೪. ಸಮಥಕ್ಖನ್ಧಕೋ
ಸತಿವಿನಯಕಥಾದಿವಣ್ಣನಾ
೧೯೫. ಸಮಥಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಸತಿವಿನಯೋ।
೧೯೬. ಚಿತ್ತವಿಪರಿಯಾಸಕತೋತಿ ಕತಚಿತ್ತವಿಪರಿಯಾಸೋ। ಗಗ್ಗಂ ಭಿಕ್ಖುಂ…ಪೇ॰… ಚೋದೇನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಉಮ್ಮತ್ತಕಸ್ಸ ಇದಂ ಉಮ್ಮತ್ತಕಂ, ಅಜ್ಝಾಚಿಣ್ಣಂ। ತದೇವ ಚಿತ್ತವಿಪರಿಯಾಸೇನ ಕತನ್ತಿ ಚಿತ್ತವಿಪರಿಯಾಸಕತಂ। ತೇನ ಉಮ್ಮತ್ತಕೇನ ಚಿತ್ತವಿಪರಿಯಾಸಕತೇನ ಅಜ್ಝಾಚಿಣ್ಣೇನ ಅನಾಚಾರೇನ ಆಪನ್ನಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಗಗ್ಗಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಚೋದೇನ್ತೀತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಪಠಮಂ ಮೂಳ್ಹೋ ಹುತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಅಮೂಳ್ಹಭಾವಂ ಉಪಗತಸ್ಸ ದಾತಬ್ಬೋ ವಿನಯೋ ಅಮೂಳ್ಹವಿನಯೋ।
೨೦೨. ಧಮ್ಮವಾದೀನಂ ಯೇಭುಯ್ಯಭಾವಸಮ್ಪಾದಿಕಾ ಕಿರಿಯಾ ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಸ-ಕಾರಾಗಮಸಹಿತೋ ಇಕ-ಪಚ್ಚಯನ್ತೋಯಂ ಸದ್ದೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ। ತತ್ಥ ಯಸ್ಸಾ ಕಿರಿಯಾಯಾತಿ ಗೂಳ್ಹಕವಿವಟ್ಟಕಾದಿನಾ ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹಾಪಕಕಿರಿಯಾಯ। ಯೇಭುಯ್ಯಭಾವಂ ನಿಸ್ಸಿತಸಮಥಕಿರಿಯಾ ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾತಿ ಏವಂ ಯೇಭುಯ್ಯಸಿಕಾಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ। ಏವಞ್ಹಿ ಅಯಂ ಅಧಿಕರಣಸಮಥೋ ನಾಮ ಹೋತಿ। ಯಥಾವುತ್ತಸಲಾಕಗ್ಗಾಹೇನ ಹಿ ಧಮ್ಮವಾದೀನಂ ಯೇಭುಯ್ಯಭಾವೇ ಸಿದ್ಧೇ ಪಚ್ಛಾ ತಂ ಯೇಭುಯ್ಯಭಾವಂ ನಿಸ್ಸಾಯೇವ ಅಧಿಕರಣವೂಪಸಮೋ ಹೋತಿ, ನ ಧಮ್ಮವಾದೀನಂ ಬಹುತರಭಾವಸಾಧಕಕಿರಿಯಾಮತ್ತೇನ।
೨೦೭. ‘‘ಸೇಸಮೇತ್ಥ ತಜ್ಜನೀಯಾದೀಸು ವುತ್ತನಯಮೇವಾ’’ತಿ ಏತೇನ ತಜ್ಜನೀಯಾದಿಸತ್ತಕಮ್ಮಾನಿ ವಿಯ ಇದಮ್ಪಿ ತಸ್ಸಪಾಪಿಯಸಿಕಾಕಮ್ಮಂ ಅಸುಚಿಭಾವಾದಿದೋಸಯುತ್ತಸ್ಸ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಅತಿಟ್ಠಮಾನಸ್ಸ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ವಿಸುಂ ಏಕಂ ನಿಗ್ಗಹಕಮ್ಮನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏತಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ನಿಗ್ಗಹಕಮ್ಮೇ ಕತೇ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ‘‘ಅಹಂ
ಕಥಂ ಪನೇತಂ ಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭತೀತಿ? ಕೇಚಿ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಸೋ ತಥಾ ನಿಗ್ಗಹಿತೋ ನಿಗ್ಗಹಿತೋವ ಹೋತಿ, ಓಸಾರಣಂ ನ ಲಭತಿ। ತೇನೇವ ಪಾಳಿಯಂ ತಸ್ಸಪಾಪಿಯಸಿಕಾಕಮ್ಮನ್ತಿ ಚ ಅಲುತ್ತಸಮಾಸೋಯೇವ। ತೇನಾಹ ‘‘ಇದಂ ಹೀ’’ತಿ ಆದಿ।
ಸತಿವಿನಯಕಥಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಅಧಿಕರಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ
೨೧೫. ವಿರೂಪತೋ ವಿಪರಿಣಾಮಟ್ಠೇನ ಚಿತ್ತಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪಚ್ಚತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಚಿತ್ತದುಕ್ಖತ್ಥಂ ವೋಹಾರೋ’’ತಿಆದಿ। ಉಪವದನಾತಿ ಚೋದನಾ। ತತ್ಥೇವಾತಿ ಅನುವದನೇ।
ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಚ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾತತ್ತಾತಿ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಆಗತಕಮ್ಮವಗ್ಗಸ್ಸ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಣ್ಣನಾಮುಖೇನ ವಿಞ್ಞಾತತ್ತಾ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಯೋಜನಾ।
೨೧೬. ಪಾಳಿಯಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾತಿ ಅತ್ತನಿ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಸಾಯ ವಾ। ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾತಿ ಪರಸ್ಮಿಂ ವಾ ಪರಸ್ಸ ಪರಿಸಾಯ ವಾ। ಅನವಸ್ಸವಾಯಾತಿ ಅನುಪ್ಪಾದಾಯ।
೨೨೦. ‘‘ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ಕುಸಲಂ ಅಕುಸಲಂ ಅಬ್ಯಾಕತ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಪುಚ್ಛಾವಚನಂ। ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ಸಿಯಾ ಕುಸಲನ್ತಿಆದಿ ವಿಸಜ್ಜನಂ। ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ।
೨೨೨. ಸಮ್ಮುತಿಸಭಾವಾಯಪಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರಣೂಪಚಾರೇನ ಅಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಭಾವೇನ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಕುಸಲಸ್ಸಾಪಿ ಆಪತ್ತಿಕಾರಣತ್ತಾ ತದುಪಚಾರೇನ ‘‘ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ಸಿಯಾ ಕುಸಲ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಭವೇಯ್ಯ ‘‘ಏತ್ಥ ಸನ್ಧಾಯಭಾಸಿತವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಏತ್ಥ ಚಾಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯದಿ ಹಿ ಆಪತ್ತಿ ನಾಮ ಪರಮತ್ಥಧಮ್ಮಸಭಾವಾ ಭವೇಯ್ಯ, ತದಾ ‘‘ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ಸಿಯಾ ಅಕುಸಲ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನಂ ಯುಜ್ಜೇಯ್ಯ। ಯಸ್ಮಾ ದುಟ್ಠದೋಸಸಿಕ್ಖಾಪದಟ್ಠಕಥಾದೀಸು ದಸ್ಸಿತದೋಸಪ್ಪಸಙ್ಗತೋ ಪರಮತ್ಥಸಭಆವತಾ ನ ಯುತ್ತಾ, ಏಕನ್ತಸಮ್ಮುತಿಸಭಾವಾ ಏವ ಸಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಿಯಾ ಅಕುಸಲಂ ಸಿಯಾ ಅಬ್ಯಾಕತ’’ನ್ತಿಪಿ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ। ಯದಿ ಪನ ಅಕುಸಲಅಬ್ಯಾಕತಧಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಿತತ್ತಮೇವ ಉಪಾದಾಯ ಪರಿಯಾಯತೋ ‘‘ಸಿಯಾ ಅಕುಸಲಂ ಸಿಯಾ ಅಬ್ಯಾಕತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ತದಾ ಕುಸಲಧಮ್ಮಸಮಉಟ್ಠಿತತ್ತಮ್ಪಿ ಉಪಾದಾಯ ಪರಿಯಾಯತೋ ‘‘ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ಸಿಯಾ ಕುಸಲ’’ನ್ತಿಪಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಭವೇಯ್ಯ। ಯತೋ ಚೇತಂ ವಚನಂ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತೂಪಚಾರಾರಹತ್ತಸ್ಸ ಕುಸಲೂಪಚಾರಾನಾರಹತ್ತಸ್ಸ ವಿಸುಂ ಕಾರಣಸಬ್ಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಾಸಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ಯಂ ತಂ ಕಾರಣವಿಸೇಸಂ ಸನ್ಧಾಯ ಇದಂ ಭಾಸಿತಂ, ತಸ್ಸ ವಸೇನೇವೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಇದಾನಿ ಪನ ಯೋ ಅಙ್ಗಪ್ಪಹೋನಕಚಿತ್ತಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಕುಸಲಾದಿಭಾವೋ ವುತ್ತೋ, ನಾಞ್ಞಂ ವಿಸೇಸಕಾರಣಂ ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ಗಾಹೇ ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ಪಥವೀಖಣನಾದಿಕೇತಿ ಪಥವೀಖಣನಾದಿನಿಮಿತ್ತೇ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜೇ। ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣೇ ಕುಸಲಚಿತ್ತಂ ಅಙ್ಗನ್ತಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ಕುಸಲಚಿತ್ತೇನ ಚೇತಿಯಙ್ಗಣಾದೀಸು ಭೂಮಿಸೋಧನಾದಿವಸೇನ ಪಥವೀಭೂತಗಾಮವಿಕೋಪನಾದಿಕಾಲೇ ಕುಸಲಚಿತ್ತಂ ಕಾರಣಂ ಹೋತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಸತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣೇ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಕುಸಲಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಿತತ್ತೇನ ಕುಸಲವೋಹಾರಾರಹಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ವಿಜ್ಜಮಾನಾಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ಚೂಳವಗ್ಗ ೩.೨೨೨) ಪನ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಸತೀ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಕುಸಲಚಿತ್ತೇ ಆಪತ್ತಿಭಾವೇನ ಗಹಿತೇ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ, ತಂ ನ ಯುಜ್ಜತಿ ‘‘ಯಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ಯ-ಸದ್ದೇನ ಪರಾಮಟ್ಠಸ್ಸೇವ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಸ್ಸ ‘‘ತಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ಪರಾಮಸಿತಬ್ಬತೋ।
ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುನ್ತಿ ಯದಿ ಸಮ್ಮುತಿಸಭಾವಾಯಪಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಕುಸಲಾದಿಸಮುಟ್ಠಿತತ್ತೇನ ಅಕುಸಲಾದಿವೋಹಾರೋ ಕರೀಯತಿ, ತದಾ ಕುಸಲವೋಹಾರೋಪಿ ಕತ್ತಬ್ಬೋತಿ ‘‘ನತ್ಥಿ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ಕುಸಲ’’ನ್ತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ, ಅಞ್ಞಥಾ ಅಕುಸಲಾದಿಭಾವೋಪಿಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ತಸ್ಮಾತಿ ನಯಿದಂ ಅಙ್ಗಪ್ಪಹೋನಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ಸಿಯಾ ಅಕುಸಲಂ ಸಿಯಾ ಅಬ್ಯಾಕತಂ, ನತ್ಥಿ ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ಕುಸಲ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಸಮುಟ್ಠಾಪಕತ್ತೇನ ಅಙ್ಗಪ್ಪಹೋನಕಂ ಕಾರಣಭೂತಂ ಚಿತ್ತಮತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ನ ವುತ್ತಂ
ಇದಂ ಪನಾತಿಆದೀಸು ಅಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ‘‘ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ಸಿಯಾ ಅಕುಸಲಂ ಸಿಯಾ ಅಬ್ಯಾಕತ’’ನ್ತಿ ಇದಞ್ಹಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕದಾಚಿ ಕತ್ಥಚಿ ಕಾರಣಂ ಭವನ್ತಂ ಅನಿಯತಕಾರಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ನ ಹೋತಿ। ಯಂ ಪನ ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಆಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರಣಂ ಭವಿತುಮರಹತಿ, ಇದಮೇವ ಕಾರಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ। ಅಕುಸಲಞ್ಹಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಾಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರಣಂ ಹೋತಿ, ಲೋಕವಜ್ಜಾಪತ್ತಿಯಾ ಪನ ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸಪಿ ಕಾರಣಂ ಹೋತಿ। ಕೇವಲಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಾಪತ್ತೀಸು ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತಪವತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಏವ ಅಕುಸಲಂ ನ ವತ್ತತಿ, ತದಞ್ಞತ್ಥ ಸಯಮೇವ ಪವತ್ತತಿ। ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಪನ ಕಾಯವಚೀಭೂತಂ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾದೀನಂ ಪವತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ನಿರೋಧಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಸಹಸೇಯ್ಯಾಪತ್ತಿಯನ್ತಿ ಸಬ್ಬಾಪತ್ತಿಯಾ ಅಙ್ಗಮೇವ ಹೋತಿ ಛನ್ನಂ ಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಾನಂ ಕಾಯವಾಚಙ್ಗವಿರಹಿತತ್ತಾಭಾವಾ। ತಸ್ಮಾ ಇಮೇಸಂ ಅಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಾನಂ ಸಬ್ಬಾಪತ್ತಿಮೂಲಕತ್ತಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ಇದಂ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಕುಸಲತ್ತಂ, ಅಬ್ಯಾಕತತ್ತಞ್ಚ ವುತ್ತಂ। ಯತ್ಥ ಪನ ಪಥವೀಖಣನಾದೀಸು ಕುಸಲಮ್ಪಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರಣಂ ಹೋತಿ, ತತ್ಥಾಪಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ತದುಪಚಾರೇನ ಕುಸಲತ್ತವೋಹಾರೋ ಅಯುತ್ತೋ ಸಾವಜ್ಜಾನವಜ್ಜಾನಂ ಏಕತ್ತವೋಹಾರಸ್ಸ ವಿರುದ್ಧತ್ತಾ। ಯದಗ್ಗೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿರುದ್ಧಾ, ತದಗ್ಗೇನ ಕಾರಣಕಾರಿಯವೋಹಾರೋಪಿ ನೇಸಂ ಅಯುತ್ತೋ। ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ವಿಜ್ಜಮಾನಮ್ಪಿ ಕುಸಲಂ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಂ, ಕಾಯವಚೀದ್ವಾರಮೇವ ಆವೇಣಿಕಂ ಕಾರಣನ್ತಿ।
ತತ್ಥ ಏಕನ್ತತೋ ಅಕುಸಲಮೇವಾತಿ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತೇನ ಸಮುಟ್ಠಹನತೋ ಕಾರಣೂಪಚಾರತೋ ಏವಂ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥಾತಿ ಲೋಕವಜ್ಜೇ। ವಿಕಪ್ಪೋ ನತ್ಥೀತಿ ಸಿಯಾ-ಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಕಪ್ಪನತ್ಥತಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಕುಸಲಂ ಹೋತೀತಿ ಅಕುಸಲಸಮುಟ್ಠಿತಾಯ ಕಾರಣೂಪಚಾರೇನ ಅಕುಸಲಂ ಹೋತಿ। ಸಹಸೇಯ್ಯಾದಿವಸೇನ ಆಪಜ್ಜನತೋ ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಹೋತೀತಿ ಇತ್ಥಿಯಾದೀಹಿ ಸಹ ಪಿಟ್ಠಿಪಸಾರಣವಸಪ್ಪವತ್ತಕಾಯದ್ವಾರಸಙ್ಖಾತರೂಪಾಬ್ಯಾಕತವಸೇನೇವ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ಕಾರಣೂಪಚಾರೇನೇವ ಆಪತ್ತಿ ಅಬ್ಯಾಕತಂ ಹೋತಿ। ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಾಪತ್ತಾಧಿಕರಣೇ। ಸಞ್ಚಿಚ್ಚಾಸಞ್ಚಿಚ್ಚವಸೇನಾತಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ, ಅಞ್ಞತ್ವಾ ಚ ಆಪಜ್ಜನವಸೇನ ಇಮಂ ವಿಕಪ್ಪಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅಕುಸಲತ್ತಅಬ್ಯಾಕತತ್ತಸಙ್ಖಾತಂ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಇಮಂ ವಿಕಪ್ಪಸಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಇದಂ ವಚನಂ ವುತ್ತಂ।
ಯದಿ ಏವಂ ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚಾಪಜ್ಜನಪಕ್ಖೇ ಕುಸಲೇನಾಪಿ ಆಪಜ್ಜನತೋ ತಮ್ಪಿ ವಿಕಪ್ಪಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ಸಿಯಾ ಕುಸಲ’’ನ್ತಿಪಿ ಕಸ್ಮಾ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಚೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ। ‘‘ಅಚಿತ್ತಕಾನ’’ನ್ತಿ ‘‘ಏಳಕಲೋಮಪದಸೋಧಮ್ಮಾದಿಸಮುಟ್ಠಾನಾನಮ್ಪೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ಅಚಿತ್ತಕಸಮುಟ್ಠಾನಾನಂ ‘‘ಕುಸಲಚಿತ್ತಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಏತೇನ ಸಾವಜ್ಜಭೂತಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರಣೂಪಚಾರೇನಾಪಿ ಅನವಜ್ಜಭೂತಕುಸಲವೋಹಾರೋ ಅಯುತ್ತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ನ ಚ ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಕುಸಲಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರಣತ್ತಂ ವಿಜ್ಜಮಾನಮ್ಪಿ ತಥಾ ವೋಹರಿತುಂ ಅಯುತ್ತನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕಾಯವಾಚಾಸಙ್ಖಾತಂ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸೇವ ಕಾರಣತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ತತ್ಥ ಚಲಿತಪ್ಪವತ್ತಾನನ್ತಿ ಚಲಿತಾನಂ, ಪವತ್ತಾನಞ್ಚ। ಚಲಿತೋ ಹಿ ಕಾಯೋ, ಪವತ್ತಾ ವಾಚಾ। ಏತ್ಥ ಚ ಕಾಯವಾಚಾನಮಞ್ಞತರಮೇವ ಅಙ್ಗಂ। ತಞ್ಚ…ಪೇ॰… ಅಬ್ಯಾಕತನ್ತಿ ಏವಂ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಕಾರಣಭಾವೇನೇವ ವುತ್ತತ್ತಾ। ‘‘ಆಪತ್ತಾಧಿಕರಣಂ ಸಿಯಾ ಅಕುಸಲಂ ಸಿಯಾ ಅಬ್ಯಾಕತ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಕಾರಣೂಪಚಾರೇನ ಪರಿಯಾಯತೋ ವುತ್ತಂ, ನ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋತಿ ಸಿಜ್ಝತಿ।
ಯಂ ಪನ ಸಾರತ್ಥದೀಪನಿಯಂ (ಸಾರತ್ಥ॰ ಟೀ॰ ಚೂಳವ॰ ೩.೨೨೨) ಆಪತ್ತಿಯಾ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋವ ಅಕುಸಲಾದಿಸಭಾವತಂ ಸಮತ್ಥೇತುಂ ಬಹುಂ ಪಪಞ್ಚಿತಂ, ತಂ ನ ಸಾರತೋ ಪಚ್ಚೇತಬ್ಬಂ ದುಟ್ಠದೋಸಸಿಕ್ಖಾಪದಟ್ಠಕಥಾಯಮೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ। ತೇನೇವೇತ್ಥಾಪಿ ‘‘ಯಂ ಚಿತ್ತಂ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅಙ್ಗಂ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಕಾರಣತ್ತೇನ ಭಿನ್ನತಾವ ದಸ್ಸಿತಾ। ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ದಸ್ಸಿತಮೇವಾತಿ ಇಧ ನ ವಿತ್ಥಾರಯಿಮ್ಹ। ಏವಂ ವೀತಿಕ್ಕಮತೋ ಯೋ ವೀತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಏತ್ಥ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತೇನ ಞತ್ವಾ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯವಚೀವೀತಿಕ್ಕಮಸಮುಟ್ಠಿತಾ ಆಪತ್ತಿವೀತಿಕ್ಕಮೋತಿ ವುತ್ತೋ। ಏಸ ನಯೋ ಅಬ್ಯಾಕತವಾರೇಪಿ।
ಅಧಿಕರಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಅಧಿಕರಣವೂಪಸಮನಸಮಥಕಥಾದಿವಣ್ಣನಾ
೨೨೮. ಪಾಳಿಯಂ ವಿವಾದಾಧಿಕರಣಂ ಏಕಂ ಸಮಥಂ ಅನಾಗಮ್ಮಾತಿಆದಿ ಪುಚ್ಛಾ। ಸಿಯಾತಿಆದಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ। ಸಿಯಾತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯನ್ತಿ ಏತೇನೇವ ವೂಪಸಮಂ ಸಿಯಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯಸ್ಮಿನ್ತಿ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯತ್ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಭಾವಪ್ಪಧಾನೋ ನಿದ್ದೇಸೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಏವಂ ಸಬ್ಬವಾರೇಸು। ‘‘ಕಾರಕೋ ಉಕ್ಕೋಟೇತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಉಪಲಕ್ಖಣಮತ್ತಂ, ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಉಕ್ಕೋಟೇನ್ತಸ್ಸ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ। ಉಬ್ಬಾಹಿಕಾಯ ಖೀಯನಕೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ನ ವುತ್ತಂ ತತ್ಥ ಛನ್ದದಾನಸ್ಸ ನತ್ಥಿತಾಯ।
೨೩೫. ವಣ್ಣಾವಣ್ಣಾಯೋ ಕತ್ವಾತಿ ಖುದ್ದಕಮಹನ್ತೇಹಿ ಸಞ್ಞಾಣೇಹಿ ಯುತ್ತಾಯೋ ಕತ್ವಾ। ತೇನಾಹ ‘‘ನಿಮಿತ್ತಸಞ್ಞಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ’’ತಿ।
೨೪೨. ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣಂ …ಪೇ॰… ಸಮ್ಮತೀತಿ ಏತ್ಥ ಸಮ್ಮುಖಾವಿನಯೇನ ಅಪಲೋಕನಾದಿಕಮ್ಮಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ।
ಅಧಿಕರಣವೂಪಸಮನಸಮಥಕಥಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಸಮಥಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾನಯೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ।