೩. ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಕ್ಖನ್ಧಕೋ
ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಅನುಜಾನನಕಥಾದಿವಣ್ಣನಾ
೧೮೪. ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಅಪರಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇತಿ ದುತಿಯೇ ಪಾಟಿಪದದಿವಸೇ।
೧೮೫. ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪನೇನ ವಾತಿ ಸಾಪೇಕ್ಖಸ್ಸ ಅಕರಣೀಯೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪನೇನ ವಾ। ಪರಿಹಾನೀತಿ ಗುಣಪರಿಹಾನಿ।
೧೮೭. ಪಾಳಿಯಂ ಸತ್ತಾಹಂ ಸನ್ನಿವತ್ತೋ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ಸಕಲಂ ಸತ್ತಾಹಂ ಬಹಿ ಏವ ಅವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಪರಿಯೋಸಾನಭೂತಂ ಅರುಣುಟ್ಠಾನಕಾಲಂ ಪುನ ವಿಹಾರೇವ ಸಮ್ಬನ್ಧವಸೇನ ಸತ್ತಾಹಂ ವಿಹಾರೇ ಸನ್ನಿವತ್ತಂ ಕಾತಬ್ಬಂ। ಸತ್ತಾಹಪರಿಯೋಸಾನಕಾಲೋ ಹಿ ಇಧ ಸತ್ತಾಹ-ಸದ್ದೇನ ವುತ್ತೋ, ತದಪೇಕ್ಖಾಯ ಚ ‘‘ಸನ್ನಿವತ್ತೋ’’ತಿ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೇನ ವುತ್ತಂ। ತೀಣಿ ಪರಿಹೀನಾನೀತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ವಚ್ಚಕುಟಿಆದೀನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ಪರಿಹೀನಾನಿ।
೧೮೯. ನ ಪಲುಜ್ಜತೀತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅಪ್ಪಗುಣತ್ತಾ, ಮಮ ಚ ಮರಣೇನ ನ ವಿನಸ್ಸತಿ।
ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಅನುಜಾನನಕಥಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಪಹಿತೇಯೇವಅನುಜಾನನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೧೯೯. ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಸನಕಪುರಿಸೋತಿ ಅನಞ್ಞಗತಿಕೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಙ್ಘಕರಣೀಯೇನ ಅಪ್ಪಹಿತೇಪಿ ಗನ್ತಬ್ಬಂ। ಏತ್ಥ ಚ ಅನುಪಾಸಕೇಹಿಪಿ ಸಾಸನಭಾವಂ ಞಾತುಕಾಮೇಹಿ ಪಹಿತೇ ತೇಸಂ ಪಸಾದವಡ್ಢಿಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸನ್ತೇಹಿಪಿ ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯೇನ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ।
ರತ್ತಿಚ್ಛೇದವಿನಿಚ್ಛಯೋತಿ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅನ್ತೋಉಪಚಾರಸೀಮಾಯಂ ಠಿತೇನೇವ ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯನಿಮಿತ್ತಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಇಮಿನಾ ನಿಮಿತ್ತೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅನ್ತೋಸತ್ತಾಹೇ ಆಗಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಪುರಿಮಕ್ಖಣೇ ಆಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಗಮನಕ್ಖಣೇ ವಿಸ್ಸರಿತ್ವಾ ಗತೇಪಿ ದೋಸೋ ಭಣ್ಡಕನ್ತಿ ಚೀವರಭಣ್ಡಂ। ಸಮ್ಪಾಪುಣಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ವಟ್ಟತೀತಿ ತದಹೇವ ಆಗಮನೇ ಸಉಸ್ಸಾಹತ್ತಾ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದೋ ವಾ ಆಪತ್ತಿ ವಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಆಚರಿಯನ್ತಿ ಅಗಿಲಾನಮ್ಪಿ ನಿಸ್ಸಯಾಚರಿಯಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾಚರಿಯಞ್ಚ, ಪಗೇವ ಉಪಸಮ್ಪದಾಚರಿಯಉಪಜ್ಝಾಯೇಸು। ವದತಿ, ವಟ್ಟತೀತಿ ಸತ್ತಾಹಾತಿಕ್ಕಮೇ ಆಪತ್ತಿಅಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ವಸ್ಸಚ್ಛೇದೋ ಪನ ಹೋತಿ ಏವ।
ಪಹಿತೇಯೇವಅನುಜಾನನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಅನ್ತರಾಯೇಅನಾಪತ್ತಿವಸ್ಸಚ್ಛೇದಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೨೦೦. ಪಾಳಿಯಂ ಗಣ್ಹಿಂಸೂತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಖಾದಿಂಸು। ಪರಿಪಾತಿಂಸೂತಿ ಪಲಾಪೇಸುಂ, ಅನುಬನ್ಧಿಂಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ।
೨೦೧. ಸತ್ತಾಹವಾರೇನ ಅರುಣೋ ಉಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ಛದಿವಸಾನಿ ಬಹಿದ್ಧಾ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಪುರಾರುಣಾ ಏವ ಅನ್ತೋಉಪಚಾರಸೀಮಾಯ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಸತ್ತಾಹಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅರುಣಂ ಅನುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ತದಹೇವ ದಿವಸಭಾಗೇಪಿ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ‘‘ಅರುಣೋ ಉಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ। ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ತತ್ಥ ಅರುಣುಟ್ಠಾಪನಮೇವ ಹಿ ಸನ್ಧಾಯ ಪಾಳಿಯಮ್ಪಿ ‘‘ಸತ್ತಾಹಂ ಸನ್ನಿವತ್ತೋ ಕಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅರುಣಂ ಅನುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತೋ ಅಪ್ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾವ ಸತ್ತಾಹಂ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನವಸ್ಸೋ ಏವ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅರುಣಸ್ಸ ಬಹಿ ಏವ ಉಟ್ಠಾಪಿತತ್ತಾ। ಇತರಥಾ ‘‘ಅರುಣೋ ಉಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವಚನಂ ನಿರತ್ಥಕಂ ಸಿಯಾ ‘‘ಸತ್ತಾಹವಾರೇನ ಅನ್ತೋವಿಹಾರೇ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅರುಣಂ ಅನುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾಪಿ ಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತೋ। ಅಞ್ಞೇಸು ಚ ಠಾನೇಸು ಅರುಣುಟ್ಠಾಪನಮೇವ ಚೀವರಕ್ಖನ್ಧಕೇ ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಿಹಾರೇ ವಸನ್ತೋ ಇತರಸ್ಮಿಂ ಸತ್ತಾಹವಾರೇನ ಅರುಣಮೇವ ಉಟ್ಠಾಪೇತೀ’’ತಿ (ಮಹಾವ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೬೪)।
ಅಥಾಪಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ, ತಂ ಸದ್ದಗತಿಯಾಪಿ ನ ಸಮೇತಿ। ನ ಹಿ ಉಟ್ಠಿತೇ ಅರುಣೇ ಪಚ್ಛಾ ಪವಿಟ್ಠೋ ತಸ್ಸ ಪಯೋಜಕೋ ಉಟ್ಠಾಪಕೋ ಭವಿತುಮರಹತಿ। ಯದಿ ಭವೇಯ್ಯ, ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಪನಸ್ಸ ಅರುಣಂ ಅನುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ತದಹೇವ ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯೇನ ಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸಾಪೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅರುಣಂ ಅನುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ವಚನಂ ವಿರುಜ್ಝೇಯ್ಯ, ತೇನಪಿ ತಂದಿವಸಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಅರುಣಸ್ಸ ಉಟ್ಠಾಪಿತತ್ತಾ। ಆರಞ್ಞಕಸ್ಸಾಪಿ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಅಙ್ಗಯುತ್ತಂ ಅರಞ್ಞಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತದಾ ಏವ ನಿವತ್ತನ್ತಸ್ಸ ಅರುಣೋ ಉಟ್ಠಾಪಿತೋ ಧುತಙ್ಗಞ್ಚ ವಿಸೋಧಿತಂ ಸಿಯಾ, ನ ಚೇತಂ ಯುತ್ತಂ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಕಾಲೇ ಏವ ಅರುಣುಟ್ಠಾಪನಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ। ವುತ್ತಞ್ಹಿ ‘‘ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಪನ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅಙ್ಗಯುತ್ತೇ ಠಾನೇ ಅರುಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಂ। ಸಚೇ ಅರುಣುಟ್ಠಾನವೇಲಾಯಂ ತೇಸಂ ಆಬಾಧೋ ವಡ್ಢತಿ, ತೇಸಂ ಏವ ಕಿಚ್ಚಂ ಕಾತಬ್ಬಂ, ನ ಧುತಙ್ಗವಿಸುದ್ಧಿಕೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ೧.೩೧)। ತಥಾ ಪಾರಿವಾಸಿಕಾದೀನಮ್ಪಿ ಅರುಣಂ ಅನುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ವತ್ತಂ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತಾನಂ ರತ್ತಿಚ್ಛೇದೋ ವುತ್ತೋ। ‘‘ಉಗ್ಗತೇ ಅರುಣೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ॰ ೯೭) ಹಿ ವುತ್ತಂ। ಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇಪಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇಹಿ ಸಹ ನಿವುತ್ಥಭಾವಪರಿಮೋಚನತ್ಥಂ ‘‘ಪುರಾರುಣಾ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಏವಂ ಚೀವರವಿಪ್ಪವಾಸಾದೀಸು ಚ ಸಬ್ಬತ್ಥ ರತ್ತಿಪರಿಯೋಸಾನೇ ಆಗಾಮಿಅರುಣವಸೇನೇವ ಅರುಣುಟ್ಠಾಪನಂ ದಸ್ಸಿತಂ, ನ ಅತೀತಾರುಣವಸೇನ। ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವೇತ್ಥ ಅರುಣುಟ್ಠಾಪನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಅಞ್ಞಥಾ ವಸ್ಸಚ್ಛೇದತ್ತಾ।
ಯಂ ಪನ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗತಸ್ಸ ತದಹೇವ ಅರುಣಂ ಅನುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಸಕರಣೀಯಸ್ಸ ಪಕ್ಕಮನವಚನಂ, ತಂ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯದಾ ಕದಾಚಿ ನಿಮಿತ್ತೇ ಸತಿ ಗಮನಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಯುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಸತ್ತಾಹವಾರೇನ ಗತಸ್ಸ ಅರುಣಂ ಅನುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ತದಹೇವ ಗಮನಂ ‘‘ಅರುಣೋ ಉಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಏವ। ಯಥಾ ವಾ ‘‘ಸತ್ತಾಹಂ ಅನಾಗತಾಯ ಪವಾರಣಾಯ ಸಕರಣೀಯೋ ಪಕ್ಕಮತಿ, ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ವಾ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ತಂ ಆವಾಸಂ, ನ ವಾ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ॰ ೨೦೭) ಪಚ್ಛಿಮಸತ್ತಾಹೇ ಅನಾಗಮನೇ ಅನುಞ್ಞಾತೇಪಿ ಅಞ್ಞಸತ್ತಾಹೇಸು ನ ವಟ್ಟತಿ। ಏವಂ ಪಠಮಸತ್ತಾಹೇ ಅರುಣಂ ಅನುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಗಮನೇ ಅನುಞ್ಞಾತೇಪಿ ತತೋ ಪರೇಸು ಸತ್ತಾಹೇಸು ಆಗತಸ್ಸ ಅರುಣಂ ಅನುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಇಧ ಆಹಟನ್ತಿ ವಿಹಾರತೋ ಬಹಿ ಆಗತಟ್ಠಾನೇ ಆನೀತಂ।
ಅನ್ತರಾಯೇಅನಾಪತ್ತಿವಸ್ಸಚ್ಛೇದಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ವಜಾದೀಸು ವಸ್ಸೂಪಗಮನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೨೦೩. ಉಪಗನ್ತುಂ ೬೮ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಕುಟಿಕಾದೀನಂ ಅಭಾವೇನ ‘‘ಇಧ ವಸ್ಸಂ ಉಪೇಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ವಚೀಭೇದಂ ಕತ್ವಾ ಉಪಗನ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ।
೨೦೪. ಪಾಳಿಯಂ ಪಿಸಾಚಿಲ್ಲಿಕಾತಿ ಪಿಸಾಚದಾರಕಾ। ಪವಿಸನದ್ವಾರಂ ಯೋಜೇತ್ವಾತಿ ಸಕವಾಟದ್ವಾರಂ ಕತ್ವಾ। ರುಕ್ಖಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾತಿ ಸುಸಿರಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಉಪರಿಭಾಗಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ। ಖಾಣುಮತ್ಥಕೇತಿ ಸುಸಿರಖಾಣುಮತ್ಥಕೇ। ಟಙ್ಕಿತಮಞ್ಚೋ ನಾಮ ದೀಘೇ ಮಞ್ಚಪಾದೇ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಟನಿಯೋ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಕತೋ, ಸೋ ಹೇಟ್ಠುಪರಿಯವಸೇನ ಪಞ್ಞತ್ತೋಪಿ ಪುರಿಮಸದಿಸೋವ ಹೋತಿ, ತಂ ಸುಸಾನೇ, ದೇವತಾಠಾನೇ ಚ ಠಪೇನ್ತಿ। ಚತುನ್ನಂ ಪಾಸಾಣಾನಂ ಉಪರಿ ಪಾಸಾಣಫಲಕೇ ಅತ್ಥರಿತ್ವಾ ಕತಗೇಹಮ್ಪಿ ‘‘ಟಙ್ಕಿತಮಞ್ಚೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ।
ವಜಾದೀಸುವಸ್ಸೂಪಗಮನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಅಧಮ್ಮಿಕಕತಿಕಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೨೦೫. ಮಹಾವಿಭಙ್ಗೇತಿ ಚತುತ್ಥಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾಯಂ। ಪರತೋ ಸೇನಾಸನಕ್ಖನ್ಧಕೇಪಿ ಅಧಮ್ಮಿಕಂ ಕತಿಕವತ್ತಂ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಏವ।
೨೦೭. ಯಸ್ಮಾ ನಾನಾಸೀಮಾಯಂ ದ್ವೀಸು ಆವಾಸೇಸು ವಸ್ಸಂ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ‘‘ದುತಿಯೇ ವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪಚಾರತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಮತ್ತೇ ಪಠಮೋ ಸೇನಾಸನಗ್ಗಾಹೋ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ। ತಸ್ಮಾ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ತಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪುರಿಮಿಕಾ ಚ ನ ಪಞ್ಞಾಯತೀ’’ತಿ ಪಠಮಂ ಸೇನಾಸನಗ್ಗಾಹಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ದುತಿಯೇ ಸೇನಾಸನಗ್ಗಾಹೇ ಪನ ಪುರಿಮಿಕಾ ಪಞ್ಞಾಯತೇವ, ತತ್ಥೇವ ತೇಮಾಸಂ ವಸನ್ತೋ ಪುರಿಮವಸ್ಸಂವುತ್ಥೋ
೨೦೮. ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಸೋ ಸತ್ತಾಹಂ ಅನಾಗತಾಯ ಪವಾರಣಾಯ ಸಕರಣೀಯೋ ಪಕ್ಕಮತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪವಾರಣಾದಿವಸೇಪಿ ಸತ್ತಾಹಕರಣೀಯಂ ವಿನಾ ಗನ್ತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಕೋಮುದಿಯಾ ಚಾತುಮಾಸಿನಿಯಾತಿ ಕೋಮುದೀ, ಚತುನ್ನಂ ವಸ್ಸಿಕಮಾಸಾನಂ ಪರಿಯೋಸಾನತ್ತಾ ಚಾತುಮಾಸಿನೀತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ।
ಅಧಮ್ಮಿಕಕತಿಕಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ।