೧. ಪಾರಾಜಿಕಕಣ್ಡಂ
೧. ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೬೫೬. ಭಿಕ್ಖುನೀವಿಭಙ್ಗೇ ಮಿಗಾರಮಾತುಯಾತಿ ಮಿಗಾರಮಾತು, ವಿಸಾಖಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಏಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೀತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ, ತೀಹಿ ಸರಣಗಮನೇಹಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀ’’ತಿ ಇದಂ ಭಿಕ್ಖುವಿಭಙ್ಗಪಾಳಿಯಾ ಸಮದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಅಟ್ಠಗರುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇನ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದಂ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮಿಞ್ಚೇವ ತಾಯ ಸಹ ನಿಕ್ಖನ್ತಾ ಭಗವತೋ ಆಣಾಯ ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಞೇವ ಸನ್ತಿಕೇ ಏಕತೋಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ಪಞ್ಚಸತಸಾಕಿಯಾನಿಯೋ ಚ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ತಾ ಹಿ ಭಗವತಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಯಾಚನಾಯ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಜಾನನ್ತೇನ ‘‘ಏಥ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ, ಮಮ ಸಾಸನೇ ತುಮ್ಹೇಪಿ ಪವಿಸಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ ವಿಯ ಜಾತಾ। ಸಾಕಿಯಾನಿಯೋ ಏವ ಸರಣಸೀಲಾನಿ ದತ್ವಾ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಉಪಸಮ್ಪಾದಿತತ್ತಾ ‘‘ತೀಹಿ ಸರಣಗಮನೇಹಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ। ನ ಹಿ ಏತಾಹಿ ಅಞ್ಞಾ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುನಿಭಾವಾದಿನಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ ನಾಮ ಸನ್ತಿ। ಯಂ ಪನ ಥೇರೀಗಾಥಾಸು ಭದ್ದಾಯ ಕುಣ್ಡಲಕೇಸಿಯಾ –
‘‘ನಿಹಚ್ಚ
‘ಏಹಿ ಭದ್ದೇ’ತಿ ಮಂ ಅವೋಚ, ಸಾ ಮೇ ಆಸೂಪಸಮ್ಪದಾ’’ತಿ॥ (ಥೇರೀಗಾ॰ ೧೦೯) –
ವುತ್ತಂ। ಯಞ್ಚ ಅಪದಾನೇಪಿ –
‘‘ಆಯಾಚಿತೋ ತದಾ ಆಹ, ‘ಏಹಿ ಭದ್ದೇ’ತಿ ನಾಯಕೋ।
ತದಾಹಂ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಪರಿತ್ತಂ ತೋಯಮದ್ದಸ’’ನ್ತಿ॥ (ಅಪ॰ ಥೇರೀ ೨.೩.೪೪) –
ವುತ್ತಂ। ತಮ್ಪಿ ‘‘ಏಹಿ ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ, ಉಪಸಮ್ಪದಞ್ಚ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ಭಗವತೋ ಆಣಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಕಾರಣತ್ತಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಅಹೋಸೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ಥೇರೀಗಾಥಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಏಹಿ ಭದ್ದೇ, ಭಿಕ್ಖುನುಪಸ್ಸಯಂ
೬೫೭. ಸಾಧಾರಣಪಾರಾಜಿಕೇಹೀತಿ ಮೇಥುನಾದೀಹಿ ಚತೂಹಿ। ತಾನಿ, ಪನ ಅಞ್ಞಾನಿ ಚ ಸಾಧಾರಣಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುವಿಭಙ್ಗೇ ವುತ್ತನಿದಾನವತ್ಥಾದೀಸು ಏವ ಸಾಧಾರಣವಸೇನ ಪಞ್ಞತ್ತಾನಿ, ಪಚ್ಛಾ ಪನ ತಾನಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸಂ ಅನುಜಾನನ್ತೇನ ಭಗವತಾ ತಾಸಂ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಾಭಾವೇನ ‘‘ಯಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಛನ್ದಸೋ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ತದನುರೂಪವಸೇನ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಅಸಾಧಾರಣಸಿಕ್ಖಾಪದೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂಸನ್ದೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸವಸೇನ ಏಕತೋ ಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ। ಯಸ್ಮಾ ಚ ನೇಸಂ ಭಿಕ್ಖುವಿಭಙ್ಗೇ (ಪಾರಾ॰ ೪೪ ಆದಯೋ) ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸಬ್ಬೋಪಿ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಸಕ್ಕಾ ಞಾತುಂ, ತಸ್ಮಾ ತಾನಿ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅಸಾಧಾರಣಾನಂ ಏವ ಇಧ ವಿಭಙ್ಗೋ ವುತ್ತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
೬೫೯. ಭಿಕ್ಖೂನಂ ‘‘ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಂ ಸಾದಿಯೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಸಮಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಆಪತ್ತಿಯಾ ನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಬ್ಬಹುಲನಯೇನಾತಿ ಕಿರಿಯಾಸಮುಟ್ಠಾನಸ್ಸೇವ ಬಹುಲಭಾವತೋ, ಏತೇನ ಅಕಿರಿಯಾಸಮುಟ್ಠಾನಾಪಿ ಅಯಂ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ಮಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಏವಂ ತಕ್ಕಯಾಮ ‘‘ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಸಾದಿಯನ್ತಿಯಾ ಕಿರಿಯಾಯ ಅಭಾವೇಪಿ ತತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪವತ್ತಿತಾನಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಟ್ಠಾನಗಮನಇಙ್ಗಿತಾಕಾರದಸ್ಸನಾದಿಕಿರಿಯಾನಂ ವಸೇನೇವ ಕಿರಿಯಾಸಮಉಟ್ಠಾನಮೇವ, ಪರೇಹಿ ಮಗ್ಗೇ ಕರಿಯಮಾನುಪಕ್ಕಮೇನ ನಿಚ್ಚಲಸ್ಸ ಸಾದಿಯತೋ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿ ವಿಯ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗಾಭಾವೇಪಿ ಸಾತಿ ಕಿರಿಯಾಸಮುಟ್ಠಾನತಾ। ತಥೇವಾತಿ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೀ ಏವ।
ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ವಜ್ಜಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೬೬೬. ದುತಿಯೇ ಪುರಿಮೇನಾತಿಆದಿ ಸುನ್ದರೀನನ್ದಾಯ ವಜ್ಜಪಟಿಚ್ಛಾದನೇ ಪಞ್ಞತ್ತತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಅಟ್ಠನ್ನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಜ್ಜಪಟಿಚ್ಛಾದನಸ್ಸಾಪಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದನೇ ಪಾರಾಜಿಕಮೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ‘‘ಧುರಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಮತ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಅಜಾನನ್ತಿಯಾಪಿ ‘‘ಇದಂ ವಜ್ಜಂ ನ ಪಕಾಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಛನ್ದೇನ ಧುರಂ ನಿಕ್ಖೇಪಕ್ಖಣೇ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತಂ ಪನ ಪಟಿಚ್ಛಾದನಂ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಪೇಸಲಾ ಞತ್ವಾ ಗರಹಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಭಯೇನೇವ ಹೋತಿ, ಭಯಞ್ಚ ಕೋಧಚಿತ್ತಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಇದಂ ‘‘ದುಕ್ಖವೇದನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಯಂ ಪನ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ಪಾರಾಜಿಕಕಣ್ಡ ೩.೬೬೬) ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ವಜ್ಜಪಟಿಚ್ಛಾದನಂ ಪೇಮವಸೇನ ಹೋತಿ, ತಥಾಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದವೀತಿಕ್ಕಮಚಿತ್ತಂ ದೋಮನಸ್ಸಿತಮೇವ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿವೀತಿಕ್ಕಮಚಿತ್ತೇನೇವ ಛಾದನಂ ದೋಮನಸ್ಸತ್ತೇ ಕಾರಣಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಅಕಾರಣಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಿಜಾನನಂ ವಿನಾಪಿ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತೋವ।
ವಜ್ಜಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬೬೯. ತತಿಯಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ।
೪. ಅಟ್ಠವತ್ಥುಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೬೭೫. ಚತುತ್ಥೇ ಸನ್ಥವಂ। ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಪರಿಯಾಯನ್ತರೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
ತಿಸ್ಸಿತ್ಥಿಯೋ ಮೇಥುನಂ ತಂ ನ ಸೇವೇತಿ ಯಾ ತಿಸ್ಸೋ ಇತ್ಥಿಯೋ, ತಾಸು ವುತ್ತಂ ತಂ ಮೇಥುನಂ ನ ಸೇವೇಯ್ಯ। ಅನರಿಯಪಣ್ಡಕೇತಿ ತಯೋ ಅನರಿಯೇ, ತಯೋ ಪಣ್ಡಕೇ ಚ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮೇಥುನಂ ನ ಸೇವೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನರಿಯಾತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ವಚ್ಚಮುಖಮಗ್ಗೇಪಿ। ಛೇದೋ ಏವ ಛೇಜ್ಜಂ, ಪಾರಾಜಿಕಂ।
ವಣ್ಣಾವಣ್ಣೋತಿ ದ್ವೀಹಿ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿ ವುತ್ತಾ। ಗಮನುಪ್ಪಾದನನ್ತಿ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಂ। ‘‘ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗತ್ತಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾರಿಯೋಪಚಾರೇನ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೋ ಮೇಥುನಧಮ್ಮೋತಿ ವುತ್ತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಬ್ಬಪದೇಸೂತಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಕಣ್ಣಗ್ಗಹಣಾದಿಪದೇಸು। ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೋ, ಸಉಸ್ಸಾಹತಾ, ಅಟ್ಠಮವತ್ಥುಸ್ಸ ಪೂರಣನ್ತಿ ತೀಣೇತ್ಥ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಅಟ್ಠವತ್ಥುಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ।