋ) ಕಥಾವತ್ಥುಪ್ಪಕರಣಾದಿಕಂ। ಸೋಳಸಹಿ ವಾರೇಹಿ ಪರಿವಾರಪಾಳಿಯಂ (ಪರಿ॰ ೧ ಆದಯೋ) ಪಠಮಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಕತ್ಥ ಪಞ್ಞತ್ತನ್ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಂ। ಪಞ್ಞತ್ತಿವಾರೋ ಕಥಾಪತ್ತಿವಾರೋ ವಿಪತ್ತಿವಾರೋ ಸಙ್ಗಹವಾರೋ ಸಮುಟ್ಠಾನವಾರೋ ಅಧಿಕರಣವಾರೋ ಸಮಥವಾರೋ ಸಮುಚ್ಚಯವಾರೋತಿ ಇಮೇ ಅಟ್ಠ ವಾರಾ, ತದನನ್ತರಂ ‘‘ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವನಪಚ್ಚಯಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಕತ್ಥ ಪಞ್ಞತ್ತ’’ನ್ತಿ (ಪರಿ॰ ೧೮೮) ಏವಂ ಪಚ್ಚಯಮತ್ತವಿಸೇಸೇನ ಪುನ ವುತ್ತಾ ತೇಯೇವ ಅಟ್ಠ ವಾರಾ ಚಾತಿ ಇಮೇಸಂ ಸೋಳಸನ್ನಂ ವಾರಾನಂ ವಸೇನ ಭಿಕ್ಖುವಿಭಙ್ಗಸ್ಸ ಚ ಭಿಕ್ಖುನೀವಿಭಙ್ಗಸ್ಸ ಚ ಪಕಾಸಿತತ್ತಾ ಸೋಳಸಹಿ ವಾರೇಹಿ ಉಪಲಕ್ಖಿತೋ ಪರಿವಾರೋ ‘‘ಸೋಳಸಪರಿವಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ದಳ್ಹೀಕಮ್ಮಸಿಥಿಲಕರಣಪ್ಪಯೋಜನಾತಿ ಇದಂ ಲೋಕವಜ್ಜಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜೇಸು ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಸಞ್ಞಮವೇಲಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಪವತ್ತೋ ಆಚಾರೋ ಅಜ್ಝಾಚಾರೋ, ವೀತಿಕ್ಕಮೋ। ತೇನಾತಿ ವಿವಿಧನಯತ್ತಾದಿಹೇತುನಾ। ಏತನ್ತಿ ವಿವಿಧವಿಸೇಸನಯತ್ತಾತಿಆದಿಗಾಥಾವಚನಂ। ಏತಸ್ಸಾತಿ ವಿನಯಸ್ಸ।
ಇತರಂ ಪನಾತಿ ಸುತ್ತಂ। ಅತ್ತತ್ಥಪರತ್ಥಾದಿಭೇದೇತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕತ್ಥೇ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾದಿಅತ್ಥೇ ಚ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ವೇನೇಯಜ್ಝಾಸಯಾನುಲೋಮೇನ ವುತ್ತತ್ತಾತಿ ವಿನಯಂ ವಿಯ ಇಸ್ಸರಭಾವತೋ ಆಣಾಪತಿಟ್ಠಾಪನವಸೇನ ಅದೇಸೇತ್ವಾ ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ಅಜ್ಝಾಸಯಾನುಲೋಮೇನ ಚರಿತಾನುರೂಪಂ ವುತ್ತತ್ತಾ। ಅನುಪುಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾದಿವಸೇನ ಅದೇಸೇತ್ವಾ ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ
ಯನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ। ಏತ್ಥಾತಿ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ। ಅಭಿಧಮ್ಮೇತಿ ಸುಪಿನನ್ತೇನ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿಭಾವೇಪಿ ಅಕುಸಲಚೇತನಾ ಉಪಲಬ್ಭತೀತಿಆದಿನಾ ವಿನಯಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಸಙ್ಕರವಿರಹಿತೇ ಧಮ್ಮೇ, ‘‘ಪುಬ್ಬಾಪರವಿರೋಧಾಭಾವತೋ ಸಙ್ಕರವಿರಹಿತೇ ಧಮ್ಮೇ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ಆರಮ್ಮಣಾದೀಹೀತಿ ಆರಮ್ಮಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಮ್ಮದ್ವಾರಪಟಿಪದಾದೀಹಿ। ಲಕ್ಖಣೀಯತ್ತಾತಿ ಸಞ್ಜಾನಿತಬ್ಬತ್ತಾ। ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅವಿಸಿಟ್ಠನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವಿನಯಪಿಟಕನ್ತಿಆದೀಸು ತೀಸು ಸದ್ದೇಸು ಯಂ ಅವಿಸಿಟ್ಠಂ ಸಮಾನಂ, ತಂ ಪಿಟಕಸದ್ದನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮಾ ಪಿಟಕಸಮ್ಪದಾನೇನಾತಿ ಪಾಳಿಸಮ್ಪದಾನವಸೇನ ಮಾ ಗಣ್ಹಿತ್ಥಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಯಥಾವುತ್ತೇನಾತಿ ಏವಂ ದುವಿಧತ್ಥೇನಾತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ।
ದೇಸನಾಸಾಸನಕಥಾಭೇದನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದೇಸನಾಭೇದಂ ಸಾಸನಭೇದಂ ಕಥಾಭೇದನ್ತಿ ಭೇದಸದ್ದೋ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ। ಭೇದನ್ತಿ ಚ ನಾನತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇಸೂತಿ ಪಿಟಕೇಸು। ಸಿಕ್ಖಾ ಚ ಪಹಾನಾನಿ ಚ ಗಮ್ಭೀರಭಾವೋ ಸಿಕ್ಖಾಪಹಾನಗಮ್ಭೀರಭಾವೋ, ತಞ್ಚ ಯಥಾರಹಂ ಪರಿದೀಪಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪರಿಯತ್ತಿಭೇದನ್ತಿ ಪರಿಯಾಪುಣನಭೇದಂ ವಿಭಾವಯೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯಹಿಂ ಯಸ್ಮಿಂ ವಿನಯಾದಿಕೇ ಯಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಞ್ಚ ವಿಪತ್ತಿಞ್ಚ ಯಥಾ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಂ ವಿಭಾವಯೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಥ ವಾ ಯಂ ಪರಿಯತ್ತಿಭೇದಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ವಿಪತ್ತಿಞ್ಚ ಯಹಿಂ ಯಥಾ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಂ ವಿಭಾವಯೇತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಪರಿದೀಪನಾ ವಿಭಾವನಾ ಚಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಗಾಥಾಸು ವುತ್ತಸ್ಸ ಅನುರೂಪತೋ ವುತ್ತಂ, ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಏಕಮೇವ।
ಆಣಾರಹೇನಾತಿ ಆಣಂ ಪಣೇತುಂ ಅರಹತೀತಿ ಆಣಾರಹೋ, ಭಗವಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧತ್ತಾ। ಸೋ ಹಿ ಮಹಾಕಾರುಣಿಕತಾಯ ಚ ಅವಿಪರೀತತೋ ದೇಸಕಭಾವೇನ ಪಮಾಣವಚನತ್ತಾ ಚ ಆಣಂ ಪಣೇತುಂ ಅರಹತಿ। ವೋಹಾರಪರಮತ್ಥಾನಮ್ಪಿ ಸಮ್ಭವತೋ ಆಹ ‘‘ಆಣಾಬಾಹುಲ್ಲತೋ’’ತಿ। ಇತೋ ಪರೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಪಠಮನ್ತಿ ವಿನಯಪಿಟಕಂ। ಪಚುರಾಪರಾಧಾ ಸೇಯ್ಯಸಕತ್ಥೇರಾದಯೋ। ತೇ ಹಿ ದೋಸಬಾಹುಲ್ಲತೋ ‘‘ಪಚುರಾಪರಾಧಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ಅನೇಕಜ್ಝಾಸಯಾತಿಆದೀಸು ಆಸಯೋವ ಅಜ್ಝಾಸಯೋ, ಸೋ ಚ ಅತ್ಥತೋ ದಿಟ್ಠಿ ಞಾಣಞ್ಚ। ಚರಿಯಾತಿ ರಾಗಚರಿಯಾದಿಕಾ ಛ ಮೂಲಚರಿಯಾ। ಅಥ ವಾ ಚರಿಯಾತಿ ಚರಿತಂ, ತಂ ಸುಚರಿತದುಚ್ಚರಿತವಸೇನ ದುವಿಧಂ। ಅಧಿಮುತ್ತಿ ನಾಮ ಸತ್ತಾನಂ ಪುಬ್ಬಪರಿಚಯವಸೇನ ಅಭಿರುಚಿ, ಸಾ ದುವಿಧಾ ಹೀನಪಣೀತಭೇದೇನ। ಯಥಾನುಲೋಮನ್ತಿ ಅಜ್ಝಾಸಯಾದೀನಂ ಅನುರೂಪಂ। ಯಥಾಧಮ್ಮನ್ತಿ ಧಮ್ಮಸಭಾವಾನುರೂಪಂ।
ಸಂವರಾಸಂವರೋತಿ ಏತ್ಥ ಖುದ್ದಕೋ ಮಹನ್ತೋ ಚ ಸಂವರೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ವುಡ್ಢಿಅತ್ಥೋ ಹೇತ್ಥ ಅ-ಕಾರೋ। ದಿಟ್ಠಿವಿನಿವೇಠನಾತಿ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಿಮೋಚನಂ। ಸುತ್ತನ್ತಪಾಳಿಯಂ ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹೀತಿಆದಿನಾ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೨೨೬; ಸಂ॰ ನಿ॰ ೨.೧೫೨) ಸಮಾಧಿದೇಸನಾಬಾಹುಲ್ಲತೋ ಸುತ್ತನ್ತಪಿಟಕೇ ‘‘ಅಧಿಚಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ವೀತಿಕ್ಕಮಪ್ಪಹಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನನ್ತಿ ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮಾನಂ, ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸಾನಂ ವಾ ಯೋ ಕಾಯವಚೀದ್ವಾರೇಹಿ ವೀತಿಕ್ಕಮೋ, ತಸ್ಸ ಪಹಾನಂ। ಅನುಸಯವಸೇನ ಸನ್ತಾನಮನುವತ್ತನ್ತಾ ಕಿಲೇಸಾ ಪರಿಯುಟ್ಠಿತಾಪಿ ಸೀಲಭೇದವಸೇನ ವೀತಿಕ್ಕಮಿತುಂ ನ ಲಭನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ವೀತಿಕ್ಕಮಪಟಿಪಕ್ಖತ್ತಾ ಸೀಲಸ್ಸಾ’’ತಿ। ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಪ್ಪಹಾನನ್ತಿ ಓಕಾಸದಾನವಸೇನ ಚಿತ್ತೇ ಕುಸಲಪ್ಪವತ್ತಿಂ ಪರಿಯಾದಿಯಿತ್ವಾ ಸಮುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಠಾನಂ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂ, ತಸ್ಸ ಪಹಾನಂ। ಅನುಸಯಪ್ಪಹಾನನ್ತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಅಪ್ಪಹೀನಭಾವೇನ ಸನ್ತಾನೇ ಕಾರಣಲಾಭೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹಾ ಥಾಮಗತಾ ಕಾಮರಾಗಾದಯೋ ಸತ್ತ ಕಿಲೇಸಾ ಸನ್ತಾನೇ ಅನು ಅನು ಸಯನತೋ ಅನುಸಯಾ ನಾಮ, ತೇಸಂ ಪಹಾನಂ।
ತದಙ್ಗಪ್ಪಹಾನನ್ತಿ ತೇನ ತೇನ ದಾನಸೀಲಾದಿಕುಸಲಙ್ಗೇನ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅಕುಸಲಙ್ಗಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ತದಙ್ಗಪ್ಪಹಾನಂ। ದುಚ್ಚರಿತಸಂಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಪಹಾನನ್ತಿ ಕಾಯವಚೀದುಚ್ಚರಿತಮೇವ ಯತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಸನ್ತಾನಂ ಸಮ್ಮಾ ಸುತ್ತನ್ತಪಿಟಕೇ ತಣ್ಹಾಸಂಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ವುತ್ತಂ। ಅತ್ತಾದಿಸುಞ್ಞಸಭಾವಧಮ್ಮಪ್ಪಕಾಸನತೋ ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕೇ ದಿಟ್ಠಿಸಂಕಿಲೇಸಸ್ಸ ಪಹಾನಂ ವುತ್ತಂ।
ಏಕಮೇಕಸ್ಮಿಞ್ಚೇತ್ಥಾತಿ ಏತ್ಥ ಏತೇಸು ತೀಸು ಪಿಟಕೇಸು ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಪಿಟಕೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಧಮ್ಮೋತಿ ಪಾಳೀತಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸೀಲಾದಿವಿಸಿಟ್ಠತ್ಥಯೋಗತೋ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಭಾವನಿರುತ್ತಿಭಾವತೋ ಚ ಪಕಟ್ಠಾನಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠಾನಂ ವಚನಪ್ಪಬನ್ಧಾನಂ ಪಾಳಿ, ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೋ। ಸಮ್ಮುತಿಪರಮತ್ಥಭೇದಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅನುರೂಪವಾಚಕಭಾವೇನ ಪರಮತ್ಥಸದ್ದೇಸು ಏಕನ್ತೇನ ಭಗವತಾ ಮನಸಾ ವವತ್ಥಾಪಿತೋ ನಾಮಪಞ್ಞತ್ತಿಪ್ಪಬನ್ಧೋ ಪಾಳಿಧಮ್ಮೋ ನಾಮ। ದೇಸನಾಯ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಕೋ ವಿಸೇಸೋತಿ ಚೇ? ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಮನಸಾ ವವತ್ಥಾಪಿತಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪರೇಸಂ ಬೋಧನಭಾವೇನ ಅತಿಸಜ್ಜನಾ ವಾಚಾಯ ಪಕಾಸನಾ ‘‘ದೇಸನಾ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ತೇನಾಹ – ‘‘ದೇಸನಾತಿ ತಸ್ಸಾ ಮನಸಾ ವವತ್ಥಾಪಿತಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ದೇಸನಾ’’ತಿ। ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಪನ ಪರಮತ್ಥತೋ ಸದ್ದೋ ಏವ ಪರಮತ್ಥವಿನಿಮುತ್ತಾಯ ಸಮ್ಮುತಿಯಾ ಅಭಾವಾ। ಇಮಮೇವ ನಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕೇಚಿ ಆಚರಿಯಾ ‘‘ಧಮ್ಮೋ ಚ ದೇಸನಾ ಚ ಪರಮತ್ಥತೋ ಸದ್ದೋ ಏವಾ’’ತಿ ವೋಹರನ್ತಿ, ತೇಪಿ ಅನುಪವಜ್ಜಾಯೇವ। ಯಥಾ ‘‘ಕಾಮಾವಚರಪಟಿಸನ್ಧಿವಿಪಾಕಾ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಏವಂಸಮ್ಪದಮಿದಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ನ ಹಿ ‘‘ಕಾಮಾವಚರಪಟಿಸನ್ಧಿವಿಪಾಕಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಪರಮತ್ಥವಿಸಯಾಯೇವಾ’’ತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾದಿಆಕಾರಪರಿವಿತಕ್ಕಪುಬ್ಬಕಾನಂ ರಾಗಾದಿಅಕುಸಲಾನಂ ಮೇತ್ತಾದಿಕುಸಲಾನಞ್ಚ ಆರಮ್ಮಣಂ ಗಹೇತ್ವಾಪಿ ಸಮುಪ್ಪಜ್ಜನತೋ। ಪರಮತ್ಥಧಮ್ಮಮೂಲಕತ್ತಾ ಪನಸ್ಸ ಪರಿಕಪ್ಪಸ್ಸ ಪರಮತ್ಥವಿಸಯತಾ ಸಕ್ಕಾ ಪಞ್ಞಪೇತುಂ, ಏವಮಿಧಾಪೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತೀಸುಪಿ ಚೇತೇಸು ಏತೇ ಧಮ್ಮತ್ಥದೇಸನಾಪಟಿವೇಧಾ ಗಮ್ಭೀರಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಏತ್ಥ ಚ ಪಿಟಕಾವಯವಾನಂ ಧಮ್ಮಾದೀನಂ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಗಮ್ಭೀರಭಾವೋ ತಂಸಮುದಾಯಸ್ಸ ಪಿಟಕಸ್ಸಾಪಿ ವುತ್ತೋ ಯೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ದುಕ್ಖೇನ ಓಗಯ್ಹನ್ತಿ, ದುಕ್ಖೋ ವಾ ಓಗಾಹೋ ಓಗಾಹನಂ ಅನ್ತೋಪವಿಸನಮೇತೇಸೂತಿ ದುಕ್ಖೋಗಾಹಾ। ಏತ್ಥಾತಿ ಏತೇಸು ಪಿಟಕೇಸು, ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಚೇತಂ ಭುಮ್ಮವಚನಂ।
ಹೇತುನೋ ಫಲಂ ಹೇತುಫಲಂ। ಧಮ್ಮಾಭಿಲಾಪೋತಿ ಅತ್ಥಬ್ಯಞ್ಜನಕೋ ಅವಿಪರೀತಾಭಿಲಾಪೋ। ವಿಸಯತೋ ಅಸಮ್ಮೋಹತೋ ಚಾತಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾನಂ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಅವಬೋಧಪ್ಪಕಾರದಸ್ಸನಂ, ಏತಸ್ಸ ಅವಬೋಧೋತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಲೋಕಿಯೋ ಹಿ ಧಮ್ಮತ್ಥಾದಿಂ ಆಲಮ್ಬಿತ್ವಾವ ಪವತ್ತನತೋ ವಿಸಯತೋ ಅವಬೋಧೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಲೋಕುತ್ತರೋ ಪನ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣತಾಯ ತಂ ಅನಾಲಮ್ಬಮಾನೋಪಿ ತಬ್ಬಿಸಯಮೋಹವಿದ್ಧಂಸನೇನ ಧಮ್ಮಾದೀಸು ಪವತ್ತನತೋ ಅಸಮ್ಮೋಹತೋ ಅವಬೋಧೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಅತ್ಥಾನುರೂಪಂ ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಕಾರಿಯಾನುರೂಪಂ ಕಾರಣೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಞ್ಞತ್ತಿಪಥಾನುರೂಪಂ ಪಞ್ಞತ್ತೀಸೂತಿ ಛಬ್ಬಿಧನಾಮಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಪಥೋ ಪಞ್ಞತ್ತಿಪಥೋ, ತಸ್ಸ ಅನುರೂಪಂ ಪಞ್ಞತ್ತೀಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಧಮ್ಮಜಾತನ್ತಿ ಅತ್ಥಜಾತನ್ತಿ ಕಾರಿಯಪ್ಪಭೇದೋ, ಕಾರಿಯಮೇವ ವಾ। ಯಾ ಚಾಯಂ ದೇಸನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯೋ ಚೇತ್ಥಾತಿ ಏತಾಸು ಧಮ್ಮತ್ಥದೇಸನಾಸು ಯೋ ಪಟಿವೇಧೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತ್ಥಾತಿ ಏತೇಸು ತೀಸು ಪಿಟಕೇಸು।
ಅಲಗದ್ದೂಪಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಲಗದ್ದಸದ್ದೇನ ಅಲಗದ್ದಗ್ಗಹಣಂ ವುಚ್ಚತಿ ವೀಣಾವಾದನಂ ವೀಣಾತಿಆದೀಸು ವಿಯ, ಗಹಣಞ್ಚೇತ್ಥ ಯಥಾ ಡಂಸತಿ, ತಥಾ ದುಗ್ಗಹಣಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ಇತರಗ್ಗಹಣೇ ವಿರೋಧಾಭಾವಾ। ತಸ್ಮಾ ಅಲಗದ್ದಸ್ಸ ಗಹಣಂ ಉಪಮಾ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಅಲಗದ್ದೂಪಮಾ। ಅಲಗದ್ದೋತಿ ಚೇತ್ಥ ಆಸಿವಿಸೋ ವುಚ್ಚತಿ। ಸೋ ಹಿ ಅಲಂ ಪರಿಯತ್ತೋ, ಜೀವಿತಹರಣಸಮತ್ಥೋ ವಾ ವಿಸಸಙ್ಖಾತೋ ಗದೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಅಲಂಗದೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ಅಲಗದ್ದೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
ವಟ್ಟತೋ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಅತ್ಥೋ ಪಯೋಜನಂ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ನಿಸ್ಸರಣತ್ಥಾ। ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕೋ ವಿಯಾತಿ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕೋ, ಧಮ್ಮರತನಾನುಪಾಲಕೋ, ತಸ್ಸ ಅತ್ಥನಿರಪೇಕ್ಖಸ್ಸ ಪರಿಯತ್ತಿ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಪರಿಯತ್ತಿ। ದುಗ್ಗಹಿತಾನೀತಿ ದುಟ್ಠು ಗಹಿತಾನಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಉಪಾರಮ್ಭಾದಿಹೇತು ಪರಿಯಾಪುಟಾ’’ತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಉಪಾರಮ್ಭೋ ನಾಮ ಪರಿಯತ್ತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪರವಮ್ಭನಂ। ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಇತಿವಾದಪ್ಪಮೋಕ್ಖಲಾಭಸಕ್ಕಾರಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಯಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಯಂ ಪರಿಯತ್ತಿದುಗ್ಗಹಣಂ ಸನ್ಧಾಯ। ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಲಗದ್ದೂಪಮಸುತ್ತೇ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೨೩೮) ವುತ್ತಂ। ತಞ್ಚಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ನಾನುಭೋನ್ತೀತಿ ತಞ್ಚ ಅಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸೀಲಪರಿಪೂರಣಾದಿಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ಥಂ ಏತೇ ದುಗ್ಗಹಿತಗಾಹಿನೋ ನಾನುಭೋನ್ತಿ ನ ವಿನ್ದನ್ತಿ। ಪಟಿವಿದ್ಧಾಕುಪ್ಪೋತಿ ಪಟಿವಿದ್ಧಅರಹತ್ತಫಲೋ।
ಇದಾನಿ ತೀಸು ಪಿಟಕೇಸು ಯಥಾರಹಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿವಿಪತ್ತಿಯೋ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ವಿನಯೇ ಪನಾತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ತಾಸಂಯೇವಾತಿ ಅವಧಾರಣಂ ಛಳಭಿಞ್ಞಾಚತುಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾನಂ ವಿನಯೇ ಪಭೇದವಚನಾಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ವೇರಞ್ಜಕಣ್ಡೇ (ಪಾರಾ॰ ೧೨) ಹಿ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾವ ವಿಭತ್ತಾ। ದುತಿಯೇ ತಾಸಂಯೇವಾತಿ ಅವಧಾರಣಂ ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಕತಂ ತಿಸ್ಸನ್ನಮ್ಪಿ ವಿಜ್ಜಾನಂ ಛಸು ಅಭಿಞ್ಞಾಸು ಅನ್ತೋಪವಿಟ್ಠತ್ತಾ। ತಾಸಞ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಚ-ಸದ್ದೇನ ಸೇಸಾನಮ್ಪಿ ತತ್ಥ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ। ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕೇ ಹಿ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಛ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚತಸ್ಸೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಚ ವುತ್ತಾ ಏವ। ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾನಂ ತತ್ಥೇವ ಸಮ್ಮಾ ವಿಭತ್ತಭಾವಂ ದೀಪೇತುಂ ತತ್ಥೇವಾತಿ ಅವಧಾರಣಂ ಕತಂ। ಉಪಾದಿನ್ನಫಸ್ಸೋತಿ ಮಗ್ಗೇನ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾದನಫಸ್ಸೋ। ತೇಸನ್ತಿ ತೇಸಂ ಪಿಟಕಾನಂ। ಏತನ್ತಿ ಏತಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ।
ಚತುತ್ತಿಂಸೇವ ಸುತ್ತನ್ತಾತಿ ಗಾಥಾಯ ಅಯಮತ್ಥಯೋಜನಾ – ಯಸ್ಸ ನಿಕಾಯಸ್ಸ ಸುತ್ತಗಣನತೋ ಚತುತ್ತಿಂಸೇವ ಸುತ್ತನ್ತಾ ವಗ್ಗಸಙ್ಗಹವಸೇನ ತಯೋ ವಗ್ಗಾ ಯಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹಸ್ಸಾತಿ ತಿವಗ್ಗೋ ಸಙ್ಗಹೋ, ಏಸ ಪಠಮೋ ನಿಕಾಯೋ ಇಧ ದೀಘನಿಕಾಯೋತಿ। ಅನುಲೋಮಿಕೋತಿ ಅಪಚ್ಚನೀಕೋ, ಅತ್ಥಾನುಲೋಮನತೋ ಅನ್ವತ್ಥನಾಮೋತಿ ಏಕನಿಕಾಯಮ್ಪೀತಿ ಏಕಸಮೂಹಮ್ಪಿ। ಏವಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಏವಂ ವಿಚಿತ್ತಂ। ಯಥಯಿದನ್ತಿ ಯಥಾ ಇಮೇ। ಪೋಣಿಕಚಿಕ್ಖಲ್ಲಿಕಾ ಖತ್ತಿಯಾ, ತೇಸಂ ನಿವಾಸೋ ‘‘ಪೋಣಿಕನಿಕಾಯೋ ಚಿಕ್ಖಲ್ಲಿಕನಿಕಾಯೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಪಞ್ಚದಸವಗ್ಗಪರಿಗ್ಗಹೋತಿ ಪಞ್ಚದಸಹಿ ವಗ್ಗೇಹಿ ಪರಿಗ್ಗಹಿತೋ। ಸುತ್ತನ್ತಾನಂ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸತ್ತ ಸುತ್ತಸತಾನಿ ಚಾತಿ ಪಾಠೇ ಸುತ್ತನ್ತಾನಂ ಸತ್ತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸತ್ತ ಸುತ್ತಸತಾನಿ ಚಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಕತ್ಥಚಿ ಪನ ‘‘ಸತ್ತ ಸುತ್ತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಸತ್ತ ಸುತ್ತಸತಾನಿ ಚಾ’’ತಿ ಪಾಠೋ। ಪುಬ್ಬೇ ನಿದಸ್ಸಿತಾತಿ ಸುತ್ತನ್ತಪಿಟಕನಿದ್ದೇಸೇ ನಿದಸ್ಸಿತಾ।
ವೇದನ್ತಿ ಞಾಣಂ। ತುಟ್ಠಿನ್ತಿ ಪೀತಿಂ। ಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧವಸೇನಾತಿ ಧಮ್ಮರಾಸಿವಸೇನ। ದ್ವಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸಾನಿ ಬುದ್ಧತೋ ಗಣ್ಹಿನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ದ್ವೇ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಭಿಕ್ಖುತೋತಿ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಆದೀನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕಾ ತೇಹಿಯೇವ ದೇಸಿತಾನಿ ದ್ವೇ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಗಣ್ಹಿಂ। ಮೇತಿ ಮಮ ಹದಯೇ, ಇತಿ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಅತ್ತಾನಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ। ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಮಮ ಹದಯೇ ಪವತ್ತಿನೋ, ತೇ ಚತುರಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಯೋಜನಾ। ಇದಞ್ಚ ಭಗವತೋ ಧರಮಾನಕಾಲೇ ಉಗ್ಗಹಿತಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಪನ ಭಗವತಿ ಆನನ್ದತ್ಥೇರೇನ ದೇಸಿತಾನಂ ಸುಭಸುತ್ತ(ದಈ॰ ನಿ॰ ೧.೪೪೪ ಆದಯೋ) ಗೋಪಕಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಸುತ್ತಾನಂ (ಮ॰ ನಿ॰ ೩.೭೯ ಆದಯೋ), ತತಿಯಸಙ್ಗೀತಿಯಂ ಮೋಗ್ಗಲಿಪುತ್ತತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೇನ ಕಥಿತಕಥಾವತ್ಥುಪ್ಪಕರಣಸ್ಸ ಚ ವಸೇನ ಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಚತುರಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸತೋಪಿ ಅಧಿಕತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಏಕಾನುಸನ್ಧಿಕಂ ಸುತ್ತನ್ತಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೩೭೨ ಆದಯೋ; ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೧೦೫ ಆದಯೋ)। ಅನೇಕಾನುಸನ್ಧಿಕನ್ತಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸುತ್ತಾದಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೧೩೪ ಆದಯೋ)। ತಞ್ಹಿ ನಾನಾಠಾನೇಸು ನಾನಾಧಮ್ಮದೇಸನಾನಂ ವಸೇನ ಪವತ್ತಂ। ತಿಕದುಕಭಾಜನಂ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಣಿಯಂ ನಿಕ್ಖೇಪಕಣ್ಡ(ಧ॰ ಸ॰ ೯೮೫ ಆದಯೋ) ಅಟ್ಠಕಥಾಕಣ್ಡವಸೇನ (ಧ॰ ಸ॰ ೧೩೮೪ ಆದಯೋ) ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಚಿತ್ತವಾರಭಾಜನನ್ತಿ ಇದಂ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಕಣ್ಡವಸೇನ (ಧ॰ ಸ॰ ೧ ಆದಯೋ) ವುತ್ತಂ। ಅತ್ಥಿ ವತ್ಥೂತಿಆದೀಸು ವತ್ಥು ನಾಮ ಸುದಿನ್ನಕಣ್ಡಾದಿ (ಪಾರಾ॰ ೨೪ ಆದಯೋ)। ಮಾತಿಕಾತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ। ಅನ್ತರಾಪತ್ತೀತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದನ್ತರೇಸು ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಾ ಆಪತ್ತಿ। ತಿಕಚ್ಛೇದೋತಿ ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಾದಿತಿಕಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಬುದ್ಧವಚನಸ್ಸ। ಸಙ್ಗೀತಿಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಾಧುಕಾರಂ ದದಮಾನಾ ವಿಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಚ್ಛರಂ ಪಹರಿತುಂ ಯುತ್ತಾನಿ ಅಚ್ಛರಿಯಾನಿ, ಪುಪ್ಫವಸ್ಸಚೇಲುಕ್ಖೇಪಾದೀನಿ। ಯಾ ‘‘ಪಞ್ಚಸತಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಥೇರಿಕಾ’’ತಿ ಚ ಪವುಚ್ಚತಿ, ಅಯಂ ಪಠಮಮಹಾಸಙ್ಗೀತಿ ನಾಮಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಇತಿ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ
ಪಠಮಮಹಾಸಙ್ಗೀತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ।
ದುತಿಯಸಙ್ಗೀತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
ಏವಂ ಇಮಿಸ್ಸಾತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ರಾಯಂ ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಅಯಂ ಆಚರಿಯಾನಂ ಪವೇಣೀ ಪಟಿಪಾಟಿ। ವಿಜಿತಾವಿನೋತಿ ವಿಜಿತಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಪಟಿಪಕ್ಖತ್ತಾ ವಿಜಿತವನ್ತೋ। ಜಮ್ಬುಸಿರಿವ್ಹಯೇತಿ ಜಮ್ಬುಸದಿಸೋ ಸಿರಿಮನ್ತೋ ಅವ್ಹಯೋ ನಾಮಂ ಯಸ್ಸ ದೀಪಸ್ಸ, ತಸ್ಮಿಂ ಜಮ್ಬುದೀಪೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಮಹನ್ತೇನ ಹಿ ಜಮ್ಬುರುಕ್ಖೇನ ಅಭಿಲಕ್ಖಿತತ್ತಾ ದೀಪೋಪಿ ‘‘ಜಮ್ಬೂ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಅಚ್ಛಿಜ್ಜಮಾನಂ ಅವಿನಸ್ಸಮಾನಂ ಕತ್ವಾ। ವಿನಯವಂಸನ್ತಿಆದೀಹಿ ತೀಹಿ ವಿನಯಪಾಳಿಯೇವ ಕಥಿತಾ ಪರಿಯಾಯವಚನತ್ತಾ ತೇಸಂ। ಪಕತಞ್ಞುತನ್ತಿ ವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಂ, ಪಟುಭಾವನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಧುರಗ್ಗಾಹೋತಿ ಪಧಾನಗ್ಗಾಹೀ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಹುತ್ವಾ ಗಣ್ಹೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಮುದಾಯೋ ಸಮೂಹೋ ಭಿಕ್ಖುಸಮುದಾಯೋ।
ಯದಾತಿ ನಿಬ್ಬಾಯಿಂಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಜೋತಯಿತ್ವಾ ಚ ಸಬ್ಬಧೀತಿ ತಮೇವ ಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಕಾಸಯಿತ್ವಾ। ಜುತಿಮನ್ತೋತಿ ಪಞ್ಞಾಜುತಿಯಾ ಯುತ್ತಾ, ತೇಜವನ್ತೋ ವಾ, ಮಹಾನುಭಾವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಿಬ್ಬಾಯಿಂಸೂತಿ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ನಿಬ್ಬಾಯಿಂಸು। ಅನಾಲಯಾತಿ ಅಸಙ್ಗಾ।
ಅಥಾತಿ ಪಚ್ಛಾ, ಯದಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಂಸು, ತತೋ ಪರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಪ್ಪತಿ ಸಿಙ್ಗೀಲೋಣಕಪ್ಪೋತಿ ಏತ್ಥ ಕಪ್ಪ-ಸದ್ದೋ ವಿಕಪ್ಪತ್ಥೋ, ತೇನ ಸಿಙ್ಗೀಲೋಣವಿಕಪ್ಪೋಪಿ ಕಪ್ಪತಿ। ಇದಮ್ಪಿ ಪಕ್ಖನ್ತರಂ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ। ತತ್ಥ ಸಿಙ್ಗೇನ ಲೋಣಂ ಪರಿಹರಿತ್ವಾ ಅಲೋಣಕಪಿಣ್ಡಪಾತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ಕಪ್ಪತಿ ಕಪ್ಪತಿ ದ್ವಙ್ಗುಲಕಪ್ಪೋತಿ ದ್ವಙ್ಗುಲಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾಯ ಛಾಯಾಯ ವಿಕಾಲೇ ಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಪ್ಪತಿ ಗಾಮನ್ತರಕಪ್ಪೋತಿ ‘‘ಗಾಮನ್ತರಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪವಾರಿತೇನ ಅನತಿರಿತ್ತಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಪ್ಪತಿ ಆವಾಸಕಪ್ಪೋತಿ ಏಕಸೀಮಾಯ ನಾನಾಸೇನಾಸನೇಸು ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಉಪೋಸಥಾದೀನಿ ಸಙ್ಘಕಮ್ಮಾನಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಪ್ಪತಿ ಅನುಮತಿಕಪ್ಪೋತಿ ‘‘ಅನಾಗತಾನಂ ಆಗತಕಾಲೇ ಅನುಮತಿಂ ಗಹೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತೇಸು ಅನಾಗತೇಸುಯೇವ ವಗ್ಗೇನ ಸಙ್ಘೇನ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಅನುಮತಿಂ ಗಹೇತುಂ ಕಪ್ಪತಿ, ವಗ್ಗಕಮ್ಮಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಕಪ್ಪತಿ ಆಚಿಣ್ಣಕಪ್ಪೋತಿ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇಹಿ ಆಚಿಣ್ಣೋ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೋ ಪನ ಏಕಚ್ಚೋ ಕಪ್ಪತಿ ಧಮ್ಮಿಕೋ, ಏಕಚ್ಚೋ ನ ಕಪ್ಪತಿ ಅಧಮ್ಮಿಕೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಕಪ್ಪತಿ ಅಮಥಿತಕಪ್ಪೋತಿ ಯಂ ಖೀರಂ ಖೀರಭಾವಂ ವಿಜಹಿತಂ ದಧಿಭಾವಂ ಅಸಮ್ಪತ್ತಂ, ತಂ ಭುತ್ತಾವಿನಾ ಪವಾರಿತೇನ ಅನತಿರಿತ್ತಂ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಪ್ಪತಿ ಜಳೋಗಿಂ ಪಾತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಜಳೋಗೀತಿ ತರುಣಸುರಾ, ಯಂ ಮಜ್ಜಸಮ್ಭಾರಂ ಏಕತೋ ಕತಂ ಮಜ್ಜಭಾವಮಸಮ್ಪತ್ತಂ, ತಂ ಪಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಜಾತರೂಪರಜತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸರಸತೋ ವಿಕಾರಂ ಅನಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬದಾ ಜಾತರೂಪಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಜಾತಂ ರೂಪಂ ಜಾತರೂಪಂ, ಸುವಣ್ಣಂ। ಧವಲಸಭಾವತಾಯ ರಾಜತೀತಿ ರಜತಂ, ರೂಪಿಯಂ। ಸುಸುನಾಗಪುತ್ತೋತಿ ಸುಸುನಾಗಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ। ಕಾಕಣ್ಡಕಪುತ್ತೋತಿ ಕಾಕಣ್ಡಕಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ। ವಜ್ಜೀಸೂತಿ ಜನಪದನಾಮತ್ತಾ ಬಹುವಚನಂ ಕತಂ।
ತದಹುಪೋಸಥೇತಿ ಏತ್ಥ ತದಹೂತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅಹನಿ। ಉಪವಸನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಉಪೋಸಥೋ, ಉಪವಸನ್ತೀತಿ ಚ ಸೀಲಸಮಾದಾನೇನ ವಾ ಅನಸನಾದಿನಾ ವಾ ಉಪೇತಾ ಹುತ್ವಾ ವಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಂಸಪಾತಿನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿಂ। ಮಾಸಕರೂಪನ್ತಿ ಮಾಸಕೋ ಏವ। ಸಬ್ಬಂ ತಾವ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸತ್ತಸತಿಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಚೂಳವ॰ ೪೪೬ ಆದಯೋ) ಆಗತಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಪಾಳಿ ಇಧ ಆನೇತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಙ್ಗಾಯಿತಸದಿಸಮೇವ ಸಙ್ಗಾಯಿಂಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಸಾ ಪನಾಯಂ ಸಙ್ಗೀತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತೇಸೂತಿ ತೇಸು ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಕೇಸು ಥೇರೇಸು। ವಿಸ್ಸುತಾ ಏತೇ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಾ ಞೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಸಾಣಸಮ್ಭೂತೋತಿ ಸಾಣದೇಸವಾಸೀ ಸಮ್ಭೂತತ್ಥೇರೋ। ದುತಿಯೋ ಸಙ್ಗಹೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ಪನ್ನಭಾರಾತಿ ಪತಿತಕ್ಖನ್ಧಭಾರಾ।
ಅಬ್ಬುದನ್ತಿ ಇದನ್ತಿ ವಕ್ಖಮಾನನಿದಸ್ಸನಂ। ಸನ್ದಿಸ್ಸಮಾನಾ ಮುಖಾ ಸಮ್ಮುಖಾ। ಭಾವಿತಮಗ್ಗನ್ತಿ ಉಪ್ಪಾದಿತಜ್ಝಾನಂ। ಸಾಧು ಸಪ್ಪುರಿಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಾಧೂತಿ ಆಯಾಚನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ತಂ ಯಾಚಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಹಟ್ಠಪಹಟ್ಠೋತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ। ಉದಗ್ಗುದಗ್ಗೋತಿ ಸರೀರವಿಕಾರುಪ್ಪಾದನಪೀತಿವಸೇನ ಉದಗ್ಗುದಗ್ಗೋ, ಪೀತಿಮಾ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಕಾಯಚಿತ್ತಾನಂ ಉಗ್ಗತತ್ತಾ ‘‘ಉದಗ್ಗುದಗ್ಗೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ದುತಿಯಂ ಸಙ್ಗೀತಿಂ ಅಕರಿಂಸು, ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ನ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ ತಂ ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕೇಹಿ ಉಪ್ಪಾದಿತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತುಂ ನ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿಂಸು ನಾಗಮಿಂಸು। ನೋ ಅಹುವತ್ಥಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕಿಂ ಪನ ಕತ್ವಾ ಥೇರಾ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಾತಿ? ಆಹ ದುತಿಯಂ ಸಙ್ಗಹಂ ಕತ್ವಾತಿಆದಿ। ಅನಿಚ್ಚತಾವಸನ್ತಿ ಅನಿಚ್ಚತಾಧೀನತಂ। ಜಮ್ಮಿನ್ತಿ ಲಾಮಕಂ। ದುರಭಿಸಮ್ಭವಂ ಅನಭಿಭವನೀಯಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಂ ಅನಿಚ್ಚತಂ ಏವಂ ಞತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ದುತಿಯಸಙ್ಗೀತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ।
ತತಿಯಸಙ್ಗೀತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನೀತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ। ಅತಿಚ್ಛಥಾತಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಇಚ್ಛಥ, ಇತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಂ ಪರಿಯೇಸಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭತ್ತವಿಸ್ಸಗ್ಗಕರಣತ್ಥಾಯಾತಿ ಭತ್ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝೋಹರಣಕಿಚ್ಚತ್ಥಾಯ, ಭುಞ್ಜನತ್ಥಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಸೋಳಸವಸ್ಸೋ’’ತಿ ಉದ್ದೇಸೋ ಕಥನಂ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕೋ, ‘‘ಸೋಳಸವಸ್ಸಿಕೋ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ತೀಸು ವೇದೇಸೂತಿಆದೀಸು ಇರುವೇದಯಜುವೇದಸಾಮವೇದಸಙ್ಖಾತೇಸು ತೀಸು ವೇದೇಸು। ತಯೋ ಏವ ಕಿರ ವೇದಾ ಅಟ್ಠಕಾದೀಹಿ ಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ ಇಸೀಹಿ ಲೋಕಸ್ಸ ಸಗ್ಗಮಗ್ಗವಿಭಾವನತ್ಥಾಯ ಕತಾ। ತೇನೇವ ಹಿ ತೇ ತೇಹಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ। ಆಥಬ್ಬಣವೇದೋ ಪನ ಪಚ್ಛಾ ಅಧಮ್ಮಿಕೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಪಾಣವಧಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಕತೋ। ಪುರಿಮೇಸು ಚ ತೀಸು ವೇದೇಸು ತೇಹೇವ ಧಮ್ಮಿಕಸಾಖಾಯೋ ಅಪನೇತ್ವಾ ಯಾಗವಧಾದಿದೀಪಿಕಾ ಅಧಮ್ಮಿಕಸಾಖಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ನಿಘಣ್ಡೂತಿ ರುಕ್ಖಾದೀನಂ ವೇವಚನಪ್ಪಕಾಸಕಂ ಪರಿಯಾಯನಾಮಾನುರೂಪಂ ಸತ್ಥಂ। ತಞ್ಹಿ ಲೋಕೇ ‘‘ನಿಘಣ್ಡೂ’’ತಿ ಕೇಟುಭನ್ತಿ ಕಿಟತಿ ಗಮೇತಿ ಕಿರಿಯಾದಿವಿಭಾಗನ್ತಿ ಕೇಟುಭಂ, ಕಿರಿಯಾಕಪ್ಪವಿಕಪ್ಪೋ ಕವೀನಂ ಉಪಕಾರಸತ್ಥಂ। ಏತ್ಥ ಚ ಕಿರಿಯಾಕಪ್ಪವಿಕಪ್ಪೋತಿ ವಚೀಭೇದಾದಿಲಕ್ಖಣಾ ಕಿರಿಯಾ ಕಪ್ಪೀಯತಿ ವಿಕಪ್ಪೀಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ಕಿರಿಯಾಕಪ್ಪೋ, ಸೋ ಪನ ವಣ್ಣಪದಬನ್ಧಪದತ್ಥಾದಿವಿಭಾಗತೋ ಬಹುವಿಕಪ್ಪೋತಿ ‘‘ಕಿರಿಯಾಕಪ್ಪವಿಕಪ್ಪೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಇದಞ್ಚ ಮೂಲಕಿರಿಯಾಕಪ್ಪಗನ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಸಹ ನಿಘಣ್ಡುನಾ ಕೇಟುಭೇನ ಚ ಸನಿಘಣ್ಡುಕೇಟುಭಾ, ತಯೋ ವೇದಾ, ತೇಸು ಸನಿಘಣ್ಡುಕೇಟುಭೇಸು। ಠಾನಕರಣಾದಿವಿಭಾಗತೋ ಚ ನಿಬ್ಬಚನವಿಭಾಗತೋ ಚ ಅಕ್ಖರಾ ಪಭೇದೀಯನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಅಕ್ಖರಪ್ಪಭೇದೋ, ಸಿಕ್ಖಾ ಚ ನಿರುತ್ತಿ ಚ। ಸಹ ಅಕ್ಖರಪ್ಪಭೇದೇನಾತಿ ಸಾಕ್ಖರಪ್ಪಭೇದಾ, ತೇಸು ಸಾಕ್ಖರಪ್ಪಭೇದೇಸು। ಆಥಬ್ಬಣವೇದಂ ಚತುತ್ಥಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಇತಿಹ ಆಸ ಇತಿಹ ಆಸಾ’’ತಿ ಈದಿಸವಚನಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ಪೋರಾಣಕಥಾಸಙ್ಖಾತೋ ಇತಿಹಾಸೋ ಪಞ್ಚಮೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಇತಿಹಾಸಪಞ್ಚಮಾ, ತಯೋ ವೇದಾ, ತೇಸು ಇತಿಹಾಸಪಞ್ಚಮೇಸು।
ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತನ್ತಿಆದಿ ಪಞ್ಹದ್ವಯಂ ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಚುತಿಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ಪಠಮಪಞ್ಹೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣಸಮಙ್ಗಿತಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ನ ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ ನಿರೋಧಕ್ಖಣಂ ಅಪ್ಪತ್ತತಾಯ ನ ನಿರುಜ್ಝತಿ। ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಕಿಂ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ ಆಯತಿಞ್ಚ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ ಪುಚ್ಛಾ, ತಸ್ಸಾ ಚ ವಿಭಜ್ಜಬ್ಯಾಕರಣೀಯತಾಯ ಏವಮೇತ್ಥ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಅರಹತೋ ಪಚ್ಛಿಮಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೇ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ಆಯತಿಞ್ಚ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ಅವಸ್ಸಮೇವ ನಿರೋಧಕ್ಖಣಂ ಪತ್ವಾ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ, ತತೋ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕತ್ತಾ ಅಞ್ಞಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ। ಠಪೇತ್ವಾ ಪನ ಪಚ್ಛಿಮಚಿತ್ತಸಮಙ್ಗಿಂ ಖೀಣಾಸವಂ ಇತರೇಸಂ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣಸಮಙ್ಗಿಚಿತ್ತಂ ಯಸ್ಸ ವಾ ಪನಾತಿಆದಿ ದುತಿಯಪಞ್ಹೇ ಪನ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ ಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದಕ್ಖಣಸಮಙ್ಗಿತಾಯ ಭಙ್ಗಕ್ಖಣಂ ಪತ್ವಾ ನಿರುಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕತಾಯ ನುಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಕಿಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನ ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ ಪುಚ್ಛಾ, ತಸ್ಸಾ ಏಕಂಸಬ್ಯಾಕರಣೀಯತಾಯ ‘‘ಆಮನ್ತಾ’’ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಉದ್ಧಂ ವಾ ಅಧೋ ವಾ ಹರಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋತಿ ಉಪರಿಮಪದೇ ವಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಪದಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಪದೇ ವಾ ಉಪರಿಮಪದಂ ಅತ್ಥತೋ ಸಮನ್ನಾಹರಿತುಂ ಘಟೇತುಂ ಪುಬ್ಬೇನಾಪರಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಅತ್ಥಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಸೋತಾಪನ್ನಾನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾತಿ ಉಪರಿಮಗ್ಗತ್ಥಾಯ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ। ದನ್ತೇ ಪುನನ್ತಿ ವಿಸೋಧೇನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ದನ್ತಪೋನಂ ವುಚ್ಚತಿ ದನ್ತಕಟ್ಠಂ। ಅಭಿನವಾನಂ ಆಗನ್ತುಕಾನಂ ಲಜ್ಜೀಸಭಾವಂ ಖನ್ತಿಮೇತ್ತಾದಿಗುಣಸಮಙ್ಗಿತಞ್ಚ ಕತಿಪಾಹಂ ಸುಟ್ಠು ವೀಮಂಸಿತ್ವಾವ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಾದಿಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಂ ಸಙ್ಗಹಕರಣಞ್ಚ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ಚೇವ ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಾನಂ ಞಾಪನತ್ಥಂ ಥೇರೋ ತಸ್ಸ ಭಬ್ಬರೂಪತಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಞತ್ವಾಪಿ ಪುನ ಸಮ್ಮಜ್ಜನಾದಿಂ ಅಕಾಸಿ। ‘‘ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತದಮನತ್ಥ’’ನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ಬುದ್ಧವಚನಂ ಪಟ್ಠಪೇಸೀತಿ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾಪೇತುಂ ಆರಭಿ। ಸಕಲವಿನಯಾಚಾರಪಟಿಪತ್ತಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾನಮೇವ ವಿಹಿತಾತಿ ತಪ್ಪರಿಯಾಪುಣನಮಪಿ ತೇಸಞ್ಞೇವ ಅನುರೂಪನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ವಿನಯಪಿಟಕ’’ನ್ತಿ। ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತೇ ಠಪಿತಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಸಙ್ಗೋಪನತ್ಥಾಯ ನಿಯ್ಯಾತಿತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಹತ್ಥೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಏಕರಜ್ಜಾಭಿಸೇಕನ್ತಿ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಏಕಾಧಿಪಚ್ಚವಸೇನ ಕರಿಯಮಾನಂ ಅಭಿಸೇಕಂ। ರಾಜಿದ್ಧಿಯೋತಿ ರಾಜಾನುಭಾವಾನುಗತಪ್ಪಭಾವಾ। ಯತೋತಿ ಯತೋ ಸೋಳಸಘಟತೋ। ದೇವತಾ ಏವ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಆಹರನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ದೇವಸಿಕನ್ತಿ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ। ಅಗದಾಮಲಕನ್ತಿ ಅಪ್ಪಕೇನೇವ ಸರೀರಸೋಧನಾದಿಸಮತ್ಥಂ ಸಬ್ಬದೋಸಹರಂ ಓಸಧಾಮಲಕಂ। ಛದ್ದನ್ತದಹತೋತಿ ಛದ್ದನ್ತದಹಸಮೀಪೇ ಠಿತದೇವವಿಮಾನತೋ, ಕಪ್ಪರುಕ್ಖತೋ ವಾ, ತತ್ಥ ತಾದಿಸಾ ಕಪ್ಪರುಕ್ಖವಿಸೇಸಾ ಸನ್ತಿ, ತತೋ ವಾ ಆಹರನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಸುತ್ತಮಯಿಕನ್ತಿ ಸುತ್ತೇಹಿ ಅಬದ್ಧಂ ದಿಬ್ಬಸುಮನಪುಪ್ಫೇಹೇವ ಕತಂ ಸುಮನಪುಪ್ಫಪಟಂ। ಉಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಸಾಲಿನೋತಿ ಸಯಂಜಾತಸಾಲಿನೋ, ಸಮುದಾಯಾಪೇಕ್ಖಞ್ಚೇತ್ಥ ಏಕವಚನಂ, ಸಾಲೀನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ನವ ವಾಹಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ಚತಸ್ಸೋ ಮುಟ್ಠಿಯೋ ಏಕೋ ಕುಡುವೋ, ಚತ್ತಾರೋ ಕುಡುವಾ ಏಕೋ ಪತ್ಥೋ, ಚತ್ತಾರೋ ಪತ್ಥಾ ಏಕೋ ಆಳ್ಹಕೋ, ಚತ್ತಾರೋ ಆಳ್ಹಕಾ ಏಕಂ ದೋಣಂ, ಚತ್ತಾರಿ ದೋಣಾನಿ ಏಕಾ ಮಾನಿಕಾ ಸುತ್ತನಿಪಾತಟ್ಠಕಥಾದೀಸು (ಸು॰ ನಿ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.ಕೋಕಾಲಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ। ನಿತ್ಥುಸಕಣೇ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಥುಸಕುಣ್ಡಕರಹಿತೇ ಕರೋನ್ತಿ। ತೇನ ನಿಮ್ಮಿತಂ ಬುದ್ಧರೂಪಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪುಞ್ಞಪ್ಪಭಾವನಿಬ್ಬತ್ತಗ್ಗಹಣಂ ನಾಗರಾಜನಿಮ್ಮಿತಾನಂ ಪುಞ್ಞಪ್ಪಭಾವನಿಬ್ಬತ್ತೇಹಿ ಸದಿಸತಾಯ ಕತಂ। ವಿಮಲಕೇತುಮಾಲಾತಿ ಏತ್ಥ ಕೇತುಮಾಲಾ ನಾಮ ಸೀಸತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಉಪರಿಮುದ್ಧನಿ ಪುಞ್ಜೋ ಹುತ್ವಾ ದಿಸ್ಸಮಾನರಸ್ಮಿರಾಸೀತಿ ವದನ್ತಿ।
ಬಾಹಿರಕಪಾಸಣ್ಡನ್ತಿ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹೀತಿ ವೀಮಂಸಮಾನೋ ಪರಿಗ್ಗಹೇಸಿ। ಭದ್ದಪೀಠಕೇಸೂತಿ ವೇತ್ತಮಯಪೀಠೇಸು। ಸಾರೋತಿ ಗುಣಸಾರೋ। ಸೀಹಪಞ್ಜರೇತಿ ಮಹಾವಾತಪಾನಸಮೀಪೇ। ಕಿಲೇಸವಿಪ್ಫನ್ದರಹಿತಚಿತ್ತತಾಯ ದನ್ತಂ। ನಿಚ್ಚಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಸತಾರಕ್ಖತಾಯ ಗುತ್ತಂ। ಖುರಗ್ಗೇಯೇವಾತಿ ಕೇಸೋರೋಪನಾವಸಾನೇ। ಅತಿವಿಯ ಸೋಭತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ವಾಣಿಜಕೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಮಧುವಾಣಿಜಕೋ ಅಹೋಸಿ।
ಪುಬ್ಬೇ ವ ಸನ್ನಿವಾಸೇನಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವಾ ಪುಬ್ಬಜಾತಿಯಂ ವಾ ಸಹವಾಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಹಿತೇನ ವಾತಿ ವತ್ತಮಾನಭವೇ ಹಿತಚರಣೇನ ವಾ। ಏವಂ ಇಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ತಂ ಸಿನೇಹಸಙ್ಖಾತಂ ಪೇಮಂ ಜಾಯತೇ। ಕಿಂ ವಿಯಾತಿ? ಆಹ ‘‘ಉಪ್ಪಲಂ ವ ಯಥೋದಕೇ’’ತಿ। ಉಪ್ಪಲಂ ವಾತಿ ರಸ್ಸಕತೋ ವಾ-ಸದ್ದೋ ಅವುತ್ತಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥೋ। ಯಥಾ-ಸದ್ದೋ ಉಪಮಾಯಂ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಥಾ ಉಪ್ಪಲಞ್ಚ ಸೇಸಞ್ಚ ಪದುಮಾದಿ ಉದಕೇ ಜಾಯಮಾನಂ ದ್ವೇ ಕಾರಣಾನಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜಾಯತಿ ಉದಕಞ್ಚೇವ ಕಲಲಞ್ಚ, ಏವಂ ಪೇಮಮ್ಪೀತಿ (ಜಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೨.೧೭೪)।
ಧುವಭತ್ತಾನೀತಿ ನಿಚ್ಚಭತ್ತಾನಿ। ವಜ್ಜಾವಜ್ಜನ್ತಿ ಖುದ್ದಕಂ ಮಹನ್ತಞ್ಚ ವಜ್ಜಂ। ಮೋಗ್ಗಲಿಪುತ್ತತಿಸ್ಸತ್ಥೇರಸ್ಸ ಭಾರಮಕಾಸೀತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಮಹಾನುಭಾವತಂ, ತದಾ ಸಾಸನಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ನಾಯಕಭಾವೇನ ಸಙ್ಘಪರಿಣಾಯಕತಞ್ಚ ರಞ್ಞೋ ಞಾಪೇತುಂ ಸಙ್ಘೋ ತಸ್ಸ ಭಾರಮಕಾಸೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅಜಾನನತಾಯ। ಸಾಸನಸ್ಸ ದಾಯಾದೋತಿ ಸಾಸನಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೋ ಞಾತಕೋ ಹೋಮಿ ನ ಹೋಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯೇ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತುಂ ಪುತ್ತಧೀತರೋ ಪರಿಚ್ಚಜನ್ತಿ, ತೇ ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ ಸಾಲೋಹಿತಞಾತಕಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ಸಕಲಸಾಸನಧಾರಣೇ ಸಮತ್ಥಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಓರಸಪುತ್ತಾನಂ ಪರಿಚ್ಚತ್ತತ್ತಾ ನ ಪಚ್ಚಯಮತ್ತದಾಯಕಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ಥೇರೋ ‘‘ನ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ಏತ್ತಾವತಾ ಸಾಸನಸ್ಸ ದಾಯಾದೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಆಹ। ಕಥಞ್ಚರಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಚರಹೀತಿ ನಿಪಾತೋ ಅಕ್ಖನ್ತಿಂ ದೀಪೇತಿ। ತಿಸ್ಸಕುಮಾರಸ್ಸಾತಿ ರಞ್ಞೋ ಏಕಮಾತುಕಸ್ಸ ಕನಿಟ್ಠಸ್ಸ। ಸಕ್ಖಸೀತಿ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ। ಸಿಕ್ಖಾಯ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸುನ್ತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವೇರಮಣಿಆದೀಸು ವಿಕಾಲಭೋಜನಾ ವೇರಮಣಿಪರಿಯೋಸಾನಾಸು ಛಸು ಸಿಕ್ಖಾಸು ಪಾಣಾತಿಪಾತಾ ವೇರಮಣಿಂ ದ್ವೇ ಛವಸ್ಸಾಭಿಸೇಕೋ।
ಸಬ್ಬಂ ಥೇರವಾದನ್ತಿ ದ್ವೇ ಸಙ್ಗೀತಿಯೋ ಆರುಳ್ಹಾ ಪಾಳಿ। ಸಾ ಹಿ ಮಹಾಸಙ್ಘಿಕಾದಿಭಿನ್ನಲದ್ಧಿಕಾಹಿ ವಿವೇಚೇತುಂ ‘‘ಥೇರವಾದೋ’’ತಿ ವುತ್ತಾ। ಅಯಞ್ಹಿ ವಿಭಜ್ಜವಾದೋ ಮಹಾಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಾದೀಹಿ ಅಸಙ್ಕರತೋ ರಕ್ಖಿತೋ ಆನೀತೋ ಚಾತಿ ‘‘ಥೇರವಾದೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ‘‘ಸಥೇರವಾದ’’ನ್ತಿಪಿ ಲಿಖನ್ತಿ। ತತ್ಥ ‘‘ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಆಗತಥೇರವಾದಸಹಿತಂ ಸಾಟ್ಠಕಥಂ ತಿಪಿಟಕಸಙ್ಗಹಿತಂ ಬುದ್ಧವಚನ’’ನ್ತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ತೇಜೋಧಾತುಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ತೇಜೋಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ।
ಸಭಾಯನ್ತಿ ನಗರಮಜ್ಝೇ ವಿನಿಚ್ಛಯಸಾಲಾಯಂ। ದಿಟ್ಠಿಗತಾನೀತಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋವ। ನ ಖೋ ಪನೇತಂ ಸಕ್ಕಾ ಇಮೇಸಂ ಮಜ್ಝೇ ವಸನ್ತೇನ ವೂಪಸಮೇತುನ್ತಿ ತೇಸಞ್ಹಿ ಮಜ್ಝೇ ವಸನ್ತೋ ತೇಸುಯೇವ ಅನ್ತೋಗಧತ್ತಾ ಆದೇಯ್ಯವಚನೋ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ। ಅಹೋಗಙ್ಗಪಬ್ಬತನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಕಂ ಪಬ್ಬತಂ। ‘‘ಅಧೋಗಙ್ಗಾಪಬ್ಬತ’’ನ್ತಿಪಿ ಲಿಖನ್ತಿ, ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ। ಪಞ್ಚಾತಪೇನ ತಪ್ಪೇನ್ತೀತಿ ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ಅಗ್ಗಿಂ ಜಾಲೇತ್ವಾ ಮಜ್ಝೇ ಠತ್ವಾ ಸೂರಿಯಮಣ್ಡಲಂ ಉಲ್ಲೋಕೇನ್ತಾ ಸೂರಿಯಾತಪೇನ ತಪ್ಪೇನ್ತಿ। ಆದಿಚ್ಚಂ ಅನುಪರಿವತ್ತನ್ತೀತಿ ಉದಯಕಾಲತೋ ಪಭುತಿ ಸೂರಿಯಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ಯಾವ ಅತ್ಥಙ್ಗಮನಾ ಸೂರಿಯಾಭಿಮುಖಾವ ಪರಿವತ್ತನ್ತಿ। ವೋಭಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿಂಸೂತಿ ವಿನಾಸೇಸ್ಸಾಮಾತಿ ಉಸ್ಸಾಹಮಕಂಸು।
ವಿಸ್ಸಟ್ಠೋತಿ ಮರಣಸಙ್ಕಾರಹಿತೋ, ನಿಬ್ಭಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮಿಗವಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾತಿ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಮಿಗಮಾರಣಕೀಳಾ ಮಿಗವಂ, ತಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಮಿಗವಧತ್ಥಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಹಿನಾಗಾದಿತೋ ವಿಸೇಸನತ್ಥಂ ‘‘ಹತ್ಥಿನಾಗೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಸ್ಸ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವಾತಿ ಅನಾದರೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಪಸ್ಸನ್ತೇಯೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆಕಾಸೇ ಉಪ್ಪತಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಂ ವಿಕುಬ್ಬನಿದ್ಧಿ ನ ಹೋತೀತಿ ಗಿಹಿಸ್ಸಾಪಿ ಇಮಂ ಇದ್ಧಿಂ ದಸ್ಸೇಸಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಿದ್ಧಿಯಾ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ। ಪಕತಿವಣ್ಣಞ್ಹಿ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ನಾಗವಣ್ಣಾದಿದಸ್ಸನಂ ವಿಕುಬ್ಬನಿದ್ಧಿ। ಛಣವೇಸನ್ತಿ ಉಸ್ಸವವೇಸಂ। ಪಧಾನಘರನ್ತಿ ಭಾವನಾನುಯೋಗವಸೇನ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಸ್ಸ ಅನುರೂಪಂ ವಿವಿತ್ತಸೇನಾಸನಂ। ಸೋಪೀತಿ ರಞ್ಞೋ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ।
ಕುಸಲಾಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಮನಾಪಜ್ಝಾಸಯೋ। ದ್ವೇಳ್ಹಕಜಾತೋತಿ ಸಂಸಯಮಾಪನ್ನೋ। ಏಕೇಕಂ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಆಣಾಕಾರೇನ ವುತ್ತೇಪಿ ಥೇರಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಾಸನಹಿತತ್ತಾ ಗತಾ। ಕಪ್ಪಿಯಸಾಸನಞ್ಹೇತಂ, ನ ಗಿಹೀನಂ ಗಿಹಿಕಮ್ಮಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ। ಥೇರೋ ನಾಗಚ್ಛೀತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನಾವಾಸಙ್ಘಾಟಂ। ಸಾಸನಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾನಂ ಬಹುಭಾವತೋ ಆಹ ‘‘ಆರಕ್ಖಂ ಸಂವಿಧಾಯಾ’’ತಿ। ಯನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ। ಅಬ್ಬಾಹಿಂಸೂತಿ ಆಕಡ್ಢಿಂಸು। ಬಾಹಿರತೋತಿ ಉಯ್ಯಾನಸ್ಸ ಬಾಹಿರತೋ। ಪಸ್ಸನ್ತಾನಂ ಅತಿದುಕ್ಕರಭಾವೇನ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಪದೇಸಪಥವೀಕಮ್ಪನಂ ದುಕ್ಕರ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಅಧಿಟ್ಠಾನೇ ಪನೇತ್ಥ ವಿಸುಂ ದುಕ್ಕರತಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ।
ದೀಪಕತಿತ್ತಿರೋತಿ ಸಾಕುಣಿಕೇಹಿ ಸಮಜಾತಿಕಾನಂ ಗಹಣತ್ಥಾಯ ಪೋಸೇತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖೇತ್ವಾ ಪಾಸಟ್ಠಾನೇ ಠಪನಕತಿತ್ತಿರೋ। ನ ಪಟಿಚ್ಚ ಕಮ್ಮಂ ಫುಸತೀತಿ ಗಾಥಾಯ ಯದಿ ತವ ಪಾಪಕಿರಿಯಾಯ ಮನೋ ನಪ್ಪದುಸ್ಸತಿ, ಲುದ್ದೇನ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕತಮ್ಪಿ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ತಂ ನ ಫುಸತಿ। ಪಾಪಕಿರಿಯಾಯ ಹಿ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕಸ್ಸ ನಿರಾಲಯಸ್ಸ ಭದ್ರಸ್ಸ ಸತೋ ತವ ತಂ ಪಾಪಂ ನ ಉಪಲಿಮ್ಪತಿ, ತವ ಚಿತ್ತಂ ನ ಅಲ್ಲೀಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಕಿಂ ವದತಿ ಸೀಲೇನಾತಿ ಕಿಂವಾದೀ। ಅಥ ವಾ ಕೋ ಕತಮೋ ವಾದೋ ಕಿಂವಾದೋ, ಸೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಕಿಂವಾದೀ। ಅತ್ತಾನಞ್ಚ ಲೋಕಞ್ಚ ಸಸ್ಸತೋತಿ ವಾದೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಸಸ್ಸತವಾದಿನೋ। ಸತ್ತೇಸು ಸಙ್ಖಾರೇಸು ವಾ ಏಕಚ್ಚಂ ಸಸ್ಸತನ್ತಿ ಪವತ್ತೋ ವಾದೋ ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತೋ, ತಸ್ಮಿಂ ನಿಯುತ್ತಾ ಏಕಚ್ಚಸಸ್ಸತಿಕಾ। ‘‘ಅನ್ತೋ, ಅನನ್ತೋ, ಅನ್ತಾನನ್ತೋ, ನೇವನ್ತೋ ನಾನನ್ತೋ’’ತಿ ಏವಂ ಅನ್ತಾನನ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಾ ಚತ್ತಾರೋ ವಾದಾ ಅನ್ತಾನನ್ತಾ, ತೇಸು ನಿಯುತ್ತಾ ಅನ್ತಾನನ್ತಿಕಾ। ನ ಮರತಿ ನ ಉಪಚ್ಛಿಜ್ಜತೀತಿ ಅಮರಾ, ಏವನ್ತಿಪಿ ಮೇ ನೋ, ತಥಾತಿಪಿ ಮೇ ನೋತಿಆದಿನಾ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೬೨) ಪವತ್ತಾ ದಿಟ್ಠಿ ಚೇವ ವಾಚಾ ಚ, ತಸ್ಸಾ ವಿಕ್ಖೇಪೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅಮರಾವಿಕ್ಖೇಪಿಕಾ। ಅಥ ವಾ ಅಮರಾ ನಾಮ ಮಚ್ಛಜಾತಿ ದುಗ್ಗಹಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸಾ ಅಮರಾಯ ವಿಯ ವಿಕ್ಖೇಪೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅಮರಾವಿಕ್ಖೇಪಿಕಾ। ಅಧಿಚ್ಚ ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾರಣಂ ಅನಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೋ ಅತ್ತಾ ಚ ಲೋಕೋ ಚಾತಿ ವಾದೇ ನಿಯುತ್ತಾ ಅಧಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನಿಕಾ। ಸಞ್ಞೀ ಅತ್ತಾತಿ ವಾದೋ ಯೇಸನ್ತೇ ಸಞ್ಞೀವಾದಾ। ಏವಂ ಅಸಞ್ಞೀವಾದಾ ನೇವಸಞ್ಞೀನಾಸಞ್ಞೀವಾದಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ। ‘‘ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಸತ್ತೋ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೮೫-೮೬) ಏವಂ ಉಚ್ಛೇದವಾದಾ। ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖೋ ಯಥಾಸಕಂ ಅತ್ತಭಾವೋ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಯಥಾಕಾಮಂ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಪರಿಭೋಗೇನ ನಿಬ್ಬಾನಂ ದುಕ್ಖೂಪಸಮಂ ವದನ್ತೀತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮನಿಬ್ಬಾನವಾದಾ। ವಿಭಜಿತ್ವಾ ವಾದೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ವಿಭಜ್ಜವಾದೀ, ಭಗವಾ। ಸಬ್ಬಂ ಏಕರೂಪೇನ ಅವತ್ವಾ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ನಿಜ್ಜಟಂ ನಿಗುಮ್ಬಂ ಕತ್ವಾ ಯಥಾ ದಿಟ್ಠಿಸನ್ದೇಹಾದಯೋ ವಿಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಸಮ್ಮುತಿಪರಮತ್ಥಾ ಪರಪ್ಪವಾದಂ ಮದ್ದಮಾನೋತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಆಯತಿಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಞ್ಚ ಸಬ್ಬಂ ಪರವಾದಂ ಕಥಾವತ್ಥುಮಾತಿಕಾವಿವರಣಮುಖೇನ ನಿಮ್ಮದ್ದನಂ ಕರೋನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
ತತಿಯಸಙ್ಗೀತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ।
ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಕಥಾವಣ್ಣನಾ
ಕೇನಾಭತನ್ತಿ ಇಮಂ ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೇನ ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ತಾವ ಯಾವ ತತಿಯಸಙ್ಗೀತಿ, ತಾವ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸೀಹಳದೀಪೇ ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ತತಿಯಸಙ್ಗಹತೋ ಪನ ಉದ್ಧನ್ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ಇಮಂ ದೀಪನ್ತಿ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪಂ। ತಸ್ಮಿಂ ದೀಪೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಆಚರಿಯೇನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಕತತ್ತಾ ‘‘ಇಮಂ ದೀಪ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಕಞ್ಚಿ ಕಾಲನ್ತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಕಾಲೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪೋರಾಣಾತಿ ಸೀಹಳದೀಪೇ ಸೀಹಳಟ್ಠಕಥಾಕಾರಕಾ। ಭದ್ದನಾಮೋತಿ ಭದ್ದಸಾಲತ್ಥೇರೋ। ಆಗುಂ ಪಾಪಂ ನ ಕರೋನ್ತೀತಿ ನಾಗಾ। ವಿನಯಪಿಟಕಂ ವಾಚಯಿಂಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿಯಾತಿ ಭುಮ್ಮವಚನಂ। ನಿಕಾಯೇ ಪಞ್ಚಾತಿ ವಿನಯಾಭಿಧಮ್ಮಾನಂ ವಿಸುಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ತಬ್ಬಿನಿಮುತ್ತಾ ಪಞ್ಚ ನಿಕಾಯಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ। ಪಕರಣೇತಿ ಅಭಿಧಮ್ಮಪಕರಣೇ ವಾಚೇಸುನ್ತಿ ಯೋಜನಾ। ತೀಣಿ ಪಿಟಕಾನಿ ಸ್ವಾಗತಾನಿ ಅಸ್ಸಾತಿ ‘‘ತೇಪಿಟಕೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ‘‘ತಿಪೇಟಕೋ’’ತಿ ಛನ್ದಾನುರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ತಾರಕರಾಜಾತಿ ಚನ್ದಿಮಾ। ಪುಪ್ಫನಾಮೋತಿ ಏತ್ಥ ಮಹಾಪದುಮತ್ಥೇರೋ ಸುಮನತ್ಥೇರೋ ಚ ಞಾತಬ್ಬೋತಿ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ‘‘ಪುಪ್ಫನಾಮೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
ವನವಾಸಿನ್ತಿ ವನವಾಸೀರಟ್ಠಂ। ಕರಕವಸ್ಸನ್ತಿ ಹಿಮಪಾತನಕವಸ್ಸಂ, ಕರಕಧಾರಾಸದಿಸಂ ವಾ ವಸ್ಸಂ। ಹರಾಪೇತ್ವಾತಿ ಉದಕೋಘೇನ ಹರಾಪೇತ್ವಾ। ಛಿನ್ನಭಿನ್ನಪಟಧರೋತಿ ಸತ್ಥಕೇನ ಛಿನ್ನಂ ರಙ್ಗೇನ ಭಿನ್ನಂ ಪಟಂ ಧಾರಣಕೋ। ಭಣ್ಡೂತಿ ಮುಣ್ಡಕೋ। ಮಕ್ಖಂ ಅಸಹಮಾನೋತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಆನುಭಾವಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅತ್ತನೋ ಅಸನಿಯೋ ಫಲನ್ತೀತಿ ಗಜ್ಜನ್ತಾ ಪತನ್ತಿ। ಮೇ ಮಮ ಭಯಭೇರವಂ ಜನೇತುಂ ಪಟಿಬಲೋ ನ ಅಸ್ಸ ನ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಅಞ್ಞದತ್ಥೂತಿ ಏಕಂಸೇನ। ಕಸ್ಮೀರಗನ್ಧಾರಾತಿ ಕಸ್ಮೀರಗನ್ಧಾರರಟ್ಠವಾಸಿನೋ। ಇಸಿವಾತಪಟಿವಾತಾತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚೀವರಚಲನಕಾಯಚಲನೇಹಿ ಸಞ್ಜನಿತವಾತೇಹಿ ಪರಿತೋ ಸಮನ್ತತೋ ಬೀಜಯಮಾನಾ ಅಹೇಸುಂ। ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುನ್ತಿ ಹೇಟ್ಠಾಮಗ್ಗತ್ತಯೇ ಞಾಣಂ। ಅನಮತಗ್ಗಿಯನ್ತಿ ಅನಮತಗ್ಗಸಂಯುತ್ತಂ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೨.೧೨೪ ಆದಯೋ)। ಸಮಧಿಕಾನೀತಿ ಸಾಧಿಕಾನಿ। ಪಞ್ಚ ರಟ್ಠಾನೀತಿ ಪಞ್ಚ ಚಿನರಟ್ಠಾನಿ। ವೇಗಸಾತಿ ವೇಗೇನ। ಸಮನ್ತತೋ ರಕ್ಖಂ ಠಪೇಸೀತಿ ತೇಸಂ ಅಪ್ಪವೇಸನತ್ಥಾಯ ಅಧಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ರಕ್ಖಂ ಠಪೇಸಿ। ಅಡ್ಢುಡ್ಢಾನಿ ಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಅಡ್ಢೇನ ಚತುತ್ಥಾನಿ ಅಡ್ಢುಡ್ಢಾನಿ, ಅತಿರೇಕಪಞ್ಚಸತಾನಿ ತೀಣಿ ಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ದಿಯಡ್ಢಸಹಸ್ಸನ್ತಿ ನಿದ್ಧಮೇತ್ವಾನಾತಿ ಪಲಾಪೇತ್ವಾ।
ರಾಜಗಹನಗರಪರಿವತ್ತಕೇನಾತಿ ರಾಜಗಹನಗರಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ತತೋ ಬಹಿ ತಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಗತಮಗ್ಗೇನ, ಗಮನೇನ ವಾ। ಆರೋಪೇಸೀತಿ ಪಟಿಪಾದೇಸಿ। ಪಳಿನಾತಿ ಆಕಾಸಂ ಪಕ್ಖನ್ದಿಂಸು। ನಗುತ್ತಮೇತಿ ಚೇತಿಯಗಿರಿಮಾಹ। ಪುರತೋತಿ ಪಾಚೀನದಿಸಾಭಾಗೇ। ಪುರಸೇಟ್ಠಸ್ಸಾತಿ ಸೇಟ್ಠಸ್ಸ ಅನುರಾಧಪುರಸ್ಸ। ಸಿಲಕೂಟಮ್ಹೀತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ಪಬ್ಬತಕೂಟೇ। ಸೀಹಕುಮಾರಸ್ಸ ಪುತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಕಲಿಙ್ಗರಾಜಧೀತು ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ಸೀಹಸ್ಸ ಜಾತೋ ಸೀಹಕುಮಾರೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಜೇಟ್ಠಮಾಸಸ್ಸ ಪುಣ್ಣಮಿಯಂ ಜೇಟ್ಠನಕ್ಖತ್ತಂ ವಾ ಮೂಲನಕ್ಖತ್ತಂ ವಾ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಜೇಟ್ಠಮೂಲನಕ್ಖತ್ತಂ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ। ಮಿಗಾನಂ ವಾನತೋ ಹಿಂಸನತೋ ಬಾಧನತೋ ಮಿಗವಂ, ಮಿಗವಿಜ್ಝನಕೀಳಾ। ರೋಹಿತಮಿಗರೂಪನ್ತಿ ಗೋಕಣ್ಣಮಿಗವೇಸಂ। ರಥಯಟ್ಠಿಪ್ಪಮಾಣಾತಿ ರಥಪತೋದಪ್ಪಮಾಣಾ। ಏಕಾ ಲತಾಯಟ್ಠಿ ನಾಮಾತಿ ಏಕಾ ರಜತಮಯಾ ಕಞ್ಚನಲತಾಯ ಪಟಿಮಣ್ಡಿತತ್ತಾ ಏವಂ ಲದ್ಧನಾಮಾ। ಪುಪ್ಫಯಟ್ಠಿಯಂ ನೀಲಾದೀನಿ ಪುಪ್ಫಾನಿ, ಸಕುಣಯಟ್ಠಿಯಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾ ಮಿಗಪಕ್ಖಿನೋ ವಿಚಿತ್ತಕಮ್ಮಕತಾ ವಿಯ ಖಾಯನ್ತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ರಾಜಕಕುಧಭಣ್ಡಾನೀತಿ ರಾಜಾರಹಉತ್ತಮಭಣ್ಡಾನಿ। ಸಙ್ಖನ್ತಿ ದಕ್ಖಿಣಾವಟ್ಟಂ ಅಭಿಸೇಕಸಙ್ಖಂ। ವಡ್ಢಮಾನನ್ತಿ ಅಲಙ್ಕಾರಚುಣ್ಣಂ, ‘‘ನಹಾನಚುಣ್ಣ’’ನ್ತಿ ಕೇಚಿ। ವಟಂಸಕನ್ತಿ ಕಣ್ಣಪಿಳನ್ಧನಂ ವಟಂಸಕನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ನನ್ದಿಯಾವಟ್ಟನ್ತಿ ನನ್ದಿಯಾವಟ್ಟಪುಪ್ಫಾಕಾರೇನ ಮಙ್ಗಲತ್ಥಂ ಸುವಣ್ಣೇನ ಕತಂ। ಕಞ್ಞನ್ತಿ ಖತ್ತಿಯಕುಮಾರಿಂ। ಹತ್ಥಪುಞ್ಛನನ್ತಿ ಪೀತವಣ್ಣಂ ಮಹಗ್ಘಹತ್ಥಪುಞ್ಛನವತ್ಥಂ। ಅರುಣವಣ್ಣಮತ್ತಿಕನ್ತಿ ನಾಗಭವನಸಮ್ಭವಂ। ವತ್ಥಕೋಟಿಕನ್ತಿ ವತ್ಥಯುಗಮೇವ। ನಾಗಮಾಹಟನ್ತಿ ನಾಗೇಹಿ ಅಮತೋಸಧನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಿಕಾ ಗುಳಿಕಜಾತಿ। ಅಮತಸದಿಸಕಿಚ್ಚತ್ತಾ ಏವಂ ವುಚ್ಚತಿ। ಭೂಮತ್ಥರಣಸಙ್ಖೇಪೇನಾತಿ ಭೂಮತ್ಥರಣಾಕಾರೇನ। ಉಪ್ಪಾತಪಾಠಕಾತಿ ನಿಮಿತ್ತಪಾಠಕಾ। ಅಲಂ ಗಚ್ಛಾಮಾತಿ ‘‘ಪುರಸ್ಸ ಅಚ್ಚಾಸನ್ನತ್ತಾ ಸಾರುಪ್ಪಂ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ। ಅಡ್ಢನವಮಾನಂ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನನ್ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೬.೫೩) ಪಞ್ಚಸತಾಧಿಕಾನಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಂ। ಅಪ್ಪಮಾದಸುತ್ತನ್ತಿ ಅಙ್ಗುತ್ತರನಿಕಾಯೇ ಮಹಾಅಪ್ಪಮಾದಸುತ್ತಂ, ರಾಜೋವಾದಸುತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ।
ಮಹಚ್ಚಾತಿ ಮಹತಾ। ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೋತಿ ಅತಿವಿಯ ಕಿಲನ್ತರೂಪೋ ಹುತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ತುಮ್ಹೇ ಜಾನನತ್ಥನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪಞ್ಚಪಣ್ಣಾಸಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಚತುಪಞ್ಞಾಸಾಯಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಉಪರಿ ವುಚ್ಚಮಾನಂ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿ ಅರಹನ್ತೋತಿ ವಚನಂ ಸಮೇತೀ’’ತಿ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೧.ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಕಥಾವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತಂ। ದಸಭಾತಿಕಸಮಾಕುಲನ್ತಿ ಮುಟಸಿವಸ್ಸ ಪುತ್ತೇಹಿ ದೇವಾನಂಪಿಯತಿಸ್ಸಾದೀಹಿ ದಸಹಿ ಭಾತಿಕೇಹಿ ಸಮಾಕಿಣ್ಣಂ। ಚಿರದಿಟ್ಠೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ಧಾತುಯೋ ಸನ್ಧಾಯಾಹ। ಸಬ್ಬತಾಳಾವಚರೇತಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ತುರಿಯಭಣ್ಡಾನಿ, ತಂಸಹಚರಿತೇ ವಾ ವಾದಕೇ। ಉಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾತಿ ಉಪಹಾರಕಾರಾಪನವಸೇನ ಸನ್ನಿಪಾತೇತ್ವಾ। ವಡ್ಢಮಾನಕಚ್ಛಾಯಾಯಾತಿ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ। ಪೋಕ್ಖರವಸ್ಸನ್ತಿ ಪೋಕ್ಖರಪತ್ತೇ ಮಹಾವೀರೋತಿ ಸತ್ಥುವೋಹಾರೇನ ಧಾತು ಏವ ವುತ್ತಾ। ಪಚ್ಛಿಮದಿಸಾಭಿಮುಖೋವ ಹುತ್ವಾ ಅಪಸಕ್ಕನ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ಪುರತ್ಥಾಭಿಮುಖೋ ಠಿತೋವ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಅಪಸಕ್ಕನೇನ ಪಚ್ಛಿಮದಿಸಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಾದಿಸೋಪಸಙ್ಕಮನಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಪಚ್ಛಿಮದಿಸಾಭಿಮುಖೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ। ‘‘ಮಹೇಜವತ್ಥು ನಾಮ ಏವಂನಾಮಕಂ ದೇವಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ।
ಪಜ್ಜರಕೇನಾತಿ ಅಮನುಸ್ಸಸಮುಟ್ಠಾಪಿತೇನ ಪಜ್ಜರಕರೋಗೇನ। ದೇವೋತಿ ಮೇಘೋ। ಅನುಪ್ಪವೇಚ್ಛೀತಿ ವಿಮುಚ್ಚಿ। ವಿವಾದೋ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕಿರಿಯಾಕಾಲಮಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ವತ್ತಮಾನಪ್ಪಯೋಗೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಏವಂ ಈದಿಸೇಸು ಸಬ್ಬತ್ಥ। ತದೇತನ್ತಿ ಠಾನಂ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ‘‘ಛನ್ನಂ ವಣ್ಣಾನಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಭೂತಾನಂ ರಂಸಿಯೋ ಚಾ’’ತಿ ಅಜ್ಝಾಹರಿತಬ್ಬಂ, ‘‘ಛನ್ನಂ ವಣ್ಣಾನಂ ಉದಕಧಾರಾ ಚಾ’’ತಿ ಏವಮ್ಪೇತ್ಥ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ವದನ್ತಿ। ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇಪಿ ಭಗವತಿ ತಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ ಏವರೂಪಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಅಹೋಸಿ ಏವಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಏವಂ ಅಚಿನ್ತಿಯಾತಿಆದಿಗಾಥಮಾಹ। ರಕ್ಖಂ ಕರೋನ್ತೋತಿ ಅತ್ತನಾ ಉಪಾಯೇನ ಪಲಾಪಿತಾನಂ ಯಕ್ಖಾನಂ ಪುನ ಅಪ್ಪವಿಸನತ್ಥಾಯ ಪರಿತ್ತಾನಂ ಕರೋನ್ತೋ। ಆವಿಜ್ಜೀತಿ ಪರಿಯಾಯಿ।
ರಞ್ಞೋ ಭಾತಾತಿ ರಞ್ಞೋ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ। ಅನುಳಾದೇವೀ ನಾಮ ರಞ್ಞೋ ಜೇಟ್ಠಭಾತು ಜಾಯಾ। ಸರಸರಂಸಿಜಾಲವಿಸ್ಸಜ್ಜನಕೇನಾತಿ ಸಿನಿದ್ಧತಾಯ ರಸವನ್ತಂ ಓಜವನ್ತಂ ರಂಸಿಜಾಲಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೇನ। ಏಕದಿವಸೇನ ಅಗಮಾಸೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಅಪ್ಪೇಸೀತಿ ಲೇಖಸಾಸನಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ। ಉದಿಕ್ಖತೀತಿ ಅಪೇಕ್ಖತಿ ಪತ್ಥೇತಿ। ಭಾರಿಯನ್ತಿ ಗರುಕಂ, ಅನತಿಕ್ಕಮನೀಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮಂ ಪಟಿಮಾನೇತೀತಿ ಮಂ ಉದಿಕ್ಖತಿ। ಕಮ್ಮಾರವಣ್ಣನ್ತಿ ರಞ್ಞೋ ಪಕತಿಸುವಣ್ಣಕಾರವಣ್ಣಂ। ತಿಹತ್ಥವಿಕ್ಖಮ್ಭನ್ತಿ ತಿಹತ್ಥವಿತ್ಥಾರಂ। ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪರಜ್ಜೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ರಞ್ಞೋ ಇದನ್ತಿ ರಜ್ಜಂ, ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಆಯೋ ಚೇವ ಆಣಾದಯೋ ಚ, ತೇನ ಪೂಜೇಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ನ ಸಕಲಪಥವೀಪಾಸಾದಾದಿವತ್ಥುನಾ ತಸ್ಸ ಸತ್ತಾಹಂ ದೇಮೀತಿಆದಿನಾ ಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಕತ್ವಾ ದಾತುಂ ಅಯುತ್ತತ್ತಾ। ಏವಞ್ಹಿ ದೇನ್ತೋ ತಾವಕಾಲಿಕಂ ದೇತಿ ನಾಮ ವತ್ಥುಪರಿಚ್ಚಾಗಲಕ್ಖಣತ್ತಾ ದಾನಸ್ಸ, ಪಥವಾದಿವತ್ಥುಪರಿಚ್ಚಾಗೇನ ಚ ಪುನ ಗಹಣಸ್ಸ ಅಯುತ್ತತ್ತಾ। ನಿಯಮಿತಕಾಲೇ ಪನ ಆಯಾದಯೋ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಾ ಏವಾತಿ ತತೋ ಪರಂ ಅಪರಿಚ್ಚತ್ತತ್ತಾ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತನಯೇನೇತ್ಥ ಇತೋ ಪರಮ್ಪಿ ಆಯಾದಿದಾನವಸೇನೇವ ರಜ್ಜದಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಪುಪ್ಫುಳಕಾ ಹುತ್ವಾತಿ ಕೇತಕೀಪಾರೋಹಙ್ಕುರಾ ವಿಯ ಉದಕಪುಪ್ಫುಳಕಾಕಾರಾ ಹುತ್ವಾ। ಗವಕ್ಖಜಾಲಸದಿಸನ್ತಿ ಭಾವನಪುಂಸಕಂ, ವಾತಪಾನೇಸು ಜಾಲಾಕಾರೇನ ಠಪಿತದಾರುಪಟಸದಿಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ಗವಕ್ಖೇನ ಚ ಸುತ್ತಾದಿಮಯಜಾಲೇನ ಚ ಸದಿಸನ್ತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ।
ದೇವದುನ್ದುಭಿಯೋತಿ ಏತ್ಥ ದೇವೋತಿ ಮೇಘೋ, ತಸ್ಸ ಅಚ್ಛಸುಕ್ಖತಾಯ ಆಕಾಸಮಿವ ಖಾಯಮಾನಸ್ಸ ಅನಿಮಿತ್ತಗಜ್ಜಿತಂ ದೇವದುನ್ದುಭಿ ನಾಮ, ಯಂ ‘‘ಆಕಾಸದುನ್ದುಭೀ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ಫಲಿಂಸೂತಿ ಥನಿಂಸು। ಪಬ್ಬತಾನಂ ನಚ್ಚೇಹೀತಿ ಪಥವೀಕಮ್ಪೇನ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಭಮನ್ತಾನಂ ಪಬ್ಬತಾನಂ ನಚ್ಚೇಹಿ। ವಿಮ್ಹಯಜಾತಾ ಯಕ್ಖಾ ‘‘ಹಿ’’ನ್ತಿಸದ್ದಂ ನಿಚ್ಛಾರೇನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯಕ್ಖಾನಂ ಹಿಙ್ಕಾರೇಹೀ’’ತಿ। ಸಕಸಕಪಟಿಭಾನೇಹೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಸಿಪ್ಪಕೋಸಲ್ಲೇಹಿ। ಅಭಿಸೇಕಂ ದತ್ವಾತಿ ಅನೋತತ್ತದಹೋದಕೇನ ಅಭಿಸೇಕಂ ದತ್ವಾ।
ದೇವತಾಕುಲಾನೀತಿ ಮಹಾಬೋಧಿಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಠಿತನಾಗಯಕ್ಖಾದಿದೇವತಾಕುಲಾನಿ ದತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಗೋಪಕರಾಜಕಮ್ಮಿನೋ ತಥಾ ‘‘ತರಚ್ಛಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಇಮಿನಾ ಪರಿವಾರೇನಾತಿ ಸಹತ್ಥೇ ಕರಣವಚನಂ, ಇಮಿನಾ ಪರಿವಾರೇನ ಸಹಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಾಮಲಿತ್ತಿನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಕಂ ಸಮುದ್ದತೀರೇ ಪಟ್ಟನಂ। ಇದಮಸ್ಸ ತತಿಯನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣಕಟಾಹೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಸಾಖಾಬೋಧಿಯಾ ರಜ್ಜಸಮ್ಪದಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ತತೋ ಪನ ಪುಬ್ಬೇ ಏಕವಾರಂ ರಜ್ಜಸಮ್ಪದಾನಂ ಅಚ್ಛಿನ್ನಾಯ ಸಾಖಾಯ ಮಹಾಬೋಧಿಯಾ ಏವ ಕತಂ, ತೇನ
ಪಠಮಪಾಟಿಪದದಿವಸೇತಿ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ। ತಞ್ಹಿ ಕಣ್ಹಪಕ್ಖಪಾಟಿಪದದಿವಸಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ‘‘ಪಠಮಪಾಟಿಪದದಿವಸ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಇದಞ್ಚ ತಸ್ಮಿಂ ತಮ್ಬಪಣ್ಣಿದೀಪೇ ವೋಹಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ಇಧ ಪನ ಪುಣ್ಣಮಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಅಪರಾ ಪುಣ್ಣಮೀ, ತಾವ ಏಕೋ ಮಾಸೋತಿ ವೋಹಾರೋ। ತಸ್ಮಾ ಇಮಿನಾ ವೋಹಾರೇನ ‘‘ದುತಿಯಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ ಕಣ್ಹಪಕ್ಖಪಾಟಿಪದಸ್ಸ ಇಧ ಪಠಮಪಾಟಿಪದತ್ತಾ। ಗಚ್ಛತಿ ವತರೇತಿ ಏತ್ಥ ಅರೇತಿ ಖೇದೇ। ಸಮನ್ತಾಯೋಜನನ್ತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಸಂಯೋಗೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣೇ ಪದೇಸೇ ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸುಪಣ್ಣರೂಪೇನಾತಿ ಮಹಾಬೋಧಿಂ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ನಾಗಭವನಂ ನೇತುಕಾಮಾನಿ ನಾಗರಾಜಕುಲಾನಿ ಇದ್ಧಿಯಾ ಗಹಿತೇನ ಗರುಳರೂಪೇನ ಸನ್ತಾಸೇತಿ। ತಂ ವಿಭೂತಿಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾತಿ ದೇವತಾದೀಹಿ ಕರೀಯಮಾನಂ ಪೂಜಾಮಹತ್ತಂ, ಮಹಾಬೋಧಿಯಾ ಚ ಆನುಭಾವಮಹತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ತಥಾ ಪೂಜೇತುಕಾಮಾ ಥೇರಿಂ ಯಾಚಿತ್ವಾತಿ ಯೋಜನಾ। ಸಮುದ್ದಸಾಲವತ್ಥುಸ್ಮಿನ್ತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಠತ್ವಾ ರಾಜಾ ಸಮುದ್ದೇ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ಬೋಧಿಂ ಥೇರಾನುಭಾವೇನ ಅದ್ದಸ, ಯತ್ಥ ಚ ಪಚ್ಛಾ ಸಮುದ್ದಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಪಕಾಸೇತುಂ ಸಮುದ್ದಸಾಲಂ ನಾಮ ಸಾಲಂ ಅಕಂಸು, ತಸ್ಮಿಂ ಸಮುದ್ದಸಾಲಾಯ ವತ್ಥುಭೂತೇ ಪದೇಸೇ। ಥೇರಸ್ಸಾತಿ ಮಹಾಮಹಿನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ। ಪುಪ್ಫಅಗ್ಘಿಯಾನೀತಿ ಕೂಟಾಗಾರಸದಿಸಾನಿ ಪುಪ್ಫಚೇತಿಯಾನಿ। ಆಗತೋ ವತರೇತಿ ಏತ್ಥ ಅರೇತಿ ಪಮೋದೇ। ಅಟ್ಠಹಿ ಅಮಚ್ಚಕುಲೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇಹಿ ಚಾತಿ ಸೋಳಸಹಿ ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನಕುಲೇಹಿ। ರಜ್ಜಂ ವಿಚಾರೇಸೀತಿ ರಜ್ಜಂ ವಿಚಾರೇತುಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ। ರಾಜವತ್ಥುದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಟ್ಠಾನೇತಿ ರಾಜುಯ್ಯಾನಸ್ಸ ದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕಟ್ಠಾನೇ। ಅನುಪುಬ್ಬವಿಪಸ್ಸನನ್ತಿ ಉದಯಬ್ಬಯಾದಿಅನುಪುಬ್ಬವಿಪಸ್ಸನಂ। ‘‘ಸಹ ಬೋಧಿಪತಿಟ್ಠಾನೇನಾ’’ತಿ ಕರಣವಚನೇನ ವತ್ತಬ್ಬೇ ವಿಭತ್ತಿಪರಿಣಾಮೇನ ‘‘ಸಹ ಬೋಧಿಪತಿಟ್ಠಾನಾ’’ತಿ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಂ ಕತಂ। ಸತಿ ಹಿ ಸಹಸದ್ದಪ್ಪಯೋಗೇ ಕರಣವಚನೇನೇವ ಭವಿತಬ್ಬಂ। ದಸ್ಸಿಂಸೂತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿಂಸು। ಮಹಾಆಸನಟ್ಠಾನೇತಿ ಪುಬ್ಬಪಸ್ಸೇ ಮಹಾಸಿಲಾಸನೇನ ಪತಿಟ್ಠಿತಟ್ಠಾನೇ। ಪೂಜೇತ್ವಾ ವನ್ದೀತಿ ಆಗಾಮಿನಂ
ಮಹಾಅರಿಟ್ಠೋತಿ ಮೇಘವಣ್ಣಾಭಯಅಮಚ್ಚಸ್ಸ ಪರಿವೇಣಟ್ಠಾನೇತಿ ಮೇಘವಣ್ಣಅಭಯಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಅಮಚ್ಚೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಪರಿವೇಣಸ್ಸ ವತ್ಥುಭೂತೇ ಠಾನೇ। ಮಙ್ಗಲನಿಮಿತ್ತಭಾವೇನ ಆಕಾಸೇ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೋ ಮನೋಹರಸದ್ದೋ ಆಕಾಸಸ್ಸ ರವೋ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಆಕಾಸಂ ಮಹಾವಿರವಂ ರವೀ’’ತಿ। ನ ಹಿ ಆಕಾಸೋ ನಾಮ ಕೋಚಿ ಧಮ್ಮೋ ಅತ್ಥಿ, ಯೋ ಸದ್ದಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಯ್ಯ, ಆಕಾಸಗತಉತುವಿಸೇಸಸಮುಟ್ಠಿತೋವ ಸೋ ಸದ್ದೋತಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಪಠಮಕತ್ತಿಕಪವಾರಣದಿವಸೇ…ಪೇ॰… ವಿನಯಪಿಟಕಂ ಪಕಾಸೇಸೀತಿ ಇದಂ ವಿನಯಂ ವಾಚೇತುಂ ಆರದ್ಧದಿವಸಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಅನುಸಿಟ್ಠಿಕರಾನನ್ತಿ ಅನುಸಾಸನೀಕರಾನಂ। ರಾಜಿನೋತಿ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ದೇವಾನಂಪಿಯತಿಸ್ಸರಾಜಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಞ್ಞೇಪೀತಿ ಮಹಿನ್ದಾದೀಹಿ ಅಟ್ಠಸಟ್ಠಿಮಹಾಥೇರೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಪಿ, ತೇಸಂ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ತೇಸಂ ಥೇರಾನನ್ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ತೇಸಂ ಥೇರಾನಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾತಿ ಮಹಿನ್ದತ್ಥೇರಾದೀನಂ ಅಟ್ಠಸಟ್ಠಿಮಹಾಥೇರಾನಂ ಅರಿಟ್ಠಾದಯೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ಚ ಮಹಾಅರಿಟ್ಠತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾ ತಿಸ್ಸದತ್ತಕಾಳಸುಮನಾದಯೋ ಚಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾತಿ ಉಭಯತ್ಥ ವುತ್ತಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಪರಮ್ಪರಾ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾತಿ ಮಹಿನ್ದೋ ಇಟ್ಟಿಯೋ ಉತ್ತಿಯೋತಿಆದಿಗಾಥಾಹಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.ತತಿಯಸಙ್ಗೀತಿಕಥಾ) ಪಕಾಸಿತಾ ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಾ।
ನ ಪಗ್ಘರತೀತಿ ನ ಗಳತಿ, ನ ಪಮುಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸತಿಗತಿಧಿತಿಮನ್ತೇಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಸತೀತಿ ಉಗ್ಗಹಧಾರಣೇ ಸತಿ। ಗತೀತಿ ಸದ್ದತ್ಥವಿಭಾಗಗ್ಗಹಣೇ ಞಾಣಂ। ಧಿತೀತಿ ಉಗ್ಗಹಪರಿಹರಣಾದೀಸು ವೀರಿಯಂ। ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಕೇಸೂತಿ ‘‘ಕಪ್ಪತಿ ನ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ವೀಮಂಸಕುಕ್ಕುಚ್ಚಕಾರೀಸು। ಮಾತಾಪಿತುಟ್ಠಾನಿಯೋತಿ ವತ್ವಾ ತಮೇವತ್ಥಂ ಸಮತ್ಥೇತುಂ ಆಹ ತದಾಯತ್ತಾಹೀತಿಆದಿ। ವಿನಯಪರಿಯತ್ತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ವಿನಯಪಿಟಕಪರಿಯಾಪುಣನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ। ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೋ ಸುಗುತ್ತೋತಿ ಲಜ್ಜಿನೋ ವಿನಯಧಾರಣಸ್ಸ ಅಲಜ್ಜಿಅಞ್ಞಾಣತಾದೀಹಿ ಛಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅನಾಪಜ್ಜನತೋ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೋ ಖಣ್ಡಾದಿದೋಸವಿರಹಿತೋ ಸುಗುತ್ತೋ ಸುರಕ್ಖಿತೋ ಹೋತಿ। ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಪಕತಾನನ್ತಿ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚೇನ ಪಕತಾನಂ ಉಪದ್ದುತಾನಂ ಅಭಿಭೂತಾನಂ ಯಥಾವಿನಯಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಸುದ್ಧನ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪನೇನ ಪಟಿಸರಣಂ ಹೋತಿ। ವಿಗತೋ ಸಾರದೋ ಭಯಮೇತಸ್ಸಾತಿ ವಿಸಾರದೋ। ‘‘ಏವಂ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ ದೋಸೋ ಏವಂ ನ ದೋಸೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾವ ಕಥನತೋ ನಿಬ್ಭಯೋವ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ವೋಹರತಿ । ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೇತಿ ಅತ್ತಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೇ ಚೇವ ವಜ್ಜಿಪುತ್ತಕಾದಿಸಾಸನಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೇ ಚ। ಸಹಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಸಕಾರಣೇನ ವಚನೇನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಯಥಾ ತೇ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ, ಏವಂ ಸುನಿಗ್ಗಹಿತಂ ಕತ್ವಾ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಸದ್ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಯಾತಿ
ವಿನಯೋ ಸಂವರತ್ಥಾಯಾತಿಆದೀಸು ವಿನಯಪರಿಯಾಪುಣನಂ ವಿನಯೋ, ವಿನಯಪಞ್ಞತ್ತಿ ವಾ ಕಾಯವಚೀದ್ವಾರಸಂವರತ್ಥಾಯ। ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋತಿ ಕತಾಕತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಾಭಾವೋ ಸನ್ತಾಪಾಭಾವೋ। ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ತರುಣಪೀತಿ। ಪೀತಿ ನಾಮ ಬಲವಪೀತಿ। ಪಸ್ಸದ್ಧೀತಿ ಕಾಯಚಿತ್ತಪಸ್ಸದ್ಧಿ। ಯಥಾಭೂತಞಾಣದಸ್ಸನನ್ತಿ ಸಪ್ಪಚ್ಚಯನಾಮರೂಪಪರಿಗ್ಗಹೋ। ನಿಬ್ಬಿದಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾ। ವಿರಾಗೋತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ। ವಿಮುತ್ತೀತಿ ಅಗ್ಗಫಲಂ। ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನನ್ತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಂ। ಅನುಪಾದಾತಿ ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಅನುಪಾದಿಯಿತ್ವಾ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ। ಪರಿನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯಾತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣೇ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಅನ್ತರಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಾಭಾವೇನ ತಂಪರಿನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯಾತಿ ಪಚ್ಚಯತ್ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅನನ್ತರಾದಿಪಚ್ಚಯತ್ತಾ। ಏತದತ್ಥಾ ಕಥಾತಿ ಅಯಂ ವಿನಯಕಥಾ ನಾಮ ಏತಸ್ಸ ಅನುಪಾದಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಮನ್ತನಾತಿ ವಿನಯಮನ್ತನಾಯೇವ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ‘‘ಏವಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ಏವಂ ನ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವಿನಯಪಟಿಬದ್ಧಮನ್ತನಾ। ಉಪನಿಸಾತಿ ಉಪನಿಸೀದತಿ ಏತ್ಥ ಫಲನ್ತಿ ಉಪನಿಸಾ, ಕಾರಣಂ। ವಿನಯೋ ಸಂವರತ್ಥಾಯಾತಿಆದಿಕಾರಣಪರಮ್ಪರಾಪಿ ಏತದತ್ಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೋತಾವಧಾನನ್ತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪರಮ್ಪರಪಚ್ಚಯಕಥಾಯ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನತ್ಥಾಯ ಸೋತಾವಧಾನಂ, ತಮ್ಪಿ ಏತಮತ್ಥಂ। ಯದಿದನ್ತಿ ನಿಪಾತೋ। ಯೋ ಅಯಂ ಚತೂಹಿ ಉಪಾದಾನೇಹಿ ಅನುಪಾದಿಯಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತೋ, ತಪ್ಫಲಸಙ್ಖಾತೋ ವಾ ವಿಮೋಕ್ಖೋ, ಸೋಪಿ ಏತದತ್ಥಾಯ ಅನುಪಾದಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯ। ಅಥ ವಾ ಯೋ ಅಯಂ ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಅನುಪಾದಾಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಮೋಕ್ಖೋ ವಿಮುಚ್ಚನಂ ವಿಗಮೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಏತದತ್ಥಾ ಕಥಾತಿ ಏವಂ ಉಪಸಂಹರಣವಸೇನ ಯೋಜೇತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ ಮಗ್ಗಫಲವಿಮೋಕ್ಖಸ್ಸ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತತ್ತಾ। ಆಯೋಗೋತಿ ಉಗ್ಗಹಣಾದಿವಸೇನ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಅಭಿಯೋಗೋ।
ಆಚರಿಯಪರಮ್ಪರಕಥಾವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ।
ಇತಿ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ
ಬಾಹಿರನಿದಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ।