೫. ಚಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಕೋ
ಸೋಣಕೋಳಿವಿಸಕಥಾದಿವಣ್ಣನಾ
೨೪೨. ಚಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಉಣ್ಣಪಾವಾರಣನ್ತಿ ಉಭತೋ ಲೋಮಾನಿ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಕತಂ ಉಣ್ಣಮಯಂ ಪಾವಾರಣಂ, ಉಭತೋ ಕಪ್ಪಾಸಪಿಚುಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ವೀತಪಾವಾರೋಪಿ ಅತ್ಥಿ, ತತೋ ನಿವತ್ತನತ್ಥಂ ‘‘ಉಣ್ಣಪಾವಾರಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಅಡ್ಢಚನ್ದಪಾಸಾಣೇತಿ ಸೋಪಾನಮೂಲೇ ಉಪಡ್ಢಂ ಅನ್ತೋ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಠಪಿತೇ ಅಡ್ಢಪಾಸಾಣೇ। ಪಾಳಿಯಂ ವಿಹಾರಪಚ್ಛಾಯಾಯನ್ತಿ ವಿಹಾರಪಚ್ಚನ್ತೇ ಛಾಯಾಯ, ವಿಹಾರಸ್ಸ ವಡ್ಢಮಾನಚ್ಛಾಯಾಯನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ।
೨೪೩. ಭೋಗಾತಿ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ। ಅಚ್ಚಾಯತಾತಿ ಅತಿಆಯತಾ ಖರಮುಚ್ಛನಾ। ಸರವತೀತಿ ಮಧುರಸರಸಂಯುತ್ತಾ। ಅತಿಸಿಥಿಲಾ ಮನ್ದಮುಚ್ಛನಾ। ವೀರಿಯಸಮಥನ್ತಿ ವೀರಿಯಸಮ್ಪಯುತ್ತಸಮಥಂ। ತತ್ಥ ಚ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಣ್ಹಾಹೀತಿ ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸಮಭಾವೇ ಸತಿ ಯಂ ಆದಾಸೇ ಮುಖನಿಮಿತ್ತಂ ವಿಯ ನಿಮಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಸಮಥನಿಮಿತ್ತಂ, ವಿಪಸ್ಸನಾನಿಮಿತ್ತಂ, ಮಗ್ಗನಿಮಿತ್ತಂ, ಫಲನಿಮಿತ್ತಞ್ಚ ಗಣ್ಹಾಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಹೀತಿ, ಏವಮಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಪರಿಯೋಸಾನಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥಿತಂ।
೨೪೪. ಛಠಾನಾನೀತಿ ಛ ಕಾರಣಾನಿ। ಅಧಿಮುತ್ತೋತಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಠಿತೋ। ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾಧಿಮುತ್ತೋತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ಅರಹತ್ತವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಅರಹತ್ತಞ್ಹಿ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತತ್ತಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ, ತೇಹೇವ ಚ ಪವಿವಿತ್ತತ್ತಾ ಪವಿವೇಕೋ, ಬ್ಯಾಪಜ್ಜಾಭಾವತೋ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಂ, ಉಪಾದಾನಸ್ಸ ಖಯನ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಉಪಾದಾನಕ್ಖಯೋ, ತಣ್ಹಕ್ಖಯನ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ತಣ್ಹಕ್ಖಯೋ, ಸಮ್ಮೋಹಾಭಾವತೋ ಅಸಮ್ಮೋಹೋತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ।
ಕೇವಲಂ ಸದ್ಧಾಮತ್ತಕನ್ತಿ ಕೇವಲಂ ಪಟಿವೇಧಪಞ್ಞಾಯ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸಂ ಸದ್ಧಾಮತ್ತಕಂ। ಪಟಿಚಯನ್ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವೀತರಾಗತ್ತಾತಿ ಮಗ್ಗಪಟಿವೇಧೇನ ರಾಗಸ್ಸ ವಿಗತತ್ತಾ ಏವ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಠಿತೋ ಹೋತಿ। ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಪವಿವೇಕಾಧಿಮುತ್ತೋತಿ ‘‘ಪವಿವೇಕೇ ಅಧಿಮುತ್ತೋ ಅಹ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅರಹತ್ತಂ ಬ್ಯಾಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಸೀಲಬ್ಬತಪರಾಮಾಸನ್ತಿ ಸೀಲಞ್ಚ ವತಞ್ಚ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ಗಹಿತಗ್ಗಹಣಮತ್ತಂ। ಸಾರತೋ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛನ್ತೋತಿ ಸಾರಭಾವೇನ ಜಾನನ್ತೋ। ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಾಧಿಮುತ್ತೋತಿ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಂ ಅರಹತ್ತಂ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ।
ಅಮಿಸ್ಸೀಕತನ್ತಿ ಭುಸಾ ವಾತವುಟ್ಠೀತಿ ಬಲವವಾತಕ್ಖನ್ಧೋ।
ಉಪಾದಾನಕ್ಖಯಸ್ಸ ಚಾತಿ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ। ದಿಸ್ವಾ ಆಯತನುಪ್ಪಾದನ್ತಿ ಚಕ್ಖಾದಿಆಯತನಾನಂ ಉಪ್ಪಾದಞ್ಚ ವಯಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ। ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ಇಮಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ।
ಸೋಣಕೋಳಿವಿಸಕಥಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ದಿಗುಣಾದಿಉಪಾಹನಪಟಿಕ್ಖೇಪಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೨೪೫. ಸಕಟವಾಹೇತಿ ದ್ವೀಹಿ ಸಕಟೇಹಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇ ವಾಹೇ। ‘‘ವಾಹೇ’’ತಿ ಬಹುವಚನಸ್ಸ ಹಿರಞ್ಞವಿಸೇಸನತ್ತೇಪಿ ಸಾಮಞ್ಞಾಪೇಕ್ಖಾಯ ‘‘ಹಿರಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಏಕವಚನಂ ಕತಂ।
೨೪೬. ಅದ್ದಾರಿಟ್ಠಕವಣ್ಣಾತಿ ಅಲ್ಲಾರಿಟ್ಠಫಲವಣ್ಣಾ, ತಿನ್ತಕಾಕಪಕ್ಖವಣ್ಣಾತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ರಜನನ್ತಿ ಉಪಲಿತ್ತಂ ನೀಲಾದಿವಣ್ಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಚೋಳಕೇನ ಪುಞ್ಛಿತ್ವಾ’’ತಿ। ತಞ್ಹಿ ತಥಾ ಪುಞ್ಛಿತೇ ವಿಗಚ್ಛತಿ। ಯಂ ಪನ ಚಮ್ಮಸ್ಸ ದುಗ್ಗನ್ಧಾಪನಯನತ್ಥಂ ಕಾಳರತ್ತಾದಿರಜನೇಹಿ ರಞ್ಜಿತತ್ತಾ ಕಾಳರತ್ತಾದಿವಣ್ಣಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಚೋಳಾದೀಹಿ ಅಪನೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಚಮ್ಮಗತಿಕಮೇವ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ಖಲ್ಲಕನ್ತಿ ಸಬ್ಬಪಣ್ಹಿಪಿಧಾನಚಮ್ಮಂ, ಅಪರಿಗಳನತ್ಥಂ ಪಣ್ಹಿಉಪರಿಭಾಗೇ ಅಪಿಧಾಯ ಆರೋಪನಬನ್ಧನಮತ್ತಂ ವಟ್ಟತಿ। ವಿಚಿತ್ರಾತಿ ಸಣ್ಠಾನತೋ ವಿಚಿತ್ರಪಟಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ನ ವಣ್ಣತೋ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಪನೇತಬ್ಬೇಸು ‘‘ಪಕ್ಖಿಬಿಳಾಲಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತೇಸಂ ಚಮ್ಮಂ ನಾಮ ಪಕ್ಖಲೋಮಮೇವ।
ದಿಗುಣಾದಿಉಪಾಹನಪಟಿಕ್ಖೇಪಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಅಜ್ಝಾರಾಮೇಉಪಾಹನಪಟಿಕ್ಖೇಪಕಥಾದಿವಣ್ಣನಾ
೨೫೧. ಉಣ್ಣಾಹಿ ಕತಪಾದುಕಾತಿ ಏತ್ಥ ಉಣ್ಣಾಮಯಕಮ್ಬಲೇಹಿ ಕತಾ ಪಾದುಕಾ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ।
೨೫೩. ಗಙ್ಗಾಮಹಕೀಳಿಕಾಯಾತಿ ಗಙ್ಗಾಮಹೇ ಕೀಳಿಕಾಯ। ತತ್ಥ ಹಿ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾ ಯಾನೇಹಿ ಉದಕಕೀಳಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ಪೀಠಕಸಿವಿಕನ್ತಿ ಫಲಕಾದಿನಾ ಕತಂ ಪೀಠಕಯಾನಂ। ಪಟಪೋತಲಿಕಂ ಅನ್ದೋಲಿಕಾ। ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಯಾನಂ ಉಪಾಹನೇನಪಿ ಗನ್ತುಂ ಅಸಮತ್ಥಸ್ಸ ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತಂ।
೨೫೪. ವಾಳರೂಪಾನೀತಿ ಆಹರಿಮಾನಿ ವಾಳರೂಪಾನಿ। ಚತುರಙ್ಗುಲಾಧಿಕಾನೀತಿ ಉದ್ದಲೋಮೀಏಕನ್ತಲೋಮೀಹಿ ವಿಸೇಸದಸ್ಸನಂ। ಚತುರಙ್ಗುಲತೋ ಹಿ ಊನಾನಿ ಕಿರ ಉದ್ದಲೋಮೀಆದೀಸು ಪವಿಸನ್ತಿ। ವಾನಚಿತ್ರೋ ಉಣ್ಣಾಮಯತ್ಥರಣೋತಿ ನಾನಾವಣ್ಣೇಹಿ ಉಣ್ಣಾಮಯಸುತ್ತೇಹಿ ಭಿತ್ತಿಚ್ಛೇದಾದಿವಸೇನ ವಾಯಿತ್ವಾ ಕತಚಿತ್ತತ್ಥರಣೋ। ಘನಪುಪ್ಫಕೋತಿ ಬಹಲರಾಗೋ। ಪಕತಿತೂಲಿಕಾತಿ ತೂಲಪುಣ್ಣಾ ಭಿಸಿ। ವಿಕತಿಕಾತಿ ಸೀಹರೂಪಾದಿವಸೇನ ವಾನಚಿತ್ರಾವ ಗಯ್ಹತಿ। ಉದ್ದಲೋಮೀತಿ ‘‘ಉಭತೋದಸಂ ಉಣ್ಣಾಮಯತ್ಥರಣ’’ನ್ತಿ ದೀಘನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ಕೋಸೇಯ್ಯಕಟ್ಟಿಸ್ಸಮಯನ್ತಿ ಕೋಸಿಯಸುತ್ತಾನಂ ಅನ್ತರಾ ಸುವಣ್ಣಮಯಸುತ್ತಾನಿ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ವೀತಂ। ಸುವಣ್ಣಸುತ್ತಂ ಕಿರ ‘‘ಕಟ್ಟಿಸ್ಸಂ, ಕಸಟ’’ನ್ತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ। ತೇನೇವ ‘‘ಕೋಸೇಯ್ಯಕಸಟಮಯ’’ನ್ತಿ ಆಚರಿಯ-ಧಮ್ಮಪಾಲತ್ಥೇರೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವದನ್ತಿ। ರತನಪರಿಸಿಬ್ಬಿತನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣಲಿತ್ತಂ। ಸುದ್ಧಕೋಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ರತನಪರಿಸಿಬ್ಬನರಹಿತಂ।
ಅಜಿನಮಿಗಚಮ್ಮಾನಂ ಅತಿಸುಖುಮತ್ತಾ ದುಪಟ್ಟತಿಪಟ್ಟಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸಿಬ್ಬನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಜಿನಪ್ಪವೇಣೀ’’ತಿ। ರತ್ತವಿತಾನೇನಾತಿ ಸಬ್ಬರತ್ತೇನ ವಿತಾನೇನ। ಯಂ ಪನ ನಾನಾವಣ್ಣಂ ವಾನಚಿತ್ತಂ ವಾ ಲೇಪಚಿತ್ತಂ ವಾ, ತಂ ವಟ್ಟತಿ। ಉಭತೋಲೋಹಿತಕೂಪಧಾನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ‘‘ಚಿತ್ರಂ ವಾ’’ತಿ ಇದಂ ಪನ ಸಬ್ಬಥಾ ಕಪ್ಪಿಯತ್ತಾ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಉಭತೋಉಪಧಾನೇಸು ಅಕಪ್ಪಿಯತ್ತಾ। ನ ಹಿ ಲೋಹಿತಕ-ಸದ್ದೋ ಚಿತ್ತೇ ವತ್ತತಿ, ಪಟಲಿಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಚಿತ್ತಕಸ್ಸಪಿ ಅತ್ಥರಣಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ, ಕಾಸಾವಂ ಪನ ಲೋಹಿತಕವೋಹಾರಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ। ತಸ್ಮಾ ವಿತಾನೇಪಿ ಉಭತೋಉಪಧಾನೇಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ಸಚೇ ಪಮಾಣಯುತ್ತನ್ತಿಆದಿ ಅಞ್ಞಪ್ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಬಿಬ್ಬೋಹನಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ದೀಘನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾದೀಸು ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ತೂಲಿಕಂ ಸಬ್ಬಾನೇವ ಗೋನಕಾದೀನಿ ರತನಪರಿಸಿಬ್ಬಿತಾನಿ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯೇವ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯಭಾವೇ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ।
ಅಜ್ಝಾರಾಮೇಉಪಾಹನಪಟಿಕ್ಖೇಪಕಥಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಗಿಹಿವಿಕತಾನುಞ್ಞಾತಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೨೫೬. ಅಭಿನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ಅಪಸ್ಸಾಯ। ವಿಸುಕಾಯಿಕವಿಪ್ಫನ್ದಿತಾನನ್ತಿ ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಾನಂ ದಿಟ್ಠಿಚಿತ್ತವಿಪ್ಫನ್ದಿತಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
೨೫೭. ಯತಿನ್ದ್ರಿಯನ್ತಿ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯವಸೇನ ಸಞ್ಞತಿನ್ದ್ರಿಯಂ।
೨೫೮. ಪಾಳಿಯಂ ಅಟ್ಠಕವಗ್ಗಿಕಾನೀತಿ ಸುತ್ತನಿಪಾತೇ (ಸು॰ ನಿ॰ ೭೭೨ ಆದಯೋ) ಅಟ್ಠಕವಗ್ಗಭೂತಾನಿ ಸೋಳಸ ಸುತ್ತಾನಿ। ಏವಂ ಚಿರಂ ಅಕಾಸೀತಿ ಏವಂ ಚಿರಕಾಲಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಪಗನ್ತ್ವಾ ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ವಾಸಮಕಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೋ ಕಿರ ಮಜ್ಝಿಮವಯೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ತೇನ ಭಗವಾ ಏವಮಾಹ। ಏತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಕಾಮೇಸು ದಿಟ್ಠಾದೀನವಾ ಚಿರಾಯಿತ್ವಾಪಿ ಘರಾವಾಸೇನ ಪಕ್ಖನ್ದನ್ತೀತಿ ಏತಮತ್ಥಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರತೋ ವಿದಿತ್ವಾ।
ಆದೀನವಂ ಲೋಕೇತಿ ಸಙ್ಖಾರಲೋಕೇ ಅನಿಚ್ಚತಾದಿಆದೀನವಂ। ನಿರುಪಧಿನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ। ‘‘ಅರಿಯೋ ನ ರಮತೀ ಪಾಪೇ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಹೇತುಮಾಹ ‘‘ಪಾಪೇ ನ ರಮತೀ ಸುಚೀ’’ತಿ। ತತ್ಥ ಸುಚೀತಿ ವಿಸುದ್ಧಪುಗ್ಗಲೋ।
೨೫೯. ಕಾಳಸೀಹೋತಿ ಕಾಳಮುಖವಾನರಜಾತಿ। ಚಮ್ಮಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ನಿಸೀದನತ್ಥರಣಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಭೂಮತ್ಥರಣಾದಿವಸೇನ ಸೇನಾಸನಪರಿಭೋಗೋ ವಟ್ಟತೇವ।
ಗಿಹಿವಿಕತಾನುಞ್ಞಾತಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಚಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ।