೨. ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಕಣ್ಡೋ
೧. ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೨೩೪. ತೇರಸಕಸ್ಸಾತಿ ಅನಭಿರತೋ, ನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ’’ತಿ। ವಿಕ್ಖಿತ್ತತಾಯ ಕಾರಣಮಾಹ ಕಾಮರಾಗಾಇಚ್ಚಾದಿ।
೨೩೫. ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಾತಿ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿವೋಹಾರಂ ನಾರಹತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ। ಅಕುಸಲಭಾವೇ ಪನಸ್ಸಾ ಅಬ್ಬೋಹಾರತಾ ನತ್ಥಿ।
೨೩೬-೭. ಚೇತನಾ-ಸದ್ದತೋ ವಿಸುಂ ಸಂ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಭಾವಂ ಇಕ-ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಚ ಅತ್ಥವನ್ತತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸಞ್ಚೇತನಾ ವಾತಿಆದಿ ದುತಿಯವಿಕಪ್ಪೋ ವುತ್ತೋ। ಸಿಖಾಪ್ಪತ್ತೋ ಅತ್ಥೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಆಸಯಭೇದತೋತಿ ಪಿತ್ತಸೇಮ್ಹಪುಬ್ಬಲೋಹಿತಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಆಸಯಾನಂ ಭೇದೇನ। ಧಾತುನಾನತ್ತತೋತಿ ರಸರುಹಿರಾದೀನಂ ಸತ್ತನ್ನಂ, ಪಥವಾದೀನಂ ವಾ ಚತುನ್ನಂ ಧಾತೂನಂ ನಾನತ್ತೇನ। ವತ್ಥಿಸೀಸನ್ತಿ ಮುತ್ತವತ್ಥಿತೋ ಮತ್ಥಕಪಸ್ಸಂ। ಹತ್ಥಿಮದಚಲನಂ ನಾಮಞ್ಚ ಸಮ್ಭವೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮ್ಭವೋ ನಿಕ್ಖಮತೀ’’ತಿ। ಸಮ್ಭವವೇಗನ್ತಿ ಸಮ್ಭವಸ್ಸ ಠಾನತೋ ಚವಿತ್ವಾ ದಕಸೋತಾಭಿಮುಖಂ ಓತರಣೇನ ಸಞ್ಜಾತಸರೀರಕ್ಖೋಭವೇಗಂ। ಬಾಹುಸೀಸನ್ತಿ ಖನ್ಧಪ್ಪದೇಸಂ। ದಸ್ಸೇಸೀತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಹೇತುತ್ಥೋ, ತೇನ ಯಸ್ಮಾ ಕಣ್ಣಚೂಳಿಕಾಹಿ ಸಮ್ಭವೋ ನಿಕ್ಖಮತಿ…ಪೇ॰… ಸಮ್ಭವಞ್ಚ ದಸ್ಸೇಸಿ, ತಸ್ಮಾ ತತಿಯಸ್ಸ ಭಾಸಿತಂ ಸುಭಾಸಿತನ್ತಿ ಏವಂ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ದಕಸೋತನ್ತಿ ಮುತ್ತಸ್ಸ ವತ್ಥಿತೋ ನಿಕ್ಖಮನಮಗ್ಗಂ, ಅಙ್ಗಜಾತಪ್ಪದೇಸನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸುಕ್ಕಞ್ಚ ನಾಮೇತಂ ರಸರುಹಿರಾದಿಸತ್ತದೇಹಧಾತೂಸು ಮಜ್ಝಿಮಧಾತುಚತುಜಂ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಾದಿ ವಿಯ ಪಥವೀಧಾತುಸಙ್ಗಹಿತಂ ಆಹಾರೂಪಜೀವೀನಂ ಸಕಲಕಾಯಗತಂ ಅತಿದಹರದಾರಕಾನಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೇವ, ತಂ ಪನ ಪನ್ನರಸಸೋಳಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸತ್ತಾನಂ ಸಮುಪ್ಪಜ್ಜನಕಕಾಮರಾಗೇಹೇವ ಠಾನತೋ ಚಲತಿ, ಚಲಿತಞ್ಚ ಆಪೋಧಾತುಭಾವೇನ ಚಿತ್ತಜಮೇವ ಹುತ್ವಾ ದಕಸೋತಂ ಓತರತಿ, ದಕಸೋತತೋ ಪನ ಪಟ್ಠಾಯ ಕಥಾವತ್ಥುಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಥಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೩೦೭) ‘‘ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿ ನಾಮ ರಾಗಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ಸುಕ್ಕಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಿ ಏವ ರಾಗಸಮುಟ್ಠಾನಾ ವುತ್ತಾ, ನ ಪಕತಿರೂಪಂ। ಛನ್ನಂ ಪನ ಕಾಮಾವಚರದೇವಾನಂ ವಿಜ್ಜಮಾನಾಪಿ ಸುಕ್ಕಧಾತು ದ್ವಯಂದ್ವಯಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ಪರಿಯುಟ್ಠಿತರಾಗೇನಾಪಿ ಠಾನತೋ ನ ಗಳತಿ, ಯಥಾಠಾನೇ ಏವ ಠತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಕಾರಂ ಆಪಜ್ಜಮಾನಾ ತಙ್ಖಣಿಕಪರಿಳಾಹವೂಪಸಮಾವಹಾ ಮೇಥುನಕಿಚ್ಚನಿಟ್ಠಾಪಿತಾ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಕಾಯಸಮ್ಫಸ್ಸಸುಖಮೇವ ತೇಸಂ ಕಾಮಕಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ। ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಪನ ಅನಾಗಾಮೀನಞ್ಚ ಸಬ್ಬಸೋ ಕಾಮರಾಗಾಭಾವೇನ ಸುಕ್ಕಧಾತುವಿಕಾರಮ್ಪಿ ನಾಪಜ್ಜತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ರೂಪೀಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಪನ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಕಾಮರಾಗೇನ ಜನಿತತ್ತಾ ಅನಾಹಾರೂಪಜೀವಿತತ್ತಾ ಚ ಸಬ್ಬಥಾ ಸುಕ್ಕಧಾತುಪಿ ನತ್ಥೇವ। ತಥೇವಾತಿ ಮೋಚನಸ್ಸಾದೇನ ನಿಮಿತ್ತೇ ಉಪಕ್ಕಮತೋತಿಆದಿಂ ಅತಿದಿಸತಿ। ‘‘ವಿಸ್ಸಟ್ಠೀತಿ ಠಾನಾಚಾವನಾ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಪದಭಾಜನೇ (ಪಾರಾ॰ ೨೩೭) ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ದಕಸೋತಂ ಓತಿಣ್ಣಮತ್ತೇ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ದಕಸೋತೋರೋಹಣಞ್ಚೇತ್ಥಾತಿಆದಿ। ಏತ್ಥಾತಿ ತೀಸುಪಿ ವಾದೇಸು। ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾತಿ ನಿಮಿತ್ತೇ ಉಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುನ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಮೋಚನಸ್ಸಾದಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ। ಅನ್ತರಾ ನಿವಾರೇತುನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ನಿಮಿತ್ತೇ ಕತೂಪಕ್ಕಮೇನ ಠಾನಾ ಚುತಂ ದಕಸೋತಂ ಓತರಿತುಂ ಅದತ್ವಾ ಅನ್ತರಾ ನಿವಾರೇತುಂ। ಮೋಚನಸ್ಸಾದೇನ ಹತ್ಥಪರಿಕಮ್ಮಾದಿಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಮುತ್ತೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ, ನಿಮಿತ್ತೇ ಉಪಕ್ಕಮಾಭಾವತೋ ಪನ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಹತ್ಥ…ಪೇ॰… ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ। ದಕಸೋತೋರೋಹಣಞ್ಚೇತ್ಥಾತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅಯಂ ಸಬ್ಬಾಚರಿಯಸಾಧಾರಣವಿನಿಚ್ಛಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಖೋಭಕರಣಪಚ್ಚಯೋ ನಾಮ ವಿಸಭಾಗಭೇಸಜ್ಜಸೇನಾಸನಾಹಾರಾದಿಪಚ್ಚಯೋ। ನಾನಾವಿಧಂ ಸುಪಿನನ್ತಿ ಖುಭಿತವಾತಾದಿಧಾತೂನಂ ಅನುಗುಣಂ। ಅನುಭೂತಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಭೂತಪುಬ್ಬಂ ಮನಸಾ ಪರಿಕಪ್ಪಿತಪುಬ್ಬಞ್ಚ। ಸಗ್ಗನರಕದೇಸನ್ತರಾದೀನಮ್ಪಿ ಹಿ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ। ಅತ್ಥಕಾಮತಾಯ ವಾ ಅನತ್ಥಕಾಮತಾಯ ವಾತಿ ಇದಂ ದೇವತಾನಂ ಹಿತಾಹಿತಾಧಿಪ್ಪಾಯತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ। ಅತ್ಥಾಯ ವಾ ಅನತ್ಥಾಯ ವಾತಿ ಸಭಾವತೋ ಭವಿತಬ್ಬಂ ಹಿತಾಹಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ನನು ದೇವತಾಹಿ ಉಪಸಂಹರಿಯಮಾನಾನಿ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ ಪರಮತ್ಥತೋ ನತ್ಥಿ, ಕಥಂ ತಾನಿ ಪುರಿಸೋ ಪಸ್ಸತಿ, ದೇವತಾ ವಾ ತಾನಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಾನಿ ಉಪಸಂಹರನ್ತೀತಿ ಚೋದನಂ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ಸೋ ತಾಸನ್ತಿಆದಿ। ತೇನ ‘‘ಏವಮೇಸೋ ಪರಿಕಪ್ಪತೂ’’ತಿ ದೇವತಾಹಿ ಚಿನ್ತಿತಮತ್ತೇನ ಸುಪನ್ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಭವಙ್ಗಸನ್ತತಿತೋ ನಿಪತಿತ್ವಾ ದೇವತಾಹಿ ಚಿನ್ತಿತನಿಯಾಮೇನೇವ ಪರಿಕಪ್ಪಮಾನಂ ಪವತ್ತತಿ, ಏವಂ ತೇನ ಪರಿಕಪ್ಪಮಾನಾನಿ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ ದೇವತಾಹಿ ಉಪಸಂಹಟಾನಿ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ತಾನಿ ಚ ಸೋ ದೇವತಾನುಭಾವೇನ ಪಸ್ಸತಿ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತಮಾತಾ ವಿಯ ಪುತ್ತಪಟಿಲಾಭನಿಮಿತ್ತನ್ತಿಆದೀಸು ಏಕನ್ತಸಚ್ಚಮೇವಾತಿ ಫಲನಿಯಮುಪ್ಪತ್ತಿತೋ ವುತ್ತಂ। ದಸ್ಸನಂ ಪನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಪಲ್ಲತ್ಥಮೇವ। ಧಾತುಕ್ಖೋಭಾದೀಸು ಚತೂಸು ಮೂಲಕಾರಣೇಸು ದ್ವೀಹಿ ತೀಹಿಪಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಕದಾಚಿ ಸುಪಿನಂ ಪಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಂಸಗ್ಗಭೇದತೋ’’ತಿ। ಸುಪಿನಭೇದೋತಿ ಸಚ್ಚಾಸಚ್ಚತ್ಥತಾಭೇದೋ।
ರೂಪನಿಮಿತ್ತಾದಿಆರಮ್ಮಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಮ್ಮನಿಮಿತ್ತಗತಿನಿಮಿತ್ತತೋ ಅಞ್ಞರೂಪಮೇವ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ರೂಪನಿಮಿತ್ತಂ, ತಂ ಆದಿ ಯೇಸಂ ಸತ್ತನಿಮಿತ್ತಾದೀನಂ ತಾನಿ ರೂಪನಿಮಿತ್ತಾದೀನಿ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ ಯಸ್ಸ ಭವಙ್ಗಚಿತ್ತಸ್ಸ ತಂ ರೂಪನಿಮಿತ್ತಾದಿಆರಮ್ಮಣಂ। ಈದಿಸಾನೀತಿ ರೂಪನಿಮಿತ್ತಾದಿಆರಮ್ಮಣಾನಿ ರಾಗಾದಿಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಿ ಚ। ಸಬ್ಬೋಹಾರಿಕಚಿತ್ತೇನಾತಿ ಪಟಿಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಕತಿವೀಥಿಚಿತ್ತೇನ। ಕೋ ನಾಮ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಸುತ್ತಪಟಿಬುದ್ಧಭಾವವಿಯುತ್ತಾಯ ಕಪಿಮಿದ್ಧಪರೇತೋತಿ ಇಮಿನಾ ನಿದ್ದಾವಸೇನ ಪವತ್ತಮಾನಭವಙ್ಗಸನ್ತತಿಬ್ಯವಹಿತಾಯ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾಯ ಮನೋದ್ವಾರವೀಥಿಯಾ ಚ ಪಸ್ಸತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ತೇನಾಹ ಯಾ ನಿದ್ದಾತಿಆದಿ। ದ್ವೀಹಿ ಅನ್ತೇಹಿ ಮುತ್ತೋತಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಅನ್ತೇಹಿ ಮುತ್ತೋ। ಆವಜ್ಜನತದಾರಮ್ಮಣಕ್ಖಣೇತಿ ಸುಪಿನೇ ಪಞ್ಚದ್ವಾರವೀಥಿಯಾ ಅಭಾವತೋ ಮನೋದ್ವಾರೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ।
ಏತ್ಥ ಚ ಸುಪಿನನ್ತೇಪಿ ತದಾರಮ್ಮಣವಚನತೋ ಅನುಭೂತೇಸು ಸುತಪುಬ್ಬೇಸು ವಾ ರೂಪಾದೀಸು ಪುರಾಪತ್ತಿಭಾವೇನ ಪರಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ವಿಪಲ್ಲಾಸತೋ ಪವತ್ತಮಾನಾಪಿ ಕಾಮಾವಚರವಿಪಾಕಧಮ್ಮಾ ಪರಿತ್ತಧಮ್ಮೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪರಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣಾ ವುತ್ತಾ, ನ ಪನ ಸರೂಪತೋ ಪರಿತ್ತಧಮ್ಮೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಪವತ್ತತ್ತಾ
ಸ್ವಾಯನ್ತಿ ಸುಪಿನೋ। ವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ಪರಿಕಪ್ಪಿತಪರಿತ್ತಾರಮ್ಮಣತ್ತಾ ‘‘ದುಬ್ಬಲವತ್ಥುಕತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಅವಿಜ್ಜಮಾನಾರಮ್ಮಣೇ ಅವಸವತ್ತಿತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ತೇನಾಹ ಅವಿಸಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನತ್ತಾತಿಆದಿ।
ಆಪತ್ತಿನಿಕಾಯಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋತಿ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಅನುರೂಪವಸೇನ ವುತ್ತಂ। ಅಸ್ಸಾತಿ ಅಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿನಿಕಾಯಸ್ಸ, ವುಟ್ಠಾಪೇತುಂ ಇಚ್ಛಿತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ತೇನಾಹ ಕಿಂ ವುತ್ತನ್ತಿಆದಿ। ರುಳ್ಹಿಸದ್ದೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಮುದಾಯೇ ನಿಪ್ಫನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಸದ್ದಸ್ಸ ತದೇಕದೇಸೇಪಿ ಪಸಿದ್ಧಿ ಇಧ ರುಳ್ಹೀ ನಾಮ, ತಾಯ ರುಳ್ಹಿಯಾ ಯುತ್ತೋ ಸದ್ದೋ ರುಳ್ಹೀಸದ್ದೋ, ತೇನ। ರುಳ್ಹಿಯಾ ಕಾರಣಮಾಹ ಅವಯವೇಇಚ್ಚಾದಿನಾ।
ಕಾಲಞ್ಚಾತಿ ‘‘ರಾಗೂಪತ್ಥಮ್ಭೇ’’ತಿಆದಿನಾ ದಸ್ಸಿತಕಾಲಞ್ಚ, ‘‘ರಾಗೂಪತ್ಥಮ್ಭೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ರಾಗೂಪತ್ಥಮ್ಭೇ ಜಾತೇ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಮೋಚೇತೀತಿ ಅತ್ಥತೋ ನವಮಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸಾತಿ ವೀಮಂಸಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ। ವತ್ಥೂತಿ ವಿಸಯಂ।
೨೩೮. ಲೋಮಾ ಏತೇಸಂ ಸನ್ತೀತಿ ಲೋಮಸಾ, ಬಹುಲೋಮಪಾಣಕಾ।
೨೩೯. ಮೋಚನೇನಾತಿ ಮೋಚನಪ್ಪಯೋಗೇನ। ಮೋಚನಸ್ಸಾದಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಮೋಚನಿಚ್ಛಾವ ಮೋಚನಸ್ಸಾದೋ, ತೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಚೇತನಾ ಮೋಚನಸ್ಸಾದಚೇತನಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ನ ಪನ ಮೋಚನೇ ಅಸ್ಸಾದಂ ಸುಖಂ ಪತ್ಥೇನ್ತಿಯಾ ಚೇತನಾಯಾತಿ ಏವಂ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ಇತರಥಾ ಸುಖತ್ಥಾಯ ಮೋಚೇನ್ತಸ್ಸೇವ ಆಪತ್ತಿ, ನ ಆರೋಗ್ಯಾದಿಅತ್ಥಾಯಾತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ। ತಸ್ಮಾ ಆರೋಗ್ಯಾದೀಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಮೋಚನಿಚ್ಛಾಯ ಚೇತನಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋವ ಗಹೇತಬ್ಬೋ।
೨೪೦. ವಾಯಮತೋತಿ ಅಙ್ಗಜಾತೇ ಕಾಯೇನ ಉಪಕ್ಕಮತೋ। ದ್ವೇ ಆಪತ್ತಿಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಖಣ್ಡಚಕ್ಕಾದೀನಿ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾವ ವುತ್ತಂ, ಇಚ್ಛನ್ತೇನ ಪನ ಖಣ್ಡಚಕ್ಕಾದಿಭೇದೇನಾಪಿ ಗಣನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ। ಏಕೇನ ಪದೇನಾತಿ ಗೇಹಸಿತಪೇಮಪದೇನ। ತಥೇವಾತಿ ಮೋಚನಸ್ಸಾದಚೇತನಾಯ ಏವ ಗಾಳ್ಹಂ ಪೀಳನಾದಿಪ್ಪಯೋಗಂ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೋತಿ ಮೋಚನಸ್ಸಾದಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತೇ ಊರುಆದೀಹಿ ಕತಉಪಕ್ಕಮಸ್ಸ ವಿಜಹನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ತೇನ ಅಸುಭಮನಸಿಕಾರಾಭಾವೇಪಿ ಪಯೋಗಾಭಾವೇನೇವ ಮೋಚನೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ ದೀಪಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ತೇನ ಉಪಕ್ಕಮೇನ ಮುತ್ತೇತಿ ಮುಚ್ಚಮಾನಂ ವಿನಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಸುಕ್ಕೇ ಠಾನತೋ ಮುತ್ತೇ। ಯದಿ ಪನ ಉಪಕ್ಕಮೇ ಕತೇಪಿ ಮುಚ್ಚಮಾನಮೇವ ದಕಸೋತಂ ಓತರತಿ, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಮೇವ ಪಯೋಗೇನ ಮುತ್ತಸ್ಸ ಅಭಾವಾ। ಜಗ್ಗನತ್ಥಾಯಾತಿ ಚೀವರಾದೀಸು ಲಿಮ್ಪನಪರಿಹಾರಾಯ ಹತ್ಥೇನ ಅಙ್ಗಜಾತಗ್ಗಹಣಂ ವಟ್ಟತಿ, ತಪ್ಪಯೋಗೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅನೋಕಾಸನ್ತಿ ಅಙ್ಗಜಾತಪ್ಪದೇಸಂ।
೨೬೨. ಸುಪಿನನ್ತೇನ ಕಾರಣೇನಾತಿ ಸುಪಿನನ್ತೇ ಪವತ್ತಉಪಕ್ಕಮಹೇತುನಾ। ಆಪತ್ತಿಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಹಿ ಅಯಂ ಅನಾಪತ್ತಿ ಅವಿಸಯತ್ತಾ ವುತ್ತಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಚಸ್ಸ ವಿಸಯೋ ಹೋತಿ ನಿಚ್ಚಲೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿ।
೨೬೩. ವಿನೀತವತ್ಥುಪಾಳಿಯಂ ಅಣ್ಡಕಣ್ಡುವನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಮೋಚನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಅಣ್ಡಚಲನೇನ ಅಙ್ಗಜಾತಸ್ಸಾಪಿ ಚಲನತೋ ನಿಮಿತ್ತೇ ಉಪಕ್ಕಮೋ ಹೋತೀತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ವುತ್ತೋ। ಯಥಾ ಪನ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ನ ಚಲತಿ, ಏವಂ ಅಣ್ಡಮೇವ ಕಣ್ಡುವನೇನ ಫುಸನ್ತಸ್ಸ ಮುತ್ತೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ ಅಣ್ಡಸ್ಸ ಅನಙ್ಗಜಾತತ್ತಾ।
೨೬೪. ವತ್ಥಿನ್ತಿ ಅಙ್ಗಜಾತಸೀಸಚ್ಛಾದಕಚಮ್ಮಂ। ಉದರಂ ತಾಪೇನ್ತಸ್ಸ…ಪೇ॰… ಅನಾಪತ್ತಿಯೇವಾತಿ ಉದರತಾಪನೇನ ಅಙ್ಗಜಾತೇಪಿ ತತ್ತೇ ತಾವತ್ತಕೇನ ನಿಮಿತ್ತೇ ಉಪಕ್ಕಮೋ ಕತೋ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ।
೨೬೫. ಏಹಿ ಮೇ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ, ಸಾಮಣೇರಾತಿ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅಞ್ಞಂ ಆಣಾಪೇತು, ತೇನ ಕರಿಯಮಾನಸ್ಸ ಅಙ್ಗಜಾತಚಲನಸ್ಸ ಮೋಚನಸ್ಸಾದೇನ ಸಾದಿಯನತೋ ತಂ ಚಲನಂ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸಾದಿಯನಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಿತಮ್ಪಿ ಹೋತೀತಿ ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಅಙ್ಗಜಾತಚಲನಸ್ಸ ಹೇತುಭೂತಾ ಅಸ್ಸಾದಚೇತನಾವ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಙ್ಗಂ ಹೋತಿ, ನ ಆಣಾಪನವಾಚಾ ತಸ್ಸಾ ಪವತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸ್ಸ ಅಸಿಜ್ಝನತೋ। ಏವಂ ಆಣಾಪೇತ್ವಾಪಿ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೇನ ಮೋಚನಸ್ಸಾದಂ ಪಟಿವಿನೋದೇನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಅಸಮ್ಭವತೋ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಜಾತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಆಣಾಪನವಾಚಾಯ ಪನ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತಿ। ಯೋ ಪನ ಪರೇನ ಅನಾಣತ್ತೇನ ಬಲಕ್ಕಾರೇನಾಪಿ ಕರಿಯಮಾನಪ್ಪಯೋಗಂ ಮೋಚನಸ್ಸಾದೇನ ಸಾದಿಯತಿ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಮುತ್ತೇ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕೇ ವಿಯ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋವ, ಅಮುತ್ತೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ। ಮೋಚನಸ್ಸಾದೇ ಚೇತನಾಯ ಪನ ಅಸತಿ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ
೨೬೬. ಕಾಯತ್ಥಮ್ಭನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಚಲನವಸೇನ ಯಥಾ ಅಙ್ಗಜಾತೇ ಉಪಕ್ಕಮೋ ಸಮ್ಭವತಿ, ತಥಾ ವಿಜಮ್ಭಿತತ್ತಾ ಆಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ।
ಉಪನಿಜ್ಝಾಯನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅಙ್ಗಜಾತನ್ತಿ ಜೀವಮಾನಇತ್ಥೀನಂ ಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗೋವ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ನೇತರೋ।
೨೬೭. ಪುಪ್ಫಾವಲೀತಿ ಕೀಳಾವಿಸೇಸೋ। ತಂ ಕಿರ ಕೀಳನ್ತಾ ನದೀಆದೀಸು ಛಿನ್ನತಟಂ ಉದಕೇನ ಚಿಕ್ಖಲ್ಲಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ಉಭೋ ಪಾದೇ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ಪತನ್ತಿ ಪವೇಸೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಪಯೋಜಕತ್ತೇನ ದ್ವಿಕಮ್ಮಿಕತ್ತಾ ‘‘ವಾಲಿಕಂ ಅಙ್ಗಜಾತ’’ನ್ತಿ ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ಉಪಯೋಗವಚನಂ ಕತಂ। ಚೇತನಾ, ಉಪಕ್ಕಮೋ, ಮುಚ್ಚನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ।
ಸುಕ್ಕವಿಸ್ಸಟ್ಠಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೨. ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೨೬೯. ದುತಿಯೇ ಕೇಸುಚಿ ವಾತಪಾನೇಸು ವಿವಟೇಸು ಬಹಿಪಿ ಅನ್ಧಕಾರತ್ತಾ ಆಲೋಕೋ ನ ಪವಿಸತಿ, ವಿವಟಕವಾಟೇನ ಅಞ್ಞತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಆಲೋಕಸ್ಸ ನಿವಾರಣತೋ ಕವಾಟಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿಪಸ್ಸೇ ಘನನ್ಧಕಾರೋವ ಹೋತಿ, ತಾದಿಸಾನಿ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಯೇಸು ವಿವಟೇಸು ಅನ್ಧಕಾರೋ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ।
ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಅತ್ತನೋ ಅಙ್ಗಮಙ್ಗಾನಂ ಪರಾಮಸನಕ್ಖಣೇ ಅನಾಚಾರಾನುಕೂಲಾ ಹುತ್ವಾ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಣ್ಣಭಣನಕ್ಖಣೇ ವುತ್ತತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತುಕಾಮೋ ಮಞ್ಞೇತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ’’ತಿ, ಪಬ್ಬಜಿತುಕಾಮೋ ವಿಯಾತಿ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕುಲಿತ್ಥೀನಂ ಏವಂ ಪರೇಹಿ ಅಭಿಭವನಂ ನಾಮ ಅಚ್ಚನ್ತಾವಮಾನೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅತ್ತನೋ ವಿಪ್ಪಕಾರ’’ನ್ತಿ।
೨೭೦. ಓತಿಣ್ಣಸದ್ದಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸಾಧನಪಕ್ಖಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಯಕ್ಖಾದೀಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ಕತ್ತುಸಾಧನಪಕ್ಖಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಕೂಪಾದೀನೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿನ್ತಿ ಇತ್ಥಿಸರೀರಸಙ್ಖಾತೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ।
೨೭೧. ಅಸ್ಸಾತಿ ಹತ್ಥಗ್ಗಾಹಾದಿಕಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸ್ಸ।
೨೭೩. ಏತೇಸಂ ಪದಾನನ್ತಿ ಆಮಸನಾದಿಪದಾನಂ। ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞೀತಿ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಸಞ್ಞೀ। ನಂ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಕಾಯವಿಸೇಸನಭಾವೇನ ಏತಂ ಕಾಯನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಓಮಸನ್ತೋ…ಪೇ॰… ಏಕಾವ ಆಪತ್ತೀತಿ ಅನಿವತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ನಿವತ್ಥಂ। ಸನಿವತ್ಥಾಯ ಪನ ಮತ್ಥಕತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹತ್ಥಂ ಓತಾರೇನ್ತಸ್ಸ ನಿವತ್ಥಸಾಟಕೋಪರಿ ಹತ್ಥೇ ಆರುಳ್ಹೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ। ಸಾಟಕತೋ ಹತ್ಥಂ ಓತಾರಾಪೇತ್ವಾ ಜಙ್ಘತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಓಮಸನ್ತಸ್ಸ ಪುನ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ।
ಯಥಾನಿದ್ದಿಟ್ಠನಿದ್ದೇಸೇತಿ ತೇನಾತಿ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ವತ್ಥುಸಞ್ಞಾದಯೋ ಹೋನ್ತಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ। ಯಥಾವುತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದನಿದ್ದೇಸೇ ವುತ್ತಂ ಗರುಕಂ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಕರೇಯ್ಯ ಪಕಾಸೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ।
ಸಞ್ಞಾಯ ವಿರಾಗಿತಮ್ಹೀತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ವಿರದ್ಧಾಯ। ಇದಂ ನಾಮ ವತ್ಥುನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಆಗತಂ, ಅನಾಗತಞ್ಚ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಾವಿಞ್ಞಾಣಕಂ ಫುಸನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿಅಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ।
ಸಾರತ್ತನ್ತಿ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನೇವ ಸಾರತ್ತಂ। ವಿರತ್ತನ್ತಿ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗರಹಿತಂ ಮಾತುಆದಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಮಾತುಪೇಮಾದಿವಸೇನ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ವಿರತ್ತಮ್ಪಿ ಇತ್ಥಿಂ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇನ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ಏವ। ಇಮಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ಸಮೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಕಥಂ ಸಮೇತೀತಿ ಚೇ? ಯದಿ ಹಿ ‘‘ಇತ್ಥಿಯಾ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಾ ವಿರಾಗಿತಾ ಭವೇಯ್ಯ। ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಗ್ಗಹಣೇಪಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯೇನಾಪಿ ನ ಭವಿತಬ್ಬಂ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಾಯ ಏವ ಪಾಳಿಯಂ (ಪಾರಾ॰ ೨೭೬) ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಇತ್ಥಿಯಾ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಕಾಯಂ ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಾ ವಿರಾಗಿತಾ ನಾಮ ನ ಹೋತೀತಿ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಂ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಕಾಯಂ ಗಣ್ಹತೋ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಾಯ ಚೇವ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗಸ್ಸ ಚ ಕಾಯಗ್ಗಹಣಸ್ಸ ಚ ಸಮ್ಭವಾ ಯಥಾವತ್ಥುಕಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಮೇವ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಮಹಾಸುಮತ್ಥೇರೇನ ವುತ್ತವಾದೋವ ಇಮಾಯ ಪಾಳಿಯಾ ಸಮೇತಿ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಹಿ ‘‘ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಬಾಹಾಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಪರಿಕ್ಖಿಪತೋ ಮಜ್ಝಗತಾನಂ ವಸೇನ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ ವುತ್ತಂ। ನ ಹಿ ತಸ್ಸ ‘‘ಮಜ್ಝಗತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೇನ ಗಣ್ಹಾಮೀ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಪಿ ಸಮೇತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ನೀಲೇನ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಭಾವತೋ ಕಾಳಿತ್ಥೀ ವುತ್ತಾ।
೨೭೯. ಸೇವನಾಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಮತ್ತೇ ಆಪತ್ತಿಯಾಭಾವತೋ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಇದಂ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗಮತ್ತೇನ ಕಾಯಚಲನಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಇತ್ಥಿಯಾ ಕರಿಯಮಾನಕಾಯಚಲನಂ ಸಾದಿಯತೋಪಿ ಪಯೋಗಾಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕೇ ಪನ ಪರೇಹಿ ಉಪಕ್ಕಮಿಯಮಾನಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಸೇವನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ತೇನ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಅಙ್ಗಜಾತಕ್ಖೋಭೋ ಚತುತ್ಥೇತಿ ‘‘ನ ಚ ಕಾಯೇನ ವಾಯಮತಿ, ನ ಚ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿವಿಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಾರೇ। ಫಸ್ಸಪಟಿವಿಜಾನನಮ್ಪೀತಿ ಅಪಿ-ಸದ್ದೇನ ತತಿಯವಾರೇ ವಿಯ ವಾಯಾಮೋಪಿ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾಮಸನೇ ವಿಯಾತಿ ಇದಂ ಪನ ಫಸ್ಸಪಟಿವಿಜಾನನಾಭಾವಮತ್ತಸ್ಸೇವ ನಿದಸ್ಸನಂ, ನ ಪಯೋಗಾಭಾವಸ್ಸಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಮೋಕ್ಖಾಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಲಹುಪರಿವತ್ತಿತಾಯ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೇಪಿ ಮೋಕ್ಖಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನತಾಯ ಅನಾಪತ್ತಿಯೇವ, ವಿಚ್ಛಿನ್ನೇ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ಆಪತ್ತಿ ಏವ।
ಪದಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾನಯೋ।
೨೮೧. ಏತ್ಥ ಗಣ್ಹಾಹೀತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ ಗೇಹಸಿತಪೇಮೇನ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೇನ ಫುಸನೇ ದುಕ್ಕಟಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಕಾರುಞ್ಞೇನ ಪನ ವತ್ಥಾದಿಂ ಗಹೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಿಂ ‘‘ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ ವದನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅವಸಸಭಾವಪ್ಪತ್ತಂ ಉದಕೇ ನಿಮುಜ್ಜನ್ತಿಂ ಕಾರುಞ್ಞೇನ ಸಹಸಾ ಅನಾಮಾಸನ್ತಿ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಕೇಸಾದೀಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಮೋಕ್ಖಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಆಕಡ್ಢತೋಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿಯೇವ। ನ ಹಿ ಮೀಯಮಾನಂ ಮಾತರಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಇತ್ಥಿಯಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಉಕ್ಕಟ್ಠಾಯ ಮಾತುಯಾಪಿ ಆಮಾಸೋ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಮಾತರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತಸ್ಸಾ ಕಾತಬ್ಬಂ ಪನ ಅಞ್ಞಾಸಮ್ಪಿ ಇತ್ಥೀನಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿಯೇವ ಅನಾಮಾಸತ್ತೇ ವಿಸೇಸಾಭಾವಾ।
ತಿಣಣ್ಡುಪಕನ್ತಿ ಹಿರಿವೇರಾದಿಮೂಲೇಹಿ ಕೇಸಾಲಙ್ಕಾರತ್ಥಾಯ ಕತಚುಮ್ಬಟಕಂ। ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ನಿವಾಸನಾದಿಭಾವತೋ ಅಪನೇತ್ವಾ। ಪೂಜಾದಿಅತ್ಥಂ ಪನ ತಾವಕಾಲಿಕಮ್ಪಿ ಆಮಸಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಸೀಸಪಸಾಧನಕದನ್ತಸೂಚಿಆದೀತಿ ಇದಂ ಸೀಸಾಲಙ್ಕಾರತ್ಥಾಯ ಪಟಪಿಲೋತಿಕಾದೀಹಿ ಕತಂ ಸೀಸಪಸಾಧನಕಞ್ಚೇವ ದನ್ತಸೂಚಿಆದಿ ಚಾತಿ ದ್ವಿಧಾ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಸೀಸಪಸಾಧನಂ ಸಿಪಾಟಿಕೋಪಕರಣತ್ಥಾಯ ಚೇವ ದನ್ತಸೂಚಿಉಪಕರಣತ್ಥಾಯ ಚ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕೇಸಕಲಾಪಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ತಿರಿಯಂ ಪವೇಸನತ್ಥಾಯ ಕತಾ ದನ್ತಸೂಚಿ ಏವ ಸೀಸಪಸಾಧನಕದನ್ತಸೂಚೀತಿ ಏಕಮೇವ ಕತ್ವಾ ಸಿಪಾಟಿಕಾಯ ಪೋತ್ಥಕರೂಪನ್ತಿ ಸುಧಾದೀಹಿ ಕತಂ, ಪಾರಾಜಿಕವತ್ಥುಭೂತಾನಂ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಿತ್ಥೀನಂ ಸಣ್ಠಾನೇನ ಕತಮ್ಪಿ ಅನಾಮಾಸಮೇವ। ಇತ್ಥಿರೂಪಾದೀನಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತಂ, ವತ್ಥಭಿತ್ತಿಆದಿಞ್ಚ ಇತ್ಥಿರೂಪಂ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ವಳಞ್ಜೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಏವರೂಪೇಹಿ ಅನಾಮಾಸೇ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೇ ಅಸತಿ ಕಾಯಪ್ಪಟಿಬದ್ಧೇನ ಆಮಸತೋ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ। ಭಿನ್ದಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಅನಾಮಾಸಮ್ಪಿ ದಣ್ಡಪಾಸಾಣಾದೀಹಿ ಭೇದನಸ್ಸ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ, ಪಾಳಿಯಮ್ಪಿ ಆಪದಾಸು ಮೋಕ್ಖಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ ಆಮಸನೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿಯಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚ। ಸಪ್ಪಿನೀಆದೀಹಿ ವಾಳಮಿಗೀಹಿ ಚ ಗಹಿತಪಾಣಕಾನಂ ಮೋಚನತ್ಥಾಯ ತಂ ಸಪ್ಪಿನೀಆದಿಂ ವತ್ಥದಣ್ಡಾದೀಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗಹೇತುಂ, ಮಾತುಆದಿಂ ಉದಕೇ ಮೀಯಮಾನಂ ವತ್ಥಾದೀಹಿ ಗಹೇತುಂ, ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಿಂ ಕೇಸಾದೀಸು ಗಹೇತ್ವಾ ಕಾರುಞ್ಞೇನ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋವ। ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ನ ತ್ವೇವ ಆಮಸಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಇದಂ ಪನ ವಚನಂ ಅಮೀಯಮಾನವತ್ಥುಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತಿ।
ಮಗ್ಗಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯಾತಿ ‘‘ಮಗ್ಗೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಮಗ್ಗಸಞ್ಞಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ದೇನ್ತೀತಿ ಇದಂ ಸಾಮೀಚಿವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ತೇಹಿ ಪನ ಆಸನಂ ಅಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾವ ನಿಸೀದಥಾತಿ ವುತ್ತೇ ಸಯಮೇವ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ತತ್ಥಜಾತಕಾನೀತಿ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಭೂತಗಾಮಭಾವೇನೇವ ಠಿತಾನಿ। ಕೀಳನ್ತೇನಾತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸತಿ ಪಚ್ಚಯೇ ಆಮಸನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಭಿಕ್ಖುಸನ್ತಕಂ ಪನ ಪರಿಭೋಗಾರಹಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಆಮಸಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ ದುರುಪಚಿಣ್ಣತ್ತಾ। ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ ದಸ್ಸಾಮೀತಿ ಇದಂ ಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಗಹಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಅತ್ತನೋಪಿ ಅತ್ಥಾಯ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಗಹಣೇ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ ಅನಾಮಾಸತ್ತಾಭಾವಾ।
ಮಣೀತಿ ವೇಳುರಿಯಾದಿತೋ ಅಞ್ಞೋ ಜೋತಿರಸಾದಿಭೇದೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಮಣಿ। ವೇಳುರಿಯೋತಿ ಅಲ್ಲವೇಳುವಣ್ಣೋಮಣಿ, ‘‘ಮಜ್ಜಾರಕ್ಖಿ ಮಣ್ಡಲವಣ್ಣೋ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ಸಿಲಾತಿ ಮುಗ್ಗಮಾಸವಣ್ಣಾ ಅತಿಸಿನಿದ್ಧಾ ಕಾಳಸಿಲಾ, ಮಣಿವೋಹಾರಂ ಆಗತಾ ರತ್ತಸೇತಾದಿವಣ್ಣಾ ಸುಮಟ್ಠಾಪಿ ಸಿಲಾ ಅನಾಮಾಸಾ ಏವಾತಿ ವದನ್ತಿ। ರಜತನ್ತಿ ಕಹಾಪಣಮಾಸಾದಿಭೇದಂ ಜತುಮಾಸಾದಿಂ ಉಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬಂ ವುತ್ತಾವಸೇಸಂ ರೂಪಿಯಂ ಗಹಿತಂ। ಲೋಹಿತಙ್ಕೋತಿ ರತ್ತಮಣಿ। ಮಸಾರಗಲ್ಲನ್ತಿ ಕಬರವಣ್ಣೋ ಮಣಿ, ‘‘ಮರಕತ’’ನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ಭೇಸಜ್ಜತ್ಥಾಯ ಪಿಸಿತ್ವಾ ಯೋಜಿತಾನಂ ಮುತ್ತಾನಂ ರತನಭಾವವಿರಹತೋ ಗಹಣಕ್ಖಣೇಪಿ ರತನಾಕಾರೇನ ಅಪೇಕ್ಖಿತಾಭಾವಾ ‘‘ಭೇಸಜ್ಜತ್ಥಾಯ ಪನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಯಾವ ಪನ ‘‘ಜಾತಿಫಲಿಕಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ, ಸೂರಿಯಕನ್ತಚನ್ದಕನ್ತಾದಿಕಂ ಜಾತಿಪಾಸಾಣಂ ಮಣಿಮ್ಹಿ ಏವ ಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಧಮನಸಙ್ಖೋ ಚ ಧೋತವಿದ್ಧೋ ಚ ರತನಮಿಸ್ಸೋ ಚಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ವಿದ್ಧೋತಿ ಮಣಿಆದಿಭಾವೇನ ಕತಛಿದ್ದೋ।
ರತನಮಿಸ್ಸೋತಿ ಕಞ್ಚನಲತಾದಿವಿಚಿತ್ತೋ, ಮುತ್ತಾದಿರತನಖಚಿತೋ ಚ, ಏತೇನ ಧಮನಸಙ್ಖತೋ ಅಞ್ಞೋ ರತನಮಿಸ್ಸೋವ ಅನಾಮಾಸೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಸಿಲಾಯಮ್ಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ಪಾನೀಯಸಙ್ಖೋತಿ ಇಮಿನಾವ ಥಾಲಕಾದಿಆಕಾರೇನ ಕತಸಙ್ಖಮಯಭಾಜನಾನಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ। ಸೇಸಾತಿ ರತನಸಂಯುತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಾ।
ಬೀಜತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಧಾತುಪಾಸಾಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ। ಪಟಿಕ್ಖಿಪೀತಿ ಸುವಣ್ಣಮಯಧಾತುಕರಣ್ಡಕಸ್ಸ, ಬುದ್ಧರೂಪಾದಿಸ್ಸ ಚ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಕರಣೇ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯತ್ತಾ ವುತ್ತಂ। ‘‘ರೂಪಿಯಛಡ್ಡಕಟ್ಠಾನೇ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ರೂಪಿಯಛಡ್ಡಕಸ್ಸ ಜಾತರೂಪರಜತಂ ಆಮಸಿತ್ವಾ ಛಡ್ಡೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ। ಕೇಳಾಪಯಿತುನ್ತಿ ಆಮಸಿತ್ವಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಸಞ್ಚಾರೇತುಂ। ವುತ್ತನ್ತಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ। ಕಚವರಮೇವ ಹರಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಗೋಪಕಾ ವಾ ಹೋನ್ತು ಅಞ್ಞೇ ವಾ, ಹತ್ಥೇನ ಪುಞ್ಛಿತ್ವಾ ಕಚವರಂ ಅಪನೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಮಲಮ್ಪಿ ಪಮಜ್ಜಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಏವಾತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ನ ಸಮೇತಿ ಕೇಳಾಯನಸದಿಸತ್ತಾ। ಆರಕೂಟಲೋಹನ್ತಿ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ಕಿತ್ತಿಮಲೋಹವಿಸೇಸೋ। ತಿವಿಧಞ್ಹಿ ಕಿತ್ತಿಮಲೋಹಂ ಕಂಸಲೋಹಂ ವಟ್ಟಲೋಹಂ ಹಾರಕೂಟಲೋಹನ್ತಿ। ತತ್ಥ ತಿಪುತಮ್ಬೇ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತಂ ಕಂಸಲೋಹಂ ನಾಮ। ಸೀಸತಮ್ಬೇ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತಂ ವಟ್ಟಲೋಹಂ। ರಸತಮ್ಬೇ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತಂ ಹಾರಕೂಟಲೋಹಂ ನಾಮ। ತಂ ಪನ ‘‘ಜಾತರೂಪಗತಿಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಉಗ್ಗಣ್ಹತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮ್ಪಿ ಹೋತೀತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ। ರೂಪಿಯೇಸು ಪನ ಅಗಣಿತತ್ತಾ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ನ ಹೋತಿ, ಆಮಸನೇ, ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನೇ ಚ ದುಕ್ಕಟಮೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸಬ್ಬಕಪ್ಪಿಯೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತಸುವಣ್ಣಾದಿಮಯಾನಂ ‘‘ತಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮವಿನಯವಣ್ಣನಟ್ಠಾನೇ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಙ್ಘಿಕಮೇವ ಸುವಣ್ಣಾದಿಮಯಂ ಸೇನಾಸನಂ, ಸೇನಾಸನಪರಿಕ್ಖಾರಾ ಚ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ನ ಪುಗ್ಗಲಿಕಾನೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ।
ಭಿನ್ದಿತ್ವಾತಿ ಪಠಮಮೇವ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ಪಾಸಾಣಾದಿನಾ ಕಿಞ್ಚಿಮತ್ತಂ ಭೇದಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡತ್ಥಾಯ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಭಣ್ಡಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ಏತ್ಥಾಪಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ, ವಿಯೋಜೇತ್ವಾ ವಾ ಆಮಸಿತಬ್ಬ।
ಫಲಕಜಾಲಿಕಾದೀನೀತಿ ಏತ್ಥ ಸರಪರಿತ್ತಾಣಾಯ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ಕಿಟಿಕಾಫಲಕಂ ಅಕ್ಖಿರಕ್ಖಣತ್ಥಾಯ ಅಯಲೋಹಾದೀಹಿ ಜಾಲಾಕಾರೇನ ಕತ್ವಾ ಸೀಸಾದೀಸು ಪಟಿಮುಞ್ಚಿತಬ್ಬಂ ಜಾಲಿಕಂ ನಾಮ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಕವಚಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ। ಅನಾಮಾಸಾನೀತಿ ಮಚ್ಛಜಾಲಾದಿಪರೂಪರೋಧಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಸರಪರಿತ್ತಾಣಂ ತಸ್ಸ ಆವುಧಭಣ್ಡತ್ತಾಭಾವಾ। ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಪರೂಪರೋಧನಿವಾರಣಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಆಸನಸ್ಸಾತಿ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ಸಮನ್ತಾ ಕತಪರಿಭಣ್ಡಸ್ಸ। ಬನ್ಧಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಕಾಕಾದೀಹಿ ಅದೂಸನತ್ಥಾಯ ಬನ್ಧಿಸ್ಸಾಮಿ।
‘‘ಭೇರಿಸಙ್ಘಾಟೋತಿ ಸಙ್ಘಟಿತಚಮ್ಮಭೇರೀ। ವೀಣಾಸಙ್ಘಾಟೋತಿ ಸಙ್ಘಟಿತಚಮ್ಮವೀಣಾ’’ತಿ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೨.೨೮೧) ವುತ್ತಂ। ‘‘ಚಮ್ಮವಿನದ್ಧಾನಿ ವೀಣಾಭೇರಿಆದೀನೀ’’ತಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತವಚನತೋ ವಿಸೇಸಾಭಾವಾ, ‘‘ಕುರುನ್ದಿಯಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ತತೋ ವಿಸೇಸಸ್ಸ ವತ್ತುಮಾರದ್ಧತ್ತಾ ಚ ಭೇರಿಆದೀನಂ ವಿನದ್ಧನೋಪಕರಣಸಮೂಹೋ ಭೇರಿವೀಣಾಸಙ್ಘಾಟೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಸಙ್ಘಟಿತಬ್ಬೋತಿ ಸಙ್ಘಾಟೋತಿ ಕತ್ವಾ। ತುಚ್ಛಪೋಕ್ಖರನ್ತಿ ಅವಿನದ್ಧಚಮ್ಮಭೇರಿವೀಣಾನಂ ಪೋಕ್ಖರಂ। ಆರೋಪಿತಚಮ್ಮನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಆರೋಪಿತಂ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ತತೋ ಅಪನೇತ್ವಾ ವಿಸುಂ ಠಪಿತಮುಖಚಮ್ಮಮತ್ತಂ, ನ ಸೇಸೋಪಕರಣಸಹಿತಂ। ಸಹಿತಂ ಪನ ಸಙ್ಘಾಟೋತಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ। ಓನಹಿತುನ್ತಿ ಭೇರಿಪೋಕ್ಖರಾದೀನಿ ಚಮ್ಮಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಚಮ್ಮವಟ್ಟಿಆದೀಹಿ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಉಪಕರಣೇಹಿ ವಿನನ್ಧಿತುಂ।
ಪಾಳಿಯಂ ಪಣ್ಡಕಸ್ಸಾತಿ ಪಣ್ಡಕೇನ। ಪಾರಾಜಿಕಪ್ಪಹೋನಕಕಾಲೇತಿ ಅಕುಥಿತಕಾಲೇ। ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗಾದಿಭಾವೇ ಸಬ್ಬಾವತ್ಥಾಯಪಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ಸಣ್ಠಾನೇ
೨೮೨. ಏಕಪದಿಕಸಙ್ಕಮೋತಿ ತನುಕಸೇತು। ‘‘ಆವಿಞ್ಛನ್ತೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚಾಲೇತುಂ ಯುತ್ತಾಯ ಏವ ರಜ್ಜುಯಾ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ನ ಇತರಾಯ ಭಿತ್ತಿಥಮ್ಭಾದಿಗತಿಕತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಯಾ ಮಹಾರಜ್ಜು ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ। ತೇನ ಚಾಲೇತುಂ ಯುತ್ತೇ ತನುಕರಜ್ಜುದಣ್ಡಕೇ ಅಚಾಲೇತ್ವಾ ಫುಸನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಮೇವಾತಿ ದೀಪಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಬ್ಬಾತಿ ಛಾದನಾದಿವಸೇನ ಗೂಹಿತಬ್ಬಾ। ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥೀ, ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಸಞ್ಞಿತಾ, ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗರಾಗೋ, ವಾಯಾಮೋ, ತೇನ ಹತ್ಥಾದೀಸು ಫುಸನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೩. ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೨೮೫. ತತಿಯೇ ಅಸದ್ಧಮ್ಮಪಟಿಸಞ್ಞುತ್ತನ್ತಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ। ಬಾಲಾತಿ ಸುಭಾಸಿತದುಬ್ಭಾಸಿತಂ ಅಜಾನನ್ತೀ ನ ತಾವ ಸೀಸಂ ಏತೀತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಪಚ್ಚಯತ್ತಸಙ್ಖಾತಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾರಿಪೂರಿ ನ ಹೋತಿ, ಮಗ್ಗಮೇಥುನೇಹಿ ಅಘಟಿತತ್ತಾ ದುಕ್ಕಟಂ ಪನ ಹೋತಿ ಏವ।
ಅಪಸಾದೇತೀತಿ ಅಪಸಾದಕರವಚನಂ ಕರೋತಿ। ದೋಸಂ ದೇತೀತಿ ದೋಸಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ। ತೀಹೀತಿ ಅನಿಮಿತ್ತಾಸೀತಿಆದೀನಂ ಪದಾನಂ ಅದುಟ್ಠುಲ್ಲಭಾವೇನಾಪಿ ಅತ್ಥಯೋಜನಾರಹತ್ತಾ ಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗಾದಿಪಟಿಸಞ್ಞುತ್ತತಾನಿಯಮೋ ನತ್ಥೀತಿ ವುತ್ತಂ, ತೇಹಿ ಪನ ಅಟ್ಠಹಿ ಪದೇಹಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ (ಪಾರಾ॰ ೨೮೯) ವಿಯ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ಕುಞ್ಚಿಕಪನಾಳಿಮತ್ತನ್ತಿ ಕುಞ್ಚಿಕಾಛಿದ್ದಮತ್ತಂ। ಸುಕ್ಖಸೋತಾತಿ ದಕಸೋತಸ್ಸ ಸುಕ್ಖತಾಯ ಲೋಹಿತವಣ್ಣವಿಗಮೋ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ।
ಸುದ್ಧಾನೀತಿ ಮೇಥುನಾದಿಪದೇಹಿ ಅಯೋಜಿತಾನಿಪಿ। ಮೇಥುನಧಮ್ಮೇನ ಘಟಿತಾನೇವಾತಿ ಇದಂ ಉಪಲಕ್ಖಣಮತ್ತಂ, ವಚ್ಚಮಗ್ಗಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗೇಹಿಪಿ ಅನಿಮಿತ್ತೇ ‘‘ತವ
೨೮೬. ಗರುಕಾಪತ್ತಿನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಉಬ್ಭಜಾಣುಮಣ್ಡಲಿಕಾಯ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ।
೨೮೭. ಹಸನ್ತೋ ಹಸನ್ತೋತಿ ಉಪಲಕ್ಖಣಮತ್ತಂ, ಅಹಸನ್ತೋಪಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ ಅತ್ತನೋ ವಿಪರಿಣತಚಿತ್ತತಂ ಇತ್ಥಿಯಾ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ವದತಿ, ಆಪತ್ತಿಯೇವ।
ಕಾಯಚಿತ್ತತೋತಿ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾಯ ಓಭಾಸೇನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯಚಿತ್ತತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ।
೨೮೮. ತಸ್ಮಾ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಅಪ್ಪಟಿವಿಜಾನನತೋ ದುಕ್ಕಟಂ, ಪಟಿವಿಜಾನನೇ ಪನ ಸತಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಮೇವ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ (ಪಾರಾ॰ ೨೮೯) ವಿಯ ಅಖೇತ್ತಪದತ್ತಾ। ಖೇತ್ತಪದೇ ಹಿ ಪಟಿವಿಜಾನನ್ತಿಯಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋವ ಸಿಯಾ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಯಾಚನವತ್ಥುದ್ವಯೇ (ಪಾರಾ॰ ೨೮೯) ವಿಯ, ತಂ ಪನ ವತ್ಥುದ್ವಯಂ ಮೇಥುನಯಾಚನತೋ ಚತುತ್ಥಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇ ವತ್ತಬ್ಬಮ್ಪಿ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಸ್ಸಾದಮತ್ತೇನ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಇಧ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಏವಂ ಖೇತ್ತಪದೇನ ವದನ್ತಸ್ಸ ಇತ್ಥಿಯಾ ಅಪ್ಪಟಿವಿಜಾನನ್ತಿಯಾ ಕಿಂ ಹೋತೀತಿ? ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅಯಂ ನಾಮ ಆಪತ್ತೀತಿ ಪಾಳಿಅಟ್ಠಕಥಾಸು ನ ವುತ್ತಂ, ಅಥ ಖೋ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯೇನೇವೇತ್ಥ ಭವಿತಬ್ಬಂ ನವಾವುತನ್ತಿ ನವವೀತಂ।
೨೮೮. ಅಸದ್ಧಮ್ಮಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಮೇಥುನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ತಞ್ಹಿ ಪುತ್ತಸಮುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಬೀಜನಿಕ್ಖೇಪತೋ ವಪ್ಪಪರಿಯಾಯಂ ಲಭತೀತಿ।
ಸಂಸೀದತೀತಿ ವಹತಿ, ಸಂಸರೀಯತೀತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ। ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥೀ, ತಥಾಸಞ್ಞಿತಾ, ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಸ್ಸಾದರಾಗೋ, ತೇನ ಓಭಾಸನಂ, ತಙ್ಖಣವಿಜಾನನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೪. ಅತ್ತಕಾಮಪಾರಿಚರಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೨೯೦. ಚತುತ್ಥೇ ‘‘ಪತಿಕರಣಟ್ಠೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ। ರೋಗದುಕ್ಖಾನಂ ವಾ ಪಟಿಪಕ್ಖಭಾವೇನ ಅಯತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಪಚ್ಚಯೋ। ಸಪ್ಪಾಯಸ್ಸಾತಿ ಹಿತಸ್ಸ। ನಗರಪರಿಕ್ಖಾರೇಹೀತಿ ನಗರಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ರಕ್ಖಣಕೇಹಿ। ರಾಜೂನಂ ಗೇಹಪರಿಕ್ಖೇಪೋ ಪರಿಖಾ ಉದ್ದಾಪೋ ಪಾಕಾರೋ ಏಸಿಕಾ ಪಲಿಘೋ ಅಟ್ಟೋತಿ ಇಮೇ ಸತ್ತ ನಗರಪರಿಕ್ಖಾರಾತಿ ವದನ್ತಿ। ಸೇತಪರಿಕ್ಖಾರೋತಿ ವಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಾಲಙ್ಕಾರೋ। ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಹಿ ಇಧ ‘‘ರಥೋ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ತಸ್ಸ ಚ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾದಯೋ ಅಲಙ್ಕಾರಟ್ಠೇನ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಾರಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ। ಚಕ್ಕವೀರಿಯೋತಿ ವೀರಿಯಚಕ್ಕೋ। ಜೀವಿತಪರಿಕ್ಖಾರಾತಿ ಜೀವಿತಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಕಾರಣಾನಿ। ಸಮುದಾನೇತಬ್ಬಾತಿ ಸಮ್ಮಾ ಉದ್ಧಂ ಆನೇತಬ್ಬಾ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬಾ।
೨೯೧. ಉಪಚಾರೇತಿ ಯತ್ಥ ಠಿತೋ ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಾದಿಸೇ ಠಾನೇ। ಕಾಮೋ ಚೇವ ಹೇತು ಚ ಪಾರಿಚರಿಯಾ ಚ ಅತ್ಥೋತಿ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಕಾಮಂ, ಅತ್ತನೋ ಹೇತುಂ, ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ, ಅತ್ತನೋ ಪಾರಿಚರಿಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೨೯೨) ವುತ್ತೇಸು ಇಮೇಸು ಚತೂಸು ಪದೇಸು ಕಾಮೋ, ಹೇತು, ಪಾರಿಚರಿಯಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತೇ ಪಠಮೇ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೇ ವಿಗ್ಗಹವಾಕ್ಯಾಧಿಪ್ಪಾಯಸೂಚನತೋ ಅತ್ಥೋ। ಸೇಸನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಪದಮೇಕಂ। ಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಮತ್ತಂ, ಪಠಮವಿಕಪ್ಪಾನುಪಯೋಗಿತಾಯ ವಚನಮತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ದುತಿಯೇ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ಯಥಾವುತ್ತಮೇವ ಅತ್ಥಂ ಪದಭಾಜನೇನ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಕಾಮಂ ಅತ್ತನೋ ಹೇತುಂ ಅತ್ತನೋ ಪಾರಿಚರಿಯನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತೇ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅತ್ತನೋ ಹೇತು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ, ‘‘ಅತ್ತನೋ ಕಾಮಂ ಅತ್ತನೋ ಪಾರಿಚರಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇ ಕಾಮೇನ ಪಾರಿಚರಿಯಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ। ತಸ್ಮಾ ಇಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಕಾಮೇನ ಪಾರಿಚರಿಯಾ ಅತ್ತಕಾಮಪಾರಿಚರಿಯಾತಿ ಇಮಂ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪಂ ವಿಞ್ಞೂ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ। ‘‘ಅತ್ತನೋ
ಏತದಗ್ಗನ್ತಿ ಏಸಾ ಅಗ್ಗಾ। ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾಸಿಕ್ಖಾಪದೇಪಿ (ಪಾರಾ॰ ೨೮೫) ಕಾಮಂ ‘‘ಯಾಚತಿಪಿ ಆಯಾಚತಿಪೀ’’ತಿ ಏವಂ ಮೇಥುನಯಾಚನಂ ಆಗತಂ, ತಂ ಪನ ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಸ್ಸಾದರಾಗವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಇಧ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಮೇಥುನಸ್ಸಾದರಾಗವಸೇನಾತಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ।
ವಿನೀತವತ್ಥೂಸು ‘‘ಅಗ್ಗದಾನಂ ದೇಹೀ’’ತಿ ಇದಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ವುತ್ತಂ, ದುಟ್ಠುಲ್ಲವಾಚಾಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪನ ಪರತ್ಥಾಯಪಿ ವುತ್ತೇ ಸೀಸಂ ಏತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಸುಭಗಾತಿ ಇಸ್ಸರಿಯಾದೀಹಿ ಸುನ್ದರೇಹಿ ಭಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ। ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥೀ, ತಥಾಸಞ್ಞಿತಾ, ಅತ್ತಕಾಮಪಾರಿಚರಿಯಾಯ ರಾಗೋ, ತೇನ ಕಾಮಪಾರಿಚರಿಯಯಾಚನಂ, ತಙ್ಖಣವಿಜಾನನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಅತ್ತಕಾಮಪಾರಿಚರಿಯಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೫. ಸಞ್ಚರಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೨೯೬. ಪಞ್ಚಮೇ ಪಣ್ಡಿಚ್ಚೇನಾತಿ ಸಭಾವಞಾಣೇನ। ಗತಿಮನ್ತಾತಿ ಸಭಾವಞಾಣಗತಿಯುತ್ತಾ। ವೇಯ್ಯತ್ತಿಯೇನಾತಿ ಇತ್ಥಿಕತ್ತಬ್ಬೇಸು ಸಿಕ್ಖಿತಞಾಣೇನ। ಮೇಧಾಯಾತಿ ಅಸಿಕ್ಖಿತೇಸುಪಿ ತಂಇತ್ಥಿಕತ್ತಬ್ಬೇಸು ಠಾನುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಞ್ಞಾಯ। ಛೇಕಾತಿ ಕಾಯೇನ ಪಚನಾದಿಕುಸಲಾ।
ಆವಹನಂ ಆವಾಹೋ, ದಾರಿಕಾಯ ಗಹಣಂ। ವಿಧಿನಾ ಪರಕುಲೇ ವಹನಂ ಪೇಸನಂ ವಿವಾಹೋ, ದಾರಿಕಾಯ ದಾನಂ।
೨೯೭. ರನ್ಧಾಪನಂ ಭತ್ತಪಚಾಪನಂ। ಬ್ಯಞ್ಜನಾದಿಸಮ್ಪಾದನಂ ಪಚಾಪನಂ। ನ ಉಪಾಹಟನ್ತಿ ನ ದಿನ್ನಂ। ಕಯೋ ನಾಮ ಗಹಣಂ। ವಿಕ್ಕಯೋ ನಾಮ ದಾನಂ। ತದುಭಯಂ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ವೋಹಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
೩೦೦. ‘‘ಅಬ್ಭುತಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ದುಕ್ಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ದೀಪೇತಿ। ‘‘ಪರಾಜಿತೇನ ದಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅದೇನ್ತೋ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ। ಅಚಿರಕಾಲೇ ಅಚಿರಕಾಲಾಧಿಕಾರಿಕಂ, ಸಞ್ಚರಿತ್ತಂ। ‘‘ಅಚಿರಕಾಲಾಚಾರಿಕ’’ನ್ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ। ಅಚಿರಕಾಲೇ ಆಚಾರೋ ಅಜ್ಝಾಚಾರೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಯೋಜನಾ।
೩೦೧. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಆದಿಕಾಪಿ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಾದಿಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಪನ ಅಸಬ್ಬಕಾಲಿಕತ್ತಾ, ಅಪ್ಪಕತ್ತಾ ಚ ಇಧಾಪಿ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥೇನೇವ ಕಮ್ಮೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಯ್ವಾಯ’’ನ್ತಿಆದಿಪದಭಾಜನಮಾಹ। ಸಞ್ಚರಣಂ ಸಞ್ಚರೋ, ಸೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಞ್ಚರೀ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸಞ್ಚರಣಭಾವ’’ನ್ತಿ। ಸಞ್ಚರತೀತಿ ಸಞ್ಚರಣೋ, ಪುಗ್ಗಲೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಞ್ಚರಣಭಾವೋ, ತಂ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಸಞ್ಚರಣಭಾವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಜಾಯಾಭಾವೇತಿ ಭರಿಯಭಾವಾಯ। ಜಾರಭಾವೇತಿ ಸಾಮಿಭಾವಾಯ, ತಂನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಹಿ ಏತಂ ಭುಮ್ಮವಚನಂ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಜಾರತ್ತನೇ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೇ ‘‘ಜಾರೀ ಭವಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೦೨) ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ಪದಭಾಜನಂ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಸಞ್ಚರಿತ್ತಂ ಸಮಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಪನ ನಿದ್ದೇಸೇ ‘‘ಇತ್ಥಿಯಾ ವಾ ಪಹಿತೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಚ್ಛತಿ, ಪುರಿಸೇನ ವಾ ಪಹಿತೋ ಇತ್ಥಿಯಾ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪುರಿಸಸ್ಸಾಪಿ ಸನ್ತಿಕೇ ವತ್ತಬ್ಬಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಜಾರತ್ತನೇ’’ತಿ ನಿದ್ದೇಸಸ್ಸ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ‘‘ಇತ್ಥಿಯಾ ಮತಿಂ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಆರೋಚೇನ್ತೋ ಜಾರತ್ತನೇ ಆರೋಚೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಪಾಳಿಯಂ ಪನ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಮತಿಂ ಇತ್ಥಿಯಾ ಆರೋಚನವಸೇನೇವ ಪದದ್ವಯೇಪಿ ಯೋಜನಾ ಕತಾ, ತದನುಸಾರೇನ ಇತ್ಥಿಯಾ ಮತಿಂ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಆರೋಚನಾಕಾರೋಪಿ ಸಕ್ಕಾ ವಿಞ್ಞಾತುನ್ತಿ।
ಇದಾನಿ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತನಯೇನಾಪಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ‘‘ಪತಿ ಭವಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಇದಂ ಜಾಯಾಸದ್ದಸ್ಸ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗನಿಯಮತೋ ಪುರಿಸಪರಿಯಾಯೇನ ವುತ್ತಂ, ನಿಬದ್ಧಸಾಮಿಕೋ ಭವಿಸ್ಸಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಜಾರೋ ಭವಿಸ್ಸಸೀತಿ ಮಿಚ್ಛಾಚಾರಭಾವೇನ ಉಪಗಚ್ಛನಕೋ ಭವಿಸ್ಸಸೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
೩೦೩. ಸೇರಿವಿಹಾರನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ವಸನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಆಣಂ। ಗೋತ್ತವನ್ತೇಸು ಗೋತ್ತ-ಸದ್ದೋ, ಧಮ್ಮಚಾರೀಸು ಚ ಧಮ್ಮ-ಸದ್ದೋ ವತ್ತತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಗೋತ್ತೇಹೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಸಗೋತ್ತೇಹೀತಿ ಸಮಾನಗೋತ್ತೇಹಿ। ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇಹೀತಿ ಏಕಸ್ಸ ಸತ್ಥು ಸಾಸನೇ ಸಹಚರಿತಬ್ಬಧಮ್ಮೇಹಿ, ಸಮಾನಕುಲಧಮ್ಮೇಹಿ ‘‘ಏಕಂ ಸತ್ಥಾರ’’ನ್ತಿಆದಿ। ಏಕಗಣಪರಿಯಾಪನ್ನೇಹೀತಿ ಮಾಲಾಕಾರಾದಿಏಕಗಣಪರಿಯಾಪನ್ನೇಹಿ।
ಸಸ್ಸಾಮಿಕಾ ಸಾರಕ್ಖಾ। ಯಸ್ಸಾ ಗಮನೇ ರಞ್ಞಾ ದಣ್ಡೋ ಠಪಿತೋ, ಸಾ ಸಪರಿದಣ್ಡಾ। ಪಚ್ಛಿಮಾನಂ ದ್ವಿನ್ನನ್ತಿ ಸಾರಕ್ಖಸಪರಿದಣ್ಡಾನಂ। ಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ ಹೋತೀತಿ ತಾಸು ಗತಪುರಿಸಾನಂ ವಿಯ ತಾಸಮ್ಪಿ ಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ ಹೋತಿ ಸಸ್ಸಾಮಿಕಭಾವತೋ। ನ ಇತರಾಸನ್ತಿ ಮಾತುರಕ್ಖಿತಾದೀನಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ ನತ್ಥಿ ಅಸ್ಸಾಮಿಕತ್ತಾ, ತಾಸು ಗತಾನಂ ಪುರಿಸಾನಮೇವ ಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ ಹೋತಿ ಮಾತಾದೀಹಿ ರಕ್ಖಿತತ್ತಾ। ಪುರಿಸಾ ಹಿ ಪರೇಹಿ ಯೇಹಿ ಕೇಹಿಚಿ ಗೋಪಿತಂ ಇತ್ಥಿಂ ಗನ್ತುಂ ನ ಲಭನ್ತಿ, ಇತ್ಥಿಯೋ ಪನ ಕೇನಚಿ ಪುರಿಸೇನ ಭರಿಯಾಭಾವೇನ ಗಹಿತಾವ ಪುರಿಸನ್ತರಂ ಗನ್ತುಂ ನ ಲಭನ್ತಿ, ನ ಇತರಾ ಅತ್ತನೋ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ಸಯಂ ಸಾಮಿಕತ್ತಾ। ನ ಹಿ ಮಾತಾದಯೋ ಸಯಂ ತಾಸಂ ಫಸ್ಸಾನುಭವನತ್ಥಂ ತಾ ರಕ್ಖನ್ತಿ, ಕೇವಲಂ ಪುರಿಸಗಮನಮೇವ ತಾಸಂ ವಾರೇನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ಕೇನಚಿ ಅಪರಿಗ್ಗಹಿತಫಸ್ಸತ್ತಾ, ಅತ್ತನೋ ಫಸ್ಸತ್ತಾ ಚ ಇತ್ಥೀನಂ ನ ಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋ, ಪುರಿಸಾನಂ ಪನ ಪರೇಹಿ ವಾರಿತೇ ಅತ್ತನೋ ಅಸನ್ತಕಟ್ಠಾನೇ ಪವಿಟ್ಠತ್ತಾ ಮಿಚ್ಛಾಚಾರೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಭೋಗೇನಾತಿ ಭೋಗಹೇತು। ಉದಪತ್ತಂ ಆಮಸಿತ್ವಾ ಗಹಿತಾ ಓದಪತ್ತಕಿನೀ। ಧಜ-ಸದ್ದೇನ ಸೇನಾ ಏವ ಉಪಲಕ್ಖಿತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಉಸ್ಸಿತದ್ಧಜಾಯಾ’’ತಿಆದಿ।
೩೦೫. ಬಹಿದ್ಧಾ ವಿಮಟ್ಠನ್ತಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಆರೋಚಿತಂ। ತಂ ಕಿರಿಯಂ ಸಮ್ಪಾದೇಸ್ಸತೀತಿ ತಸ್ಸಾ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ತಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಸಮ್ಪಾದೇತು ವಾ ಮಾ ವಾ, ತಂ ಕಿರಿಯಂ ಸಮ್ಪಾದನೇ ಸಾಮತ್ಥಿಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ದಾರಕಂ, ದಾರಿಕಞ್ಚ ಅಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತುಆದೀಹಿ ಮಾತಾಪಿತುಆದೀನಞ್ಞೇವ ಸನ್ತಿಕಂ ಸಾಸನೇ ಪೇಸಿತೇಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನವೀಮಂಸನಪಚ್ಚಾಹರಣಸಙ್ಖಾತಾಯ ತಿವಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ಹೋತಿ ಏವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ಯಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಸಾಸನಂ ಪೇಸಿತಂ, ತಂ ಏವ ಸನ್ಧಾಯ ತಸ್ಸಾ ಮಾತುಆದೀನಂ ಆರೋಚಿತೇಪಿ ಖೇತ್ತಮೇವ ಓತಿಣ್ಣಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಬುದ್ಧಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿಆದಿ ಉದಾಹಟಂ, ಇದಞ್ಚ ವಚನಬ್ಯತ್ತಯಹೇತುಬ್ಯತ್ತಯಾನಂ ಭೇದೇಪಿ ಬ್ಯತ್ತಯಸಾಮಞ್ಞತೋ ಉದಾಹಟನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ತಮ್ಪಿ ಉದಾಹರಣದೋಸಂ ಪರಿಹರಿತ್ವಾ ಸುತ್ತಾನುಲೋಮತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಇಮಿನಾ ಸಮೇತೀತಿ ಏತ್ಥಾಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ
ಘರಕಿಚ್ಚಂ ನೇತೀತಿ ಘರಣೀ। ಅಞ್ಞತರಂ ವದನ್ತಸ್ಸ ವಿಸಙ್ಕೇತಂ ಅದಿನ್ನಾದಾನಾದೀಸು ಆಣತ್ತಿಯಂ ವತ್ಥುಸಙ್ಕೇತೋ ವಿಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಮೂಲಟ್ಠಾನಞ್ಚ ವಸೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಮಾತುಆದಯೋ ಸಾಸನಪೇಸನೇ ಮೂಲಭೂತತ್ತಾ ‘‘ಮೂಲಟ್ಠಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ।
೩೨೨. ಪಾಳಿಯಂ ಮಾತುರಕ್ಖಿತಾಯ ಮಾತಾ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಹಿಣತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಧೀತು ಸನ್ತಿಕಂ ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಹೋತೂ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಹಿಣತಿ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಾ ತಸ್ಸ ಞಾತಕಾನಂ ವಾ ಸನ್ತಿಕಂ ‘‘ಮಮ ಧೀತಾ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಹೋತೂ’’ತಿ ಪಹಿಣತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ। ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯತ್ತಾತಿ ಪಠಮಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ।
೩೩೮. ಅನ್ತೇ ಏಕೇನಾತಿ ಏಕೇನ ಪದೇನ। ಏತ್ತೋವ ಪಕ್ಕಮತೀತಿ ಅಪಚ್ಚಾಹರಿತ್ವಾ ತತೋವ ಪಕ್ಕಮತಿ। ‘‘ಅನಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇದಂ ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಸತಿಪಿ ಅಭಿನನ್ದನೇ ಸಾಸನಂ ಅನಾರೋಚೇನ್ತೋ ಪನ ನ ವೀಮಂಸತಿ ನಾಮ। ತತಿಯಪದೇ ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ‘‘ಸೋ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ಅನಭಿನನ್ದಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತನಯೇನ। ಪಾಳಿಯಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಂ ವೀಮಂಸಾಪೇತ್ವಾತಿ ‘‘ಅಯಂ ತೇಸಂ ವತ್ತುಂ ಸಮತ್ಥೋ’’ತಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿನಾ ವೀಮಂಸಾಪೇತ್ವಾ। ಸಚೇ ಪನ ಸೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ತಂ ವಚನಂ ಆದಿಯಿತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸಾಪಿ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚಾಹರನ್ತಸ್ಸ ಆಚರಿಯಸ್ಸ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋವ ಮಾತುಆದೀಸು ತುಣ್ಹೀಭೂತೇಸು ತೇಸಂ ತುಣ್ಹಿಭಾವಂ ಪಚ್ಚಾಹರನ್ತಸ್ಸ ವಿಯಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ಪಾಳಿಯಂ ಚತುತ್ಥವಾರೇ ಅಸತಿಪಿ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ, ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಿಸಂವಾದೇತಿ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥತೋ ಆಪನ್ನಮೇವಾತಿಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಚತುತ್ಥೇ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ।
೩೪೦. ಕಾರುಕಾನನ್ತಿ ಏವರೂಪೇನ…ಪೇ॰… ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ತಾದಿಸಂ ಗಿಹಿವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಮ್ಪಿ ನ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ।
ಕಾಯತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತೀತಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ವಾ ಅಲಂವಚನೀಯಭಾವಂ ವಾ ತದುಭಯಂ ವಾ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯತೋ ಅಲಂವಚನೀಯಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಇತ್ಥೀ ವಾ ಪುರಿಸೋ ವಾ ಉಭೋಪಿ ವಾ ಜಾಯಾಭಾವೇ, ಸಾಮಿಕಭಾವೇ ಚ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಛನ್ದತಾಯ ಅಚ್ಚನ್ತವಿಯುತ್ತತ್ತಾ ಪುನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಮಾಗಮತ್ಥಂ ‘‘ಮಾ ಏವಂ ಅಕರಿತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವಚನೀಯತಾಯ ವತ್ತಬ್ಬತಾಯ ಅಲಂ ಅರಹಾತಿ ಅಲಂವಚನೀಯಾ, ಅಲಂ ವಾ ಕತ್ತುಂ ಅರಹಂ ಸನ್ಧಾನವಚನಮೇತೇಸು ಇತ್ಥಿಪುರಿಸೇಸೂತಿ ಅಲಂವಚನೀಯಾ, ಸನ್ಧಾನಕಾರಸ್ಸ ವಚನಂ ವಿನಾ ಅಸಙ್ಗಚ್ಛನಕಾ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಾಯೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಪನ ಜಾನಿತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಲಂವಚನೀಯಭಾವಂ ವಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ। ತೇನೇವ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ‘‘ತದುಭಯಂ ಪನ ಜಾನಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಭಿಕ್ಖುಂ ಅಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಪಣ್ಣೇ ಲಿಖಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಪಣ್ಣಂ ಅಸುಕಸ್ಸ ದೇಹೀ’’ತಿ ದಿನ್ನಂ ಹರನ್ತಸ್ಸ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಂ ನ ಹೋತಿ। ಪಣ್ಣತ್ತಿಅಲಂವಚನೀಯಭಾವಅಜಾನನವಸೇನೇವ ಹಿ ಇಮಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಅಚಿತ್ತಕಂ, ನ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಸಞ್ಚರಣಭಾವಮ್ಪಿ ಅಜಾನನವಸೇನ, ಪಾಳಿಯಞ್ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಞ್ಚ ಆರೋಚನಮೇವ ದಸ್ಸಿತಂ। ತಸ್ಮಾ ಸನ್ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಞತ್ವಾ ಪಣ್ಣಸನ್ದಸ್ಸನವಸೇನಾಪಿ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ಆರೋಚೇನ್ತಸ್ಸೇವ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ।
೩೪೧. ಯಥಾ ಯಥಾ ಯೇಸು ಯೇಸು ಜನಪದೇಸೂತಿ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಭಾವಪ್ಪಕಾಸನತ್ಥಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಪಣ್ಣದಾನಞಾತಿಜನಿಸ್ಸರಾದಿಜಾನಾಪನಾದಿತಂತಂದೇಸನಿಯತಂ ಪಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಇದಞ್ಚ ನಿಬದ್ಧಭರಿಯಾಭಾವೇನ ಗಹಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಅತ್ತನೋ ರುಚಿಯಾ ಸಙ್ಗತಾನಂ ಪನ ಇತ್ಥೀನಂ, ಮುಹುತ್ತಿಕಾಯ ಚ ಪುರಿಸೇ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಿರಜ್ಜನಮೇವ ಅಲಂವಚನೀಯಭಾವೇ ಕಾರಣನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾದೀಸುಪೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅತ್ತಕಾಮಸಞ್ಚರಿತ್ತಾನಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಏತ್ಥ ಪನ ಪಾಳಿಯಂ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಇತ್ಥೀ ನಾಮ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥೀ ನ ಯಕ್ಖೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥಿಪುರಿಸಾ ನ ದಸ್ಸಿತಾ, ತಥಾಪಿ ‘‘ದಸ ಇತ್ಥಿಯೋ ಮಾತುರಕ್ಖಿತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಮನುಸ್ಸಿತ್ಥೀನಞ್ಞೇವ ದಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಪುರಿಸಾನಮ್ಪಿ ತದನುಗುಣಾನಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬತೋ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕಾವ
ಸಞ್ಚರಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೬. ಕುಟಿಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೩೪೨. ಛಟ್ಠೇ ಏತ್ತಕೇನಾತಿ ಏತ್ತಕೇನ ದಾರುಆದಿನಾ। ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಪ್ಪಮಾಣಾಯೋತಿ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನದಾರುಆದಿಪಮಾಣಾಯೋ। ಮೂಲಚ್ಛೇಜ್ಜಾಯಾತಿ ಪರಸನ್ತಕಭಾವತೋ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಏವ ಸನ್ತಕಕರಣವಸೇನಾತಿ ಸಕಕಮ್ಮನ್ತಿ ಪಾಣವಧಕಮ್ಮಂ। ಇದಞ್ಚ ಪಾಣಾತಿಪಾತದೋಸಪರಿಹಾರಾಯ ದುಕ್ಕಟಂ ವುತ್ತಂ, ನ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಪರಿಹಾರಾಯ। ಅನಿಯಮೇತ್ವಾಪಿ ನ ಯಾಚಿತಬ್ಬಾತಿ ಸಾಮೀಚಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ಸುದ್ಧಚಿತ್ತೇನ ಪನ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಯಾಚನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ। ಯದಿಚ್ಛಕಂ ಕಾರಾಪೇತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ‘‘ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಯಾಚಾಮಿ, ದೇಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಅಯಾಚಿತ್ವಾಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ಸಕಿಚ್ಚಪಸುತಮ್ಪಿ ಏವಂ ಕಾರಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ ನತ್ಥಿ ಏವ, ಸಾಮೀಚಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಪನ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ವುತ್ತಂ।
ಸಬ್ಬಕಪ್ಪಿಯಭಾವದೀಪನತ್ಥನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಕಪ್ಪಿಯಭಾವದೀಪನತ್ಥಂ। ಮೂಲಂ ದೇಥಾತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ‘‘ಮೂಲಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಪಠಮಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ ವಾ ಮೂಲನ್ತಿ ವಚನಸ್ಸ ಕಪ್ಪಿಯಾಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಸಾಮಞ್ಞವಚನತ್ತೇಪಿ ನಿಟ್ಠಿತಭತಿಕಿಚ್ಚಾನಂ ದಾಪನತೋ ಅಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಸಾದಿಯನಂ ವಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ। ಅನಜ್ಝಾವುತ್ಥಕನ್ತಿ ಅಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ।
ಮಞ್ಚ…ಪೇ॰… ಚೀವರಾದೀನಿ ಕಾರಾಪೇತುಕಾಮೇನಾಪೀತಿಆದೀಸು ಚೀವರಂ ಕಾರಾಪೇತುಕಾಮಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪ್ಪವಾರಿತತನ್ತವಾಯೇಹಿ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಯಾಚನವಸೇನ ವಾಯಾಪನೇ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಪಚ್ಚಯಾ ದುಕ್ಕಟಾಭಾವೇಪಿ ಚೀವರವಾಯಾಪನಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಯಥಾರಹಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯದುಕ್ಕಟಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಅಕಪ್ಪಿಯಕಹಾಪಣಾದಿ ನ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಕಪ್ಪಿಯಮುಖೇನ ಲದ್ಧಮ್ಪಿ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಕರಣತ್ಥಾಯ ಇಮಸ್ಸ ವತ್ತನ್ತಿ ಚಾರಿತ್ತಂ, ಆಪತ್ತಿ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಸಾಖಾಯ ಮಕ್ಖಿಕಬೀಜನೇನ ಪಣ್ಣಾದಿಚ್ಛೇದೇ ಬೀಜಗಾಮಕೋಪನಸ್ಸ ಚೇವ ತತ್ಥ ಲಗ್ಗರಜಾದಿಅಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಸ್ಸ ಚ ಪರಿಹಾರತ್ಥಾಯ ವುತ್ತಂ। ತದುಭಯಾಸಙ್ಕಾಯ ಅಸತಿ ತಥಾ ಅಕರಣೇ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ। ನದೀಯಾದೀಸು ಉದಕಸ್ಸ ಅಪರಿಗ್ಗಹಿತತಾಯ ‘‘ಆಹರಾತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ‘‘ನ ಆಹಟಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತು’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಆಪನ್ನಂ ದುಕ್ಕಟಂ ದೇಸೇತ್ವಾಪಿ ತಂ ವತ್ಥುಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಪುನ ಪರಿಭೋಗೇ ದುಕ್ಕಟಮೇವ, ಪಞ್ಚನ್ನಮ್ಪಿ ಸಹಧಮ್ಮಿಕಾನಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ‘‘ಅಲಜ್ಜೀಹಿ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ವಾ ಸಾಮಣೇರೇಹಿ ವಾ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ನ ಕಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಕಾರೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ। ಯಂ ಪನ
ಆಹರಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಪಚ್ಚಯಾ, ಪಟಿಲಾಭಕ್ಖಣೇ ಗೋಣಾನಂ ಸಾದಿಯನಪಚ್ಚಯಾ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ। ಗೋಣಞ್ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಅವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಲದ್ಧಮ್ಪಿ ಸಾದಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ ‘‘ಹತ್ಥಿಗವಸ್ಸವಳವಪಟಿಗ್ಗಹಣಾ ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೧.೧೦, ೧೯೪) ವುತ್ತತ್ತಾ। ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಞಾತಿಪವಾರಿತಟ್ಠಾನತೋಪಿ ಮೂಲಚ್ಛೇಜ್ಜಾಯ ಯಾಚಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ಏತ್ಥ ಚ ವಿಞ್ಞತ್ತಿದುಕ್ಕಟಾಭಾವೇಪಿ ಅಕಪ್ಪಿಯವತ್ಥುಯಾಚನೇಪಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ। ರಕ್ಖಿತ್ವಾತಿ ಚೋರಾದಿಉಪದ್ದವತೋ ರಕ್ಖಿತ್ವಾ। ಜಗ್ಗಿತ್ವಾತಿ ತಿಣದಾನಾದೀಹಿ ಪೋಸೇತ್ವಾ।
ಞಾತಿಪವಾರಿತಟ್ಠಾನೇ ಪನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಕಟಸ್ಸ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಮೂಲಚ್ಛೇಜ್ಜವಸೇನ ಯಾಚಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ತಾವಕಾಲಿಕಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ‘‘ಏಸ ನಯೋ ವಾಸೀ’’ತಿಆದಿ। ವಲ್ಲಿಆದೀಸು ಚ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತೇಸು ಚ ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ‘‘ಗರುಭಣ್ಡಪ್ಪಹೋನಕೇಸುಯೇವಾ’’ತಿ ಇದಂ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಅದಿನ್ನಾದಾನೇ ಪನ ತಿಣಸಲಾಕಂ ಉಪಾದಾಯ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ಥೇಯ್ಯಚಿತ್ತೇನ ಗಣ್ಹತೋ ಅವಹಾರೋ ಏವ, ಭಣ್ಡಗ್ಘೇನ ಕಾರೇತಬ್ಬೋ। ವಲ್ಲಿಆದೀಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಪಾಳಿಆಗತಾನಂ (ಪಾರಾ॰ ೩೪೯) ವೇಳುಆದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ। ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಹರಿತಾಲಜಾತಿಹಿಙ್ಗುಲಾದಿ ಅಪ್ಪಕಮ್ಪಿ ಮಹಗ್ಘಂ ಹೋತಿ, ತತ್ಥ ತಂ ತಾಲಪಕ್ಕಪಮಾಣತೋ ಊನಮ್ಪಿ ಗರುಭಣ್ಡಮೇವ, ವಿಞ್ಞಾಪೇತುಞ್ಚ ನ ವಟ್ಟತಿ।
ಸಾತಿ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ। ಪರಿಕಥಾದೀಸು ‘‘ಸೇನಾಸನಂ ಸಮ್ಬಾಧ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ೧.೧೯) ಪರಿಯಾಯೇನ ಕಥನಂ ಪರಿಕಥಾ ನಾಮ। ಉಜುಕಮೇವ ಅಕಥೇತ್ವಾ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಿಂ ಪಾಸಾದೋ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ೧.೧೯) ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಯಥಾವಿಭೂತೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಭಾಸನಂ ಓಭಾಸೋ ನಾಮ। ಸೇನಾಸನಾದಿಅತ್ಥಂ ಭೂಮಿಪರಿಕಮ್ಮಾದಿಕರಣವಸೇನ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪಾದಾಯ ನಿಮಿತ್ತಕರಣಂ ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಂ ನಾಮ। ಉಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಅಪಗಚ್ಛನ್ತಿ।
೩೪೪. ಮಣಿ ಕಣ್ಠೇ ಅಸ್ಸಾತಿ ಮಣಿಕಣ್ಠೋ। ದೇವವಣ್ಣನ್ತಿ ದೇವತ್ತಭಾವಂ।
೩೪೫. ಪಾಳಿಯಂ ಪತ್ತೇನ ಮೇ ಅತ್ಥೋತಿ (ಪಾರಾ॰ ೩೪೫) ಅನತ್ಥಿಕಮ್ಪಿ ಪತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುಂ ಏವಂ ವದಾಪೇನ್ತೋ ಭಗವಾ ಸೋತ್ಥಿಯಾ ಮನ್ತಪದವಸೇನ ವದಾಪೇಸಿ। ಸೋಪಿ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವತಾ ಆಣತ್ತವಚನಂ ವದೇಮೀತಿ ಅವೋಚ, ತೇನಸ್ಸ ಮುಸಾ ನ ಹೋತಿ। ಅಥ ವಾ ‘‘ಪತ್ತೇನ ಮೇ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಪತ್ತಂ ದದನ್ತೂ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮಾನತ್ಥನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಏಸ ನಯೋ ಮಣಿನಾ ಮೇ ಅತ್ಥೋತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ। ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಏವರೂಪಂ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸ, ಕಥಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ಚ ವಚನದೋಸೋ ನತ್ಥೀತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ।
೩೪೯. ಉದ್ಧಂಮುಖಂ ಲಿತ್ತಾ ಉಲ್ಲಿತ್ತಾ, ಛದನಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಲಿಮ್ಪನ್ತಾ ಹಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಉದ್ಧಂಮುಖಾ ಲಿಮ್ಪನ್ತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಅನ್ತೋಲಿತ್ತಾ’’ತಿ। ಅಧೋಮುಖಂ ಲಿತ್ತಾ ಅವಲಿತ್ತಾ। ಬಹಿ ಲಿಮ್ಪನ್ತಾ ಹಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅಧೋಮುಖಾ ಲಿಮ್ಪನ್ತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ಬಹಿಲಿತ್ತಾ’’ತಿ।
ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ವಿಲೋಮಿತಂ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಕಾರಯಮಾನೇನಾ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಹೇತುಕತ್ತುವಚನಸ್ಸ ‘‘ಕರೋನ್ತೇನಾ’’ತಿ ಇದಂ ಸುದ್ಧಕತ್ತುವಚನಂ ಪರಿಯಾಯವಚನಂ ನ ‘‘ಅತ್ಥಮತ್ತಮೇವಾ’’ತಿಆದಿ। ಪದತ್ಥತೋ, ಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ ಚ ಲಬ್ಭಮಾನಂ ಅತ್ಥಮತ್ತಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಯಞ್ಹಿ ಕಾರಯಮಾನೇನ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ತಂ ಕರೋನ್ತೇನಾಪಿ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಮೇವಾತಿ ಇದಮೇತ್ಥ ಸಾಮತ್ಥಿಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ಉದ್ದೇಸೋತಿ ಸಾಮಿಭಾವೇನ ಉದ್ದಿಸಿತಬ್ಬೋ। ಸೇತಕಮ್ಮನ್ತಿ ಸೇತವಣ್ಣಕರಣತ್ಥಂ ಸೇತವಣ್ಣಮತ್ತಿಕಾಯ ವಾ ಸುಧಾಯ ವಾ ಕತತನುಕಲೇಪೋ, ತೇನ ಪನ ಸಹ ಮಿನಿಯಮಾನೇ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ಸಙ್ಕಾನಿವಾರಣತ್ಥಂ ಆಹ ‘‘ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕ’’ನ್ತಿ। ತೇನ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತವೋಹಾರಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ ಕುಟಿಯಾ ಅನಙ್ಗತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಯಥಾವುತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವುತ್ತನಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ‘‘ವುತ್ತಞ್ಹೇತ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ‘‘ಆಯಾಮತೋ ಚ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಚಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಆಯಾಮತೋ ವಾ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವಾ’’ತಿ ವಿಕಪ್ಪತ್ಥಸ್ಸ ವಾ-ಸದ್ದಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ಏಕತೋಭಾಗೇ ವಡ್ಢಿತೇಪಿ ಆಪತ್ತೀತಿ ಪಕಾಸಿತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತಿಹತ್ಥಾತಿ ಪಕತಿಹತ್ಥೇನ ತಿಹತ್ಥಾ, ‘‘ವಡ್ಢಕೀಹತ್ಥೇನಾ’’ತಿಪಿ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೨.೩೪೮-೩೪೯) ವದನ್ತಿ, ತಂ ‘‘ಯತ್ಥ…ಪೇ॰… ಅಯಂ ಕುಟೀತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ನ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿರುಜ್ಝತಿ ವಡ್ಢಕೀಹತ್ಥೇನ ತಿಹತ್ಥಾಯಪಿ ಕುಟಿಯಾ ಪಮಾಣಯುತ್ತಸ್ಸ ಮಞ್ಚಸ್ಸ ಸುಖೇನ ಪರಿವತ್ತನತೋ। ‘‘ಊನಕಚತುಹತ್ಥಾ ವಾ’’ತಿ ಇದಞ್ಚ ಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಯುತ್ತಸ್ಸ ಪಮಾಣಯುತ್ತೋ ಮಞ್ಚೋತಿ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಪ್ಪಮಾಣಯುತ್ತೋ ಮಞ್ಚೋ। ಸೋ ಹಿ ಪಕತಿವಿದತ್ಥಿಯಾ ನವವಿದತ್ಥಿಕೋ, ಅಟ್ಠವಿದತ್ಥಿಕೋ ವಾ ಹೋತಿ, ತತೋ ಖುದ್ದಕೋ ಮಞ್ಚೋ ಸೀಸೂಪಧಾನಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಾದಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿತುಂ ನ ಪಹೋತಿ। ಪಮಾಣತೋ ಊನತರಮ್ಪೀತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪ್ಪಮಾಣತೋ ಊನತರಮ್ಪಿ, ಇದಞ್ಚ ಹೇಟ್ಠಿಮಪ್ಪಮಾಣಯುತ್ತಾಯಪಿ ವತ್ಥುದೇಸನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ, ನ ವಾತಿ ಸನ್ದೇಹನಿವತ್ತನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ।
ಕಲಲಲೇಪೋತಿ ‘‘ಅಲೇಪೋ ಏವಾ’’ತಿ। ತೇನ ತಳಾಕಾದೀಸು ಘನೇನ ಕಲಲೇನ ಕತಬಹಲಲೇಪೋ ಮತ್ತಿಕಾಲೇಪನೇ ಏವ ಪವಿಸತಿ ಲೇಪವೋಹಾರಗಮನತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪಿಟ್ಠಸಙ್ಘಾಟೋ ನಾಮ ದ್ವಾರಬಾಹಸಙ್ಖಾತೋ ಚತುರಸ್ಸದಾರುಸಙ್ಘಾಟೋ, ಯತ್ಥ ಸಉತ್ತರಪಾಸಂ ಕವಾಟಂ ಅಪಸ್ಸಾಯ ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹನ್ತಿ।
ಓಲೋಕೇತ್ವಾಪೀತಿ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾಪಿ, ಅಪಲೋಕನಕಮ್ಮವಸೇನಾಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ಅಪಸದ್ದಸ್ಸಾಪಿ ಓಆದೇಸೋ ಕತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
೩೫೩. ನಿಬದ್ಧಗೋಚರಟ್ಠಾನಮ್ಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಗೋಚರಾಯ ಪಕ್ಕಮನ್ತಾನಂ ಹತ್ಥೀನಂ ನಿಬದ್ಧಗಮನಮಗ್ಗೋಪಿ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ। ಏತೇಸನ್ತಿ ಸೀಹಾದೀನಂ। ಗೋಚರಭೂಮೀತಿ ಆಮಿಸಗ್ಗಹಣಟ್ಠಾನಂ। ನ ಗಹಿತಾತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಭಾವೇನ ನ ಗಹಿತಾ, ನ ವಾರಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸೀಹಾದೀನಞ್ಹಿ ಗೋಚರಗ್ಗಹಣಟ್ಠಾನಂ ಹತ್ಥೀನಂ ವಿಯ ನಿಬದ್ಧಂ ನ ಹೋತಿ, ಯತ್ಥ ಪನ ಗೋಮಹಿಂಸಾದಿಪಾಣಕಾ ಸನ್ತಿ, ದೂರಮ್ಪಿ ತಂ ಠಾನಂ ಸೀಘಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಗೋಚರಂ ಗಣ್ಹನ್ತಿ। ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ತಂ ನ ವಾರಿತಂ, ನಿಬದ್ಧಗಮನಮಗ್ಗೋವ ವಾರಿತೋ ಆಸಯತೋ ಗಮನಮಗ್ಗಸ್ಸ ನಿಬದ್ಧತ್ತಾ। ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ವಾಳಾನನ್ತಿ ಅರಞ್ಞಮಹಿಂಸಾದೀನಂ। ಆರೋಗ್ಯತ್ಥಾಯಾತಿ ನಿರುಪದ್ದವಾಯ। ಸೇಸಾನೀತಿ ಪುಬ್ಬಣ್ಣನಿಸ್ಸಿತಾದೀನಿ ಸೋಳಸ। ತಾನಿ ಚ ಜನಸಮ್ಮದ್ದಮಹಾಸಮ್ಮದ್ದಕುಟಿವಿಲೋಪಸರೀರಪೀಳಾದಿಉಪದ್ದವೇಹಿ ಸಉಪದ್ದವಾನೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ। ಅಭಿಹನನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಅಬ್ಭಾಘಾತಂ। ‘‘ವೇರಿಘರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಚೋರಾನಂ ಮಾರಣತ್ಥಾಯ ಕತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಧಮ್ಮಗನ್ಧಿಕಾತಿ ಧಮ್ಮೇನ ದಣ್ಡನೀತಿಯಾ ಹತ್ಥಪಾದಾದಿಚ್ಛಿನ್ದನಗನ್ಧಿಕಾ। ಗನ್ಧಿಕಾತಿ ಚ ಯಸ್ಸ ಉಪರಿ ಹತ್ಥಾದಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಛಿನ್ದನ್ತಿ, ತಾದಿಸಂ ದಾರುಖಣ್ಡಫಲಕಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತೇನ ಚ ಉಪಲಕ್ಖಿತಂ ಠಾನಂ। ಪಾಳಿಯಂ ರಚ್ಛಾನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ರಥಿಕಾನಿಸ್ಸಿತಂ। ಚಚ್ಚರನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಚತುನ್ನಂ ರಥಿಕಾನಂ ಸನ್ಧಿನಿಸ್ಸಿತಂ। ಸಕಟೇನಾತಿ ಇಟ್ಠಕಸುಧಾದಿಭಣ್ಡಾಹರಣಸಕಟೇನ।
ಪಾಚಿನನ್ತಿ ‘‘ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿಆದಿ। ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಇಧ ಪುಬ್ಬಪಯೋಗಸಹಪಯೋಗಾನಂ ಅದಿನ್ನಾದಾನೇ ವಿಯ ವಿಸೇಸೋ ನತ್ಥಿ, ತಥಾಪಿ ತೇಸಂ ವಿಭಾಗೇನ ದಸ್ಸನಂ ತದತ್ಥಾಯಾತಿ ತಚ್ಛನತ್ಥಾಯ। ಏವಂ ಕತನ್ತಿ ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಕಂ ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ವಾ ಕತಂ। ಪಣ್ಣಸಾಲನ್ತಿ ಪಣ್ಣಕುಟಿಯಾ ತಿಣಪಣ್ಣಚುಣ್ಣಸ್ಸ ಅಪರಿಪತನತ್ಥಾಯ ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ಲಿಮ್ಪನ್ತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ। ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಲಿಮ್ಪತೀ’’ತಿ।
ಅನ್ತೋಲೇಪೇನೇವ ನಿಟ್ಠಾಪೇತುಕಾಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅನ್ತೋಲೇಪೇ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಬಹಿಲೇಪೇ ವಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ದ್ವಾರಬನ್ಧೇ ವಾ ವಾತಪಾನೇ ವಾ ಠಪಿತೇತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ತಸ್ಸೋಕಾಸನ್ತಿ ತಸ್ಸ ದ್ವಾರಬನ್ಧಾದಿಸ್ಸ ಓಕಾಸಭೂತಂ ಛಿದ್ದಂ। ಪುನ ವಡ್ಢೇತ್ವಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಠಪಿತೋಕಾಸಂ ಖುದ್ದಕಂ ಚೇ, ತಂ ದ್ವಾರವಾತಪಾನಚ್ಛಿದ್ದಭೇದನೇನ ಪುನ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ। ಠಪಿತೇತಿ ದ್ವಾರಬನ್ಧೇ ವಾ ಗವಕ್ಖಸಙ್ಘಾಟೇ ವಾ ಆನೇತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ವಡ್ಢಿತೇ ವಾ ಅವಡ್ಢಿತೇ ವಾ ಛಿದ್ದೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತೇ। ಲೇಪೋ ನ ಘಟೀಯತೀತಿ ಸಮನ್ತತೋ ದಿನ್ನೋ ಲೇಪೋ ತಥಾ ಠಪಿತೇನ ದ್ವಾರಬನ್ಧನೇನ ವಾ ವಾತಪಾನೇನ ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ನ ಘಟೀಯತಿ, ಏಕಾಬದ್ಧಂ ನ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ತನ್ತಿ ದ್ವಾರಬನ್ಧಂ ವಾ ವಾತಪಾನಂ ವಾ। ಪಠಮಮೇವ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋತಿ ತೇಸಂ ಸಮನ್ತತೋ ಪುಬ್ಬೇವ ಲೇಪಸ್ಸ ಘಟೇತ್ವಾ ನಿಟ್ಠಾಪಿತತ್ತಾ ದ್ವಾರಬನ್ಧವಾತಪಾನಾನಂ ಠಪನತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಏವ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ।
ಲೇಪಘಟನೇನೇವಾತಿ ಇಟ್ಠಕಾಹಿ ಕತವಾತಪಾನಾದೀನಿ ವಿನಾ ಸಮನ್ತಾ ಲೇಪಘಟನೇನೇವ ಆಪತ್ತಿ ವಾತಪಾನಾದೀನಂ ಅಲೇಪೋಕಾಸತ್ತಾ, ಇಟ್ಠಕಾಹಿ ಕತತ್ತಾ ವಾ, ವಾತಪಾನಾದೀಸುಪಿ ಲೇಪಸ್ಸ ಭಿತ್ತಿಲೇಪೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಘಟನೇನೇವಾತಿಪಿ ಅತ್ಥಂ ವದನ್ತಿ। ತತ್ಥಾತಿ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯಂ। ಆಲೋಕತ್ಥಾಯ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಮತ್ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಲಿಮ್ಪತೀತಿ ದಾರುಕುಟ್ಟಸ್ಸ ದಾರೂನಮನ್ತರಾ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಮತ್ತಂ ವಿವರಂ ಯಾವ ಲಿಮ್ಪತಿ, ತಾವ ಆಲೋಕತ್ಥಾಯ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸಂ ಸಕುಟ್ಟಚ್ಛದನಂ ಲಿಮ್ಪತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಏತಂ ವಿವರಂ ಲಿಮ್ಪಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಏವಂ ಠಪನೇ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಸಚೇ ಪನ ಏವಂ ಅಕತ್ವಾ ಸಬ್ಬದಾಪಿ ಆಲೋಕತ್ಥಾಯ ವಾತಪಾನವಸೇನ ಠಪೇತಿ, ವಾತಪಾನದ್ವಾರಸಙ್ಘಾಟೇ ಘಟಿತೇ ಲೇಪೋ ಚ ಘಟೀಯತಿ, ಪಠಮಮೇವ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಚೇ’’ತಿಆದಿ। ಮತ್ತಿಕಾಕುಟ್ಟಮೇವ ಮತ್ತಿಕಾಲೇಪಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಚೇ ಮತ್ತಿಕಾಯ ಕುಟ್ಟಂ ಕರೋತಿ, ಛದನಲೇಪೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಘಟನೇ ಆಪತ್ತೀ’’ತಿ। ಉಭಿನ್ನಂ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಪುರಿಮಸ್ಸ ಲೇಪಸ್ಸ ಅಘಟಿತತ್ತಾ ದುತಿಯಸ್ಸ ಅತ್ತುದ್ದೇಸಿಕತಾಯ ಅಸಮ್ಭವತೋ।
೩೫೪. ಆಪತ್ತಿಭೇದದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ
೩೬೧. ಅನಿಟ್ಠಿತೇ ಕುಟಿಕಮ್ಮೇತಿ ಲೇಪಪರಿಯೋಸಾನೇ ಕುಟಿಕಮ್ಮೇ ಏಕಪಿಣ್ಡಮತ್ತೇನಪಿ ಅನಿಟ್ಠಿತೇ। ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ’’ತಿ ಇದಂ ಮೂಲಟ್ಠಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ಯೇನ ಪನ ಲದ್ಧಂ, ತಸ್ಸಾಪಿ ತಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ‘‘ಪರೇಹಿ ವಿಪ್ಪಕತಂ ಅತ್ತನಾ ಪರಿಯೋಸಾಪೇತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ (ಪಾರಾ॰ ೩೬೩) ಆಪತ್ತಿಯೇವ। ಪುಬ್ಬೇ ಕತಕಮ್ಮಮ್ಪಿ ಲದ್ಧಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯೇವ ಕತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇನಾಪಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಸಾಮಣೇರಾದೀನಂ ವಾ ದತ್ವಾ ನಿಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬಂ। ‘‘ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವಾ’’ತಿ ಇದಂ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಂಯೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಪರತೋ ಲದ್ಧಾಯ ಕುಟಿಯಾ ನಿಟ್ಠಾಪನೇ ಅನಾಪತ್ತಿಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಅಕತತ್ತಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ। ಅಪಚಿನಿತಬ್ಬಾತಿ ಯಾವ ಪಾಚಿನಾ ವಿದ್ಧಂಸೇತಬ್ಬಾ। ಭೂಮಿಸಮಂ ಕತ್ವಾತಿ ಪಾಚಿನತಲಾವಸಾನಂ ಕತ್ವಾ।
೩೬೪. ಲೇಣನ್ತಿ ಪಬ್ಬತಲೇಣಂ। ನ ಹೇತ್ಥ ಲೇಪೋ ಘಟೀಯತೀತಿ ಛದನಲೇಪಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ವುತ್ತಂ, ವಿಸುಂ ಏವ ವಾ ಅನುಞ್ಞಾತತ್ತಾ। ಸಚೇ ಲೇಣಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಉಪರಿಭಾಗೇ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಾದಿಕರಣತ್ಥಂ ಲೇಪಂ ದೇನ್ತಿ, ಉಲ್ಲಿತ್ತಕುಟಿಸಙ್ಖ್ಯಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ವಟ್ಟತಿ ಏವ। ಇಟ್ಠಕಾದೀಹಿ ಕತಂ ಚತುರಸ್ಸಕೂಟಾಗಾರಸಣ್ಠಾನಂ ಏಕಕಣ್ಣಿಕಾಬದ್ಧಂ ನಾತಿಉಚ್ಚಂ ಪಟಿಸ್ಸಯವಿಸೇಸಂ ‘‘ಗುಹಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಾದಿಸಂ ಮಹನ್ತಮ್ಪಿ ಉಲ್ಲಿತ್ತಾವಲಿತ್ತಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಭೂಮಿಗುಹನ್ತಿ ಉಮಙ್ಗಗುಹಂ।
ಅಟ್ಠಕಥಾಸೂತಿ ಕುಕ್ಕುಟಚ್ಛಿಕಗೇಹನ್ತಿಆದೀಸು ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ತಿಣಕುಟಿಕಾ ಕುಕ್ಕುಟಚ್ಛಿಕಗೇಹನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಪುನ ತಂ ವಿವರನ್ತೇಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯೇಹಿ ಛದನಂ ದಣ್ಡಕೇಹಿ…ಪೇ॰… ವುತ್ತಾತಿ ಯೋಜನಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ। ತತ್ಥ ದಣ್ಡಕೇಹಿ ಜಾಲಬದ್ಧಂ ಕತ್ವಾತಿ ದೀಘತೋ, ತಿರಿಯತೋ ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ವಲ್ಲಿಯಾದೀಹಿ ಬದ್ಧದಣ್ಡಕೇಹಿ ಜಾಲಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ। ಸೋ ಚಾತಿ ಉಲ್ಲಿತ್ತಾದಿಭಾವೋ। ಛದನಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತೋತಿ ಛದನಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಚ ಬಹಿ ಚ ಲಿಮ್ಪನಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತೋ। ಮತ್ತಿಕಾಕುಟ್ಟೇ ಭಿತ್ತಿಲೇಪಂ ವಿನಾಪಿ ಭಿತ್ತಿಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ‘‘ಲೇಪೋ ನ ಘಟೀಯತೀ’’ತಿ। ಏತ್ಥಾತಿ ತಿಣಕುಟಿಕಾಯಂ। ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ತಿಣಕುಟಿಕಾಯಂ ಏವ, ಲೇಣಗುಹಾದೀಸುಪಿ ಸಾರಮ್ಭಾಪರಿಕ್ಕಮನಪಚ್ಚಯಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ ಏವ, ಇಮಿನಾ
ತತ್ಥ ಪಾಳಿವಿರೋಧಂ ಪರಿಹರಿತುಂ ‘‘ಯಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಉಪಜ್ಝಾಯಾದಿನೋ ಅತ್ಥಾಯ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಸಾರಮ್ಭಾದಿಪಚ್ಚಯಾಪಿ ಅನಾಪತ್ತಿ ಏವ, ಯಂ ಪನ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಆಪತ್ತಿಕಾರುಕಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ದುಕ್ಕಟಾನ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನಂ, ತಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ, ನ ಸಾರಮ್ಭಾದಿಪಚ್ಚಯಾ ಆಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ, ಕಿಞ್ಚರಹಿ ಯಥಾಸಮಾದಿಟ್ಠಾಯ ಕುಟಿಯಾ ಅಕರಣಪಚ್ಚಯಾ ಆಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ। ತತ್ಥ ಯಥಾಸಮಾದಿಟ್ಠಾಯಾತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಸಮಾದಿಸಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮತಿ, ‘ಕುಟಿಂ ಮೇ ಕರೋಥಾ’ತಿ ಸಮಾದಿಸತಿ ಚ, ದೇಸಿತವತ್ಥುಕಾ ಚ ಹೋತು ಅನಾರಮ್ಭಾ ಚ ಸಪರಿಕ್ಕಮನಾ ಚಾ’’ತಿ ಏವಂ ಕಾರಾಪಕೇನ ಆಣತ್ತಿಕ್ಕಮಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಕರಣಪಚ್ಚಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಕತ್ಥಚಿ ಪನ ಪೋತ್ಥಕೇ ‘‘ಕುಟಿಲಕ್ಖಣಪ್ಪತ್ತಮ್ಪಿ ಕುಟಿಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ…ಪೇ॰… ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಪಾಠಸ್ಸ ಅನನ್ತರಂ ‘‘ಯಂ ಪನ ಆಪತ್ತಿ ಕಾರುಕಾನ’’ನ್ತಿಆದಿಪಾಠೋ ದಿಸ್ಸತಿ, ಸೋವ ಯುತ್ತತರೋ। ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ತತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಪಾಕಟೋ ಹೋತಿ।
ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ವತ್ವಾತಿ ವಾಸಾಗಾರತ್ಥಾಯ ಏವ ಅನಿಯಮಿತತ್ತಾ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ವತ್ವಾ। ಅದೇಸಾಪೇತ್ವಾ ಕರೋತೋತಿ ಪಮಾಣಯುತ್ತಮ್ಪಿ ಕರೋತೋ। ಅಚಿತ್ತಕನ್ತಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿಅಜಾನನಚಿತ್ತೇನ ಅಚಿತ್ತಕಂ। ಉಲ್ಲಿತ್ತಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರತಾ, ಹೇಟ್ಠಿಮಪ್ಪಮಾಣಸಮ್ಭವೋ, ಅದೇಸಿತವತ್ಥುಕತಾ, ಪಮಾಣಾತಿಕ್ಕನ್ತತಾ, ಅತ್ತುದ್ದೇಸಿಕತಾ, ವಾಸಾಗಾರತಾ, ಲೇಪಘಟನಾತಿ ಸತ್ತ ವಾ ಪಮಾಣಯುತ್ತಙ್ಗಾದೀಸು ಛ ವಾ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಕುಟಿಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೭. ವಿಹಾರಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೩೬೫. ಸತ್ತಮೇ ‘‘ಗಾಮಸ್ಸ ವಾ ಪೂಜಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ರೂಪಿನ್ದ್ರಿಯೇಸು ವಿಜ್ಜಮಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಏಕಿನ್ದ್ರಿಯತಾ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾಯಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಸನ್ಧಾಯಾ’’ತಿ। ತೇ ಹಿ ಮನಿನ್ದ್ರಿಯಮ್ಪಿ ಭೂತಗಾಮಾನಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ।
೩೬೬. ಕಿರಿಯತೋ ಸಮುಟ್ಠಾನಾಭಾವೋತಿ ವತ್ಥುನೋ ಅದೇಸನಾಸಙ್ಖಾತಂ ಅಕಿರಿಯಂ ವಿನಾ ನ ಕೇವಲಂ ಕಿರಿಯಾಯ ಸಮುಟ್ಠಾನಭಾವೋ। ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯತೋ ಹಿ ಇದಂ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ। ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಭಿಕ್ಖೂ ವಾ ಅನಭಿನೇಯ್ಯಾತಿ ಏತ್ಥ ವಾ-ಸದ್ದೋ ಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೋ, ತೇನ ‘‘ಮಹಲ್ಲಕಞ್ಚ ವಿಹಾರಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಭಿಕ್ಖೂ ಚ ಅನಭಿನೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಕಿರಿಯಞ್ಚ ಅಕಿರಿಯಞ್ಚ ಸಮುಚ್ಚಿನೋತಿ।
ವಿಹಾರಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೮. ಪಠಮದುಟ್ಠದೋಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೩೮೦. ಅಟ್ಠಮೇ ಪಾಕಾರೇನ ಚ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಗೋಪುರಟ್ಟಾಲಕಯುತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಾಕಾರೇಸು ಯುದ್ಧತ್ಥಾಯ ಕತೋ ವಙ್ಕಸಣ್ಠಾನೋ ಸರಕ್ಖೇಪಛಿದ್ದಸಹಿತೋ ಪತಿಸ್ಸಯವಿಸೇಸೋ ಅಟ್ಟಾಲಕೋ ನಾಮ।
ಸೋಳಸವಿಧಸ್ಸಾತಿ ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ಕತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಪರಿಞ್ಞಾಪಹಾನಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಭಾವನಾಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಸೋಳಸವಿಧಸ್ಸ। ತೇ ಗಾರವೇನಾತಿ ತೇ ಕಿಲನ್ತರೂಪಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಭತ್ತುದ್ದೇಸಕಟ್ಠಾನೇ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪುರತೋ ಅತ್ತನೋ ಕಿಲನ್ತಸರೀರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಉದ್ದಿಸಾಪನೇ ಗಾರವೇನ, ಲಜ್ಜಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತೇರಸಪೀತಿ ಭತ್ತುದ್ದೇಸಕಸೇನಾಸನಗಾಹಾಪಕಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಚೀವರಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಚೀವರಭಾಜಕಯಾಗುಭಾಜಕಫಲಭಾಜಕಖಜ್ಜಭಾಜಕಅಪ್ಪಮತ್ತಕವಿಸ್ಸಜ್ಜಕಸಾಟಿಯಗಾಹಾಪಕಪತ್ತಗಾಹಾಪಕಆರಾಮಿಕಪೇಸಕಸಾಮಣೇರಪೇಸಕಸಮ್ಮುತೀನಂ ವಸೇನ ತೇರಸಪಿ।
ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅಪಿಸೂ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮಾನತ್ಥೋ ನಿಪಾತೋ। ಏವಂ ಸಬ್ಬಪದೇಸೂತಿ ಪೀಠಾದೀಸು ಸೇನಾಸನಸಾಧಾರಣೇಸು, ಕತಿಕಸಣ್ಠಾನಪವೇಸನಿಕ್ಖಮನಕಾಲಾದೀಸು ಪನ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಕಥಾಪೇತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಅಯಞ್ಹಿ ನಿಮ್ಮಿತಾನಂ ಧಮ್ಮತಾತಿ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ನಿಮ್ಮಿತಾನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ನಿಯಮೇತ್ವಾ ಪನ ‘‘ಏತ್ತಕಾ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ಕಥೇನ್ತು, ಏತ್ತಕಾ ತುಣ್ಹೀ ಭವನ್ತು, ನಾನಾಪ್ಪಕಾರಂ ಇರಿಯಾಪಥಂ, ಕಿರಿಯಞ್ಚ ಕಪ್ಪೇನ್ತು, ನಾನಾವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನವಯೋನಿಯಮಾ ಚ ಹೋನ್ತೂ’’ತಿ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಅಧಿಟ್ಠಿತೇ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಪ್ಪಕಾರಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಮ್ಪಿ ವಿಸದಿಸಾವ ಹೋನ್ತಿ। ಅವತ್ಥುಕವಚನನ್ತಿ ನಿರತ್ಥಕವಚನಂ।
೩೮೩. ಏಕಚಾರಿಕಭತ್ತನ್ತಿ ಅತಿಮನಾಪತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯ ವಿಸುಂ ಠಿತಿಕಾಯ ಪಾಪೇತಬ್ಬಭತ್ತಂ। ತದ್ಧಿತವೋಹಾರೇನಾತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಪಮಾಣಮಸ್ಸ ಚತುಕ್ಕನ್ತಿ ಏವಂ ತದ್ಧಿತವೋಹಾರೇನ। ಭವೋತಿ ಭವಿತಬ್ಬೋ। ಅತೀತಂ ದಿವಸಭಾಗನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಞ್ಞೇವ ದಿವಸೇ ಸಲಾಕದಾನಕ್ಖಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಹಿಯ್ಯೋತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅಜ್ಜ ಇಚ್ಚೇವ ಅತ್ಥೋ। ತೇನೇವಾಹಂಸು ‘‘ಸ್ವೇ ಅಮ್ಹೇ’’ತಿಆದಿ। ಪಧೂಪಾಯನ್ತಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕಿಸ್ಸ ಮನ್ತಿ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಮಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
೩೮೪. ‘‘ಸರಸಿ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಏಕಂ ವಾಕ್ಯಂ ಕತ್ವಾ, ‘‘ಕತ್ತಾ’’ತಿ ಇದಞ್ಚ ಕತ್ತರಿ ರಿತುಪಚ್ಚಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ, ‘‘ಅಸೀ’’ತಿ ಅಜ್ಝಾಹಾರಪದೇನ ಸಹ ಏಕವಾಕ್ಯಂ ಕತ್ವಾ, ‘‘ಏವರೂಪ’’ನ್ತಿ ಇದಂ, ‘‘ಯಥಾಯಂ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಆಹಾ’’ತಿ ಇದಞ್ಚ ದ್ವೀಸು ವಾಕ್ಯೇಸು ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಉಜುಕಮೇವಾತಿ ತ್ವಾ-ಪಚ್ಚಯನ್ತವಸೇನ ಪಠಮಂ ಅತ್ಥಗ್ಗಹಣಂ ಉಜುಕನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ದುತಿಯೋ ದಬ್ಬ-ಸದ್ದೋ ಪಣ್ಡಿತಾದಿವಚನೋತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಖೋ ದಬ್ಬ ದಬ್ಬಾ ಪಣ್ಡಿತಾ’’ತಿ। ನಿಬ್ಬೇಠೇನ್ತೀತಿ ದೋಸತೋ ಮೋಚೇನ್ತಿ। ವಿನಯಲಕ್ಖಣೇ ತನ್ತಿನ್ತಿ ವಿನಯವಿನಿಚ್ಛಯಲಕ್ಖಣವಿಸಯೇ ಆಗಮಂ ಠಪೇನ್ತೋ। ಪಾಳಿಯಂ ಯತೋ ಅಹನ್ತಿಆದೀಸು ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಅಹಂ ಜಾತೋ, ತತೋ ಪಭುತಿ ಸುಪಿನನ್ತೇನಪಿ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ನ ಚ ತಸ್ಸ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಟಿಸೇವಿತಾ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಸುಪಿನನ್ತೇನಪೀ’’ತಿಆದಿ। ಇದಾನಿ ಏಕವಾಕ್ಯವಸೇನ ಯೋಜನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ನ ಘಟತೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ವಚನೇನ ಏತಿಸ್ಸಾ ವಚನಂ ನ ಸಮೇತಿ, ತಞ್ಚ ನ ಘಟನಂ ಯಸ್ಮಾ ಪುಬ್ಬೇ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಪಸಿದ್ಧಾಯ ಏವ ಅಚ್ಚನ್ತದುಸ್ಸೀಲತಾಯ ಏವ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಮೇತ್ತಿಯಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ನಾಸೇಥಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಚರ ಪಿರೇತಿ ಚರ ಗಚ್ಛ ಪಿರೇ ಪರ ಅಮಾಮಕ ತ್ವಂ। ವಿನಸ್ಸಾತಿ ಅದಸ್ಸನಂ ಗಚ್ಛ। ಅಕಾರಿಕಾತಿ ಅಮೂಲಕೇನ ಚೋದನಾಯ ನ ಕಾರಿಕಾ। ಕಾರಕೋ ಹೋತೀತಿ ಅಕಾರಕೋ ಹೋತೀತಿ ತಾಯ ಕತಪಟಿಞ್ಞಂ ಅನಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ‘‘ಮೇತ್ತಿಯಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ನಾಸೇಥಾ’’ತಿ ಭಗವತಾ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅಕಾರಕೋ ಹೋತಿ। ಯದಿ ಹಿ ಥೇರೋ ಕಾರಕೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಅವಸ್ಸಂ ತಮೇವ ದೋಸಂ ಅಪದಿಸಿತ್ವಾ ಇಮಿನಾ ನಾಮ ಕಾರಣೇನ ‘‘ಮೇತ್ತಿಯಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ನಾಸೇಥಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ತಥಾ ಅವುತ್ತತ್ತಾ, ‘‘ದಬ್ಬಞ್ಚ ಅನುಯುಞ್ಜಥಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಅನುಯುಞ್ಜಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಚ ಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ ಮೇತ್ತಿಯಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಅಞ್ಞೇನ ದೋಸೇನ ನಾಸನಾರಹತಾ, ವತ್ಥುಸ್ಸ ಚ ಅಮೂಲಕಭಾವೋ, ಥೇರಸ್ಸ ಅಕಾರಕಭಾವೋ ಚ ಸಿದ್ಧೋ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಅತ್ತನೋ ಸುತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಸಕಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಕ್ಖೇಪವಚನೇನ ಸಹಿತಂ ಕೂಟಸುತ್ತಂ। ಥೇರೋ ಕಾರಕೋ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ‘‘ಸಕಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಾಯಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ‘‘ಮೇತ್ತಿಯಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ನಾಸೇಥಾ’’ತಿ ಓತಿಣ್ಣವತ್ಥುಸ್ಮಿಂಯೇವ ತಸ್ಸಾ ನಾಸನಾ ವಿಹಿತಾತಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಾದೇ ಥೇರೋ ಕಾರಕೋ ಹೋತಿ, ‘‘ಸಕಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಾಯಾ’’ತಿ ಪನ ವುತ್ತೇ ಪುಬ್ಬೇಯೇವ ಸಿದ್ಧಸ್ಸ ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸ ಸುಚಿಕಾಯ ಅಸ್ಸಾ ಸಕಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ನಾಸೇಥಾತಿ ಸಿಜ್ಝನತೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಾದೇ ಥೇರೋ ಅಕಾರಕೋ ಹೋತೀತಿ। ಮಹಾವಿಹಾರವಾಸೀನಮ್ಪಿ ಪನ ‘‘ಸಕಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಓತಿಣ್ಣವತ್ಥುಸ್ಮಿಂಯೇವ ತಸ್ಸಾ ನಾಸನಾ ವಿಹಿತಾ ಹೋತಿ, ನ ಸಾಮಞ್ಞತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಏತ್ಥಾತಿ ಇಮೇಸು ದ್ವೀಸು ವಾದೇಸು, ಸುತ್ತೇಸು ವಾ। ಯಂ ಪಚ್ಛಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಮಹಾವಿಹಾರವಾಸೀಹಿ ಯಂ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಿಚಾರಿತಂ ಹೇತನ್ತಿ ಏತಂ ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಸ ಯುತ್ತತ್ತಂ ವಿಚಾರಿತಂ, ‘‘ತತ್ರ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನೀ…ಪೇ॰… ಅಸುದ್ಧತಾಯೇವ ನಾಸೇಸೀ’’ತಿ ವಕ್ಖಮಾನನಯೇನ ವಿನಿಚ್ಛಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಅನುದ್ಧಂಸೇತಿ ದುಕ್ಕಟ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾವಾದೋ ದಸ್ಸಿತೋ।
ತತ್ರಾತಿ ತೇಸು ದುಕ್ಕಟಪಾಚಿತ್ತಿಯೇಸು। ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ವುತ್ತಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾವಾದಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ಪಾಚಿತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ಪವತ್ತಸ್ಸ ಕುರುನ್ದಿವಾದಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಚ್ಛಿಮನಯೇಪೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ವಚನಪ್ಪಮಾಣತೋತಿ ವಿಸಂವಾದನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇ ಸಮಾನೇಪಿ ಅನುದ್ಧಂಸನಾದಿವಿಸೇಸೇ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾದಿನೋ ವಿಧಾಯಕವಚನಬಲೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಅನುದ್ಧಂಸೇನ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ।
ಏವಂ ‘‘ತತ್ರ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ವಿಸುನ್ತಿ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾವಾದೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯತೋ (ಪಾಚಿ॰ ೧) ವಿಸುಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ವುತ್ತಂ, ತತ್ಥ ಅನನ್ತೋಗಧಭಾವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅಮೂಲಕಾನುದ್ಧಂಸನೇ ವಿಸುಞ್ಞೇವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಪುರಿಮನಯೋತಿ ದುಕ್ಕಟವಾದೋ। ಏವಂ ಅನ್ತರಾ ಪವಿಟ್ಠಂ ದುಕ್ಕಟಪಾಚಿತ್ತಿಯವಾದಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪಾಕಟಮೇವ ಅತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ತಥಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ತತ್ಥ ತಥಾತಿ ಯಥಾ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಂ, ಭಿಕ್ಖುನಿಞ್ಚ ಅನುದ್ಧಂಸೇನ್ತಸ್ಸ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸದುಕ್ಕಟಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ, ತಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏತೇಹಿ ನಾಸನಾ ನತ್ಥೀತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತಂ, ದುಕ್ಕಟೇನ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪನ ನಾಸನಾ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ದುಸ್ಸೀಲಾತಿ ಪಾರಾಜಿಕಾ।
೩೮೬. ಆಕಾರನಾನತ್ತೇನಾತಿ ದೂಸಿತಾಕಾರಸ್ಸ, ದೂಸಕಾಕಾರಸ್ಸ ಚ ನಾನತ್ತೇನ। ಅನಭಿರದ್ಧೋತಿ ಅತುಟ್ಠೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಸುಖಿತೋ’’ತಿ। ನ ಪಸಾದಿತೋತಿ ಅನುಪ್ಪಾದಿತಪ್ಪಸಾದೋ। ಖೀಲ-ಸದ್ದೋ ಥದ್ಧಭಾವವಚನೋ ‘‘ಚಿತ್ತ…ಪೇ॰… ಖೀಲ’’ನ್ತಿ। ನಪ್ಪತೀತೋತಿ ಪೀತಿಸುಖಾದೀಹಿ ನ ಅಭಿಗತೋ ನ ಉಪಗತೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಅಭಿಸಟೋ’’ತಿ।
ಯೇನ ದುಟ್ಠೋತಿ ಚ ಕುಪಿತೋತಿ ಚ ವುತ್ತೋತಿ ಏತ್ಥ ಯೇನ ದುಟ್ಠೋತಿ ಚ ವುತ್ತೋ ಯೇನ ಕುಪಿತೋತಿ ಚ ವುತ್ತೋ, ತಂ ಮಾತಿಕಾಯಞ್ಚ ಪದಭಾಜನೇ (ಪಾರಾ॰ ೩೮೬) ಚ ವುತ್ತಂ ಉಭಯಮ್ಪೇತನ್ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ। ದ್ವೀಹೀತಿ ‘‘ತೇನ ಚ ಕೋಪೇನ, ತೇನ ಚ ದೋಸೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಕೋಪದೋಸಪದೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ, ಅತ್ಥತೋ ಪನ ದ್ವೀಹಿಪಿ ದೋಸೋವ ದಸ್ಸಿತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧಮೇವ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ। ಯಾಯಾತಿ ಅನತ್ತಮನತಾಯ।
ನ ಚುದಿತಕವಸೇನಾತಿ ಯದಿ ಚುದಿತಕವಸೇನಾಪಿ ಅಮೂಲಕಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ಸಿಯಾ, ಅಮೂಲಕಂ ನಾಮ ಅನಜ್ಝಾಪನ್ನನ್ತಿ ಪದಭಾಜನಂ ವದೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಯಂ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅನುರೂಪೇಸು ಏಕೂನವೀಸತಿಯಾ ಪಾರಾಜಿಕೇಸು ಅಞ್ಞತರಂ। ಪದಭಾಜನೇ (ಪಾರಾ॰ ೩೮೬) ಪನ ಭಿಕ್ಖುವಿಭಙ್ಗೇ ಆಗತಾನೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಚತುನ್ನಂ ಅಞ್ಞತರೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಏತಂ ಇಧ ಅಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ಏತಂ ಆಪನ್ನಾನಾಪನ್ನತಂ ಇಧಾನುದ್ಧಂಸನೇ
ತಥೇವಾತಿ ಪಸಾದಸೋತೇನ, ದಿಬ್ಬಸೋತೇನ ವಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಅತಿದಿಸತಿ। ದಿಟ್ಠಾನುಸಾರೇನೇವ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಾ ಪರಿಸಙ್ಕಾವ ದಿಟ್ಠಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ ನಾಮ। ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ। ‘‘ಅದಿಸ್ವಾ ವಾ’’ತಿ ಇದಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ದಿಸ್ವಾ ಪಕ್ಕನ್ತೇಸುಪಿ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿಯೇವ। ಇಮೇಸನ್ತಿ ಇಮೇಹಿ। ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾಕಾರದಸ್ಸನಂ, ಪಚ್ಛಾ ಪನ ಏತ್ತಕೇನ ಕಾಲೇನ ಕತಂ ವಾತಿ ಸಙ್ಕಾಯ ಚೋದೇತಿ। ನ ಹಿ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಚೋದನಾ ಅತ್ಥಿ। ‘‘ಅರಿಟ್ಠಂ ಪೀತ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಮುಖೇ ಸುರಾಗನ್ಧವಾಯನನಿಮಿತ್ತದಸ್ಸನಂ। ಅರಿಟ್ಠಞ್ಹಿ ಸುರಾಸದಿಸವಣ್ಣಗನ್ಧಂ ಕಪ್ಪಿಯಭೇಸಜ್ಜಂ।
ದಿಟ್ಠಂ ಅತ್ಥಿ ಸಮೂಲಕನ್ತಿಆದೀಸು ಅಜ್ಝಾಚಾರಸ್ಸ ಸಮ್ಭವಾಸಮ್ಭವಾನಂ ಮೂಲಾಮೂಲಭಾವದಸ್ಸನಂ। ಅತ್ಥಿ ಸಞ್ಞಾಸಮೂಲಕನ್ತಿಆದಿ ಪನ ದಿಟ್ಠಸಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಭವಾಸಮ್ಭವಾನಂ ಮೂಲಾಮೂಲಭಾವದಸ್ಸನಂ। ದಿಸ್ವಾವ ದಿಟ್ಠಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ಚೋದೇತೀತಿ ಏತ್ಥ ಯಂ ಚೋದೇತಿ, ತತೋ ಅಞ್ಞಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತಂ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋಕಾಸತೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಂ ವಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಸೋ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಚೋದೇನ್ತೋಪಿ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ। ಏಸ ನಯೋ ಸುತಾದೀಸುಪಿ। ಸಮೂಲಕೇನ ವಾ ಸಞ್ಞಾಸಮೂಲಕೇನ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಾರಾಜಿಕಮಾಪನ್ನಂ ದಿಟ್ಠಾದಿಮೂಲಕೇನ ಚ ‘‘ಅಯಂ ಆಪನ್ನೋ’’ತಿ ಅಸುದ್ಧಸಞ್ಞಾಯ ಚೋದೇನ್ತೋ ಸಮೂಲಕೇನ ಚೋದೇತಿ ನಾಮ। ಸಞ್ಞಾಸಮೂಲಕತ್ತೇ ಏವ ಅನಾಪತ್ತಿಸಮ್ಭವತೋ ಆಪನ್ನೇ ವಾ ಅನಾಪನ್ನೇ ವಾ ಪುಗ್ಗಲೇ ಆಪನ್ನಸಞ್ಞೀ ದಿಟ್ಠಾದೀಸು
ಸಮೀಪೇ ಠತ್ವಾತಿ ಹತ್ಥವಿಕಾರವಚೀಘೋಸಾನಂ ಚೋದನಾವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಮಾನಾನಂ ದಸ್ಸನಸವನೂಪಚಾರೇ ಠತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಬ್ಭನ್ತರೇ ಠತ್ವಾ’’ತಿ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೨.೩೮೫-೩೮೬) ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ। ಪರತೋ ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ಅನಾಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ‘‘ದೂತಂ ವಾ ಪಣ್ಣಂ ವಾ ಸಾಸನಂ ವಾ ಪೇಸೇತ್ವಾ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ‘‘ದ್ವಾದಸಹತ್ಥಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಚೋದೇನ್ತಸ್ಸ ಸೀಸಂ ನ ಏತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯಾತಿ ಸಕಿಂ ಆಣತ್ತಸ್ಸ ಸಕಲಮ್ಪಿ ದಿವಸಂ ವದತೋ ವಾಚಾಯ ಸೋಪೀತಿ ಆಣತ್ತೋಪಿ। ತಸ್ಸ ಚ ‘‘ಮಯಾಪಿ ದಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿಆದಿಂ ಅವತ್ವಾಪಿ ‘‘ಅಮೂಲಕ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಚಾವನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ತ್ವಂ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನೋಸೀ’’ತಿ ಇದಮೇವ ವಾಚಂ ಪರಸ್ಸ ವಚನಂ ವಿಯ ಅಕತ್ವಾ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವದನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ ಏವ। ಸತಿಪಿ ಪನ ಅನುದ್ಧಂಸನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇ ‘‘ಅಸುಕೇನ ಏವಂ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪರೇನ ವುತ್ತಮೇವ ವದನ್ತಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ। ಸಚೇ ಪನ ಪರೇನ ಅವುತ್ತಮ್ಪಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವದತಿ, ಆಪತ್ತಿ ಏವ।
ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಸಮ್ಬಹುಲೇಹಿ ವತ್ಥೂಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಮ್ಬಹುಲೇತಿ ಚುದಿತಕಬಹುತ್ತನಿದ್ದೇಸೇನ ಪುರಿಮೇಸು ತೀಸು ವಾರೇಸು ಚುದಿತಕಬಹುತ್ತೇನಾಪಿ ವಾರಭೇದಸಬ್ಭಾವಂ ಞಾಪೇತಿ। ಏಕಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಚುದಿತಕವತ್ಥುಚೋದಕಭೇದೇನ ಇದಂ ಚತುಕ್ಕಂ ವುತ್ತಂ, ಚುದಿತಕಬಹುತ್ತೇನಾಪಿ ಚತುಕ್ಕನ್ತರಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಅಟ್ಠಕಂ ಹೋತಿ ಏವ।
ಅಮೂಲಕಚೋದನಾಪಸಙ್ಗೇನ ಸಮೂಲಕಚೋದನಾಲಕ್ಖಣಾದಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಚೋದೇತುಂ ಪನ ಕೋ ಲಭತೀ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ। ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸುತ್ವಾ ಚೋದೇತೀತಿಆದಿ ಸುತ್ತಂ ಯಸ್ಮಾ ಯೇ ಚೋದಕಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಿಪತ್ತಿಂ ಪಕಾಸೇನ್ತಿ, ತೇಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಚೋದಕಭಾವೇ ಠತ್ವಾವ ಪಕಾಸೇನ್ತಿ, ತೇಸಞ್ಚ ವಚನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಇತರೋಪಿ ಯಸ್ಮಾ ಚೋದೇತುಞ್ಚ ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತಂ ತೇಹಿ ತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕಪರಿಯೋಸಾನೇಹಿ ಪಠಮಚೋದಕೇಹಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತುಞ್ಚ ಲಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇಧ ಸಾವಕಭಾವೇನ ಉದ್ಧಟನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ।
ದೂತಂ ವಾತಿಆದೀಸು ‘‘ತ್ವಂ ಏವಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಚೋದೇಹೀ’’ತಿ ದೂತಂ ವಾ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಯೋ ಚೋದೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಸ ಪಣ್ಣಂ, ಮೂಲಸಾಸನಂ ವಾ ಪೇಸೇತ್ವಾ। ಸಮಯೇನಾತಿ ಪಕತಿಯಾ ಜಾನನಕ್ಖಣೇ।
ಗರುಕಾನಂ ದ್ವಿನ್ನನ್ತಿ ಪಾರಾಜಿಕಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾನಂ। ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ನಾಮ ‘‘ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತಾ (ಮ॰ ನಿ॰ ೧.೪೪೫; ೨.೯೪, ೯೫, ೨೨೫; ೩.೯೧, ೧೧೬, ೧೩೬; ಸಂ॰ ನಿ॰ ೩.೨೧೦) ದಸವತ್ಥುಕಾ ಅನ್ತಗ್ಗಾಹಿಕಾ ನಾಮ। ಆಜೀವಹೇತು ಪಞ್ಞತ್ತಾನಂ ಛನ್ನನ್ತಿ ಆಜೀವಹೇತುಪಿ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾನಂ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಪಾರಾಜಿಕಂ (ಪಾರಾ॰ ೧೯೫), ಸಞ್ಚರಿತ್ತೇ (ಪಾರಾ॰ ೩೦೧, ೩೦೨) ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ, ‘‘ಯೋ ತೇ ವಿಹಾರೇ ವಸತಿ, ಸೋ ಅರಹಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ೨೨೦) ಪರಿಯಾಯೇನ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಪಣೀತಭೋಜನವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ (ಪಾಚಿ॰ ೨೫೭), ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾಪಣೀತಭೋಜನವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಪರಿವಾರೇ (ಪರಿ॰ ೨೮೭) ವುತ್ತಾನಂ ಛನ್ನಂ। ನ ಹೇತಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಆಜೀವಹೇತು ಏವ ಪಞ್ಞತ್ತಾ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಾದೀನಂ ಅಞ್ಞಥಾಪಿ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತೋ। ಆಜೀವಹೇತುಪಿ ಏತಾಸಂ ಆಪಜ್ಜನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಏವಂ ವುತ್ತಂ, ಆಜೀವಹೇತುಪಿ ಪಞ್ಞತ್ತಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಏತಾ ಏವ, ಅಞ್ಞಾಪಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಕುಲದೂಸನಪಾಣವಧವೇಜ್ಜಕಮ್ಮಾದಿವಸೇನ ಆಜೀವಹೇತು ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾಪಿ ಸನ್ತಿ, ತಾ ಪನ ಆಪತ್ತಿಸಭಆಗತಾಯ ಪಾರಾಜಿಕಾದೀಸು ಛಸು ಏವ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತೀತಿ ವಿಸುಂ ನ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
ಏತ್ತಾವತಾ ಪನ ಸೀಸಂ ನ ಏತೀತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಚೋದನಾ ಪನ ಕತಾ ಏವ ಹೋತಿ। ತಿಂಸಾನೀತಿ ತಿಂಸಂ ಏತೇಸಮತ್ಥೀತಿ ತಿಂಸಾನಿ, ತಿಂಸಾಧಿಕಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ನವುತಾನೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
ಅತ್ತಾದಾನಂ ಆದಾತುಕಾಮೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ತನಾ ಆದಾತಬ್ಬತೋ ದಿಟ್ಠಾದಿಮೂಲಕೇಹಿ ಗಹೇತಬ್ಬತೋ ಪರಸ್ಸ ವಿಪ್ಫನ್ದಿತುಂ ಅದತ್ವಾ ಪಗ್ಗಣ್ಹನತೋ ಅತ್ತಾದಾನನ್ತಿ ಚೋದನಾ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ಆದಾತುಕಾಮೇನ, ಚೋದನಂ ಕತ್ತುಕಾಮೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಉಬ್ಬಾಹಿಕಾಯಾತಿ ಉಬ್ಬಹನ್ತಿ ವಿಯೋಜೇನ್ತಿ ಏತಾಯ ಅಲಜ್ಜೀನಂ ತಜ್ಜನಿಂ ವಾ ಕಲಹಂ ವಾತಿ ಉಬ್ಬಾಹಿಕಾ, ಸಙ್ಘಸಮ್ಮುತಿ, ತಾಯ। ವಿನಿಚ್ಛಿನನಂ ನಾಮ ತಾಯ ಸಮ್ಮತಭಿಕ್ಖೂಹಿ ವಿನಿಚ್ಛನನಮೇವ। ಅಲಜ್ಜುಸ್ಸನ್ನಾಯ ಹಿ ಪರಿಸಾಯ ಸಮಥಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಚೂಳವ॰ ೨೨೭) ಆಗತೇಹಿ ದಸಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ದ್ವೇ ತಯೋ ಭಿಕ್ಖೂ ತತ್ಥೇವ ವುತ್ತಾಯ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಸಮ್ಮನ್ನಿತಬ್ಬಾ, ತೇಹಿ ಚ ಸಮ್ಮತೇಹಿ ವಿಸುಂ ವಾ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ, ತಸ್ಸಾ ಏವ ವಾ ಪರಿಸಾಯ ‘‘ಅಞ್ಞೇಹಿ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಥೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಸಾವೇತ್ವಾ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವಿನಿಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ।
ಕಿಮ್ಹೀತಿ ಕಿಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ, ಕತರವಿಪತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಕಿಮ್ಹಿ ನಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಕತರಾಯ ವಿಪತ್ತಿಯಾ ಏತಂ ಚೋದೇಸೀ’’ತಿ ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ವಿಞ್ಞಾಯಮಾನಾಯ ಭಾಸಾಯ ವುತ್ತೇಪಿ ಚೋದಕಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಅಪಕತಞ್ಞುತಾಯ ‘‘ಸೀಲಾಚಾರದಿಟ್ಠಿಆಜೀವವಿಪತ್ತೀಸು ಕತರಾಯಾತಿ ಮಂ ಪುಚ್ಛತೀ’’ತಿ ‘‘ಕಿಮ್ಹಿ ನಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ವಚನಮತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ನ ಹೋತಿ, ‘‘ಕತರವಿಪತ್ತಿಯಾ’’ತಿ
‘‘ದುಮ್ಮಙ್ಕೂನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ನಿಗ್ಗಹಾಯಾ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ (ಪಾರಾ॰ ೩೯; ಪರಿ॰ ೨) ‘‘ಅಲಜ್ಜೀನಿಗ್ಗಹತ್ಥಾಯ…ಪೇ॰… ಪಞ್ಞತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಏಹಿತೀತಿ ಹಿ-ಕಾರೋ ಏತ್ಥ ಆಗಮೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ಆಗಮಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ದಿಟ್ಠಸನ್ತಾನೇನಾತಿ ದಿಟ್ಠನಿಯಾಮೇನ। ಅಲಜ್ಜಿಸ್ಸ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಏವ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ವಚನಪಟಿವಚನಕ್ಕಮೇನೇವ ದೋಸೇ ಆವಿಭೂತೇಪಿ ಅಲಜ್ಜಿಸ್ಸ ‘‘ಅಸುದ್ಧೋಹ’’ನ್ತಿ ದೋಸಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನಪಅಞ್ಞಾಯ ಏವ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಅಲಜ್ಜಿಸ್ಸ ಏತಂ ನತ್ಥೀತಿ ಸುದ್ಧಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಏವ ಅನಾಪತ್ತಿಯಾ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ಸಙ್ಗಹಿತೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಯುತ್ತಂ ಅನುವಿಜ್ಜಕಸ್ಸೇವ ನಿರತ್ಥಕತ್ತಾಪತ್ತಿತೋ ಚೋದಕೇನೇವ ಅಲಜ್ಜಿಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಠಾತಬ್ಬತೋ। ದೋಸಾಪಗಮಪಟಿಞ್ಞಾ ಏವ ಹಿ ಇಧ ಪಟಿಞ್ಞಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ। ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಏತಮ್ಪಿ ನತ್ಥೀತಿ ಪಟಿಞ್ಞಂ ನ ದೇತೀ’’ತಿಆದಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩೮೫-೩೮೬)।
ತದತ್ಥದೀಪನತ್ಥನ್ತಿ ಅಲಜ್ಜಿಸ್ಸ ದೋಸೇ ಆವಿಭೂತೇಪಿ ತಸ್ಸ ದೋಸಾಪಗಮಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಏವ ಕಾತಬ್ಬತಾದೀಪನತ್ಥಂ। ವಿವಾದವತ್ಥುಸಙ್ಖಾತೇ ಅತ್ಥೇ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ ಅತ್ಥಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾ। ಸಞ್ಞಂ ದತ್ವಾತಿ ನೇಸಂ ಕಥಾಪಚ್ಛೇದತ್ಥಂ, ಅಭಿಮುಖಕರಣತ್ಥಞ್ಚ ಸದ್ದಂ ಕತ್ವಾ। ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತುಂ ಅನನುಚ್ಛವಿಕೋತಿ ‘‘ಅಸುದ್ಧೋ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಚೋದಕಪಕ್ಖೇ ಪವಿಟ್ಠತ್ತಾ ಅನುವಿಜ್ಜಕಭಾವತೋ ಬಹಿಭೂತತ್ತಾ ಅನುವಿಜ್ಜಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಸನ್ದೇಹೇ ಏವ ಹಿ ಸತಿ ಅನುವಿಜ್ಜಿತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ಅಸುದ್ಧದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪನ ಸತಿ ಚುದಿತಕೇನ ವುತ್ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಅಸಚ್ಚತೋಪಿ ಪಟಿಭಾತಿ, ಕಥಂ ತತ್ಥ ಅನುವಿಜ್ಜನಾ ಸಿಯಾತಿ।
‘‘ತಥಾ ನಾಸಿತಕೋವ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಅದತ್ವಾ ಸಙ್ಘತೋ ವಿಯೋಜನಂ ನಾಮ ಲಿಙ್ಗನಾಸನಾ ವಿಯ ಅಯಮ್ಪಿ ಏಕೋ ನಾಸನಪ್ಪಕಾರೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ವಿರದ್ಧಂ ಹೋತೀತಿ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಆಪತ್ತಿಂ ‘‘ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಲಜ್ಜೀ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಪಕ್ಖಾನುರಕ್ಖಣತ್ಥಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಂ ನ ದೇತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅಲಜ್ಜಿಲಕ್ಖಣಸಮ್ಭವಸ್ಸ ಕಾರಣವಚನಂ। ಪಟಿಚ್ಛಾದಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಲಜ್ಜೀ ನಾಮ ಏವ, ಪುರಿಮೋ ಲಜ್ಜಿಭಾವೋ ನ ರಕ್ಖತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಟಿಞ್ಞಂ ನ ದೇತೀತಿ ಸಚೇ ಮಯಾ ಕತದೋಸಂ ವಕ್ಖಾಮಿ, ಮಯ್ಹಂ ಅನುವತ್ತಕಾ ಭಿಜ್ಜಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಪಟಿಞ್ಞಂ ನ ದೇತಿ। ಠಾನೇ ನ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಲಜ್ಜಿಟ್ಠಾನೇ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ಕಾಯವಾಚಾಸು ವೀತಿಕ್ಕಮೋ ಹೋತಿ ಏವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ನ ದಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ, ಪುಬ್ಬೇ ಪಕ್ಖಿಕಾನಂ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ವೂಪಸಮಿತಸ್ಸಾಪಿ ಅಧಿಕರಣಸ್ಸ ದುವೂಪಸನ್ತತಾಯ ಅಯಮ್ಪಿ ತಥಾ ನಾಸಿತಕೋವ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
ಚುದಿತಕಚೋದಕೇಸು ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾತಿ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೇನ ತುಟ್ಠಾ ಭವಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಂ ಚುದಿತಕಚೋದಕೇಸು ಅನುವಿಜ್ಜಕೇನ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಞತ್ವಾ। ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಮಜ್ಝೇತಿ ಆಪತ್ತೀತಿ ವಾ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ವಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಪರಿಯೋಸಾನಅನುವಿಜ್ಜನಾನಂ ಮಜ್ಝಂ ನಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಅಮೂಲಕಮ್ಪಿ ಸಮೂಲಕಂ ಕತ್ವಾ ವದನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ದ್ವೇ ಮೂಲಾನೀ’’ತಿ। ಕಾಲೇನ ವಕ್ಖಾಮೀತಿಆದೀಸು ಓಕಾಸಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ವದನ್ತೋ ಕಾಲೇನ ವದತಿ ನಾಮ। ಸಲಾಕಗ್ಗಯಾಗುಅಗ್ಗಭಿಕ್ಖಾಚಾರಟ್ಠಾನಾದೀಸು ಚೋದೇನ್ತೋ ಅಕಾಲೇನ ವದತಿ ನಾಮ। ದೋಸತೋ ವುಟ್ಠಾಪೇತುಕಾಮತಾಯ ವದನ್ತೋ ಅತ್ಥಸಂಹಿತೇನ ವದತಿ ನಾಮ। ದೋಸನ್ತರೋತಿ ದೋಸಚಿತ್ತೋ। ಪನ್ನರಸಸು ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ‘‘ಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಸಮಆಚಾರತಾ, ತಥಾ ವಚೀಸಮಾಚಾರತಾ, ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಸು ಮೇತ್ತಚಿತ್ತತಾ, ಬಹುಸ್ಸುತತಾ, ಉಭಿನ್ನಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಾನಂ ಸ್ವಾಗತಾದಿತಾ, ಕಾಲೇನ ವಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪರಿ॰ ೩೬೨) ವುತ್ತಪಞ್ಚಧಮ್ಮಾ ಚ ಕಾರುಞ್ಞತಾ, ಹಿತೇಸಿತಾ, ಅನುಕಮ್ಪತಾ, ಆಪತ್ತಿವುಟ್ಠಾನತಾ, ವಿನಯಪುರೇಕ್ಖಾರತಾತಿ (ಚೂಳವ॰ ೪೦೧) ಇಮೇಸು ಪನ್ನರಸಸು। ತತ್ಥ ‘‘ಕಾರುಞ್ಞತಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕರುಣಾ ದಸ್ಸಿತಾ। ಹಿತೇಸಿತಾತಿ ಹಿತಗವೇಸನತಾ। ಅನುಕಮ್ಪತಾತಿ ತೇನ ಹಿತೇನ ಸಂಯೋಜನತಾ, ಇಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಮೇತ್ತಾ ದಸ್ಸಿತಾ। ಆಪತ್ತಿವುಟ್ಠಾನತಾತಿ ಸುದ್ಧನ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪನತಾ। ವತ್ಥುಂ ಚೋದೇತ್ವಾ ಸಾರೇತ್ವಾ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಯಥಾಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಕಮ್ಮಕರಣಂ ವಿನಯಪುರೇಕ್ಖಾರತಾ ನಾಮ।
ಅಧಿಕರಣಟ್ಠೇನಾತಿ ತಂ ನಾನತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತುನ್ತಿ ಇಧ ಅನಧಿಪ್ಪೇತಮ್ಪಿ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ತಂ ನಾನತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತುನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಸೇಸಾನಿ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರವಸೇನ ವುತ್ತಾನೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩೮೫-೩೮೬)। ಯಂ ಅಧಿಕಿಚ್ಚಾತಿಆದಿನಾ ಅಧಿಕರಣಸದ್ದಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸಾಧನತಾ ವುತ್ತಾ।
ಗಾಹನ್ತಿ ಚೇತನನ್ತಿ ‘‘ಚೋದೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಚಿತ್ತಬ್ಯಾಪಾರಸಙ್ಖಾತಂ ಚಿತ್ತಕಮ್ಮಂ। ಅಕ್ಖನ್ತಿನ್ತಿ ಚುದಿತಕಸ್ಸ ವಿಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಕೋಧಂ ಅಸಹನಂ, ತಥಾ ಪವತ್ತಂ ವಾ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕರಾಸಿಂ। ವೋಹಾರನ್ತಿ ಚೋದನಾವಸಪ್ಪವತ್ತವಚನಂ। ಪಣ್ಣತ್ತಿನ್ತಿ ಚೋದನಾವಸಪ್ಪವತ್ತಂ ಮನಸಾ ಪರಿಕಪ್ಪಿತಂ ನಾಮಪಣ್ಣತ್ತಿಂ। ಅತ್ತಾದಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಚೋದನಂ ಮನಸಾ ಗಹೇತ್ವಾ। ತಂ ಅಧಿಕರಣನ್ತಿ ತಂ ಗಾಹಲಕ್ಖಣಂ ಅಧಿಕರಣಂ। ನಿರುಜ್ಝತಿ ಚೇತನಾಯ ಖಣಿಕತ್ತಾ, ಸಾ ಚ ಸಮಥಪ್ಪತ್ತಾ ಹೋತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅನಿಟ್ಠಪ್ಪಸಙ್ಗೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಏವಂ ಉಪರಿಪಿ ‘‘ತುಣ್ಹೀ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವೋಹಾರವಚನಸ್ಸ ನಿರೋಧಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತೇನಾಹ ‘‘ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ಸಮಥಪ್ಪತ್ತಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ‘‘ತಸ್ಮಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿ ಅಧಿಕರಣ’’ನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಕತಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಸ್ಸಾಪಿ ಏಕಚ್ಚೇಹಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪುನ ತಮ್ಪಿ ಪಟಿಸೇಧೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತಪಣ್ಣತ್ತಿಯಾ ಏವ ಅಧಿಕರಣತಂ ಸಮತ್ಥೇತುಂ ‘‘ತಂ ಪನೇತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ತಂ ಪನೇತನ್ತಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿ ಅಧಿಕರಣನ್ತಿ ಏತಂ ಗಹಣಂ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಪಾರಾಜಿಕಾದಿಆಪತ್ತಿ ಏಕನ್ತಅಕುಸಲಸಭಾವಾ ವಾ ಅಬ್ಯಾಕತಸಭಾವಾ ವಾ ಹೋತೀತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ‘‘ಮೇಥುನಧಮ್ಮಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತೀ’’ತಿಆದಿಕಂ ಸುತ್ತಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿಅಧಿಕರಣವಾದೇನ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಉದ್ಧಟಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಹಿ ತೇ…ಪೇ॰… ಅಚ್ಚನ್ತಅಕುಸಲತ್ತಾ’’ತಿಆದಿ। ತೇತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾ।
ಅಮೂಲಕಞ್ಚೇವ ತಂ ಅಧಿಕರಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಮೂಲಕಪಾರಾಜಿಕಮೇವ ಅಧಿಕರಣ-ಸದ್ದೇನ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಞ್ಚೇತ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಯಸ್ಮಾ ಪನಾತಿಆದಿ ಪನ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾಯ ಅಮೂಲಕಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಯಾ ಏವ ಪಣ್ಣತ್ತಿಭಾವೋ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆರದ್ಧಂ। ತತ್ಥ ಯಾಯ ಪಣ್ಣತ್ತಿಯಾತಿ ಸಭಾವತೋ ಪರಿಸುದ್ಧೇಪಿ ಪುಗ್ಗಲೇ ‘‘ಪಾರಾಜಿಕೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಚೋದಕೇನ ಪವತ್ತಿತಂ ನಾಮಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಪಞ್ಞತ್ತೋತಿ ಕಥಿತೋ। ಅಧಿಕರಣೇ ಪವತ್ತತ್ತಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ
ಏವಂ ನಾಮಪಣ್ಣತ್ತಿವಸೇನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತಿಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅತ್ಥಪಣ್ಣತ್ತಿವಸೇನಾಪಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ವಾಯ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಪಞ್ಞತ್ತಿಮತ್ತಮೇವಾತಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನಾಕಾರೇನ ಮನಸಾ ಆರೋಪಿತಅತ್ಥಪಣ್ಣತ್ತಿಮತ್ತಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ತಞ್ಚ ಖೋ ಇಧೇವಾತಿ ತಞ್ಚ ಯಥಾವುತ್ತಪರಿಯಾಯೇನ ಪಣ್ಣತ್ತಿಯಾ ಅಧಿಕರಣತ್ತಂ ಇಧೇವ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಏವ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ। ಏಕೇತಿ ಕೇಚಿ। ತಂ ನ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಯಂ ಏಕಚ್ಚೇಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವುತ್ತಂ, ಅಧಿಕರಣಸ್ಸ ಪಣ್ಣತ್ತಿಭಾವಂ ನಿಸೇಧೇತ್ವಾ ಕುಸಲಾದಿಪರಮತ್ಥಭಾವಂ ಸಾಧೇತುಂ ‘‘ತಂ ಪನೇತಂ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಪಞ್ಚತೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ತಂ ನ ಯುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ, ತೇನ ಚ ತಸ್ಮಿಂ ವಾದೇ ಯದಿ ಆಪತ್ತಿ ನಾಮ ಅಕುಸಲಾ ವಾ ಅಬ್ಯಾಕತಾ ವಾ ಭವೇಯ್ಯ, ಕಥಂ ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಸ್ಸ
ತತ್ಥ ವತ್ಥುಞ್ಚಾತಿ ವೀತಿಕ್ಕಮೋ। ತಞ್ಹಿ ಆಪತ್ತಿಸಮ್ಮುತಿಪಞ್ಞಾಪನಸ್ಸ ಓಕಾಸಟ್ಠೇನ ‘‘ವತ್ಥೂ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಗೋತ್ತನ್ತಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಾದಿತೋ ಬುದ್ಧಿಸದ್ದನಿವತ್ತನಟ್ಠೇನ ಪರಿಕಪ್ಪಿತಸಾಮಞ್ಞಾಕಾರೋ ಗೋತ್ತಂ। ನಾಮನ್ತಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನನಾಮಪಞ್ಞತ್ತಿ। ತಸ್ಸ ಪನ ಪಾರಾಜಿಕನ್ತಿ ನಾಮಸ್ಸ ಅತ್ಥಭೂತಾ ಆಪತ್ತಿ ಅತ್ಥಪಞ್ಞತ್ತಿ ಏವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ ವಿರದ್ಧಟ್ಠಾನಸೋಧನತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವುತ್ತನ್ತಿ ತತ್ಥೇವ ತಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಸಾರತ್ಥದೀಪನೀಕಾರಕಸ್ಸ ಅಕುಸಲಾದಿರೂಪಾವ ಆಪತ್ತೀತಿ ಲದ್ಧಿ, ತೇನೇವ ಸೋ ಇಧಾಪಿ ‘‘ತಸ್ಮಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿಅಧಿಕರಣನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಕತಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಮ್ಪಿ ನ ಯುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘ತಂ ಪನೇತ’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹಾ’’ತಿ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೨.೩೮೫-೩೮೬) ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಲದ್ಧಿಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಸ್ಸಪಿ ಲದ್ಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಗನ್ಥವಿರೋಧಮ್ಪಿ ಅನೋಲೋಕೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಸಿ। ನ ಹೇತ್ಥ ಬುದ್ಧಘೋಸಾಚರಿಯೋ ಅಟ್ಠಕಥಾವಾದಂ ಅಯುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಂ ಪನೇತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾರಭಿ ‘‘ಪಣ್ಣತ್ತಿಮತ್ತಮೇವ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಸಯಮೇವ ಉಪರಿ ಕಥನತೋ, ಅಥ ಖೋ ದುಲ್ಲದ್ಧಿಕಾನಂ ಏಕಚ್ಚಾನಂ ತತ್ಥ ವಿಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪುನ ತಂ ಪಟಿಸೇಧೇತುಕಾಮೋ ಆರಭಿ, ತೇನೇವ ಅನ್ತೇ ‘‘ಏಕೇ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ವಿವಾದಾದೀನಂ ಕುಸಲಾದಿಕತ್ತೇ ತಂಸಮಥಾನಮ್ಪಿ ತಬ್ಭಾವೋ ಆಪಜ್ಜತಿ ಪರಮತ್ಥೇಸು ಪಣ್ಣತ್ತಿಯಾ ಸಮಥಾಯೋಗಾತಿ ಆಹ ‘‘ಕುಸಲಾದಿಸಮಥೇಹೀ’’ತಿ। ಪಞ್ಞತ್ತಿಸಭಾವಾನಮೇವ ಚತುನ್ನಂ ಅಧಿಕರಣಾನಂ ಸಮಥೇಹಿ ಅಧಿಕರಣೀಯತಾ, ನ ಪನ ಕುಸಲಾದಿಪರಮತ್ಥರೂಪಾನಂ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಖಣಿಕತಾಯ ಸಯಮೇವ ಸಮಥಪ್ಪತ್ತಿತೋತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಸಮತ್ಥಿತಮತ್ಥಂ ನಿಗಮನವಸೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ‘‘ಇತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಕರಣಟ್ಠೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ‘‘ಇಧೇಕಚ್ಚೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಂ ವಿವಾದಂ ನಿವತ್ತೇತಿ।
ಅನುವಾದೋತಿ ವಿಪತ್ತೀಹಿ ಉಪವದನಾ ಚೇವ ಚೋದನಾ ಚ। ತತ್ಥ ಉಪವದನಾ ನಾಮ ಗರಹಾ, ಅಕ್ಕೋಸೋ ಚ। ಪಞ್ಚಪೀತಿ ಮಾತಿಕಾಪರಿಯಾಪನ್ನಾಪತ್ತಿಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಕಿಚ್ಚಯತಾತಿ ಕತ್ತಬ್ಬತಾ। ಸಪದಾನುಕ್ಕಮನಿದ್ದೇಸಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಪದಾನುಕ್ಕಮನಿದ್ದೇಸೋತಿ ಪದಭಾಜನಂ ವುಚ್ಚತಿ, ತೇನ ಸಹಿತಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
೩೮೭. ಅಸ್ಸಾತಿ ಕತ್ತುಅತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಏತೇನ ಚೋದಕೇನಾ’’ತಿಆದಿ। ದಿಟ್ಠಮೂಲಕೇ ಪನಾತಿ ‘‘ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ಹೋತಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಅಜ್ಝಾಪಜ್ಜನ್ತೋ’’ತಿಆದಿ ಮಾತಿಕಾಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಕಙ್ಖಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ದುಟ್ಠದೋಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ) ‘‘ಯೇನ ಪಾರಾಜಿಕೇನ ಚೋದೇತಿ, ತಂ ‘ಅಯಂ ಅನಜ್ಝಾಪನ್ನೋ’ತಿ ಞತ್ವಾ ಚಾವನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ…ಪೇ॰… ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ’’ತಿ। ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸುತಾದಿಮೂಲಕೇಸುಪಿ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ। ಅಞ್ಞತ್ರ ಆಗತೇಸೂತಿ ಓಮಸವಾದಾದೀಸು ಆಗತೇಸು। ಅವಸ್ಸುತೋತಿ ಕಸಮ್ಬುಜಾತೋತಿ ಕಚವರಭೂತೋ, ನಿಸ್ಸಾರೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಕೋಣ್ಠೋತಿ ಚೋರೋ, ದುಸ್ಸೀಲೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಜೇಟ್ಠಬ್ಬತಿಕೋತಿ ಕಾಳಕಣ್ಣಿದೇವೀವತೇ ನಿಯುತ್ತೋ ತಿತ್ಥಿಯೋತಿ ವದತಿ, ಸಾ ಕಿರ ಕಾಳಕಣ್ಣಿಸಿರಿದೇವಿಯಾ ಜೇಟ್ಠಾತಿ ವುತ್ತಾ। ಯದಗ್ಗೇನಾತಿ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ, ಯತ್ತಕೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ ತದಗ್ಗೇನಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ। ನೋ ಕಪ್ಪೇತೀತಿಆದಿ ವೇಮತಿಕಭಾವದೀಪನತ್ಥಮೇವ ವುತ್ತನ್ತಿ ಮಹಾಪದುಮತ್ಥೇರಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ।
೩೮೯. ಏತ್ಥಾತಿ ಚೋದನಾಯಂ। ತಜ್ಜನೀಯಾದಿಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀತಿಆಪತ್ತಿಯಾ ಚೋದೇನ್ತಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಕಮ್ಮಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ ನಾಮ। ಪರಿವಾಸದಾನಾದಿಕ್ಕಮೇನ ಆಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಪೇತುಂ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಚೋದೇನ್ತಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವುಟ್ಠಾನಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಉಪೋಸಥಂ, ಪವಾರಣಂ ವಾ ಸಙ್ಘೇ ಕಾತುಂ ಅದಾನತ್ಥಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಚೋದಯತೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಟ್ಠಪನಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅಸಮ್ಮುಖಾ…ಪೇ॰… ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಅನುದ್ಧಂಸೇನ್ತಸ್ಸಪಿ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಸ್ಸಪಿ ದುಕ್ಕಟಂ।
ಸಬ್ಬತ್ಥೇವಾತಿ ಸಬ್ಬಾಸು ಅಟ್ಠಕಥಾಸು। ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಾನಂ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಭಾವತೋ ಞತ್ತಿಯಾ ವತ್ತಮಾನಾಯ ಏವ ಉಪೋಸಥಪವಾರಣಟ್ಠಪನಂ ಹೋತಿ, ನ ನಿಟ್ಠಿತಾಯ, ಸಾ ಚ ಯ್ಯ-ಕಾರೇ ಪತ್ತೇ ನಿಟ್ಠಿತಾ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯ್ಯ-ಕಾರೇ ಪತ್ತೇ ನ ಲಬ್ಭತೀ’’ತಿ।
ಅನುಪಾಸಕೋತಿ ಉಪಾಸಕೋಪಿ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ನ ಹೋತಿ ಸರಣಗಮನಸ್ಸಾಪಿ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧತ್ತಾತಿ ವದನ್ತಿ। ‘‘ಅನೋದಿಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಓದಿಸ್ಸ ಕಥೇನ್ತೇನ ಓಕಾಸಂ ಕಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಆಪತ್ತಿಂ ದೇಸೇತ್ವಾತಿ ಓಕಾಸಾಕಾರಾಪನಾಪತ್ತಿಂ ದೇಸೇತ್ವಾ। ಯಂ ಚೋದೇತಿ, ತಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಸಙ್ಖ್ಯುಪಗಮನಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಸುದ್ಧಸಞ್ಞಿತಾ ವೇಮತಿಕತಾ ವಾ, ಯೇನ ಪಾರಾಜಿಕೇನ ಚೋದೇತಿ, ತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಾದಿವಸೇನ ಅಮೂಲಕತಾ, ಚಾವನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ತ್ವಂ ಪಾರಾಜಿಕೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮುಖಾ ಚೋದನಾ ಚೋದಾಪನಾ, ತಸ್ಸ ತಙ್ಖಣವಿಜಾನನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಪಠಮದುಟ್ಠದೋಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೯. ದುತಿಯದುಟ್ಠದೋಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೩೯೧. ನವಮೇ ಮೇತ್ತಿಯಂ ಭಿಕ್ಖುನಿನ್ತಿ ಲಿಙ್ಗನಾಸನಾಯ ನಾಸಿತಾಯಪಿ ತಸ್ಸಾ ಭೂತಪುಬ್ಬವೋಹಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಭಾಗಸ್ಸಾತಿ ಥೇರಸ್ಸ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಭಿಕ್ಖುಭಾವತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ತಿರಚ್ಛಾನಜಾತಿಛಗಲಕಭಾವಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಕೋಟ್ಠಾಸಸ್ಸ। ಇದನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗೇನ ವುತ್ತಂ, ಅಯಂ ಅಞ್ಞಭಾಗೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತತಿರಚ್ಛಾನಜಾತಿಛಗಲಕಭಾವಸಙ್ಖಾತೋ ಅಞ್ಞೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ, ಅಞ್ಞಭಾಗಸ್ಸ ಇದನ್ತಿ ಅಞ್ಞಭಾಗಿಯನ್ತಿ ಪಠಮವಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ, ಅಞ್ಞಭಾಗಮತ್ಥೀತಿ ದುತಿಯವಿಗ್ಗಹಸ್ಸ, ದ್ವೀಹಿಪಿ ಛಗಲಕೋವ ವುತ್ತೋ। ಇದಾನಿ ದ್ವೀಹಿಪಿ ವಿಗ್ಗಹೇಹಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯೋ ಹಿ ಸೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಯೋ ಹಿ ಸೋ ಛಗಲಕೋ ವುತ್ತೋ, ಸೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಭಾಗಸ್ಸ ಹೋತೀತಿ ಚ ಅಞ್ಞಭಾಗಿಯಸಙ್ಖ್ಯಂ ಲಭತೀತಿ ಚ ಯೋಜನಾ। ದುತಿಯವಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸೋ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ಅಧಿಕರಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಯೋ ಹಿ ಸೋ ‘‘ದಬ್ಬೋ ಮಲ್ಲಪುತ್ತೋ ನಾಮಾ’’ತಿ ಛಗಲಕೋ ವುತ್ತೋ, ಸೋತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ತಞ್ಹಿ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ‘‘ದಬ್ಬೋ’’ತಿ ನಾಮಕರಣಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಭೂತಂ ಛಗಲಕಂ ಸನ್ಧಾಯ। ತೇ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ತೇ ಅನುಯುಞ್ಜನ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ। ಆಪತ್ತಿಯಾಪಿ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನತ್ತಾ ‘‘ಪುಗ್ಗಲಾನಂಯೇವ ಲೇಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
೩೯೩. ಯಾ ಚ ಸಾ ಅವಸಾನೇ…ಪೇ॰… ಚೋದನಾ ವುತ್ತಾತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಅಜ್ಝಾಪಜ್ಜನ್ತೋ ದಿಟ್ಠೋ ಹೋತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸದಿಟ್ಠಿ ಹೋತಿ, ತಞ್ಚೇ ಪಾರಾಜಿಕೇನ ಚೋದೇತೀ’’ತಿಆದಿಂ (ಪಾರಾ॰ ೪೦೭) ಚೋದನಾಭೇದಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ। ಸತ್ತನ್ನಮ್ಪಿ ಆಪತ್ತೀನಂ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಪಾರಾಜಿಕತ್ತಾದಿಸಾಮಞ್ಞೇಪಿ ಮೇಥುನಾದಿನ್ನಾದಾನಾದಿವತ್ಥುತೋ, ರಾಗದೋಸತ್ತಾದಿಸಭಾವತೋ ಚ ವಿಸಭಾಗತಾಪಿ ಅತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪನ…ಪೇ॰… ನ ಹೋತೀ’’ತಿ।
ವುತ್ತನಯೇನೇವಾತಿ ‘‘ಸಭಾಗವಿಸಭಾಗವತ್ಥುತೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೨.೩೯೩) ವುತ್ತನಯೇನ। ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣಂ, ತಂಮನಸಿಕಾರೋ ಚ ಅವಿಪನ್ನಕಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಮಿತ್ತತೋ ಫಲೂಪಚಾರೇನ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ’’ತಿ। ಪರಿವಾಸಾದಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಾನತ್ತಾದೀನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ‘‘ಪುರಿಮಂ ಪುರಿಮ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ।
೩೯೫. ಸವತ್ಥುಕಂ ಕತ್ವಾತಿ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ। ದೀಘಾದಿನೋತಿ ದೀಘರಸ್ಸಾದಿಲಿಙ್ಗಸ್ಸ। ದಿಟ್ಠಾದಿನೋತಿ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಾದಿನೋ।
೪೦೮. ಏವಂ ತಥಾಸಞ್ಞೀತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಮೇಥುನಾದಿಕಿರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಸೋ’’ತಿ ಏವಂ ತಥಾಸಞ್ಞೀ। ಅಙ್ಗಾನಿ ಪಠಮದುಟ್ಠದೋಸೇ ವುತ್ತಸದಿಸಾನಿ, ಇಧ ಪನ ಕಿಞ್ಚಿದೇಸಂ ಲೇಸಮತ್ತಂ ಉಪಾದಿಯನಾ ಅಧಿಕಾ।
ದುತಿಯದುಟ್ಠದೋಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೦. ಪಠಮಸಙ್ಘಭೇದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೪೧೦. ದಸಮೇ ಬಹೂನನ್ತಿ ದುಬ್ಬಲತಾಯ ಅರಞ್ಞಾದಿಸೇವಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಹಿತಂ ಕಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾನಂ। ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕಿರಿಯಾಯ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಬುದ್ಧವಚನಗ್ಗಹಣಧಾರಣಾದಿಸಙ್ಖಾತಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಪದಮೇವ ಪರಮಂ ಅಸ್ಸ, ನ ಮಗ್ಗಲಾಭೋತಿ ಪದಪರಮೋ। ಅಭಿಸಮ್ಭುಣಿತ್ವಾತಿ ನಿಪ್ಫಾದೇತ್ವಾ। ಧಮ್ಮತೋ ಅಪೇತಂ ಉದ್ಧಮ್ಮಂ। ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಮೇವಾತಿ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸೇನಾಸನಿಕೇನ ವಸ್ಸಂ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ॰ ೨೦೪) ವಚನತೋ ವುತ್ತಂ, ಇದಮೇವ ವಚನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪಾಳಿಯಮ್ಪಿ ‘‘ಅಟ್ಠ ಮಾಸೇ’’ತಿಆದಿ (ಪಾರಾ॰ ೪೦೯) ವುತ್ತಂ।
ತೀಹಿ ಕೋಟೀಹೀತಿ ಅಸುದ್ಧಮೂಲೇಹಿ। ಏತ್ಥ ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚತೂಸು ಕುಲೇಸು ಪಕ್ಕಪಿಣ್ಡಿಯಾಲೋಪಭೋಜನನಿಸ್ಸಿತತಾಯ, ಮಚ್ಛಮಂಸಭೋಜನವಿರಹಿತಸ್ಸ ಚ ಕುಲಸ್ಸ ದುಲ್ಲಭತಾಯ ತತ್ಥ ಲದ್ಧೇಸು ಭತ್ತಬ್ಯಞ್ಜನೇಸು ಮಚ್ಛಮಂಸಸಂಸಗ್ಗಸಙ್ಕಾಯ, ದುನ್ನಿವಾರಣತಾಯ ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸರೀರಯಾಪನಮ್ಪಿ ನ ಸಿಯಾತಿ ಭಗವತಾ ಮಚ್ಛಮಂಸಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತೀಹಿ ಕೋಟೀಹಿ ಅಪರಿಸುದ್ಧಮೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ। ಯದಿ ಹಿ ತಂ ಭಗವಾ ಸಬ್ಬಥಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪೇಯ್ಯ, ಭಿಕ್ಖೂ ಮರಮಾನಾಪಿ ಮಚ್ಛಾದಿಸಂಸಗ್ಗಸಙ್ಕಿತಂ ಭತ್ತಂ ನ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯುಂ, ತತೋ ತಣ್ಡುಲಧಞ್ಞಾದಿಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನಿದಹಿತ್ವಾ ಸಯಂ ಪಚಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ತದುಪಕರಣಭೂತಂ ದಾಸಿದಾಸಂ, ಉದುಕ್ಖಲಮುಸಲಾದಿಕಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪತ್ತಾದಿ ವಿಯ ಅವಸ್ಸಂ ಗಹೇತುಂ ಅನುಜಾನಿತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾತಿ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ವಿಯ ಗಹಟ್ಠಾವಾಸೋ ಏವ ಸಿಯಾ, ನ ಭಿಕ್ಖುಆವಾಸೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಜಾಲಂ ಮಚ್ಛಬನ್ಧನಂ। ವಾಗುರಾ ಮಿಗಬನ್ಧನೀ। ಕಪ್ಪತೀತಿ ಯದಿ ತೇಸಂ ವಚನೇನ ಸಙ್ಕಾ ನ ವತ್ತತಿ, ವಟ್ಟತಿ, ನ ತಂ ವಚನಂ ಲೇಸಕಪ್ಪಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ತೇನೇವ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಯತ್ಥ ಚ ನಿಬ್ಬೇಮತಿಕೋ ಹೋತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ।
ಪವತ್ತಮಂಸನ್ತಿ ಆಪಣಾದೀಸು ಪವತ್ತಂ ವಿಕ್ಕಾಯಿಕಂ ಮತಮಂಸಂ। ಭಿಕ್ಖೂನಂಯೇವ ಅತ್ಥಾಯ ಅಕತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಟ್ಠಾನಪ್ಪಯುತ್ತೋ ಏವ-ಸದ್ದೋ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಅಕತಮೇವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚ ಮಙ್ಗಲಾದೀನಞ್ಚಾತಿ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಕೇಚಿ ಪನ ಯಥಾಠಿತವಸೇನ ಅವಧಾರಣಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ನ ಸುನ್ದರಂ। ‘‘ವತ್ತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಆಪತ್ತಿ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಕಪ್ಪನ್ತಿ ಅಸಙ್ಖೇಯ್ಯಕಪ್ಪಂ, ‘‘ಆಯುಕಪ್ಪ’’ನ್ತಿಪಿ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ೨.೪೧೦) ಕೇಚಿ। ಮಹಾಕಪ್ಪಸ್ಸ ಹಿ ಚತುತ್ಥಭಾಗೋ ಅಸಙ್ಖೇಯ್ಯಕಪ್ಪೋ, ತತೋ ವೀಸತಿಮೋ ಭಾಗೋ ಸಙ್ಘಭೇದಕಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಂ ಪುಞ್ಞನ್ತಿ ಸೇಟ್ಠಂ ಪುಞ್ಞಂ। ಕಪ್ಪಂ ಸಗ್ಗಮ್ಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿಸನ್ಧಿಪರಮ್ಪರಾಯ ಕಪ್ಪಟ್ಠತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
೪೧೧. ಲದ್ಧಿನಾನಾಸಂವಾಸಕೇನಾತಿ ಉಕ್ಖಿತ್ತಾನುವತ್ತಕಭಾವೇನ ಭಾವಪ್ಪಧಾನತ್ತಾ ನಿದ್ದೇಸಸ್ಸ। ಕಮ್ಮನಾನಾಸಂವಾಸಕೇನಾತಿ ಉಕ್ಖಿತ್ತಭಾವೇನ। ‘‘ಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವಿಸುಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ಭೇದನಸಂವತ್ತನಿಕಸ್ಸ ಅಧಿಕರಣಸ್ಸ ಸಮಾದಾಯ ಪಗ್ಗಣ್ಹನತೋ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪಕ್ಖಪರಿಯೇಸನಾದಿವಸೇನ ಸಙ್ಘಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಸಮನುಭಾಸನಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಯೋಪಿ ಚಾಯಂ ಸಙ್ಘಭೇದೋ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ।
ಕಮ್ಮೇನಾತಿ ಅಪಲೋಕನಾದಿನಾ। ಉದ್ದೇಸೇನಾತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೇನ। ವೋಹಾರೇನಾತಿ ತಾಹಿ ತಾಹಿ ಉಪಪತ್ತೀಹಿ ‘‘ಅಧಮ್ಮಂ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಅ॰ ನಿ॰ ೩.೧೦-೩೯, ೪೨; ಚೂಳವ॰ ೩೫೨) ವೋಹಾರೇನ, ಪರೇಸಂ ಪಞ್ಞಾಪನೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅನುಸಾವನಾಯಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಲದ್ಧಿಯಾ ಗಹಣತ್ಥಮೇವ ಅನು ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕಣ್ಣಮೂಲೇ ಮನ್ತಸಾವನಾಯ, ಕಥನೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹೇನಾತಿ ಏವಂ ಅನುಸಾವನಾಯ ತೇಸಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಕ್ಖೇ ಪವಿಟ್ಠಭಾವಸ್ಸ ಸಞ್ಞಾಣತ್ಥಂ ‘‘ಗಣ್ಹಥ ಇಮಂ ಸಲಾಕ’’ನ್ತಿ ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹೇನ। ಏತ್ಥ ಚ ಕಮ್ಮಮೇವ, ಉದ್ದೇಸೋ ವಾ ಸಙ್ಘಭೇದೇ ಪಧಾನಂ ಕಾರಣಂ, ವೋಹಾರಾದಯೋ ಪನ ಸಙ್ಘಭೇದಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ಅಬ್ಭುಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತಂ। ಅಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ವಿಹರೇಯ್ಯ।
‘‘ಲಜ್ಜೀ ರಕ್ಖಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ವಿಸುದ್ಧಿ॰ ೧.೪೨; ಪಾರಾ॰ ಅಟ್ಠ॰ ೧.೪೫) ವಚನತೋ ಆಪತ್ತಿಭಯೇನ ಆರೋಚನಂ ಲಜ್ಜೀನಂ ಏವ ಭಾರೋತಿ ಆಹ ‘‘ಲಜ್ಜೀಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹೀ’’ತಿ, ಅಲಜ್ಜಿಸ್ಸಪಿ ಅನಾರೋಚೇನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಯೇವ। ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತೋ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ವದನ್ತಾನಂ ಗಣನಾಯ ದುಕ್ಕಟಂ। ಪಹೋನ್ತೇನಾತಿ ಗನ್ತುಂ ಸಮತ್ಥೇನ, ಇಚ್ಛನ್ತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಆಪತ್ತಿ ಪನ ಅಡ್ಢಯೋಜನಬ್ಭನ್ತರೇನೇವ ಅಗಿಲಾನಸ್ಸ ವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ।
೪೧೬. ಞತ್ತಿಯಾದೀಹಿ ದುಕ್ಕಟಾದಿಸಬ್ಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೇನ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅಸ್ಸಾತಿ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ। ಅಪಞ್ಞತ್ತೇ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಸಮನುಭಾಸನಕಮ್ಮಸ್ಸೇವ ಅಭಾವತೋ ‘‘ನ ಹಿ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞಪೇನ್ತೇನೇವ ಹಿ ಸಮನುಭಾಸನಕಮ್ಮಂ ಅನುಞ್ಞಾತಂ। ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅನುಞ್ಞಾತತೋತಿ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೋಮನ್ಥಕಸ್ಸ ರೋಮನ್ಥನ’’ನ್ತಿಆದಿಂ ಅನಾಪತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅನಾಪತ್ತಿವಾರೇ। ಆಪತ್ತಿಂ ರೋಪೇತಬ್ಬೋತಿ ಸಮನುಭಾಸನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಆಪತ್ತಿಂ ರೋಪೇತಬ್ಬೋ। ಆಪತ್ತಿಯೇವ ನ ಜಾತಾತಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾಪತ್ತಿ ನ ಜಾತಾ ಏವ।
‘‘ನ ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ। ಸಚಿತ್ತಕನ್ತಿ ‘‘ನ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿ ಜಾನನಚಿತ್ತೇನ ಸಚಿತ್ತಕಂ। ಯೋ ವಿಸಞ್ಞೀ ವಾ ಭೀತೋ ವಾ ವಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ವಾ ‘‘ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಪಿ, ‘‘ಕಮ್ಮಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಾ ನ ಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತಿ। ಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮನಂ, ಧಮ್ಮಕಮ್ಮೇನ ಸಮನುಭಾಸನಂ, ಕಮ್ಮವಾಚಾಪರಿಯೋಸಾನಂ, ನ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ।
ಪಠಮಸಙ್ಘಭೇದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೧. ದುತಿಯಸಙ್ಘಭೇದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೪೧೮. ಏಕಾದಸಮೇ ಯಸ್ಮಾ ಉಬ್ಬಾಹಿಕಾದಿಸಮ್ಮುತಿಕಮ್ಮಂ ಬಹೂನಮ್ಪಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನ ಹಿ ಸಙ್ಘೋ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಇದಂ ನಿಗ್ಗಹವಸೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ಅಙ್ಗಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮನಂ ಪಹಾಯ ಅನುವತ್ತನಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಸದಿಸಾನೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಾನಿ।
ದುತಿಯಸಙ್ಘಭೇದಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೨. ದುಬ್ಬಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೪೨೪. ದ್ವಾದಸಮೇ ವಮ್ಭನವಚನನ್ತಿ ಗರಹವಚನಂ। ಸಟ-ಸದ್ದೋ ಪತಿತಸದ್ದೇನ ಸಮಾನತ್ಥೋ, ತಸ್ಸ ಚ ವಿಸೇಸನಸ್ಸ ಪರನಿಪಾತೋತಿ ಆಹ ‘‘ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪತಿತಂ ತಿಣಕಟ್ಠಪಣ್ಣ’’ನ್ತಿ। ಕೇನಾಪೀತಿ ವಾತಾದಿಸದಿಸೇನ ಉಪಜ್ಝಾಯಾದಿನಾ।
೪೨೬. ಚಿತ್ತಪರಿಯೋನಾಹೋ ದಳ್ಹಕೋಧೋವ ಉಪನಾಹೋ। ತತೋಪಿ ಬಲವತರೋ ದುಮ್ಮೋಚನೀಯೋ ಕೋಧಾಭಿಸಙ್ಗೋ। ಚೋದಕಂ ಪಟಿಪ್ಫರಣತಾತಿ ಚೋದಕಸ್ಸ ಚೋದಕಂ ಅಪಸಾದನಾತಿ ವಾಚಾಯ ಘಟ್ಟನಾ। ಪಚ್ಚಾರೋಪನಾತಿ ‘‘ತ್ವಮ್ಪಿ ಸಾಪತ್ತಿಕೋ’’ತಿ ಚೋದಕಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಆರೋಪನಾ। ಪಟಿಚರಣತಾತಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದನತಾ। ಅಪದಾನೇನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಚರಿಯಾಯ। ನ ಸಮ್ಪಾಯನತಾತಿ ‘‘ಯಂ ತ್ವಂ ಚೋದಕೋ ವದೇಸಿ ‘ಮಯಾ ಏಸ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ ದಿಟ್ಠೋ’ತಿ, ತ್ವಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಕಿಂ ಕರೋಸಿ, ಅಯಂ ಕಿಂ ಕರೋತಿ, ಕತ್ಥ ಚ ತ್ವಂ ಅಹೋಸಿ, ಕತ್ಥ ಅಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಚರಿಯಂ ಪುಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಅಕಥನಂ।
‘‘ಯಸ್ಸ ‘‘ಯಸ್ಸ ಸಿಯಾ’’ತಿಆದಿ। ಅಙ್ಗಾನಿ ಚೇತ್ಥ ಪಠಮಸಙ್ಘಭೇದಸದಿಸಾನಿ, ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ ಯಥಾ ತತ್ಥ ಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮನಂ, ಇಧ ಅವಚನೀಯಕರಣತಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ।
ದುಬ್ಬಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
೧೩. ಕುಲದೂಸಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ
೪೩೧. ತೇರಸಮೇ ಕೀಟಾಗಿರೀತಿ ತಸ್ಸ ನಿಗಮಸ್ಸ ನಾಮಂ। ತಞ್ಹಿ ಸನ್ಧಾಯ ಪರತೋ ‘‘ನ ಅಸ್ಸಜಿಪುನಬ್ಬಸುಕೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಕೀಟಾಗಿರಿಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಗಾಮನಿಗಮತೋ ಚ ಪಬ್ಬಾಜನಂ, ನ ಜನಪದತೋ। ತೇನ ಪನ ಯೋಗತೋ ಜನಪದೋಪಿ ‘‘ಕೀಟಾಗಿರಿ’’ಇಚ್ಚೇವ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ಗತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಏವಂನಾಮಕೇ ಜನಪದೇ’’ತಿ।
ತತ್ರಾತಿ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ। ಧುರಟ್ಠಾನೇತಿ ಅಭಿಮುಖಟ್ಠಾನೇ, ಜೇತವನದ್ವಾರಸಮೀಪೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ದ್ವೀಹಿ ಮೇಘೇಹೀತಿ ವಸ್ಸಿಕೇನ, ಹೇಮನ್ತಿಕೇನ ಚಾತಿ ದ್ವೀಹಿ ಮೇಘೇಹಿ। ಗಣಾಚರಿಯೇಹಿ ಛಹಿ ಅಧಿಕತಾಯ ‘‘ಸಮಧಿಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಉದಕಸ್ಸಾತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಉದಕಸ್ಸ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಉದಕಸಿಞ್ಚನ’’ನ್ತಿ ವಿಸುಂ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ, ತಞ್ಚ ‘‘ಆರಾಮಾದಿಅತ್ಥಾಯ ರುಕ್ಖರೋಪನೇ ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇಸುಪಿ ಕಪ್ಪಿಯಉದಕಸಿಞ್ಚನಾದಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ಇಧಾಪಿ ವಿಭಾಗಂ ಕತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಉದಕಸಿಞ್ಚನಾದಿ ‘‘ಸುಕ್ಖಮಾತಿಕಾಯ ಉಜುಕರಣ’’ನ್ತಿ। ಏತ್ಥ ಪುರಾಣಪಣ್ಣಾದಿಹರಣಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ। ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯವಾದೋವ ಪಮಾಣತ್ತಾ ಪಚ್ಛಾ ವುತ್ತೋ। ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇಪಿ ಏಕಚ್ಚಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಸೇಸ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ। ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಮಾತಿಕನ್ತಿ ಸುಕ್ಖಂ ವಾ ಅಸುಕ್ಖಂ ವಾ। ತತ್ಥಾತಿ ಆರಾಮಾದಿಅತ್ಥಾಯ ರುಕ್ಖರೋಪನೇ। ತಥಾತಿ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರಪರಿಯಾಯಾದೀಹಿ ಗನ್ಥಾಪನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಇಮಿನಾ ಚ ಕುಲಸಙ್ಗಹತ್ಥಾಯ ಗನ್ಥಾಪನಾದಿಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ವತ್ಥುಪೂಜನತ್ಥಾಯ ಸಯಂ ಗನ್ಥನಂ ಕಸ್ಮಾ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಚೋದೇನ್ತೋ ‘‘ನನು ಚಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ಯಥಾ ಆರಾಮಾದಿಅತ್ಥಂ ಕಪ್ಪಿಯಪಥವಿಯಂ ಸಯಂ ರೋಪೇತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ, ತಥಾ ವತ್ಥುಪೂಜನತ್ಥಾಯ ಸಯಂ ಗನ್ಥನಮ್ಪಿ ಕಸ್ಮಾ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಚೋದಕಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ವುತ್ತನ್ತಿಆದಿ ಪರಿಹಾರೋ। ಅಥ ‘‘ನ ಪನ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯ’’ನ್ತಿ ತಮ್ಪಿ ನ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ ಯದೇತಂ ವತ್ಥುಪೂಜನತ್ಥಾಯಪಿ ಗನ್ಥನಾದಿಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಆರಾಮಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಸಯಂ ರೋಪನಸಿಞ್ಚನಂ ವುತ್ತಂ, ತಮ್ಪಿ ಪಾಳಿಯಾ ಸಂಸನ್ದನತೋ ಪುಬ್ಬಾಪರಂ ನ ವಿರುಜ್ಝತಿ।
ತಂ ಕಥಂ ನ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತತ್ರ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ರಾತಿ ರೋಪನಸಿಞ್ಚನವಿಸಯೇ। ಪುಪ್ಫಾದೀಹಿ ಕುಲಸಙ್ಗಹಪ್ಪಸಙ್ಗೇ ‘‘ಮಾಲಾವಚ್ಛ’’ನ್ತಿ ವಿಸೇಸಿತತ್ತಾ ಕುಲಸಙ್ಗಹತ್ಥಮೇವ ರೋಪನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಮಾಲಾವಚ್ಛನ್ತಿ ವದನ್ತೋ’’ತಿಆದಿ। ಏತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಮಾಲಾವಚ್ಛಂ ರೋಪೇನ್ತಿಪಿ ರೋಪಾಪೇನ್ತಿಪಿ, ಸಿಞ್ಚನ್ತಿಪಿ ಸಿಞ್ಚಾಪೇನ್ತಿಪೀ’’ತಿ ಏತಂ ವುತ್ತಂ। ಅಞ್ಞತ್ರ ಪನಾತಿ ಆರಾಮಾದಿಅತ್ಥಾಯ ಮಾಲಾವಚ್ಛಾದೀನಂ ರೋಪನೇ ಪನ। ಪರಿಯಾಯೋತಿ ಸಯಂಕರಣಕಾರಾಪನಸಙ್ಖಾತೋ ಪರಿಯಾಯೋ ವೋಹಾರೋ ಅತ್ಥವಿಸೇಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ ಅತ್ಥಿ ಉಪಲಬ್ಭತಿ ತತ್ಥ ಪರಿಯಾಯಂ ಇಧ ಚ ಪರಿಯಾಯಾಭಾವಂ ಞತ್ವಾತಿ ತತ್ಥ ‘‘ಮಾಲಾವಚ್ಛಂ ರೋಪೇನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು ‘‘ಮಾಲಾವಚ್ಛ’’ನ್ತಿ ಕುಲಸಙ್ಗಹತ್ಥತಾಸೂಚನಕಸ್ಸ ವಿಸೇಸನಸ್ಸ ಸಬ್ಭಾವತೋ ಕರಣಕಾರಾಪನಸಙ್ಖಾತಪರಿಯಾಯಸಬ್ಭಾವಂ। ಇಧ ‘‘ಗನ್ಥೇನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು ತಥಾವಿಧವಿಸೇಸವಚನಾಭಾವತೋ ತಸ್ಸ ಪರಿಯಾಯಸ್ಸ ಅಭಾವಞ್ಚ ಞತ್ವಾ। ತಂ ಸುವುತ್ತಮೇವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ।
ಸಬ್ಬಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಆಗತನಯೇನೇವ ರೋಪನಾದಿ, ಗನ್ಥಾಪನಾದಿ ಚ ಸಬ್ಬಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ। ನ ಹೇತ್ಥ ಸನ್ದೇಹೋ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ ನಿಗಮೇತಿ।
ಹರಣಾದೀಸೂತಿ ವತ್ಥುಪೂಜನತ್ಥಾಯ ಹರಣಾದೀಸು। ಕುಲಿತ್ಥಿಆದೀನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಹರಣತೋತಿ ಕುಲಿತ್ಥಿಆದೀನಂ ಹರಣಸ್ಸೇವ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತೇನಾಹ ‘‘ಹರಣಾಧಿಕಾರೇ ಹೀ’’ತಿಆದಿ। ಮಞ್ಜರೀತಿ ಪುಪ್ಫಗೋಚ್ಛಂ। ವಟಂಸಕೋತಿ ಕಣ್ಣಸ್ಸ ಉಪರಿ ಪಿಳನ್ಧನತ್ಥಂ ಕತಪುಪ್ಫವಿಕತಿ ಕಣ್ಣಿಕಾತಿ ಬಹೂನಂ ಪುಪ್ಫಾನಂ ವಾ ಮಾಲಾನಂ ವಾ ಏಕತೋ ಬನ್ಧಿತಸ್ಸ ನಾಮಂ, ‘‘ಕಣ್ಣಾಭರಣ’’ನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ। ಹಾರಸದಿಸನ್ತಿ ಮುತ್ತಾಹಾರಸದಿಸಂ।
ಕಪ್ಪಿಯೇನಾತಿ ಕಪ್ಪಿಯಉದಕೇನ। ತೇಸಂಯೇವ ದ್ವಿನ್ನನ್ತಿ ಕುಲದೂಸನಪರಿಭೋಗಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ। ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಕುಲಸಙ್ಗಹತ್ಥಾಯ ಸಯಂ ಸಿಞ್ಚನೇ, ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ವಾ ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ವಾ ಸಿಞ್ಚಾಪನೇ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ, ಪರಿಭೋಗತ್ಥಾಯ ಪನ ಸಯಂ ಸಿಞ್ಚನೇ, ಅಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ಸಿಞ್ಚಾಪನೇ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ। ಪಯೋಗಬಹುಲತಾಯಾತಿ ಸಯಂ ಕರಣೇ, ಕಾಯಪಯೋಗಸ್ಸ ಕಾರಾಪನೇ ಚ ವಚೀಪಯೋಗಸ್ಸ ಚ ಬಹುತ್ತೇನ।
ಗನ್ಥೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ದಾಮಂ ಗನ್ಥಿಮಂ। ಏಸೇವ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ। ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ವತ್ಥುಪೂಜನತ್ಥಾಯಪಿ ನ ವಟ್ಟತಿ, ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಟ್ಟತೀತಿ ವತ್ಥುಪೂಜನತ್ಥಾಯ ವಟ್ಟತಿ, ಕುಲಸಙ್ಗಹತ್ಥಾಯ ಪನ ಕಪ್ಪಿಯವೋಹಾರೇನ ಕಾರಾಪೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವ।
ನೀಪಪುಪ್ಫಂ ಪುರಿಮನಯೇನೇವಾತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತನಯೇನ।
ಕದಲಿಕ್ಖನ್ಧಮ್ಹೀತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಂ ಸಬ್ಬಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ತಂ ಅತಿಓಳಾರಿಕಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಕರಣೇ, ಅಕಪ್ಪಿಯವಚನೇನ ಕಾರಾಪನೇ ಚ ದುಕ್ಕಟಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ‘‘ಪುಪ್ಫವಿಜ್ಝನತ್ಥಂ ಕಣ್ಟಕಂ ಬನ್ಧಿತುಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಉಪಲಕ್ಖಣತ್ತಾ ಪುಪ್ಫದಾಮೋಲಮ್ಬನಾದಿಅತ್ಥಾಯ ರಜ್ಜುಬನ್ಧನಾದಿಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಕೇಚಿ ವದನ್ತಿ, ಅಞ್ಞೇ ಪನ ‘‘ಪುಪ್ಫವಿಜ್ಝನತ್ಥಂ ಕಣ್ಟಕನ್ತಿ ವಿಸೇಸಿತತ್ತಾ ತದತ್ಥಂ ಕಣ್ಟಕಮೇವ ಬನ್ಧಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತಿ, ತಞ್ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾಪಮಾಣೇನಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಪುಪ್ಫಪಟಿಚ್ಛಕಂ ನಾಮ ದಣ್ಡಾದೀಹಿ ಕತಂ ಪುಪ್ಫಾಧಾನಂ, ಏತಮ್ಪಿ ನಾಗದನ್ತಕಮ್ಪಿ ಸಛಿದ್ದಕಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಅಸೋಕಪಿಣ್ಡಿಯಾತಿ ಅಸೋಕಸಾಖಾನಂ, ಪುಪ್ಫಾನಂ ವಾ ಸಮೂಹೇ। ಧಮ್ಮರಜ್ಜು ನಾಮ ಚೇತಿಯಾದೀನಿ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತೇಸಞ್ಚ ರಜ್ಜುಯಾ ಚ ಅನ್ತರಾ ಪುಪ್ಫಪ್ಪವೇಸನತ್ಥಾಯ ಬನ್ಧರಜ್ಜು। ‘‘ಸಿಥಿಲವಟ್ಟಿತಾ ವಾ ರಜ್ಜುವಟ್ಟಿಅನ್ತರೇ ಪುಪ್ಫಪ್ಪವೇಸನತ್ಥಾಯ ಏವಂ ಬನ್ಧಾ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ।
ಮತ್ಥಕದಾಮನ್ತಿ ಧಮ್ಮಾಸನಾದಿಮತ್ಥಕಲಮ್ಬಕದಾಮಂ। ತೇಸಂಯೇವಾತಿ ಉಪ್ಪಲಾದೀನಂ ಏವ। ವಾಕೇನ ವಾ ದಣ್ಡಕೇನ ವಾತಿ ಪುಪ್ಫನಾಳಂ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಪುಪ್ಫೇನ ಏಕಾಬದ್ಧಂ ಠಿತವಾಕೇನ, ದಣ್ಡಕೇನ ಚ ಏಕಬನ್ಧನೇನೇವ, ಏತೇನ ಪುಪ್ಫಂ ಬೀಜಗಾಮೇ ಸಙ್ಗಹಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ ಪಞ್ಚಸು ಬೀಜೇಸು ಅಪ್ಪವಿಟ್ಠತ್ತಾ ಪಣ್ಣಂ ವಿಯ, ತಸ್ಮಾ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಅಕಾರಾಪೇತ್ವಾಪಿ ಕೋಪನೇ ದೋಸೋ ನತ್ಥಿ। ಯಞ್ಚ ಛಿನ್ನಸ್ಸಾಪಿ ಮಕುಳಸ್ಸ ವಿಕಸನಂ, ತಮ್ಪಿ ಅತಿತರುಣಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ವುಡ್ಢಿಲಕ್ಖಣಂ ನ ಹೋತಿ, ಪರಿಣತಸ್ಸ ಪನ ಮಕುಳಸ್ಸ ಪತ್ತಾನಂ ಸಿನೇಹೇ ಪರಿಯಾದಾನಂ ಗತೇ ವಿಸುಂಭಾವೋ ಏವ ವಿಕಾಸೋ, ತೇನೇವ ಛಿನ್ನಮಕುಳವಿಕಾಸೋ ಅಚ್ಛಿನ್ನಮಕುಳವಿಕಾಸತೋ ಪರಿಹೀನೋ ‘‘ಪಸಿಬ್ಬಕೇ ವಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪುಪ್ಫಪಸಿಬ್ಬಕೇ ವಾ ಪಸಿಬ್ಬಕಸದಿಸಬನ್ಧೇ ವಾ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಚೀವರೇ ವಾ ಪಕ್ಖಿಪಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಿದ್ಧಂ। ಬನ್ಧಿತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ರಜ್ಜುಆದೀಹಿ ಬನ್ಧನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಪುಪ್ಫಸ್ಸೇವ ಪನ ಅಚ್ಛಿನ್ನದಣ್ಡವಾಕೇಹಿ ಬನ್ಧಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಏವ।
ಪುಪ್ಫಪಟೇ ಚ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ ಪುಪ್ಫಪಟಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ದೀಘತೋ ಪುಪ್ಫದಾಮಸ್ಸ ಹರಣಪಚ್ಚಾಹರಣವಸೇನ ಪೂರಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ತಿರಿಯತೋ ಹರಣಂ ಪನ ವಾಯಿಮಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ನ ಪೂರಿಮಂ। ‘‘ಪುರಿಮಟ್ಠಾನಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತೀ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತತ್ತಾ ಪುರಿಮಂ ಪುಪ್ಫಕೋಟಿಂ ಫುಸಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ಅಫುಸಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪನವಸೇನ ಪನ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಯೇವ। ಬನ್ಧಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಪುಪ್ಫರಹಿತಾಯ ಸುತ್ತವಾಕಕೋಟಿಯಾ ಬನ್ಧಿತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ‘‘ಏಕವಾರಂ ಹರಿತ್ವಾ ವಾ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಾ’’ತಿ ಇದಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಚೇತಿಯಾದಿಪರಿಕ್ಖೇಪಂ, ಪುಪ್ಫಪಟಕರಣಞ್ಚ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ।
ಪರೇಹಿ ಪೂರಿತನ್ತಿ ದೀಘತೋ ಪಸಾರಿತಂ। ವಾಯಿತುನ್ತಿ ತಿರಿಯತೋ ಹರಿತುಂ, ತಂ ಪನ ಏಕವಾರಮ್ಪಿ ನ ಲಬ್ಭತಿ। ಪುಪ್ಫಾನಿ ಠಪೇನ್ತೇನಾತಿ ಅಗನ್ಥಿತಪುಪ್ಫಾನಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಫುಸಾಪೇತ್ವಾಪಿ ಠಪೇನ್ತೇನ। ಘಟಿಕದಾಮಓಲಮ್ಬಕೋತಿ ಹೇಟ್ಠಾಭಾಗೇ ಘಟಿಕಾಕಾರಯುತ್ತೋ, ದಾರುಘಟಿಕಾಕಾರೋ ವಾ ಓಲಮ್ಬಕೋ। ಸುತ್ತಮಯಂ ಗೇಣ್ಡುಕಂ ನಾಮ। ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಗನ್ಥಿಮಾದೀಸು ಸಬ್ಬತ್ಥ।
ರೇಚಕನ್ತಿ ಅಭಿನಯಂ, ‘‘ಏವಂ ನಚ್ಚಾಹೀ’’ತಿ ನಟನಾಕಾರದಸ್ಸನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ‘‘ಚಕ್ಕಂ ವಿಯ ಅತ್ತಾನಂ ಭಮಾಪನ’’ನ್ತಿಪಿ ಕೇಚಿ। ಆಕಾಸೇಯೇವ ಕೀಳನ್ತೀತಿ ‘‘ಅಯಂ ಸಾರೀ ಅಸುಕಪದಂ ಮಯಾ ನೀತಾ’’ತಿ ಏವಂ ಮುಖೇನೇವ ಉಭೋಪಿ ವದನ್ತಾ ಕೀಳನ್ತಿ। ಜೂತಫಲಕೇತಿ ಜೂತಮಣ್ಡಲೇ। ಪಾಸಕಕೀಳಾಯಾತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ತಿವಙ್ಗುಲಪ್ಪಮಾಣಾನಂ ದಾರುದನ್ತಾದಿಮಯಾನಂ ಪಾಸಕಾನಂ ಚತೂಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಏಕಕಾದಿವಸೇನ ಬಿನ್ದೂನಿ ಕತ್ವಾ ಫಲಕೇ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉಪರಿಭಾಗೇ ದಿಟ್ಠಬಿನ್ದೂನಂ ವಸೇನ ಸಾರಿಯೋ ಅಪನೇತ್ವಾ ಕೀಳನಕಜೂತಕೀಳಾಯ।
ಮಞ್ಜಟ್ಠಿ ನಾಮ ಮಞ್ಜಟ್ಠರುಕ್ಖಸಾರಕಸಾವಂ। ಸಲಾಕಹತ್ಥನ್ತಿ ನಾಳಿಕೇರಹೀರಾದೀನಂ ಕಲಾಪಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ। ಪಾಳಿಯಂ ಥರುಸ್ಮಿನ್ತಿ ಖಗ್ಗೇ। ಉಸ್ಸೇಳೇನ್ತೀತಿ ಮುಖೇನ ಉಸ್ಸೇಳನಸದ್ದಂ ಪಮುಞ್ಚನ್ತಿ, ಮಹನ್ತಂ ಅಬ್ಯತ್ತಸದ್ದಂ ಪವತ್ತೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅಪ್ಫೋಟೇನ್ತೀತಿ ದ್ವಿಗುಣಿತವಾಮಹತ್ಥೇ ದಕ್ಖಿಣಹತ್ಥೇನ ತಾಳೇತ್ವಾ ಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಮುಖಡಿಣ್ಡಿಮನ್ತಿ ಮುಖಭೇರೀ।
೪೩೨. ತೇಸನ್ತಿ ಬೋನ್ದೋತಿ ಲೋಲೋ, ಮನ್ದಧಾತುಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭಕುಟಿಂ ಕತ್ವಾತಿ ಭಮುಕಭೇದಂ ಕತ್ವಾ। ನೇಲಾತಿ ನಿದ್ದೋಸಾ।
೪೩೩. ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತಾ’’ತಿ ಇದಂ ಏಕಸೇಸನಯೇನ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಾನಂ ಉಭಿನ್ನಂ ಆಲಪನಂ, ತೇನೇವ ಬಹುವಚನನಿದ್ದೇಸೋ ಕತೋ।
೪೩೫. ಅಟ್ಠಾರಸ ವತ್ತಾನೀತಿ ‘‘ನ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ‘‘ನ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸಮ್ಪಯೋಜೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪರಿಯೋಸಾನಾನಿ ಕಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಕೇ (ಚೂಳವ॰ ೭) ಆಗತಾನಿ ಅಟ್ಠಾರಸ ವತ್ತಾನಿ। ನ ಪನ್ನಲೋಮಾತಿ ನ ಪತಿತಮಾನಲೋಮಾ, ಅನನುಕೂಲವತ್ತಿನೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
೪೩೭. ಪರಸನ್ತಕಂ ದೇತಿ ದುಕ್ಕಟಮೇವಾತಿ ವಿಸ್ಸಾಸಗಾಹೇನ ದಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಭಣ್ಡದೇಯ್ಯಮ್ಪಿ ಹೋತಿ ಏವ।
ತಞ್ಚ ಖೋ ವತ್ಥುಪೂಜನತ್ಥಾಯಾತಿ ಮಾತಾಪಿತೂನಮ್ಪಿ ಪುಪ್ಫಂ ದೇನ್ತೇನ ವತ್ಥುಪೂಜನತ್ಥಾಯೇವ ದಾತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಮಣ್ಡನತ್ಥಾಯ ಪನ ಸಿವಲಿಙ್ಗಾದಿಪೂಜನತ್ಥಾಯಾತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಇಮಂ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಜೀವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ, ಸೇಸಞಾತೀನಂ ಪನ ತಾವಕಾಲಿಕಮೇವ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ। ಞಾತಿಸಾಮಣೇರೇಹೇವಾತಿ ತೇಸಂ ಗಿಹಿಕಮ್ಮಪರಿಮೋಚನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ಇತರೇತಿ ಅಞ್ಞಾತಕಾ, ತೇಹಿಪಿ ಸಾಮಣೇರೇಹಿ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯಾನಂ ವತ್ತಸೀಸೇನ ಹರಿತಬ್ಬಂ। ಚೂಳಕನ್ತಿ ಉಪಡ್ಢಭಾಗತೋಪಿ ಉಪಡ್ಢಂ।
ಸಾಮಣೇರಾ…ಪೇ॰… ಠಪೇನ್ತೀತಿ ಅರಕ್ಖಿತಾಗೋಪಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ಮಗ್ಗೇ ವಾ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣೇ ವಾ। ‘‘ಸಾಮಣೇರೇಹಿ ದಾಪೇತುಂ ನ ಲಭನ್ತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಸಾಮಣೇರೇಹಿ ಗಿಹೀನಂ ಕಮ್ಮಂ ಕಾರಿತಂ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ಪುಪ್ಫದಾನಂ ಹೋತೀತಿ ಸಾಮಣೇರಾನಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟನತೋ। ವುತ್ತಞ್ಚ ‘‘ಸಯಮೇವಾ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಅವಿಸೇಸೇನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಖೀಣಪರಿಬ್ಬಯಾನನ್ತಿ ಆಗನ್ತುಕೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೇಸುಪಿ ರುಕ್ಖೇಸು ‘‘ಇಧ ಫಲಾನಿ ಸುನ್ದರಾನೀ’’ತಿಆದಿಂ ವದನ್ತೇನ ಕುಲಸಙ್ಗಹೋ ಕತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಏವಂ ಪನ ನ ವತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ।
ರುಕ್ಖಚ್ಛಲ್ಲೀತಿ ರುಕ್ಖತ್ತಚೋ। ಅಭಾಜನೀಯತ್ತಾ ಗರುಭಣ್ಡಂ ವುತ್ತಂ। ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ಪಣ್ಣದಾನಮ್ಪಿ ಪುಪ್ಫಫಲಾದೀಸು ವುತ್ತನಯೇನ ಕುಲಸಙ್ಗಹೋ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರನ್ತಿ ಮಮ ವಚನೇನ ಭಗವತೋ ಪಾದೇ ವನ್ದಥಾತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಪಠಮಂ ವುತ್ತಂ। ‘‘ಪಕ್ಕಮತಾಯಸ್ಮಾ’’ತಿ ಇದಂ ಪಬ್ಬಾಜನೀಯಕಮ್ಮವಸೇನ ಪಠಮಸಙ್ಘಭೇದಸದಿಸಾನೇವಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಙ್ಗೇಸುಪಿ ಯಥಾ ತತ್ಥ ಪರಕ್ಕಮನಂ, ಏವಮಿಧ ಛನ್ದಾದೀಹಿ ಪಾಪನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಸೇಸಂ ತಾದಿಸಮೇವಾತಿ।
ಕುಲದೂಸಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ನಿಗಮನವಣ್ಣನಾ
೪೪೨. ಇತರೇ ಪನ ಯಾವತತಿಯಕಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ಯೋ ಹಿ ಜರೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಆಗನ್ತ್ವಾಪಿ ಗತೋ ಅನನ್ತರೇಸು ದ್ವೀಸು ದಿವಸೇಸು ಅನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ತತಿಯೇ ದಿವಸೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸೋ ತತಿಯಕೋ। ಯೋ ಪನ ತತಿಯೇಪಿ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಚತುತ್ಥೇ ಏವ ದಿವಸೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸೋ ಚತುತ್ಥಕೋ ಚಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಯಥಾ ತತಿಯೇ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಅಕಾಮೇನ ಅವಸೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಪ್ಪಟಿಕಮ್ಮಕರಣಂ ನಾಮ ಯಸ್ಮಾ ಅಲಜ್ಜಿಲಕ್ಖಣಂ, ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಾವರಣಞ್ಚ, ತಸ್ಮಾ ಆಪನ್ನೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ‘‘ಪಚ್ಛಾ ಪರಿವಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ ನ ಲಭತಿ, ಸಙ್ಘೇನ ಚ ಅನಿಚ್ಛನ್ತಸ್ಸೇವ ಪರಿವಾಸೋ ದಾತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪಾಳಿಯಂ ಚಿಣ್ಣಮಾನತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು…ಪೇ॰… ಅಬ್ಭೇತಬ್ಬೋತಿ ಏತ್ಥ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಚಿಣ್ಣಮಾನತ್ತೋ, ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಅಬ್ಭೇತಬ್ಬೋತಿ ಏವಂ ಭಿಕ್ಖುಸದ್ದದ್ವಯಸ್ಸ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ। ತೇ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಗಾರಯ್ಹಾತಿ ಊನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಅಬ್ಭೇನ್ತಿ, ದುಕ್ಕಟಾಪಜ್ಜನೇನ ಗರಹಿತಬ್ಬಾ। ಸಾಮೀಚೀತಿ ವತ್ತಂ।
ಇತಿ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ವಿನಯಟ್ಠಕಥಾಯ ವಿಮತಿವಿನೋದನಿಯಂ
ತೇರಸಕವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ।