೭. ಕಥಿನಕ್ಖನ್ಧಕೋ
ಕಥಿನಾನುಜಾನನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೦೬. ಕಥಿನಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಸೀಸವಸೇನಾತಿ ಪಧಾನವಸೇನ। ಕಥಿನನ್ತಿ ಪಞ್ಚಾನಿಸಂಸೇ ಅನ್ತೋಕರಣಸಮತ್ಥತಾಯ ಥಿರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೋ ನೇಸಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ‘‘ಸೋ ತುಮ್ಹಾಕ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ನೇಸ’’ನ್ತಿ ವಚನಂ ಯುಜ್ಜತಿ। ಯೇ ಅತ್ಥತಕಥಿನಾತಿ ನ ಕೇವಲಂ ತುಮ್ಹಾಕಮೇವ, ಯೇ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಅತ್ಥತಕಥಿನಾ, ತೇಸಂ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಥ ವಾ ವೋತಿ ತದಾ ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೇ ಚ ಅನಾಗತೇ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಬ್ಬೇ ಏಕತೋ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ತುಮ್ಹಾಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೋ ನೇಸನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸೋ ತೇಸನ್ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅತ್ಥತಕಥಿನಾನಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚ ಕಪ್ಪಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ। ಮತಕಚೀವರನ್ತಿ ಮತಸ್ಸ ಚೀವರಂ। ‘‘ವುತ್ಥವಸ್ಸವಸೇನಾ’’ತಿ ಇದಂ ಪಚ್ಛಿಮವಸ್ಸಂವುತ್ಥಾನಮ್ಪಿ ಸಾಧಾರಣನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪುರಿಮಿಕಾಯ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಪಠಮಪವಾರಣಾಯ ಪವಾರಿತಾ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿ। ಉಪಗತಾ ವಾ ನ ಲಭನ್ತೀತಿ ಪಚ್ಛಿಮಿಕಾಯ ವುತ್ಥವಸ್ಸೇಪಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ।
ಖಲಿಮಕ್ಖಿತಸಾಟಕೋತಿ ಅಹತವತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಅಕಾತುಂ ನ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅನಾದರಿಯೇ ಸತಿ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ದೀಪೇತಿ।
‘‘ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇದಂ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಸ್ಸಂವುತ್ಥಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅದತ್ವಾ ದಾತುಕಾಮೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬವಿಧಿದಸ್ಸನಂ। ಯದಿ ಏವಂ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಏವ ದಾನಂ ಅವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕಮ್ಮವಾಚಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ಕಥಿನಚೀವರಂ ವಿಯ ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ದಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾವ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
೩೦೮. ಮಹಾಭೂಮಿಕನ್ತಿ ಮಹಾವಿಸಯಂ, ಚತುವೀಸತಿಆಕಾರವನ್ತತಾಯ ಮಹಾವಿತ್ಥಾರಿಕನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಪಞ್ಚಕನ್ತಿ ಪಞ್ಚಖಣ್ಡಂ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ। ಪಠಮಚಿಮಿಲಿಕಾತಿ ಕಥಿನವತ್ಥತೋ ಅಞ್ಞಾ ಕುಚ್ಛಿಚಿಮಿಲಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಸಿಬ್ಬಿತಮತ್ತೇನಾತಿ ಥಿರಜಿಣ್ಣಾನಂ ಚಿಮಿಲಿಕಾನಂ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ಸಿಬ್ಬನಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನನ್ತಿ ವದನ್ತಿ। ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ, ಕುರುನ್ದಿಯಞ್ಚ ವುತ್ತವಚನನ್ತಿ ದಸ್ಸನಂ, ಬ್ಯಞ್ಜನತೋ ಏವ ಭೇದೋ, ನ ಅತ್ಥತೋತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಕತನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ಪಿಟ್ಠಿಅನುವಾತಾರೋಪನಮತ್ತೇನಾತಿ ದೀಘತೋ ಅನುವಾತಸ್ಸ ಆರೋಪನಮತ್ತೇನ। ಕುಚ್ಛಿಅನುವಾತಾರೋಪನಮತ್ತೇನಾತಿ ಪುಥುಲತೋ ಅನುವಾತಸ್ಸ ಆರೋಪನಮತ್ತೇನ। ರತ್ತಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇನಾತಿ ರತ್ತಿಅತಿಕ್ಕನ್ತೇನ।
೩೦೯. ಹತವತ್ಥಕಸಾಟಕೇನಾತಿ ನ ಹಿ ತೇನಾತಿಆದೀಸು ತೇನ ಪರಿವಾರಾಗತಪಾಠೇನ ಇಧ ಆನೇತ್ವಾ ಅವುಚ್ಚಮಾನೇನ ಕಥಿನತ್ಥಾರಕಸ್ಸ ಜಾನಿತಬ್ಬೇಸು ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಪರಿಹಾಯತಿ, ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಇಧೇವ ವುತ್ತತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
೩೧೦. ಮಾತಾ ವಿಯಾತಿ ಮಾತಿಕಾ, ಇವತ್ಥೇ ಕ-ಪಚ್ಚಯೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ತೇನ ಸಿದ್ಧಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಮಾತಿಕಾತಿ ಮಾತರೋ’’ತಿಆದಿ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಏತಿಸ್ಸಾ ಮಾತಿಕಾಯ। ಪಕ್ಕಮನನ್ತಿಕೋ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರೋ ಏವ ಹಿ ಸಯಂ ಅತ್ತನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಏವಮಭೇದೂಪಚಾರೇನ ‘‘ಮಾತಿಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತೋ ಉಬ್ಭಾರಸ್ಸೇವ ಪಕ್ಕಮನನ್ತೇ ಸಮುಪ್ಪತ್ತಿತೋ, ತಬ್ಬಿನಿಮುತ್ತಾಯ ಚ ಮಾತಿಕಾಯ ಅಭಾವಾ, ತಪ್ಪಕಾಸಿಕಾಪಿ ಚೇತ್ಥ ಪಾಳಿ ‘‘ಮಾತಿಕಾ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ಯುಜ್ಜತಿ। ಸಾಪಿ ಹಿ ಪಕ್ಕಮನನ್ತಿಕುಬ್ಭಾರಪ್ಪಕಾಸನೇನ ‘‘ಪಕ್ಕಮನನ್ತಿಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಸೇಸುಬ್ಭಾರೇಸುಪಿ। ಪಕ್ಕಮನನ್ತಿ ಚೇತ್ಥ ಉಪಚಾರಸೀಮಾತಿಕ್ಕಮನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ಕಥಿನಾನುಜಾನನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಆದಾಯಸತ್ತಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೩೧೧. ‘‘ನ ಪುನ ಆಗಮಿಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಆವಾಸಪಲಿಬೋಧುಪಚ್ಛೇದಕಾರಣದಸ್ಸನಂ। ಪಞ್ಚಸು ಹಿ ಚೀವರಮಾಸೇಸು ಯದಾ ಕದಾಚಿ ನ ಪಚ್ಚೇಸ್ಸನ್ತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಉಪಚಾರಸೀಮಾತಿಕ್ಕಮೇನ ಆವಾಸಪಲಿಬೋಧೋ ಛಿಜ್ಜತಿ। ಪಚ್ಚೇಸ್ಸನ್ತಿ ಬಹಿಉಪಚಾರಗತಸ್ಸ ಪನ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ನ ಪಚ್ಚೇಸ್ಸನ್ತಿ ಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನಮತ್ತೇ ಛಿಜ್ಜತಿ। ಪಠಮಂ ಚೀವರಪಲಿಬೋಧೋ ಛಿಜ್ಜತೀತಿ ನ ಪಚ್ಚೇಸ್ಸನ್ತಿ ಪಕ್ಕಮನತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಚೀವರಸ್ಸ ನಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಕತಚೀವರಮಾದಾಯಾ’’ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ। ಅತ್ಥತಕಥಿನಸ್ಸ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಯಾವ ‘‘ಸಙ್ಘತೋ ವಾ ದಾಯಕಕುಲಾದಿತೋ ವಾ ಚೀವರಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚೀವರಾಸಾ ವಾ ಲದ್ಧವತ್ಥಾನಂ ಸಹಾಯಸಮ್ಪದಾದಿಯೋಗಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದಿಭಾವೇನ ‘‘ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕರಣಿಚ್ಛಾ ವಾ ಪವತ್ತತಿ, ತಾವ ಚೀವರಪಲಿಬೋಧೋ ಅನುಪಚ್ಛಿನ್ನೋ ಏವ। ಯದಾ ಪನ ಯಥಾಪತ್ಥಿತಟ್ಠಾನತೋ ಚೀವರಾದೀನಂ ಸಬ್ಬಥಾ
ಸೋ ಅನ್ತೋಸೀಮಾಯನ್ತಿ ಚೀವರನಿಟ್ಠಾನಕ್ಖಣೇಯೇವ ಛಿನ್ನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ। ನೇವಿಮಂ ಚೀವರಂ ಕಾರೇಸ್ಸನ್ತಿ ಚೀವರೇ ಅಪೇಕ್ಖಾಯ ವಿಗತತ್ತಾ ಕರಣಪಲಿಬೋಧಸ್ಸಾಪಿ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನತಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಯೋ ಪನ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ವಾ ಅನತ್ಥಿಕತಾಯ ವಾ ಸಬ್ಬಥಾ ಚೀವರಂ ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಸ ಬಹಿಸೀಮಾಗತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಚೀವರಪಲಿಬೋಧಾಭಾವೇನ ನ ಪಚ್ಚೇಸ್ಸನ್ತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಮತ್ತೇನ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನನ್ತಿಕೋ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಸೋ ಪನಾತಿ ಪಲಿಬೋಧುಪಚ್ಛೇದೋ। ಅಯಂ ಪನಾತಿ ಆಸಾವಚ್ಛೇದಕೋ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರೋ ವಿಸುಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ವುತ್ತೋ, ಇಧ ನ ವುತ್ತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಅನಾಸಾಯ ಲಭತೀತಿ ‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ಚೀವರಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಸಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನಪುಬ್ಬಾ, ತತ್ಥ ಚೀವರಾಸಾಯ ಅನುಪ್ಪನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಲಭತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆಸಾಯ ನ ಲಭತೀತಿ ಆಸೀಸಿತಟ್ಠಾನೇ ನ ಲಭತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇಧ ನ ವುತ್ತೋತಿ ಇಧ ಸವನನ್ತಿಕಾನನ್ತರೇ ನ ವುತ್ತೋ। ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸೀಮಾತಿಕ್ಕನ್ತಿಕೇ। ಸೀಮಾತಿಕ್ಕನ್ತಿಕೋ ನಾಮ ಚೀವರಮಾಸಾನಂ ಪರಿಯನ್ತದಿವಸಸಙ್ಖಾತಾಯ ಸೀಮಾಯ ಅತಿಕ್ಕಮನತೋ ಸಞ್ಜಾತೋ। ಕೇಚಿ ‘‘ಬಹಿಸೀಮಾಯ ಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೋ ಸೀಮಾತಿಕ್ಕಮೋ’’ತಿ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಅನ್ತೋಉಪಚಾರೇ ಚೀವರಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೇಪಿ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರೋ ಅಸಮ್ಮತೋ ನಾಮ ಸಿಯಾತಿ ನ ಚೇತಂ ಯುತ್ತಂ। ತಸ್ಮಾ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೋ ಸೀಮಾತಿಕ್ಕಮೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಏತ್ಥ ಚ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಕತಚೀವರೋ’’ತಿ ಇದಂ ಉಪಲಕ್ಖಣಮತ್ತಂ, ಅಕತಚೀವರಸ್ಸಪಿ ಕಾಲಾತಿಕ್ಕಮೇನ ಸೀಮಾತಿಕ್ಕನ್ತಿಕೋ ಹೋತಿ, ದ್ವೇ ಚ ಪಲಿಬೋಧಾ ಏಕತೋ ಛಿಜ್ಜನ್ತಿ। ಏವಂ ಅಞ್ಞತ್ಥಾಪಿ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ತಂತಂ ವಿಸೇಸನಾಭಾವೇಪಿ ಕಥಿನುಬ್ಭಾರತಾ, ಪಲಿಬೋಧುಪಚ್ಛೇದಪ್ಪಕಾರೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ‘‘ಸಹುಬ್ಭಾರೇ ದ್ವೇಪಿ ಪಲಿಬೋಧಾ ಅಪುಬ್ಬಂ ಅಚರಿಮಂ ಛಿಜ್ಜನ್ತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಅಕತಚೀವರಸ್ಸ ಪಚ್ಚೇಸ್ಸನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಸಮ್ಭವಪಕ್ಖಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ತೇಸು ಅಞ್ಞತರಾಭಾವೇಪಿ ಸಹುಬ್ಭಾರೋವ ಹೋತಿ।
೩೧೨-೩೨೫. ಸಮಾದಾಯವಾರೋ ಆದಾಯವಾರಸದಿಸೋವ। ಉಪಸಗ್ಗಮೇವೇತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಪುನ ಸಮಾದಾಯವಾರೇಪಿ…ಪೇ॰… ತೇಯೇವ ದಸ್ಸಿತಾ’’ತಿ ‘‘ಯಥಾಸಮ್ಭವ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತೇನೇವ ವಿಪ್ಪಕತಚೀವರವಾರೇ ಛಳೇವ ಉಬ್ಭಾರಾ ವುತ್ತಾ, ಚೀವರೇ ಹತ್ಥಗತೇ
ತತೋ ಪರಂ ನಿಟ್ಠಾನಸನ್ನಿಟ್ಠಾನನಾಸನನ್ತಿಕಾನಂ ವಸೇನ ತೀಣಿ ತಿಕಾನಿ ದಸ್ಸಿತಾನಿ। ತತ್ಥ ತತಿಯತ್ತಿಕೇ ಅನಧಿಟ್ಠಿತೇನಾತಿ ‘‘ಪಚ್ಚೇಸ್ಸಂ, ನ ಪಚ್ಚೇಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅನಧಿಟ್ಠಿತೇನ, ನ ಏವಂ ಮನಸಿಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತಿಯತ್ತಿಕತೋ ಪನ ಪರಂ ಏಕಂ ಛಕ್ಕಂ ದಸ್ಸಿತಂ। ಏವಂ ತೀಣಿ ತಿಕಾನಿ, ಏಕಂ ಛಕ್ಕಞ್ಚಾತಿ ಪಠಮಂ ಪನ್ನರಸಕಂ ವುತ್ತಂ, ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ದುತಿಯಪನ್ನರಸಕಾದೀನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ।
ಪಾಳಿಯಂ ಆಸಾದ್ವಾದಸಕೇ ಬಹಿಸೀಮಾಗತಸ್ಸ ಕಥಿನುದ್ಧಾರೇಸು ತೇಸಮ್ಪಿ ಚೀವರಾಸಾದಿವಸೇನ ಚೀವರಪಲಿಬೋಧೋ ಯಾವ ಚೀವರನಿಟ್ಠಾನಾ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸೋ ಬಹಿಸೀಮಾಗತೋ ಸುಣಾತಿ ‘ಉಬ್ಭತಂ ಕಿರ ತಸ್ಮಿಂ ಆವಾಸೇ ಕಥಿನನ್ತಿ…ಪೇ॰… ಸವನನ್ತಿಕೋ ಕಥಿನುದ್ಧಾರೋ’’’ತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಸವನಕ್ಖಣೇ ಆವಾಸಪಲಿಬೋಧೋ ಪಠಮಂ ಛಿಜ್ಜತಿ, ನಿಟ್ಠಿತೇ ಚೀವರಪಲಿಬೋಧೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ದಿಸಂಗಮಿಕನವಕೇ ದಿಸಂಗಮಿಕೋ ಪಕ್ಕಮತೀತಿ ನ ಪಚ್ಚೇಸ್ಸನ್ತಿ ಪಕ್ಕಮತಿ, ಇಮಿನಾ ಆವಾಸಪಲಿಬೋಧಾಭಾವೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಹೋತಿ। ತೇನೇವ ವಸ್ಸಂವುತ್ಥಾವಾಸೇ ಪುನ ಗನ್ತ್ವಾ ಚೀವರನಿಟ್ಠಾಪಿತಮತ್ತೇ ನಿಟ್ಠಾನನ್ತಿಕೋ ಕಥಿನುದ್ಧಾರೋ ವುತ್ತೋ। ‘‘ಚೀವರಪಟಿವಿಸಂ ಅಪವಿಲಾಯಮಾನೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚೀವರಪಲಿಬೋಧಸಮಙ್ಗಿಕತ್ತಮಸ್ಸ ದಸ್ಸೇತಿ, ಅಪವಿಲಾಯಮಾನೋತಿ ಆಕಙ್ಖಮಾನೋ। ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
ಆದಾಯಸತ್ತಕಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಕಥಿನಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ।