ಅನ್ತರಪೇಯ್ಯಾಲಂ
ಕತಿಪುಚ್ಛಾವಾರವಣ್ಣನಾ
೨೭೧. ಕತಿ ಆಪತ್ತಿಯೋತಿ ಪಾರಾಜಿಕಾದೀಸು ಪಞ್ಚಸು ಆಪತ್ತೀಸು ಮೇಥುನಾದಿನ್ನಾದಾನಾದಿಅನ್ತೋಗಧಭೇದಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಜಾತಿವಸೇನ ಏಕತ್ತಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಾ ಕತಾ। ಕತಿ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾತಿ ಅನ್ತೋಗಧಭೇದಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚೇಕಂ ರಾಸಟ್ಠೇನಾತಿ ಏತ್ತಕಮೇವೇತ್ಥ ಭೇದೋ। ವಿನೀತಾನಿಯೇವ ವಿನೀತವತ್ಥೂನೀತಿ ಆಪತ್ತಿತೋ ವಿರಮಣಾನಿ ಏವ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಪಾಮೋಜ್ಜಾದಿಧಮ್ಮಾನಂ ಕಾರಣತ್ತಾ ವತ್ಥೂನೀತಿ ವಿನೀತವತ್ಥೂನಿ, ತಾನಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥತೋ ವಿರತಿಆದಿಅನವಜ್ಜಧಮ್ಮಾ ಏವ। ವೇರಂ ಮಣತೀತಿ ವೇರಹೇತುತ್ತಾ ‘‘ವೇರ’’ನ್ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಂ ರಾಗಾದಿಅಕುಸಲಪಕ್ಖಂ ವಿನಾಸೇತಿ।
ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಗ್ಗಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಬಹೂಸು ಏಕತೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೇಸು ತಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಸಮಾಗಮಂ ಕೋಪೇತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಯ ಗಚ್ಛತಿ। ಅನಾದರೋವಾತಿ ತುಸ್ಸಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನೇ ತುಟ್ಠಿಂ, ಸಂವಿಜಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನೇ ಸಂವೇಗಞ್ಚ ಅಪವೇದೇನ್ತೋ ಏವ। ಕಾಯಪಾಗಬ್ಭಿಯನ್ತಿ ಉನ್ನತಿವಸೇನ ಪವತ್ತನಕಾಯಾನಾಚಾರಂ।
೨೭೪. ಮೇತ್ತಾಯ ಸಮ್ಭೂತಂ ಮೇತ್ತಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ। ಉಭಯೇಹಿಪೀತಿ ನವಕೇಹಿ, ಥೇರೇಹಿ ಚ। ಪಿಯಂ ಕರೋತೀತಿ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಪೇಮಟ್ಠಾನಂ ಕರೋತಿ, ಕೇಸನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನ’’ನ್ತಿ।
ಪುಗ್ಗಲಂ ಪಟಿವಿಭಜಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜತೀತಿ ಪಕತೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ। ತಮೇವ ಪುಗ್ಗಲಪಟಿವಿಭಾಗಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ।
ಭುಜಿಸ್ಸಭಾವಕರಣತೋತಿ ತಣ್ಹಾದಾಸಬ್ಯತೋ ಮೋಚೇತ್ವಾ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಸು ಸೇರಿವಿಹಾರಿತಾಕರಣತೋತಿ ಅತ್ಥೋ। ನಿಯ್ಯಾತೀತಿ ಪವತ್ತತಿ। ಸಮ್ಮಾದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಕತಿಪುಚ್ಛಾವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಛಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾನವಾರವಣ್ಣನಾ
೨೭೬. ಪಠಮೇನ ಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾನೇನಾತಿ ಕೇವಲಂ ಕಾಯೇನ। ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಯಾ ಏಕನ್ತಸಚಿತ್ತಕಸಮುಟ್ಠಾನತ್ತಾ ‘‘ನ ಹೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾದೀನಂ ‘‘ಸಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಆಪಜ್ಜನಂ ಸಿಯಾ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಹೀನುಕ್ಕಟ್ಠೇಹಿ ಜಾತಿಆದೀಹಿ ಓಮಸನೇ ಏವ ದುಬ್ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತತ್ತಾ ಸಾ ಏಕನ್ತವಾಚಾಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಏವಾತಿ।
ದುತಿಯಸಮುಟ್ಠಾನನಯೇ ವಾಚಾಯ ಏವ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಪಾಟಿದೇಸನೀಯಸ್ಸ ಅಭಾವಾ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
ತತಿಯೇ ‘‘ಸಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ।
ಓಮಸನೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಸ್ಸ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸಮುಟ್ಠಾನತ್ತೇಪಿ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಪಞ್ಞತ್ತಸ್ಸ ದುಬ್ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಪಞ್ಚಮೇನೇವ ಸಮುಪ್ಪತ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಚತುತ್ಥವಾರೇ ‘‘ದುಬ್ಭಾಸಿತಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ನ ಹೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಪಞ್ಚಮವಾರೇ ‘‘ಸಿಯಾತಿ ವತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ। ಕಾಯವಿಕಾರೇನೇವ ಓಮಸನ್ತಸ್ಸ ಪನೇತ್ಥ ದುಬ್ಭಾಸಿತಭಾವೇಪಿ ಕಾಯಕೀಳಾಭಾವಾಭಾವತೋ ದುಕ್ಕಟಮೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ।
ಛಟ್ಠವಾರೇ ಪನ ವಿಜ್ಜಮಾನೋಪಿ ಕಾಯೋ ದುಬ್ಭಾಸಿತಸ್ಸ ಅಙ್ಗಂ ನ ಹೋತಿ, ಪಞ್ಚಮಸಮುಟ್ಠಾನೇ ಏವ ಛಟ್ಠಮ್ಪಿ ಪವಿಸತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ, ನ ಪನ ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಥಾ ದುಬ್ಭಾಸಿತೇನ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ। ನ ಹಿ ದವಕಮ್ಯತಾಯ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಓಮಸನ್ತಸ್ಸ ದುಬ್ಭಾಸಿತಾಪತ್ತಿ ನ ಸಮ್ಭವತಿ। ಯಞ್ಹಿ ಪಞ್ಚಮೇನೇವ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಛಟ್ಠೇನಪಿ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ ಏವ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಪತ್ತಿ ವಿಯಾತಿ ಗಹೇತಬ್ಬಂ। ಸೇಸಂ ಸಮುಟ್ಠಾನವಾರೇ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
ಛಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾನವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಕತಾಪತ್ತಿವಾರವಣ್ಣನಾ
೨೭೭. ದುತಿಯೇ ಪನ ಕತಿವಾರೇ ಪಠಮಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾನಂ ಆಪತ್ತೀನಂ ಲಹುದಸ್ಸನಸುಖತ್ಥಂ ಕುಟಿಕಾರಾದೀನಿ ಏವ ಸಮುದ್ಧಟಾನಿ, ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅಭಾವಾ, ಸಞ್ಚರಿತ್ತಾದೀನಮ್ಪಿ ವಿಜ್ಜಮಾನತ್ತಾ। ಏವಂ ದುತಿಯಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀಸುಪಿ। ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಸಞ್ಞೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಚಿತ್ತಕತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ‘‘ಕುಟಿಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಚೀಪಯೋಗಾಭಾವಂ। ಉಭಯೇನಾಪಿ ಕೇವಲಂ ಕಾಯೇನೇವ ದುಕ್ಕಟಾದೀನಂ ಸಮ್ಭವಂ ದಸ್ಸೇತಿ। ಏವಂ ಉಪರಿಪಿ ಯಥಾನುರೂಪಂ ಕಾತಬ್ಬಂ।
‘‘ಏಕೇನ ಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ಸಮುಟ್ಠಹನ್ತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಇಧ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಾನಂ ಕಾಯತೋವ ಸಮುಟ್ಠಿತಾನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಅವಿಸೇಸತೋ ಪನ ತಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಇತರಸಮುಟ್ಠಾನೇಹಿಪಿ ಯಥಾರಹಂ ಸಮುಟ್ಠಹನ್ತಿ ಏವ। ಏವಂ ಉಪರಿಪಿ।
‘‘ತಿಣವತ್ಥಾರಕೇನ ಚಾ’’ತಿ ಇದಂ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸವಜ್ಜಿತಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಆಪತ್ತೀನಂ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ।
೨೭೯. ಸಂವಿದಹಿತ್ವಾ ಕುಟಿಂ ಕರೋತೀತಿ ವಾಚಾಯ ಸಂವಿದಹತಿ, ಸಯಞ್ಚ ಕಾಯೇನ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
ಕತಾಪತ್ತಿವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ
೨೮೩. ತತಿಯೋ ಪನ ಗಾಥಾವಾರೋ ದುತಿಯವಾರೇನ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತೋ। ತತ್ಥ ಕಾಯೋವ ಕಾಯಿಕೋತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ವಚನವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ‘‘ಕಾಯಿಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ। ತೇನಾಹ ‘‘ತೇನ ಸಮುಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ, ಕಾಯೋ ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಅಕ್ಖಾತೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
ವಿವೇಕದಸ್ಸಿನಾತಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖತವಿವಿತ್ತತ್ತಾ, ತತೋ ವಿವಿತ್ತಹೇತುತ್ತಾ ಚ ನೀವರಣವಿವೇಕಞ್ಚ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ದಸ್ಸನಸೀಲೇನ। ವಿಭಙ್ಗಕೋವಿದಾತಿ ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗಕುಸಲಾತಿ ಆಲಪನಂ। ಇಧ ಪನೇವಂ ಅಞ್ಞೋ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರೋ ಸಯಮೇವ ಅತ್ಥಂ ಪಾಕಟಂ ಕಾತುಂ ಪುಚ್ಛಾವಿಸಜ್ಜನಞ್ಚ ಅಕಾಸೀತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ।
ಆಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ವಿಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯವಾರವಣ್ಣನಾ
೨೮೪. ಚತುತ್ಥೇ ಪನ ವಿಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯವಾರೇ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯಾತಿ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿಪಅಚ್ಛಾದನಪಚ್ಚಯಾ।
೨೮೬. ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯಾತಿ ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿಯಾ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನಪಚ್ಚಯಾ।
೨೮೭. ಆಜೀವವಿಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯಾತಿ ಆಜೀವವಿಪತ್ತಿ, ತಸ್ಸಾ ಆಜೀವವಿಪತ್ತಿಯಾ ಹೇತು, ತದುಪ್ಪಾದನತಪರಿಭೋಗನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ।
ವಿಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
ಅಧಿಕರಣಪಚ್ಚಯವಾರವಣ್ಣನಾ
೨೯೧. ಪಞ್ಚಮೇ ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣಪಚ್ಚಯಾತಿ ಅಪಲೋಕನವಚನಞತ್ತಿಕಮ್ಮವಾಚಾಸಙ್ಖತಕಮ್ಮವಾಚಾಪಚ್ಚಯಾ। ಪಞ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಧಮ್ಮಿಕಕತಿಕಾದಿಂ ಅಪಲೋಕೇತ್ವಾ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಅನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಞ್ಚಮೇ ಅಧಿಕರಣಪಚ್ಚಯವಾರೇ ಕಿಚ್ಚಾಧಿಕರಣಪಚ್ಚಯಾ ಅಪಲೋಕನಾವಸಾನೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಅಧಿಪ್ಪಾಯಾದಿನಾ ಞತ್ತಿಕಮ್ಮಾದಿಂ ಕರೋನ್ತಾನಂ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಾದಿ ಚ ಸಙ್ಗಯ್ಹತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಅವಸೇಸಾ ಆಪತ್ತಿಯೋತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಆದಯೋ। ‘‘ನತ್ಥಞ್ಞಾ ಆಪತ್ತಿಯೋ’’ತಿ ಇದಂ ವಿಪತ್ತಿಆದಿಭಾಗಿನಿಯೋ ಸಾವಜ್ಜಾಪತ್ತಿಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ।
ಅಧಿಕರಣಪಚ್ಚಯವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।