೧೦. ಕೋಸಮ್ಬಕಕ್ಖನ್ಧಕೋ
ಕೋಸಮ್ಬಕವಿವಾದಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೪೫೧. ಕೋಸಮ್ಬಕಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಸಚೇ ಹೋತಿ, ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀತಿ ವಿನಯಧರಸ್ಸ ವಚನೇನ ಆಪತ್ತಿದಿಟ್ಠಿಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹ। ತೇನೇವ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿದಿಟ್ಠಿ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ನತ್ಥಿ ಆಪತ್ತೀತಿ ಉದಕಸ್ಸ ಠಪನಭಾವಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ವಾ ಠಪಿತಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ವಿಸ್ಸರಿತ್ವಾ ವಾ ಗಮನೇ ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಅಸತಿಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿಪಕ್ಖೋಪಿ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ವಿನಯಧರೋ ತತ್ಥ ಅನಾಪತ್ತಿದಿಟ್ಠಿಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ಏವಮಾಹ। ತೇನೇವ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅಞ್ಞೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿದಿಟ್ಠಿನೋ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಪರಿಸಾಯಪಿಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿದಿಟ್ಠಿಯಾ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ‘‘ಅಞ್ಞೇ’’ತಿ ಬಹುವಚನಂ ಕತಂ। ಅನಾಪತ್ತಿದಿಟ್ಠಿ ಅಹೋಸೀತಿ ಸುತ್ತನ್ತಿಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಅಪಕತಞ್ಞುತಾಯ ವಿನಯಧರಸ್ಸ ವಚನಮತ್ತೇನ ಸೋ ಏವಮಹೋಸಿ, ಸಾ ಪನಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ಏವ ಉದಕಾವಸೇಸಸ್ಸ ಠಪನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಠಪಿತತ್ತಾ। ವತ್ಥುಮತ್ತಜಾನನೇ ಏವ ಹಿ ಸೇಖಿಯಾ ಸಚಿತ್ತಕಾ, ನ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಿಜಾನನೇ। ತೇನೇವ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ತಸ್ಸಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿದಿಟ್ಠಿ ಹೋತೀ’’ತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಆಪತ್ತಿ ಇಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಮಾನೋ’’ತಿ ಇದಂ ವಿನಯಧರತ್ಥೇರೋ ‘‘ತಯಾ ಇದಂ ಉದಕಂ ಠಪಿತ’’ನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ ಪುಟ್ಠೇನ ಸುತ್ತನ್ತಿಕತ್ಥೇರೇನ ‘‘ಆಮಾವುಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತವಚನಂ ಸರಿತ್ವಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿಅಕೋವಿದತಾಯ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚೇವ ಅಕಾಸೀತಿ ಆಪತ್ತಿದಿಟ್ಠಿ ಹುತ್ವಾವ ಅವೋಚ। ತೇನೇವ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅಞ್ಞೇ ಭಿಕ್ಖೂ ತಸ್ಸಾ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಆಪತ್ತಿದಿಟ್ಠಿನೋ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
೪೫೩. ‘‘ನ ತಾವ ಭಿನ್ನೋ’’ತಿ ಇದಂ ಉಕ್ಖಿಪನತದನುವತ್ತನಮತ್ತೇನ ಸಙ್ಘೋ ಭಿನ್ನೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪನ ಉಭಯಪಕ್ಖಿಕಾನಂ ಪಕ್ಖಂ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಕೋಧವಸೇನ ಕಾಯವಚೀಕಲಹವಡ್ಢನೇನೇವ ಹೋತೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸೋ ಚ ಖೋ ಕಲಹವಸೇನಾ’’ತಿ। ಸಮ್ಭಮಅತ್ಥವಸೇನಾತಿ ತುರಿತತ್ಥವಸೇನ।
೪೫೪. ಅಕಾರಣೇತಿಆದಿ
೪೫೫. ‘‘ಅಧಮ್ಮವಾದೀನಂ ಪಕ್ಖೇ ನಿಸಿನ್ನೋ’’ತಿ ಇದಂ ಉಪಲಕ್ಖಣಮತ್ತಂ, ಧಮ್ಮವಾದೀನಂ ಪಕ್ಖೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅಧಮ್ಮವಾದೀನಂ ಲದ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋಪಿ ಧಮ್ಮವಾದೀನಂ ನಾನಾಸಂವಾಸಕೋ ಹೋತಿ ಏವ। ಕಮ್ಮಂ ಕೋಪೇತೀತಿ ತಂ ವಿನಾ ಗಣಸ್ಸ ಅಪೂರಣಪಕ್ಖಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಯತ್ಥ ವಾ ತತ್ಥ ವಾತಿ ಧಮ್ಮವಾದೀನಂ ಪಕ್ಖೇ ವಾ ಅಧಮ್ಮವಾದೀನಂ ಪಕ್ಖೇ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇಮೇ ಧಮ್ಮವಾದಿನೋತಿ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ತಂತಂಪಕ್ಖಗತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಯಾಥಾವತೋ ವಾ ಅಯಾಥಾವತೋ ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಧಮ್ಮವಾದಿನೋ’’ತಿ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಅಯಂ ತಂತಂಪಕ್ಖಗತಾನಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಂ ಕರೋತಿ।
೪೫೬. ಉಪದಂಸೇನ್ತೀತಿ ಪವತ್ತೇನ್ತಿ। ಪಾಳಿಯಂ ಏತ್ತಾವತಾತಿ ‘‘ಏತ್ತಕಪದೇಸಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ಮಯಂ ಕೋಧಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇಪಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅನನುಲೋಮಿಕಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದಿಂ ಪವತ್ತೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಲ್ಲೇಕ್ಖೇತ್ವಾ ದೂರೇ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಉಪಚಾರಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ’’ತಿ।
೪೫೭. ಪಾಳಿಯಂ ಭಣ್ಡನಜಾತಾತಿಆದೀಸು ಕಲಹಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗೋ ಭಣ್ಡನಂ ನಾಮ। ಹತ್ಥಪರಾಮಾಸಾದಿ ಕಲಹೋ ನಾಮ। ವಿರುದ್ಧವಾದೋ ವಿವಾದೋ ನಾಮ।
೪೫೮. ಪರಿಪುಣ್ಣಕೋಸಕೋಟ್ಠಾಗಾರೋತಿ ಏತ್ಥ ಕೋಸೋ ನಾಮ ಸುವಣ್ಣಮಣಿಆದಿಭಣ್ಡಾಗಾರಸಾರಗಬ್ಭೋ। ಕೋಟ್ಠಂ ವುಚ್ಚತಿ ಧಞ್ಞಸ್ಸ ಆವಸನಟ್ಠಾನಂ, ಕೋಟ್ಠಭೂತಂ ಅಗಾರಂ ಕೋಟ್ಠಾಗಾರಂ, ಧಞ್ಞಸಙ್ಗಹಟ್ಠಾನಂ। ಅಬ್ಭುಯ್ಯಾಸೀತಿ ಯುದ್ಧಾಯ ಅಭಿಮುಖೋ ನಿಕ್ಖಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏಕಸಙ್ಘಾತಮ್ಪೀತಿ ಏಕಯುದ್ಧಮ್ಪಿ। ಧೋವನನ್ತಿ ಧೋವನುದಕಂ।
೪೬೩. ಪರಿಯಾದಿನ್ನರೂಪಾತಿ ಕೋಧಚಿತ್ತೇನ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಸಭಾವಾ।
೪೬೪. ತಂ ನ ಜಾನನ್ತೀತಿ ತಂ ಕಲಹಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ। ಯೇ ಉಪನಯ್ಹನ್ತೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಕೋಧಾಕಾರಂ ಚಿತ್ತೇ ಬನ್ಧನ್ತಿ। ಪಾಕಟಪರಿಸ್ಸಯೇತಿ ಸೀಹಾದಿಕೇ। ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಪರಿಸ್ಸಯೇತಿ ರಾಗಾದಿಕೇ। ಪಾಳಿಯಂ ನತ್ಥಿ ಬಾಲೇ ೯೭ ಸಹಾಯತಾತಿ ಬಾಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೀಲಾದಿಗುಣಸಙ್ಖಾತಾ ಸಹಾಯತಾ ನತ್ಥಿ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಲದ್ಧುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
೪೬೬. ಅತ್ತಕಾಮರೂಪಾತಿ ಅನುರುದ್ಧಾತಿ ಏಕಸೇಸನಯೇನ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಆಲಪನಂ, ತೇನೇವ ಬಹುವಚನನಿದ್ದೇಸೋ ಕತೋ। ಖಮನೀಯಂ ಸರೀರಂ ಯಾಪನೀಯಂ ಜೀವಿತಂ ‘‘ಕಚ್ಚಿ ವೋ ಸರೀರಞ್ಚ ಧಾರೇತುಂ, ಜೀವಿತಞ್ಚ ಯಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ। ತಗ್ಘಾತಿ ಏಕಂಸತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ಏಕಂಸೇನ ಮಯಂ ಭನ್ತೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಥಾ ಕಥನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯಥಾತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಯಥಾಕಥನ್ತಿ ವಾ ಏಕೋ ನಿಪಾತೋ ಕಾರಣಪುಚ್ಛನತ್ಥೋ, ಕೇನ ಪಕಾರೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏಕಞ್ಚ ಪನ ಮಞ್ಞೇ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಏಕಸ್ಸ ಚಿತ್ತವಸೇನ ಇತರೇಸಮ್ಪಿ ಪವತ್ತನತೋ ಸಬ್ಬೇಸಂ ನೋ ಏಕಂ ವಿಯ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಚ್ಚಿ ಪನ ವೋ ಅನುರುದ್ಧಾತಿ ಏತ್ಥ ವೋತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ ವಾ, ಕಚ್ಚಿ ತುಮ್ಹೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಮ್ಹಾಕನ್ತಿ ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ಅಮ್ಹೇಸು ತೀಸು ಯೋ ಪಠಮಂ ಪಟಿಕ್ಕಮತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಕೋಸಮ್ಬಕವಿವಾದಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಪಾಲಿಲೇಯ್ಯಕಗಮನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೪೬೭. ಯೇನ ಪಾಲಿಲೇಯ್ಯಕನ್ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ಯತ್ಥ ಪಾಲಿಲೇಯ್ಯಕೋ ಗಾಮೋ, ತತ್ಥ ಅವಸರೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ದಹರಪೋತಕೇಹೀತಿ ಭಿಙ್ಕಚ್ಛಾಪೇಹಿ। ‘‘ಓಗಾಹಿ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ನಹಾನಪೋಕ್ಖರಣಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಉದಾನಗಾಥಾಯಂ ಪನ – ರಥಈಸಸದಿಸದನ್ತಸ್ಸ ನಾಗಸ್ಸ ಹತ್ಥಿನೋ ಏತಂ ವಿವೇಕನಿನ್ನಂ ಚಿತ್ತಂ ನಾಗೇನ ಬುದ್ಧನಾಗಸ್ಸ ವಿವೇಕನಿನ್ನಚಿತ್ತೇನ ಸಮೇತಿ। ಕಸ್ಮಾ? ಯಂ ಯಸ್ಮಾ ಏಕೋವ ರಮತಿ ವನೇ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ಯೋಜನಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ।
ಪಾಲಿಲೇಯ್ಯಕಗಮನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಅಟ್ಠಾರಸವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೪೬೮. ಯಥಾ ಧಮ್ಮೋ ತಥಾ ತಿಟ್ಠಾಹೀತಿ ಯಥಾ ಧಮ್ಮೋ ಚ ವಿನಯೋ ಚ ಠಿತೋ, ತಥಾ ತಿಟ್ಠ, ಧಮ್ಮವಾದೀಪಕ್ಖೇ ತಿಟ್ಠಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
೪೭೩. ‘‘ಯೋ ಪಟಿಬಾಹೇಯ್ಯ, ಆಪತ್ತಿ ದುಕ್ಕಟಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇದಂ ಸಾಮಗ್ಗೀಭೇದಸ್ಸ ಅಕಾರಕೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಯೇ ಪನ ಭೇದಕಾರಕಾ ವಿರುದ್ಧಾ ಅಲಜ್ಜಿನೋ ‘‘ವಿವಿತ್ತಂ ಕತ್ವಾಪಿ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪನ ಯಥಾವುಡ್ಢಂ ವರಸೇನಾಸನಂ ಅದತ್ವಾ ವುಡ್ಢಾನಮ್ಪಿ ಅಸಞ್ಞತಾನಂ ಸಞ್ಞತೇಹಿ ವಿವಿತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
೪೭೫. ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಓಸಾರೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಉಕ್ಖಿತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆಪತ್ತಿಯಾಪನ್ನಭಾವಂ ಪಟಿಜಾನಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾವತ್ತನೇನ ಉಕ್ಖೇಪಕಾನಂ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಓಸಾರಣಚ್ಛನ್ದಸ್ಸ ಪಗೇವ ಞಾತತ್ತಾ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಉಕ್ಖಿತ್ತಾನುವತ್ತಕಾ ಸಯಮೇವ ನಂ ಓಸಾರೇಸುನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
೪೭೬. ಅತ್ಥತೋ ಅಪಗತಾತಿ ಸಾಮಗ್ಗೀಅತ್ಥವಿರಹಿತಾ, ತುಚ್ಛಬ್ಯಞ್ಜನಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
೪೭೭. ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಚಾರೋತಿ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಬ್ಬಸುನ್ದರಾಚಾರೋ। ಅನಪಗತನ್ತಿ ಕಾರಣತೋ ಅನಪೇತಂ। ಆದಾತಬ್ಬತೋ ಗಹೇತಬ್ಬತೋ ಆದಾಯನ್ತಿ ಆಚರಿಯವಾದೋ ವುತ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಆದಾಯಂ ಅತ್ತನೋ ಆಚರಿಯವಾದ’’ನ್ತಿ।
ಅಟ್ಠಹಿ ದೂತಙ್ಗೇಹೀತಿ ‘‘ಸೋತಾ ಚ ಹೋತಿ ಸಾವೇತಾ ಚ ಉಗ್ಗಹೇತಾ ಚ ಧಾರೇತಾ ಚ ವಿಞ್ಞಾತಾ ಚ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಾ ಚ ಕುಸಲೋ ಚ ಸಹಿತಾಸಹಿತಸ್ಸ ನೋ ಚ ಕಲಹಕಾರಕೋ’’ತಿ (ಅ॰ ನಿ॰ ೮.೧೬) ಏವಂ ವುತ್ತೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ ದೂತಙ್ಗೇಹಿ। ಸೇಸಮೇತ್ಥ, ಹೇಟ್ಠಾ ಚ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವಾತಿ।
ಅಟ್ಠಾರಸವತ್ಥುಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಕೋಸಮ್ಬಕಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ।
ಇತಿ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ
ಮಹಾವಗ್ಗವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ।
॥ ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ॥